Chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Luận án góp phần làm sáng tỏ thêm những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân. Luận án làm rõ hơn hình thức biểu hiện và tác hại của chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở Việt Nam hiện nay. Đề xuất một số giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn góp phần đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM THỊ THÚY VÂN

CHèNG CHñ NGHÜA C¸ NH¢N TRONG C¸N Bé, §¶NG VI£N ë N¦íC TA HIÖN NAY

THEO T¦ T¦ëNG Hå CHÝ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI - 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM THỊ THÚY VÂN

CHèNG CHñ NGHÜA C¸ NH¢N TRONG C¸N Bé, §¶NG VI£N ë N¦íC TA HIÖN NAY

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan công trình luận án này là của riêng tôi Các tư liệu sử dụng trong luận án là trung thực; những kết luận khoa học chưa được ai công bố trong bất

kỳ công trình khoa học nào

Tác giả luận án

Phạm Thị Thúy Vân

MỤC LỤC

Trang TRANG PHỤ BÌA

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho luận án 25

Chương 2 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN

Chương 3 CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN VÀ THỰC TRẠNG CHỐNG CHỦ

NGHĨA CÁ NHÂN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 733 3.1 Hình thức biểu hiện và tác hại của chủ nghĩa cá nhân trong cán

3.2 Thực trạng chống chủ nghĩa cá nhân theo tư tưởng Hồ Chí

Minh trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay và nguyên

Chương 4 PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỐNG CHỦ NGHĨA

CÁ NHÂN TRONG CÁN BỘ ĐẢNG VIÊN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 1122 4.1 Phương hướng đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân cán bộ

đảng, viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh 1122 4.2 Những giải pháp chủ yếu nhằm chống chủ nghĩa cá nhân trong

cán bộ đảng, viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh 1177

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ thiên tài, người sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam và cùng với Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Người luôn quan tâm đến việc xây dựng đội ngũ cán

bộ cách mạng vẹn toàn tài, đức, hết lòng hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, thật sự là người chiến sĩ cách mạng chân chính Vì vậy, Người thường xuyên chú ý đến công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng và chống chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, coi đó là cuộc đấu tranh trực tiếp liên quan tới vận mệnh của Đảng và quyết định đến thành công của sự nghiệp cách mạng Bởi theo Hồ Chí Minh, nắm trong tay “chìa khóa” của quyền lực, lại phải thường xuyên đối mặt với cạm bẫy và cám dỗ về lợi ích vật chất, nên đội ngũ cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ, đảng viên có chức, có quyền luôn đứng trước nguy cơ bị thoái hóa, biến chất về tư tưởng chính trị và đạo đức, lối sống Trong điều kiện Đảng cầm quyền, nguy cơ đó sẽ ngày càng tăng nếu mỗi cán bộ, đảng viên xem thường việc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của bản thân Do đó, chỉ khi nào đẩy mạnh nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, cán bộ, đảng viên mới giữ vững được vị trí then chốt của mình, xứng đáng với lời khen ngợi “Đảng viên đi trước, làng nước theo sau” của quần chúng nhân dân

Để chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên, Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã vạch rõ nguồn gốc xuất hiện, bản chất, biểu hiện, tác hại nghiêm trọng của chủ nghĩa cá nhân về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội, con người và đề ra những nguyên tắc, biện pháp cụ thể để đẩy lùi, tẩy trừ căn bệnh nguy hiểm này Di sản Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân, bao gồm cả hệ thống quan điểm lý luận, chỉ đạo thực tiễn và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đã kết tinh thành giá trị bền vững, có ý nghĩa to lớn đối với công tác xây dựng Đảng, góp phần làm trong sạch, lành mạnh hệ thống cơ quan quyền lực nước ta Cho đến nay, hệ thống tư tưởng đó vẫn còn nguyên giá trị, trở thành ngọn đuốc soi đường giúp chúng ta luận chứng một cách xác đáng về diện mạo, tác hại, thực trạng chống chủ nghĩa cá nhân,

để từ đó đề ra những giải pháp cơ bản nhằm ngăn chặn và khắc phục sự gây hại của căn bệnh này trong đội ngũ cán bộ, đảng viên

Sau hơn 30 năm, công cuộc đổi mới ở nước ta đã và đang đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử Tuy vậy, sự nghiệp hơn 30 năm đổi mới cũng cho thấy mặt đối lập của đạo đức cách mạng - chủ nghĩa cá nhân trong một bộ phận cán

bộ, đảng viên đang diễn biến phức tạp, gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng Nhiều cán bộ, đảng viên, nhất là cán bộ, đảng viên có chức, có quyền do thiếu sự tu dưỡng rèn luyện đạo đức cách mạng đã sa vào chủ nghĩa cá nhân, để cho chủ nghĩa cá nhân chi phối Vì sa vào chủ nghĩa cá nhân, họ sẵn sàng “giày xéo” lên lợi ích của cộng đồng, làm ăn phi pháp kiếm lời bằng mọi giá, bất chấp đạo đức và luật pháp Chủ nghĩa cá nhân hiện nay đang ngày càng diễn biến phức tạp và tinh vi, nghiêm trọng về tính chất và mức độ trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, gây thiệt hại lớn đến tiền bạc tài sản của Nhà nước, của nhân dân Lợi ích của cộng đồng, của quốc gia đang bị chà đạp, xem nhẹ Về điều này, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XII (10/2016) vừa qua của Đảng cũng nhấn mạnh: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa được đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến tinh vi, phức tạp hơn; tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng, tập trung vào số đảng viên có chức

vụ trong bộ máy nhà nước” [41, tr 184] Những suy thoái đó có ảnh hưởng lớn đến sức chiến đấu, vai trò lãnh đạo của Đảng, nếu không được đẩy lùi sẽ là thách thức đối với vai trò lãnh đạo của Đảng và sự tồn vong của chế độ

Thực tế này đang đặt ra vấn đề về nhân cách đạo đức của người cán bộ, đảng viên, đặc biệt là những người có chức, có quyền, thậm chí có quyền cao chức trọng trong bộ máy Đảng và Nhà nước Sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của họ có ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín của Đảng, đến lòng tin của nhân dân với Đảng, với chế độ Vì vậy, hơn lúc nào hết, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay càng trở nên cấp bách Cuộc đấu tranh đó đòi hỏi phải được nhận thức và thực thi trên cơ sở khoa học, phù hợp với thực tế Do

đó, trước yêu cầu của tình hình mới hiện nay, mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu có liên quan, nhưng việc tiếp tục đi sâu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân, nhằm góp phần đẩy mạnh cuộc đấu tranh này là một yêu cầu quan trọng và cấp bách Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã chọn

đề tài “Chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

theo tư tưởng Hồ Chí Minh” để làm luận án Tiến sỹ Chính trị học, chuyên ngành

nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm r những nội dung chủ yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân

- Làm rõ hình thức biểu hiện và tác hại của chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

- Phân tích thực trạng chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước

ta hiện nay; đồng thời, chỉ ra nguyên nhân của thực trạng này

- Đề xuất phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả chống chủ

nghĩa cá nhân trong cán bộ đảng, viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là vấn đề chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận án nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân, từ đó vận dụng vào cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta từ năm 2011 đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

uận án dựa trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa Mác - ênin, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về chống chủ nghĩa cá nhân và phương pháp luận chính trị học

4.2 Phương pháp nghiên cứu

uận án vận dụng các phương pháp như: Phương pháp logic, phương pháp lịch sử và kết hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống, cấu trúc, so sánh, v.v Các phương pháp được sử dụng phù hợp yêu cầu của từng nội dung cụ thể của luận án

Trong luận án, phương pháp logic và các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống, cấu trúc,.v.v , được vận dụng để làm sáng tỏ nội hàm các khái niệm cơ bản của đề tài; nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân Đồng thời làm rõ bản chất, đặc điểm, hình thức biểu hiện và tác hại của chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên; phân tích luận giải những phương hướng và giải pháp chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ đảng, viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Phương pháp lịch sử và các phương pháp so sánh, đối chiếu, phân tích văn bản,.v.v , được vận dụng để làm r quan điểm Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân

và chống chủ nghĩa cá nhân theo tiến trình thời gian; làm rõ thực trạng chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta theo tiến trình thời gian từ năm

2011 đến nay

Các phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hoá, phân tích dự báo, v.v., được vận dụng nhằm làm rõ thực trạng chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay và yêu cầu đặt ra đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân

5 Những đóng góp mới của luận án

- Luận án góp phần làm sáng tỏ thêm những nội dung cơ bản trong tư tưởng

Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân

- Luận án làm r hơn hình thức biểu hiện và tác hại của chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp có cơ sở khoa học và thực tiễn góp phần đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng

Hồ Chí Minh

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

6.1 nghĩa hoa học

ết quả nghiên cứu của luận án làm r những nội dung cơ bản trong tư tưởng

Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân, qua đó góp phần khẳng định giá trị khoa học và cách mạng của tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước về cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

nghĩa th c ti n

Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần nâng cao nhận thức về tầm quan

trọng của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên, từ đó góp phần vào việc đề ra chủ trương, chính sách, biện pháp chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay Những giải pháp vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân mà luận án đề xuất có ý nghĩa thiết thực góp phần vào cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên hiện nay Ngoài ra, luận án còn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho công tác giảng dạy

và nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh và xây dựng Đảng

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án và Danh mục tài liệu tham khảo, luận án kết cấu thành 4

chương 9 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

1.1.1 Tình hình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân

Tình hình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức cách mạng và chống chủ nghĩa cá nhân trong Đảng Người coi đó là cuộc đấu tranh trực tiếp liên quan tới vận mệnh của Đảng và quyết định đến thành công của sự nghiệp cách mạng Chính vì vậy, việc tìm hiểu, nghiên cứu tư tưởng của Người về khái niệm, nguồn gốc, bản chất, biểu hiện, tác hại của chủ nghĩa cá nhân đã được các nhà chính trị, các nhà khoa học quan tâm sâu sắc Trong số các tác phẩm đã công bố liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân, có những công trình tiêu

biểu sau:

Cuốn “Chống chủ nghĩa cá nhân” của tác giả Nguyễn Chí Thanh [124], trên cơ

sở quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò, sức mạnh của vũ khí tư tưởng nhằm phát huy ý chí và tinh thần cộng sản, tác giả đã chỉ rõ nguồn gốc, hoàn cảnh phát sinh chủ nghĩa cá nhân trong Đảng, trong quân đội ta; đồng thời nêu nên những biểu

hiện, hình thái và sự phát triển của nó và đề ra phương hướng để khắc phục Về

nguồn gốc của chủ nghĩa cá nhân, tác giả cho rằng: “Chủ nghĩa cá nhân không phải

là tư tưởng của một giai cấp nào thuần túy, mà là sản phẩm của chế độ tư hữu và chủ yếu là của giai cấp bóc lột” [124, tr.9]; chủ nghĩa cá nhân có trong tất cả mỗi con người, “không gặp dịp thì nó lắng xuống, có cơ hội thì nó lại lồng lên” [124,

tr.9] Về biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân và sự phát triển của nó, tác giả chỉ rõ:

“Chủ nghĩa cá nhân thể hiện ra từng nơi, từng lúc khác nhau và từng trình độ, cương vị của từng người khác nhau nữa Ở nông thôn biểu hiện ra ở chỗ tự tư tự lợi trong vấn đề thuế khóa, diện tích, sản lượng Còn trong quân đội ta, thì có khi

nó biểu hiện bằng tham ô, lãng phí, công thần, kiêu ngạo, địa vị, đòi hỏi hưởng thụ,…” [124, tr.10] Cũng theo tác giả, muốn nhận dạng được chủ nghĩa cá nhân phải xuất phát từ: “Cách xem xét và giải quyết vấn đề quan hệ giữa cá nhân và tổ

chức, giữa lợi ích cá nhân và lợi ích cách mạng theo lập trường, quan điểm và tư tưởng nào?” [124, tr.11] Có thể thấy, đây là một luận điểm quan trọng về tư duy, phương pháp luận của tác giả, bằng cách nhìn nhận, xem xét chủ nghĩa cá nhân trên

cơ sở giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và tập thể để thấy rõ bản chất và

sự biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân Về tác hại của chủ nghĩa cá nhân, theo tác giả:

“Chủ nghĩa cá nhân dù lớn hay nhỏ tuy mức độ có khác nhau, nhưng đều là một thứ

vi trùng đục khoét tư tưởng của người cách mạng, gây ra một thứ tác hại cho cách mạng và làm cho người đó ăn cũng không ngon, ngủ không yên” [124, tr.57] Do

đó, để chống lại chủ nghĩa cá nhân, làm theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tác giả nhấn mạnh, phải dùng thứ vũ khí hữu hiệu nhất là “phê bình và tự phê bình” Như vậy, trên cơ sở đưa ra những quan điểm sâu sắc về phương pháp nhận diện chủ nghĩa cá nhân, về bản chất, về sự phát triển của chủ nghĩa cá nhân và cách thức tiêu diệt nó, cuốn sách chính là cơ sở lý luận quan trọng để nghiên cứu sinh tìm hiểu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân

Tác giả Phạm Huy Kỳ trong “Quan hệ cá nhân - xã hội trong tư tưởng đạo

đức Hồ Chí Minh với vấn đề giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay” [63], bằng cách nhìn nhận, xem xét chủ nghĩa cá nhân trên cơ sở

nghiên cứu về quan niệm đạo đức của người cán bộ, đảng viên trong việc giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân - xã hội, giữa lợi ích riêng - lợi ích chung, tác giả cũng cho rằng: “Chủ nghĩa cá nhân là sản phẩm tất yếu của chế độ chiếm hữu tư nhân về

tư liệu sản xuất” [63, tr.71] “ à sản phẩm của chế độ cũ - chế độ bóc lột, cho nên trong chế độ mới - xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa cá nhân tồn tại với tư cách là tàn dư của quá khứ Nhưng nếu chế độ mới chưa có một cơ sở kinh tế - xã hội mang đặc trưng riêng, vững chắc và hoàn thiện, vẫn còn sử dụng những hình thức phát triển kinh tế của chế độ cũ, nghĩa là cơ sở kinh tế của chủ nghĩa cá nhân vẫn còn tồn tại, thì đương nhiên chủ nghĩa cá nhân không chỉ tồn tại với tư cách là tàn dư nữa mà nó vẫn tiếp tục nảy sinh và phát triển” [63, tr.76] Tác giả nhấn mạnh, “đặc trưng nổi bật của chủ nghĩa cá nhân là tính ích kỷ, hẹp hòi, thiển cận, chỉ chăm lo vun vén cá nhân, thỏa mãn nhu cầu, lợi ích của riêng mình mà không quan tâm đến lợi ích của người khác, lợi ích của cộng đồng, xã hội Đặc trưng ấy thể hiện tính chất vô đạo

đức của chủ nghĩa cá nhân, nó đối lập hoàn toàn với bản chất chế độ xã hội chủ nghĩa” [63, tr.73] Theo đó, tác giả cho rằng, hậu quả của những việc làm vô đạo đức của những người cá nhân chủ nghĩa không đơn giản chỉ ảnh hưởng đến một vài

cá nhân mà còn tác động xấu đến một bộ phận lớn trong xã hội, thậm chí toàn xã hội Như vậy, bằng cách nhìn nhận, xem xét chủ nghĩa cá nhân trên cơ sở sự giải

quyết mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và xã hội, chủ nghĩa cá nhân qua những luận

giải của tác giả Phạm Huy Kỳ được hiểu là:

Thứ nhất, chủ nghĩa cá nhân luôn tuyệt đối hóa cái “tôi”, lấy bản thân mình

làm trung tâm, đối lập cá nhân với cộng đồng xã hội; con người cá nhân chủ nghĩa

vì thế luôn sẵn sàng dùng mọi thủ đoạn, bất chấp cả đạo đức và luật pháp để thỏa mãn những nhu cầu, lợi ích của mình

Thứ hai, chủ nghĩa cá nhân coi lợi ích cá nhân là mục đích cơ bản của hoạt

động và là tiêu chuẩn chủ yếu để đánh giá, xem xét mọi hiện tượng xung quanh; do

đó, động cơ và mục đích của người cá nhân chủ nghĩa trong hoạt động của mình bao giờ cũng tuân theo nguyên tắc có lợi cho bản thân

Thứ ba, trong mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, chủ nghĩa cá nhân dẫn dắt

con người đến chỗ nhận thức phiến diện, một chiều, cá nhân chỉ đòi hỏi quyền lợi từ phía xã hội mà không ý thức được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với xã hội

Tiếp cận từ góc độ văn hóa, tác giả Phạm Ngọc Anh trong “Quan điểm của

Chủ tịch Hồ Chí Minh về nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân - Nhìn từ góc độ văn hóa” [62], đã nêu nên những nét khái quát về biểu hiện

của chủ nghĩa cá nhân, như: “Chủ nghĩa cá nhân làm tha hóa các quan hệ cơ bản nhất của một con người: Với mình, với người, với việc, được thể hiện ra thành các hình thức rất đặc thù: Tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa, tham dạnh trục lợi, thích địa

vị, quyền hành, độc đoán, chuyên quyền, coi khinh nhân dân, xa rời thực tế…” [62, tr.288] Theo đó, tác giả cho rằng, xét về bản chất, chủ nghĩa cá nhân làm tha hóa các quan hệ cơ bản nhất của một con người, làm hủy hoại các quan hệ mang tính nhân bản vốn là một biểu hiện đặc trưng nội tại của bất kỳ nền văn hóa chân chính nào Hậu quả của chủ nghĩa cá nhân “là làm thay đổi, đảo lộn các giá trị xã hội, các giá trị làm người, biến dạng thang bậc giá trị mà cách mạng dày công vun trồng, nuôi dưỡng” [62, tr.288]

Với cách tiếp cận này, chủ nghĩa cá nhân được xem xét, nhìn nhận trong ba mối quan hệ chủ yếu của mỗi người - đối với mình, đối với người và đối với việc

Cụ thể:

Đối với mình: Người cá nhân chủ nghĩa coi mình là trung tâm của thế giới, đối

lập “cái tôi” riêng biệt, tự thân với toàn bộ thế giới còn lại, đề cao “cái tôi” lên đến tận cùng giới hạn, ngoài “cái tôi” ra, không có gì là giá trị

Đối với người: Tỏ thái độ quan liêu, hống hách với quần chúng, vi phạm

nghiêm trọng quyền làm chủ của nhân dân, lên mặt “quan cách mạng”

Đối với việc: Con người cá nhân chủ nghĩa không chịu được kỷ luật, luôn thể

hiện tính tự do vô tổ chức, không có tinh thần trách nhiệm trong công việc, việc gì khó thì đùn cho người khác, gặp việc nguy hiểm thì tìm cách trốn tránh

Mặc dù mới chỉ đề cập một cách khái quát nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân, nhưng với việc xem xét chủ nghĩa cá nhân trong các mối quan

hệ cơ bản của con người, tác giả đã làm toát lên bản chất, đặc trưng chủ yếu và hậu quả nghiêm trọng của căn bệnh nguy hiểm này

Trong Luận án Tiến sĩ về “Ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ

cán bộ ở các doanh nghiệp Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp ngăn chặn, khắc phục” [133], tiếp cận từ góc độ triết học - chính trị, tác

giả Vũ Công Toàn đã nghiên cứu tương đối kỹ các mặt căn bản làm thành diện mạo của chủ nghĩa cá nhân, đó là: hái niệm, cấu trúc, đặc điểm và tác hại của chủ nghĩa

cá nhân đối với đội ngũ cán bộ ở các doanh nghiệp Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay Tác giả chỉ rõ, chủ nghĩa cá nhân là tuyệt đối hóa lợi ích cá nhân, tách rời, coi thường và đối lập với lợi ích chung của tập thể, của cộng đồng và xã hội Chủ

nghĩa cá nhân, theo tác giả được cấu trúc bởi hai bộ phận: một là, về tâm lý, ý thức (bao gồm ở cấp độ bậc thấp - về tâm lý và ở cấp độ bậc cao - về ý thức); hai là, về

hành vi (thể hiện trong sinh hoạt và trong chính trị) Trong Luận án, tác giả Vũ Công Toàn còn cho rằng, chủ nghĩa cá nhân là một hiện tượng xã hội có tính lịch sử nên nó có những đặc điểm chung và đặc điểm riêng tương ứng với mỗi loại hình xã hội cụ thể Đặc biệt, tác giả nhấn mạnh đến những ảnh hưởng nghiêm trọng của chủ nghĩa cá nhân đối với toàn xã hội, trong đó có đội ngũ cán bộ ở các doanh nghiệp

Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay Theo đó, do ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân, một bộ phận không nhỏ cán bộ doanh nghiệp Quân đội bị cuốn theo những tính toán cá nhân vị kỷ, sa sút về tư tưởng, đạo đức, lối sống, thậm chí một số cán

bộ có biểu hiện phai nhạt niềm tin, đánh mất dần phương hướng, bản lĩnh chính trị trong quá trình thực hiện nhiệm vụ sản xuất kinh doanh Vì thế, để ngăn chặn, đẩy lùi những ảnh hưởng tiêu cực của chủ nghĩa cá nhân, tác giả đã đưa ra một hệ thống giải pháp khả thi nhằm góp phần bảo vệ, xây dựng và phát triển những phẩm chất cách mạng cao đẹp của đội ngũ cán bộ ở các doanh nghiệp quân đội Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Như vậy, trong luận án này, vấn đề chủ nghĩa cá nhân và những ảnh hưởng của nó đã được tác giả Vũ Công Toàn đề cập khá hệ thống và toàn diện Tuy nhiên, Luận án này không phải là một công trình chuyên bàn đến tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân, do vậy nội dung này chỉ được đề cập với tính cách

là một bộ phận cấu thành của tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và mới chỉ tập trung phân tích một số biểu hiện cụ thể của chủ nghĩa cá nhân trong tư tưởng

Hồ Chí Minh

Cuốn “Đạo đức, phong cách, lề lối làm việc của cán bộ, công chức theo tư

tưởng Hồ Chí Minh” [117] do tác giả Thang Văn Phúc làm chủ biên Cuốn sách này

là tập hợp các bài viết của nhiều tác giả nghiên cứu về phẩm chất, tư cách đạo đức của người cán bộ, công chức theo tư tưởng Hồ Chí Minh Theo đó, cuốn sách đã chỉ

ra những nguy cơ suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống đối với đội ngũ này nếu họ không thường xuyên rèn luyện, nâng cao đạo đức cách mạng, kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân Đồng thời, cuốn sách cũng đưa ra những biện pháp cụ thể dựa trên sự vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đáp ứng nhiệm vụ cải cách hành chính hiện nay, góp phần xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh

Đáng chú ý hơn trong cuốn sách này là bài viết của tác giả Trần Xuân Sầm về

“Phòng ngừa và chữa trị các bệnh nguy hiểm với người cán bộ, đảng viên” có giá trị

gợi ý quan trọng đối với luận án Bài viết của tác giả đề cập đến một vấn đề “tuy không xa lạ về ngôn từ nhưng lại rất dễ bị nhiễm phải ở mỗi con người… đó là những căn bệnh nguy hiểm rất có thể mắc phải ở mỗi cán bộ, đảng viên” [117, tr.30] Từ đó,

tác giả đã nêu ra 8 căn bệnh nảy sinh từ chủ nghĩa cá nhân theo quan điểm Hồ Chí Minh, như: bệnh tham lam; bệnh lười biếng; bệnh kiêu ngạo; bệnh hiếu danh; bệnh thiếu kỷ luật; bệnh óc hẹp hòi; bệnh óc địa phương Nhưng điểm đặc sắc là ở chỗ, tác giả đã có những luận giải khá thuyết phục về những đặc trưng, tính chất của những căn bệnh này, đồng thời, chỉ ra nguyên nhân và tác hại nghiêm trọng của nó đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng trong giai đoạn hiện nay Tác giả còn nhấn mạnh: “Có thể khẳng định rằng, nếu là những đồng tiền bằng lao động chính đáng, do mồ hôi nước mắt làm ra thì không ai có thể ăn tiêu xa xỉ như vậy Tiếc thay đây là “của chùa”, “của chung” Những vụ việc này hầu như rơi vào những người cán bộ, đảng viên giữ chức trách trong bộ máy, cả những người nhân danh bảo vệ pháp luật” [117, tr.32] Vì thế, theo tác giả, để chữa trị được căn bệnh trên, trước hết phải tăng cường công tác sinh hoạt, rèn luyện trong tổ chức Lấy chất lượng, hiệu quả công việc là thước đo giá trị của mỗi con người Đồng thời, phải nâng cao trình độ dân trí để mọi người hiểu được rằng, giá trị cao hay thấp ở mỗi con người hoàn thoàn không phải ở chức vụ cao hay thấp mà là ở chất lượng hoàn thành công việc của người đó được đánh giá cao hay thấp

Như vậy, qua các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa

cá nhân nêu trên, ở những góc độ và mức độ tiếp cận khác nhau, các tác giả đã đạt được một số kết quả nhất định khi đi vào nghiên cứu về khái niệm, biểu hiện, nguồn gốc và tác hại của chủ nghĩa cá nhân đối với xã hội, trong đó có đội ngũ cán bộ, đảng viên Tuy nhiên, do mới chỉ dừng lại ở các khía cạnh cụ thể nhất định nên những nghiên cứu này vẫn chưa phản ánh được một cách hệ thống, toàn diện nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân

Tình hình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân

Trong thời gian qua, nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân đã được nhiều nhà khoa học quan tâm, nghiên cứu Trong đó, có thể kể đến những công trình tiêu biểu như:

Cuốn “Giá trị lý luận và thực tiễn của tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng

quét sạch chủ nghĩa cá nhân” (do Khu di tích Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ

tịch, Viện Hồ Chí Minh và Nhà xuất bản Chính trị quốc gia cùng phối hợp xuất

bản) [62] Cuốn sách là tập hợp của 45 bài viết nghiên cứu vấn đề nâng cao đạo đức

cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân theo tinh thần tác phẩm “Nâng cao đạo đức

cách mạng quét sạch chủ nghĩa cá nhân” của Chủ tịch Hồ Chí Minh Trên cơ sở

những quan điểm cụ thể về chống chủ nghĩa cá nhân đã được Hồ Chí Minh đề cập khá sâu sắc trong tác phẩm này, các tác giả đều đi đến nhận định, chống chủ nghĩa

cá nhân là cuộc đấu tranh gay go, quyết liệt, lâu dài và gian khổ bằng nhiều hình thức phong phú gắn với những điều kiện về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội cụ thể Vì vậy, chống chủ nghĩa cá nhân là một nhiệm vụ vô cùng cần thiết, góp phần làm cho Đảng ta thật sự “là đạo đức, là văn minh” Cũng theo các tác giả, để giữ vững vai trò lãnh đạo và uy tín của Đảng trước quần chúng nhân dân, hơn lúc nào hết cần thực hiện những giải pháp cơ bản và thiết thực của Hồ Chí Minh về chống

chủ nghĩa cá nhân Cụ thể, về phía Đảng, cần tăng cường giáo dục trong toàn Đảng

về lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, về đường lối, chính sách của Đảng về nhiệm vụ và đạo đức của người đảng viên; thực hành tự phê bình và phê bình nghiêm chỉnh

trong Đảng; chế độ sinh hoạt và kỷ luật đảng phải nghiêm minh Về phía cán bộ,

đảng viên, mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng, của Đảng, của

nhân dân lên trên hết, trước hết; phải đi sâu đi sát thực tế, gần gũi quần chúng, thật

sự tôn trọng quần chúng, thật sự tôn trọng và phát huy quyền làm chủ tập thể của nhân dân Từ đó, các tác giả đều thống nhất khi cho rằng, đối với mỗi cán bộ, đảng viên, thực hiện các giải pháp chống chủ nghĩa cá nhân mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đưa ra cũng chính là cách thức hoàn thiện nhân cách làm người, vươn tới các giá trị phổ biến Chân, Thiện, Mỹ, từng bước hình thành một xã hội theo lý tưởng cộng sản chủ nghĩa: Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện phát triển tự do của tất cả mọi người Đến lúc đó, mọi người sẽ sống có đạo đức, không còn những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân Tuy nhiên, đúng như tên gọi, công trình này nghiêng nhiều

về việc tìm hiểu những giá trị lý luận và thực tiễn của tác phẩm Nâng cao đạo đức

cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân của Chủ tịch Hồ Chí Minh Do đó, hầu hết

các bài viết của các nhà khoa học trong cuốn sách này mới chỉ xem xét nội dung quan điểm Hồ Chí Minh về nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân

ở một khía cạnh cụ thể, có liên quan đến tác phẩm của Hồ Chí Minh Vì vậy, quan điểm của Người về vấn đề trên cũng chưa mang tính toàn diện và hệ thống

Công trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và đấu tranh chống

chủ nghĩa cá nhân” của tác giả Trương Minh Dục [23] Trong công trình, tác giả đề

cập một cách khái quát nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về nguồn gốc, tác hại của chủ nghĩa cá nhân đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc ta Theo đó, tác giả đã nêu nên những giải pháp cụ thể về chống chủ nghĩa cá nhân của Chủ tịch

Hồ Chí Minh, đó là: Chủ nghĩa tập thể là nguyên tắc đạo đức mới cao đẹp đối lập với chủ nghĩa cá nhân; Đảng cần kêu gọi cán bộ, đảng viên và nhân dân ra sức tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, quan liêu; thực hiện tự phê bình

và phê bình một cách nghiêm túc để tăng cường sự đoàn kết và thống nhất trong Đảng, xây dựng tình đồng chí yêu thương lẫn nhau Không những vậy, tác giả còn nhấn mạnh: “Đó là những giải pháp quan trọng để thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Vừa nâng cao được tư tưởng, đạo đức đồng thời làm cho Đảng ta giữ gìn sự trong sạch, vững mạnh và có uy tín với quần chúng nhân dân” [23, tr.32] Hơn lúc nào hết, chống chủ nghĩa cá nhân trở thành một cuộc đấu tranh không khoan nhượng vì nó ảnh hưởng đến sự tồn vong của Đảng, của dân tộc và chế độ xã hội chủ nghĩa

Công trình“Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân trong

điều kiện Đảng cầm quyền” của tác giả Bùi Đình Phong [111] Trong công trình

này, tác giả đề cập đến hai nội dung lớn theo quan điểm Hồ Chí Minh, đó là: thứ

nhất, Đảng cầm quyền phải chú ý hàng đầu đến đạo đức cách mạng; thứ hai, nâng

cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân Cụ thể, tác giả đã đưa ra những luận giải sâu sắc về sự giống và khác nhau giữa khi Đảng ta trở thành đảng cầm quyền và khi chưa cầm quyền Theo tác giả, điểm giống là Đảng đều giữ vai trò lãnh đạo để đạt được mục tiêu cách mạng là độc lập dân tộc, dân chủ và chủ nghĩa

xã hội; điểm khác là khi Đảng cầm quyền thì cán bộ, đảng viên có quyền lực Từ

đó, tác giả đi đến nhấn mạnh, điều Chủ tịch Hồ Chí Minh bận tâm chính là hai mặt của quyền lực Nếu quyền lực được trao cho người có trí tuệ, đạo đức, bản lĩnh, phẩm chất, năng lực thì quyền lực đó sẽ phát huy được tác dụng tích cực, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp cách mạng Ngược lại, quyền lực trao vào tay người thiếu tâm, dưới tầm thì rất dễ bị tha hóa, biến chất; quyền lực sẽ biến thành sức mạnh

phục vụ cho mưu đồ cá nhân, lũng đoạn tổ chức, phá hoại Đảng Vì vậy, tác giả nhấn mạnh, theo Hồ Chí Minh, nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân là một nhiệm vụ vô cùng cấp thiết Để thực hiện nhiệm vụ này, tác giả đã đi vào phân tích những giải pháp cụ thể của Hồ Chí Minh nhằm góp phần nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, như:

Để nâng cao đạo đức cách mạng, Đảng phải nâng cao ý thức phục vụ nhân dân

ngang quyền lực chính trị của Đảng; cán bộ, đảng viên cần nâng cao ý thức và thực hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, không tham lam tiền của, đặc biệt không tham địa vị, quyền hành; mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên, lên trước lợi ích cá nhân; đồng thời, phải nêu cao ý thức phục

vụ nhân dân Để chống suy thoái về đạo đức, chống chủ nghĩa cá nhân, trước hết,

phải tăng cường công tác giáo dục, công tác tư tưởng về chống tham nhũng, tham quyền; kết hợp giáo dục đạo đức với thực hành pháp luật, mà quan trọng là tính khoa học và minh bạch của bộ máy tổ chức Đảng và hệ thống chính trị

Công trình “Thực hành chống chủ nghĩa cá nhân trong Đảng và bộ máy Nhà

nước theo tư tưởng Hồ Chí Minh” của tác giả Phạm Ngọc Anh [1] đã phân tích một

cách cụ thể quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về sự cần thiết phải chống chủ nghĩa cá nhân, về nội dung chống chủ nghĩa cá nhân và những biện pháp cụ thể để chống lại căn bệnh nguy hiểm này Theo tác giả, do tính chất đặc biệt nguy hại của chủ nghĩa cá nhân, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập nhiều biện pháp kiên quyết

phòng, chống “thứ cỏ dại” này Từ tác phẩm “Đường Kách mệnh” năm 1927, đến tác phẩm cuối cùng “Di chúc”, Người đã có khoảng gần 200 bài nói, viết về công

tác xây dựng Đảng, về rèn luyện, giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên Tác giả cũng làm r hơn khi chỉ ra rằng, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, để chống

lại chủ nghĩa cá nhân, biện pháp thiết yếu đầu tiên là mỗi cán bộ, đảng viên phải

luôn học tập để nâng cao và thấm nhuần đạo đức cách mạng, không ngừng nâng cao

trình độ chuyên môn, trình độ lý luận để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới đặt ra Thứ

hai là, cần không ngừng nâng cao dân trí, thực hiện và phát huy quyền dân chủ thực

sự và rộng rãi, tăng cường mối liên hệ mật thiết, chặt chẽ giữa Đảng với quần chúng

nhân dân Thứ ba là, phát huy và thực hành dân chủ rộng rãi trong Đảng, thực hiện

nghiêm túc chế độ sinh hoạt Đảng, nhất là sinh hoạt chi bộ, thường xuyên đấu tranh

tự phê bình và phê bình Cuối cùng là, nâng cao chất lượng công tác quản lý, kiểm

tra, thanh tra, giám sát cán bộ, đảng viên của các cơ quan nhà nước, thực hiện kỷ luật nghiêm minh của các tổ chức đảng Đó là hệ thống những quan điểm, biện pháp hữu hiệu để chống chủ nghĩa cá nhân, nâng cao uy tín, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng

Công trình “Chống chủ nghĩa cá nhân, chống nguy cơ suy thoái của Đảng

cầm quyền” của tác giả Lê Mậu Hãn [50] Bằng cách tiếp cận logic và lịch sử, tác

giả đã đề cập một cách sâu sắc quan điểm của Hồ Chí Minh về nguy cơ, tác hại, sự cần thiết phải chống chủ nghĩa cá nhân và giải pháp chống chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng Tác giả nhận định, theo Hồ Chí Minh, khi đã

sa vào chủ nghĩa cá nhân, sa vào những đặc quyền, đặc lợi thì những kẻ thoái hoá biến chất sẽ không có tinh thần cố gắng vươn lên, không chịu học tập để tiến bộ; họ

sẽ lạc hậu và thoái bộ, rời xa quần chúng, rời xa thực tế, vì vậy, nhất định sẽ bị quần chúng bỏ rơi và mất đi quyền lãnh đạo của mình Vì thế, để tránh những sai lầm, chống nguy cơ suy thoái của Đảng cầm quyền, và xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, tác giả cho rằng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có những nhận thức rất sâu sắc khi yêu cầu “phải kiên quyết gột rửa sạch những vết tích, tàn dư của chế độ cũ, đó

là trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân, thực hiện nghiêm túc tự phê bình và phê bình trên cơ sở

có tình đồng chí thương yêu lẫn nhau” [50, tr.36] Từ đó, tác giả nhấn mạnh, chỉ có làm được như vậy, mỗi người cán bộ, đảng viên mới tự cải tạo mình, tự tiến bộ; để

họ thực sự là những người cộng sản gương mẫu, luôn “vì lợi ích chung của Đảng, của cách mạng, của giai cấp, của dân tộc và của loài người mà không ngần ngại hy sinh tất cả lợi ích của cá nhân mình” Mặc dù đã có những phân tích khá sâu sắc quan điểm của Hồ Chí Minh về tác hại và sự cần thiết phải chống chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, đảng viên, song khi bàn đến giải pháp để ngăn chặn căn bệnh nguy hiểm này, tác giả mới chỉ đề cập đến một giải pháp cơ bản là đẩy mạnh tự phê bình và phê bình trong Đảng Do đó, nó cần được tiếp tục nghiên cứu và bổ sung để

có một cách nhìn toàn diện và hệ thống khi chúng ta nghiên cứu về nội dung này

Ngoài những công trình của các tác giả trong nước, nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân, chống những biểu hiện suy thoái trong Đảng cũng được nhiều tác giả nước ngoài quan tâm, nghiên cứu, như:

Trong cuốn “Người Nga nói về Hồ Chí Minh”, với bài viết có nhan đề “Về

người con vĩ đại của Việt Nam”, tác giả người Nga Épghênhi Côbêlép đã nhận định:

“Hồ Chí Minh là con người dân chủ đến “tận xương tủy”, Người luôn chống những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, trong đó có “lề lối lãnh đạo quan liêu - mệnh lệnh” [102, tr.97] Để làm rõ quan điểm của Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân, tác giả nhấn mạnh: “Người hoàn toàn xa lạ với sự cuồng tín tư tưởng, cái đã đem lại tổn thất nghiêm trọng cho không chỉ một đảng Sự hòa hợp dân tộc và những biện pháp hòa bình có thể có, sự thỏa hiệp trên cơ sở tính đến các lợi ích không chỉ của đa số,

mà còn cả của thiểu số - đó chính là lập trường chính trị luôn song hành với bản tính của Người” [102, tr.96] Tuy nhiên, bài viết này chủ yếu nhằm ghi lại hồi ức của tác giả trong những lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời thể hiện tình cảm yêu mến và kính trọng của tác giả về vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam, người bạn gần gũi của nhân dân Liên Xô, người đã đặt nền móng cho tình hữu nghị Nga - Việt, vì vậy quan điểm của Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân mới chỉ được tác giả đề cập một cách khái lược

Dưới góc độ tiếp cận lịch sử - logic, trong cuốn sách “Đồng chí Hồ Chí Minh”,

tác giả Épghênhi Côbêlép cũng đã có những ghi chép, đánh giá khá công phu về những cống hiến của Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam cũng như phong trào cách mạng quốc tế Trong cuốn sách này, tác giả đã khái quát những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân trong Đảng Tác giả khẳng định: “Người cương quyết yêu cầu những đại diện mới của chính quyền phải đề phòng những thói hư tật xấu của bộ máy hành chính cũ” [19, tr.135] Để không sa vào chủ nghĩa cá nhân, “Người kêu gọi các đảng viên phải thường xuyên tỉnh táo, thận trọng và kiên quyết; phải luôn luôn tự chủ, đề xướng, mưu trí, giữ vững nguyên tắc, vượt qua mọi khó khăn, đồng thời lúc nào cũng phải khiêm tốn” [19, tr.197] Cũng theo tác giả, đối với người cộng sản, Chủ tịch Hồ Chí Minh đòi hỏi rất cao “Người cho rằng trong phẩm chất của mỗi

người cộng sản, cần phải hòa hợp được mấy đức tính: nhân đạo, công minh, dũng cảm và trung thực” [19, tr.198] Từ đó, tác giả nhận định, những quan điểm cụ thể

“về xây dựng Đảng, công tác giáo dục tư tưởng cho những người cộng sản đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc nâng cao vai trò lãnh đạo và chiến đấu của Đảng - người tổ chức và lãnh đạo mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam” [19, tr.198] Tuy nhiên, do tập trung vào mục tiêu chính là viết một tiểu sử chính trị về lãnh tụ nhân dân Việt Nam nên những quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng một Đảng cách mạng trong sạch, vững mạnh mới chỉ được tác giả đề cập một cách cụ thể, liên quan đến những mốc lịch sử cụ thể trong hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Cuốn sách “Hồ Chí Minh - một cuộc đời” của tác giả người Mỹ William

J Duiker [24] cũng là một công trình tiểu sử chính trị nổi bật trong những nghiên cứu nước ngoài về Chủ tịch Hồ Chí Minh Với độ dày hơn 700 trang, tác giả William J Duiker đã dành gần 30 năm để thu thập tài liệu nghiên cứu về nội dung này Qua những số liệu và minh chứng cụ thể về cuộc đời hoạt động cách mạng của

Hồ Chí Minh, tác giả cho rằng, là thành viên của phong trào cộng sản quốc tế, kiến trúc sư của thắng lợi cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh hẳn nhiên là một trong những nhân vật chính trị có ảnh hưởng nhất trong thế kỷ XX Hồ Chí Minh đã có một vị trí trong ngôi đền các danh nhân cách mạng, những người đấu tranh kiên cường để đưa lại cho những người cùng khổ trên toàn thế giới tiếng nói trung thực của họ Tuy không trực tiếp bàn đến quan điểm của Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân, về chống lại những lợi ích cá nhân vị kỷ, nhưng qua những ghi chép

và đánh giá sâu sắc của tác giả, có thể thấy: Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng sôi nổi, cả trong suy nghĩ đến hành động, Hồ Chí Minh đều nhằm mục đích vì con người và sự nghiệp giải phóng con người; “con người” là điểm xuất phát và cũng là mục tiêu vươn tới trong lời nói và việc làm của Hồ Chí Minh Do đó, trong cuộc đấu tranh nhằm giải phóng đất nước mình và các dân tộc thuộc địa khác thoát khỏi chủ nghĩa đế quốc phương Tây, Người luôn khơi dậy trong mỗi người sự tự ý thức loại bỏ cái thấp hèn để vươn tới cái cao đẹp, loại bỏ cái ác, để hướng tới cái thiện nhằm mục tiêu vì con người Đối với cách mạng Việt Nam, Người yêu cầu mỗi cá nhân, đặc biệt là cán bộ, đảng viên phải luôn đặt lợi ích chung lên trên hết và

trước hết Trong cuộc đấu tranh này, Hồ Chí Minh cũng luôn “ca ngợi Đảng đóng vai trò hàng đầu trong cuộc cách mạng Việt Nam nhưng cũng kêu gọi phát động chiến dịch phê và tự phê bình, chỉnh đốn Đảng nhằm dân chủ hoá tổ chức, nâng cao đạo đức cho cán bộ Đảng sau khi chiến tranh kết thúc”

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu của các tác giả kể trên đã đề cập đến vấn đề chống chủ nghĩa cá nhân theo tư tưởng Hồ Chí Minh dưới những góc độ cụ thể và đã đạt được những thành công nhất định khi chỉ ra quan điểm của Người về

sự cần thiết phải chống chủ nghĩa cá nhân và các biện pháp cụ thể để chống chủ nghĩa cá nhân Đó chính là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả luận án tiếp tục đi sâu nghiên cứu vấn đề này Tuy nhiên, những công trình đó vẫn chưa nghiên cứu sâu và

hệ thống toàn bộ tư tưởng của Người về chống chủ nghĩa cá nhân Do đó, chúng đều chưa phản ánh một cách toàn diện, đầy đủ nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh

về chống chủ nghĩa cá nhân

1.1.2 Tình hình nghiên cứu s vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

Khi nghiên cứu sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào việc chống chủ nghĩa

cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay, tùy vào góc độ tiếp cận, các tác giả có thể nghiên cứu vấn đề này dưới góc độ khái quát hoặc có thể chỉ nghiên cứu tập trung vào một nội dung cụ thể có liên quan đến chủ nghĩa cá nhân, như: tác hại, đặc điểm, hay biểu hiện v.v của căn bệnh đó trong tình hình hiện nay Từ đó, nhiều tác giả đã đi sâu vào tìm hiểu thực trạng của vấn đề mà mình nghiên cứu và đưa ra được một số giải pháp nhằm khắc phục thực trạng ấy, tiêu biểu như:

Trong bài viết “Hãy học ở Hồ Chí Minh những phẩm chất đã thể hiện trong

suốt cuộc đấu tranh cách mạng lâu dài của Người”, từ việc khẳng định chính những

phẩm chất cá nhân hiếm có đã quyết định việc Hồ Chí Minh tiếp nhận, chọn lọc, chuyển hóa, phát triển những tinh hoa của dân tộc và thời đại thành những tư tưởng đặc sắc của Người, tác giả người Úc Alan Axbon (Allan Asbolt) cho rằng, để ứng phó với những thay đổi và sự phức tạp của thời đại ngày nay, chúng ta cần quay trở lại học tập những phẩm chất cá nhân đáng quý của Chủ tịch Hồ Chí Minh Bởi,

“Người không bao giờ có tham vọng cá nhân, phù phiếm; Người không cố công để

trở thành một nhân vật xuất chúng, theo ngôn ngữ của các xã hội tư bản” [137, tr.177] Cũng theo tác giả, để chống lại những biểu hiện tiêu cực diễn ra trong đời sống xã hội, để “đối phó một cách hợp lý và mạnh mẽ với những vấn đề mà chủ nghĩa xã hội đang gặp phải, chúng ta phải học ở Hồ Chí Minh bằng cách phát triển những phẩm chất đã thể hiện trong suốt cuộc đời đấu tranh lâu dài của Người: kiên nhẫn và vững vàng theo đuổi mục đích và bình tĩnh trong những lúc khó khăn; linh hoạt về tư duy và chính trị khi xây dựng khối đoàn kết xã hội chủ nghĩa; khiêm tốn

và gần gũi với nhân dân” [137, tr.183] Điều này có nghĩa, đối với mỗi cá nhân con người, để rèn luyện những phẩm chất đạo đức tốt, nhất thiết phải quay trở lại học tập theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Trong cuốn “Thế giới ca ngợi và thương tiếc Hồ Chủ tịch” với bài viết có nhan đề “Hồ Chí Minh, ngôi sao trên bầu trời cách mạng”, tác giả R.Arixmenđi

người Urugoay đã có một cách nhìn khá sâu sắc và toàn diện về những cống hiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với thắng lợi của cách mạng Việt Nam và phong trào cộng sản quốc tế Theo tác giả, với phong trào cộng sản quốc tế, Hồ Chí Minh là một trong những hình ảnh thân yêu nhất, là tượng trưng cho khối đoàn kết của chủ nghĩa xã hội và cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của các nước trên toàn thế giới Đối với dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh là tượng trưng cho cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam, tượng trưng cho những đức tính tốt đẹp nhất của con người và phẩm chất của nhân dân Việt Nam Riêng với Đảng Cộng sản Việt Nam mà Người sáng lập, tác giả cho rằng, Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh đến vai trò quyết định của

Đảng đối với thắng lợi của sự nghiệp cách mạng Nhưng để Đảng luôn trong sạch,

vững mạnh và luôn giữ vững được vai trò lãnh đạo của mình, tác giả nhấn mạnh:

theo Hồ Chí Minh, Đảng đó phải dựa hẳn vào quần chúng, bởi “không có quần chúng thì một nhóm nhỏ táo bạo không thể nào làm cách mạng được” [2, tr.637] và

“cách mạng là sự nghiệp chung của quần chúng, nó phải được một chiến lược và chiến thuật thích ứng lãnh đạo, phải thấm nhuần tư tưởng Mácxít- Lêninlít của Đảng, của giai cấp công nhân” [2, tr.637] mà Người đã xây dựng và rèn luyện

Trong cuốn “Hồ Chí Minh: Người đồng chí của chúng tôi”, nhà sử học người

Pháp Sáclơ Phuốcniô (Charles Fourniau) cũng cho rằng, Hồ Chí Minh đã xây dựng

những nguyên tắc dân chủ, đoàn kết trong Đảng để “xây dựng tác phong của đảng viên, xây dựng thái độ của Đảng đối với nhân dân” [119, tr.26] Theo tác giả, đây là một vấn đề rất quan trọng và cấp thiết khi Đảng Cộng sản trở thành đảng cầm quyền

Trong công trình “Hồ Chí Minh, một nhà tư tưởng” [121, tr.82] giáo sư Nhật

Bản Singô Sibata đã mạnh mẽ bác bỏ những quan điểm, luận điểm cho rằng Hồ Chí Minh chỉ là một nhà cách mạng thực tiễn, một người thực dụng lấy chủ nghĩa cộng sản làm phương tiện để “nắm quyền cai trị độc tài” Ông chứng minh rằng, Hồ Chí Minh là nhà lý luận tài giỏi trên mọi lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa, tư tưởng,.v.v Lý luận của Người được xây dựng trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin, song là sự phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin trong thời đại ngày nay Tác giả Nhật Bản đã khẳng định rằng “Những cống hiến của Hồ Chí Minh đã thực sự mở ra một giai đoạn mới trong những lý luận về dân tộc và thuộc địa” Điều này không chỉ có

ý nghĩa đối với cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân, đế quốc trong quá khứ,

mà vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng đất nước ngày nay Từ đó, Singô Sibata, rút ra kết luận: có rất ít người mácxít như Hồ Chí Minh sinh ra ở một nước thuộc địa và bản thân trải qua cuộc sống ở Tổ quốc và nhiều nước khác - những nước tư bản đế quốc, thuộc địa và phụ thuộc, đất nước Xôviết Vì vậy sự am hiểu của Người về chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa xã hội, v.v rất sâu sắc và Người thực sự đã đóng góp cho cách mạng thế giới

Công trình “Nâng cao đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân - Một số

vấn đề lý luận và thực tiễn” của các tác giả Nguyễn Khánh Bật (chủ biên), Hoàng

Trang, Trần Minh Trưởng [13] Đúng như tên gọi, công trình này đề cập đến vấn đề

nâng cao đạo đức cách mạng và chống chủ nghĩa cá nhân theo quan điểm Hồ Chí

Minh - hai vấn đề lớn ảnh hưởng đến sự sinh tử, tồn vong của Đảng và sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta Công trình cho thấy, sau gần 30 năm đổi mới, thực hiện

nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử Bên cạnh những thành tựu rất đáng tự hào, trong những năm đổi mới đã xuất hiện một thực tế là sự suy thoái về đạo đức, lối sống và chủ nghĩa cá nhân,.v.v phát triển trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên giữ cương vị lãnh đạo, kể cả một số cán bộ cấp

cao Công trình cũng kết luận: việc học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh để khắc phục hàng loạt các hiện tượng tiêu cực của xã hội hôm nay cũng như ngày mai là một nhiệm vụ cần thiết Mặc dù điều kiện xã hội hôm nay và ngày mai có những đặc điểm khác nhau, nhưng tính biện chứng, tính cách mạng và khoa học của tư

tưởng đạo đức Hồ Chí Minh sẽ làm cho nhận thức và hành động của con người có khả năng thích nghi với những biến đổi nhất thời để giữ lấy cái bất biến, cái bản chất trường tồn của nó Có thể thấy, dù đã đề cập đến, nhưng do mục tiêu nghiên

cứu là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn của hai nội dung lớn: nâng cao đạo

đức cách mạng và chống chủ nghĩa cá nhân, nên công trình mới chỉ trình bày một

cách khái lược về những biểu hiện, tác hại, thực trạng của chủ nghĩa cá nhân và các giải pháp chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở Việt Nam hiện nay

Do đó, nó cần được tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và làm r để được hoàn thiện về mặt lý luận và phản ánh được thực tiễn cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên hiện nay ở nước ta

Công trình “Những giải pháp và điều kiện thực hiện phòng chống suy thoái tư

tưởng, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên” của tác giả Vũ Văn Phúc [118]

Trong công trình này, tác giả đã làm r cơ sở lý luận của việc phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên, đồng thời nêu kinh nghiệm từ thực tiễn giải quyết vấn đề này của một số nước trên thế giới Trên

cơ sở thực hiện hàng ngàn phiếu điều tra xã hội học (đối tượng là cán bộ, đảng viên

và các tầng lớp nhân dân trên phạm vi cả nước những năm 2006 - 2010), tác giả đã đánh giá thực trạng tình hình suy thoái và thực trạng công tác phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên hiện nay; chỉ ra những nguyên nhân chủ quan, khách quan dẫn đến suy thoái đó Từ đó, tác giả đề xuất một số giải pháp phòng chống có hiệu quả trong tình hình mới, đó là: Giải pháp trong công tác xây dựng Đảng; giải pháp trong lĩnh vực quản lý Nhà nước; giải pháp phát huy vai trò của nhân dân và xã hội; giải pháp hạn chế tác động từ bên ngoài đến tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên Đồng thời, cũng theo tác giả, để tạo nên tác động cùng chiều của các giải pháp nâng cao đạo đức cách mạng, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên, Đảng

phải trực tiếp lãnh đạo cuộc đấu tranh này Đảng ta là đảng cầm quyền, có trách nhiệm và cơ sở pháp lý để lãnh đạo toàn diện các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên

Công trình “Luận cứ khoa học cho việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ

thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của tác giả Nguyễn Phú

Trọng, Trần Xuân Sầm [135] Cuốn sách đã phân tích, luận giải những căn cứ khoa học của việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đặc biệt là đội ngũ lãnh đạo chủ chốt các cấp, từ đó, đưa ra một hệ thống các quan điểm, phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước giai đoạn hiện nay

Đặc biệt, cuốn sách đưa ra khái niệm cán bộ; yêu cầu về chất lượng đội ngũ cán bộ và việc hiện thực hóa chất lượng ấy trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; đánh giá thực trạng đội ngũ cán bộ và công tác cán bộ hiện nay, chỉ ra các nguyên nhân của thực trạng đó; đồng thời, cuốn sách cũng đề xuất và luận giải các giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, như: nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và rèn luyện cán bộ; tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các quy chế, quy trình công tác cán bộ, thực hiện tiêu chuẩn hóa cán bộ; nâng cao chất lượng công tác kiểm tra, giám sát, quản lý và bảo vệ cán bộ; xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách cán bộ; kiện toàn và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan tham mưu về công tác cán bộ; cải cách tổ chức bộ máy và cơ chế vận hành của hệ thống chính trị Tuy nhiên, những nội dung về biểu hiện, tác hại, thực trạng và giải pháp chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh mới chỉ được cuốn sách đề cập

ở những góc độ cụ thể nhất định, nên mức độ khái quát chưa cao

Công trình “Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nhằm đáp ứng yêu

cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” của tác giả Vũ Văn

Hiền [53] Tác giả đã xác định vị trí, vai trò của đội ngũ cán bộ, lãnh đạo quản lý trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước; chỉ ra những mặt mạnh, ưu điểm

và những hạn chế yếu kém của đội ngũ này ở Việt Nam hiện nay, nguyên nhân của tình trạng đó Đồng thời, tác giả cũng đưa ra nhóm những giải pháp quan trọng

nhằm nâng cao hiệu quả của việc xây dựng đội ngũ lãnh đạo, quản lý trong tình hình mới Đó là, đổi mới và nâng cao hiệu quả của công tác cán bộ; tạo lập môi trường và điều kiện thuận lợi để tài năng lãnh đạo, quản lý nảy nở; phát triển, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác cán bộ Thực hiện đồng bộ nhóm giải pháp này sẽ xây dựng thành công đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nhằm đáp ứng

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Công trình “Làm người cộng sản trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Tô

Huy Rứa và Trần Khắc Việt [120] Các tác giả đã tập trung nghiên cứu, giải quyết

những vấn đề cơ bản sau: Một là, những căn cứ để xác định hình mẫu, tiêu chuẩn người đảng viên cộng sản trong giai đoạn hiện nay Hai là, người cộng sản trong thời kỳ 1930 -1985 Ba là, thực trạng đảng viên từ năm 1986 đến năm 2000 Đặc

biệt, các tác giả đã dành một thời lượng thích đáng để đưa ra những “phương hướng

và giải pháp chủ yếu để nâng cao chất lượng đảng viên trong thời kỳ mới”, xác định những nội dung chính như: từng đảng viên phải sống và làm việc xứng đáng với tư cách người cộng sản; đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nâng cao chất lượng đảng viên hiện tại, gắn chất lượng đảng viên với xây dựng tổ chức đảng, chính quyền, đoàn thể quần chúng các cấp; giao nhiệm vụ cụ thể cho đảng viên; mở rộng dân chủ, thực hành tự phê bình và phê bình rộng rãi trong Đảng Trong những biện pháp chủ yếu, các tác giả đưa ra 6 biện pháp cơ bản: Đảm bảo cho đường lối của Đảng luôn đúng đắn, phù hợp thực tiễn là điều kiện cơ bản, quyết định để xây dựng

và bồi dưỡng đội ngũ đảng viên; đánh giá, phân loại, xây dựng kế hoạch giáo dục đảng viên; xây dựng hệ thống quy chế tổ chức, sinh hoạt đảng và quản lý đảng viên; tăng cường công tác kiểm tra đảng, đảm bảo sự trong sạch của đội ngũ đảng viên, bảo vệ nội bộ đảng, nâng cao uy tín của Đảng; thực hiện tốt công tác giáo dục, rèn luyện đảng viên trong thực tiễn, qua thực tiễn mà mỗi đảng viên tự hoàn thiện thêm nhân cách của người cộng sản

Công trình “Nhận thức và thực hành cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

theo tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” của tác giả Bùi Đình Phong

[108] Trong công trình này, tác giả khẳng định, để chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay, chúng ta cần thực hiện nhiều giải pháp về

kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội Trong đó, việc nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức chính là một trong những yếu tố quan trọng, quyết định đến thắng lợi của cuộc đấu tranh này Tác giả nhấn mạnh, cần phải làm theo những chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng, trong đó, nổi lên hàng đầu là trung với nước, hiếu với dân; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư Bởi cần, kiệm, liêm, chính là nền tảng của đời sống mới, của thi đua ái quốc; là cái cần thiết để làm việc, làm người, làm cán bộ, phụng sự đoàn thể, giai cấp, nhân dân,

Tổ quốc và nhân loại Cần, kiệm, liêm, chính còn được hiểu là thước đo sự giàu có

về vật chất, văn minh, tiến bộ của một dân tộc Do đó, trên cơ sở phân tích một cách sâu sắc sự cần thiết phải thực hành cần, kiệm, liêm, chính nhằm chống lại chủ nghĩa

cá nhân, nhất là đối với mỗi cán bộ, đảng viên, tác giả đã đề xuất một số giải pháp

cụ thể, như: cán bộ, đảng viên phải tu dưỡng đạo đức bền bỉ suốt đời, gắn với thực tiễn cách mạng; phải nêu gương đạo đức, xây dựng đạo đức làm gương; trong khi xây đạo đức mới, phải chống bệnh nói nhiều làm ít, nói mà không làm

Công trình “Nâng cao phẩm chất cộng sản của người đảng viên” của tác giả

Chu Huy Mân [83] đã phân tích và làm r một số vấn đề về nâng cao phẩm chất cộng sản, tính chiến đấu trong sinh hoạt chính trị của đảng viên thời kỳ mới, như:

Có bản lĩnh đấu tranh và đánh thắng giặc trong lòng, đấu tranh giữa hai con người trong một con người, giáo dục đảng viên có bản lĩnh, dám nhìn thẳng vào sự thật, nhận rõ kẻ thù; tác giả cũng chỉ đích danh chủ nghĩa cá nhân là loại kẻ thù không gươm, không súng nhưng nguy hiểm không kém các loại kẻ thù khác, chủ nghĩa cá nhân là đồng minh của các loại kẻ thù khác Theo tác giả, người cách mạng phải có niềm tin vào Đảng, đó là cơ sở để tạo sức mạnh chiến thắng chủ nghĩa cá nhân, đẩy lùi suy thoái đạo đức, lối sống Bởi, cán bộ, đảng viên nếu không có niềm tin sẽ rất

dễ sa ngã, hủ hóa, xa rời Đảng, xa rời con đường cách mạng Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra rằng, chính những suy thoái về đạo đức, lối sống của một bộ phận cán

bộ, đảng viên là bắt nguồn từ việc thiếu niềm tin vào Đảng, từ đó làm giảm lòng tin của quần chúng nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng

Công trình “Thực hành tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân

trong phòng chống tham nhũng, lãng phí hiện nay” của tác giả Nguyễn Như Trúc

[136] Công trình đã nhận định: đại đa số cán bộ, đảng viên giác ngộ sâu sắc về lý

tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, phấn đấu hy sinh vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Mặt khác, tác giả cũng chỉ ra thực trạng một bộ phận cán bộ, đảng viên hiện nay suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống có ảnh hưởng nghiêm trọng đến vai trò lãnh đạo của Đảng Đặc biệt, để phòng chống tham nhũng, lãng phí - một trong những biểu hiện tập trung nhất của chủ nghĩa cá nhân, tác giả đã đưa ra những giải pháp cụ thể: tăng cường công tác giáo dục chính trị, nâng cao nhận thức cho mỗi cán bộ, đảng viên về mục tiêu, lý tưởng cách mạng của Đảng; giữ vững các nguyên tắc tổ chức xây dựng Đảng, thực hiện tốt tự phê bình và phê bình cả hai chiều

từ trên xuống và từ dưới lên; tăng cường tính nghiêm minh của kỷ luật Đảng và pháp luật của Nhà nước trong các tổ chức đảng và các cơ quan nhà nước

Như vậy, tùy vào góc độ tiếp cận mà các tác giả đã có những luận giải khác nhau khi nghiên cứu sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay nhằm giữ vững vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng Mặc dù các nghiên cứu đó chưa mang tính toàn diện, đầy

đủ và hệ thống về những biểu hiện, tác hại của chủ nghĩa cá nhân; về thực trạng của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên hiện nay; về nguyên nhân của thực trạng đó; và về những phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng nó là những căn cứ lý luận và thực tiễn quan trọng để tác giả luận án tiếp tục đi sâu nghiên cứu về nội dung này

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu và những vấn đề đặt ra cho luận án

1 .1 Đánh giá tình hình nghiên cứu

Nhìn một cách tổng thể, có thể thấy vấn đề chống chủ nghĩa cá nhân trong cán

bộ, đảng viên ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh luôn nhận được sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều tác giả ở trong và ngoài nước Các công trình này

đã đạt được những thành tựu nhất định khi nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về khái niệm, nguồn gốc, bản chất, biểu hiện, tác hại của chủ nghĩa cá nhân,

về các biện pháp chống chủ nghĩa cá nhân và sự vận dụng hệ thống tư tưởng đó trong tình hình hiện nay Cụ thể:

Thứ nhất, đa số các công trình nghiên cứu của các tác giả đều đã đạt được

những kết quả cụ thể qua việc nghiên cứu khái niệm chủ nghĩa cá nhân theo tư tưởng Hồ Chí Minh Từ việc phân tích nội hàm của khái niệm chủ nghĩa cá nhân, các tác giả đi đến thống nhất rằng, những người theo chủ nghĩa cá nhân thường chủ trương không hạn chế mục đích và ham muốn của bản thân; từ chỗ cho rằng cá nhân mình là trung tâm, họ đi đến chỗ cường điệu, tuyệt đối hóa vai trò, lợi ích của cá nhân, lấy đó làm mục tiêu theo đuổi và tìm mọi cách thỏa mãn, bất chấp cộng đồng

và xã hội Đây là cơ sở lý luận quan trọng để đi đến khái quát các mặt căn bản làm thành diện mạo của chủ nghĩa cá nhân theo quan điểm Hồ Chí Minh Tuy nhiên, các khái niệm trên đều xem xét chủ nghĩa cá nhân ở những góc độ cụ thể nhất định, hoặc thiên về nhìn nhận chủ nghĩa cá nhân trong giải quyết mối quan hệ giữa các lợi ích như đặt lợi ích riêng của mình, gia đình mình lên trên, lên trước lợi ích của dân tộc; hoặc thiên về nhìn nhận chủ nghĩa cá nhân trong ba mối quan hệ chủ yếu của mỗi con người - đối với mình, đối với người, đối với việc Do đó, vấn đề này cần được bổ sung, làm r để phản ánh một cách toàn diện quan niệm của Hồ Chí Minh

về chủ nghĩa cá nhân ở tất cả các khía cạnh và lát cắt của nó

Thứ hai, các công trình nghiên cứu về vấn đề này trong thời gian qua đã tạo

được những cơ sở lý luận và thực tiễn quan trọng để khẳng định chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh là một vấn đề quan trọng, có liên quan trực tiếp đến vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng Trong các công trình, các tác giả đều thống nhất quan điểm cho rằng, chống chủ nghĩa cá nhân là việc làm cần thiết và thường xuyên của những người cộng sản chân chính Cuộc đấu tranh đó không kém cuộc đấu tranh chống lại kẻ thù ngoại xâm, có khi còn khó khăn hơn, bởi lẽ, chủ nghĩa cá nhân là kẻ thù không lộ nguyên hình, nó ẩn nấp tinh vi trong tư tưởng, suy nghĩ và hành vi của mỗi cá nhân Do đó, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân vừa là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài, vừa là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách trước mắt của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta Đó chính

là cơ sở lý luận quan trọng để tác giả tiếp tục đi sâu vào nghiên cứu về vấn đề này Tuy nhiên, hầu hết các công trình của các nhà khoa học khi nghiên cứu về tầm quan trọng và sự cần thiết phải chống chủ nghĩa cá nhân đều mới chỉ dừng lại ở những

khía cạnh cụ thể, và thường có liên quan đến một số tác phẩm cụ thể của Hồ Chí Minh Vì thế, nó chưa phản ánh được một cách toàn diện và đẩy đủ về tính quan trọng và cấp bách của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên hiện nay ở nước ta

Thứ ba, trên cơ sở nghiên cứu những quan điểm cụ thể của Hồ Chí Minh về

nguồn gốc của chủ nghĩa cá nhân, hầu hết các tác giả đều đi đến khẳng định, chủ nghĩa cá nhân là sản phẩm của chế độ cũ - chế độ bóc lột, cho nên trong chế độ mới

- chế độ xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa cá nhân tồn tại với tư cách là tàn dư của quá khứ Nhưng nếu chế độ mới chưa có một cơ sở kinh tế - xã hội mang đặc trưng riêng, vững chắc và hoàn thiện, vẫn còn sử dụng những hình thức phát triển kinh tế của chế độ cũ, nghĩa là cơ sở của chủ nghĩa cá nhân vẫn còn tồn tại, thì đương nhiên chủ nghĩa cá nhân vẫn tiếp tục nảy sinh và phát triển Vì thế, theo các tác giả, muốn xóa bỏ hoàn toàn chủ nghĩa cá nhân phải xóa bỏ tận gốc rễ cơ sở kinh tế - xã hội đã sinh ra nó Như vậy, ở những góc độ và mức độ tiếp cận khác nhau, các kết quả cụ thể nhất định đã đạt được khi nghiên cứu về nguồn gốc của chủ nghĩa cá nhân chính

là những gợi ý quý báu để tác giả tiếp tục làm rõ vấn đề này Tuy nhiên, cũng xuất phát từ góc độ và mức độ tiếp cận, nên các công trình nghiên cứu về nội dung này chưa nhấn mạnh được bên cạnh nguồn gốc khách quan làm xuất hiện chủ nghĩa cá nhân là: chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất; thói quen và truyền thống lạc hậu; tàn dư của chế độ thực dân phong kiến, thì nguồn gốc nảy sinh chủ nghĩa cá nhân còn do yếu tố chủ quan như: chưa thực hiện nghiêm các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt đảng; pháp luật của nhà nước chưa hoàn bị, chưa nghiêm; việc quản lý đảng viên, cán bộ bị buông lỏng; đặc biệt là nguyên nhân từ việc cán bộ,

đảng viên thiếu tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng

Thứ tư, qua sự phân tích của các nhà khoa học, có thể thấy, chủ nghĩa cá nhân

có những biểu hiện đa dạng, tinh vi và luôn biến đổi dưới nhiều diện mạo khác nhau Theo các tác giả, thực chất những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân hiện nay chính là những biểu hiện của một loại chủ nghĩa cá nhân mới mang tính dung hợp

và pha tạp của các loại chủ nghĩa cá nhân: phong kiến, tiểu tư sản, tư sản cùng các biến tướng của nó Sự cùng tồn tại, pha trộn và cùng gây tác hại của các loại chủ

nghĩa cá nhân nêu trên tạo ra một nguy cơ làm “ô nhiễm” môi trường đạo đức xã hội, làm tha hóa nhân cách cá nhân Do đó, các tác giả đều nhận định, cần phải nhận diện cho rõ chủ nghĩa cá nhân dưới mọi hình thức để có những giải pháp khắc phục kịp thời Như thế, với quan niệm của đa số các tác giả khi nghiên cứu về các hình thức biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên nói trên đã tạo cơ sở

lý luận quan trọng cho việc nghiên cứu về thực trạng căn bệnh nguy hiểm này vì chính những biểu hiện của nó là một bằng chứng xác thực phản ánh một cách tương đối chính xác thực trạng của nó trong cán bộ, đảng viên hiện nay Tuy nhiên, các quan điểm trên mới chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu về biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở những hình thức cụ thể nhất định, như: một số nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc bàn về các biểu hiện trong lĩnh vực tư tưởng chính trị; hay một

số lại nhấn mạnh đến những biểu hiện trong lĩnh vực về đạo đức, lối sống; một số

dù đã bàn đến biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân trong cả hai lĩnh vực này nhưng mức

độ khái quát chưa cao Do đó, nó cần được quan tâm và kế thừa ở những giai đoạn tiếp theo khi chúng ta tiếp tục thực hiện nội dung này

Thứ năm, hầu hết các công trình nghiên cứu về chủ nghĩa cá nhân theo tư

tưởng Hồ Chí Minh đều khẳng định, chủ nghĩa cá nhân gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, chừng nào còn chủ nghĩa cá nhân

nó sẽ “ngăn trở” người cán bộ, đảng viên phấn đấu vì mục tiêu, lý tưởng của Đảng, của dân tộc và làm mất niềm tin của nhân dân với Đảng Trên cơ sở những quan điểm cụ thể của Hồ Chí Minh về tác hại của chủ nghĩa cá nhân, các tác giả đều thống nhất quan điểm cho rằng, chủ nghĩa cá nhân dù lớn hay nhỏ tuy mức độ có khác nhau, nhưng đều là một thứ vi trùng đục khoét tư tưởng của người cách mạng, gây tác hại nghiêm trọng cho cách mạng và làm cho người cá nhân chủ nghĩa ăn cũng không ngon, ngủ cũng không yên Trước đây, trong mỗi cuộc đấu tranh chống

đế quốc xâm lược, chủ nghĩa cá nhân chống phá ta từ trong nội bộ, làm suy yếu ta, tiếp tay cho địch; còn trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cá nhân đẻ ra muôn vàn thứ bệnh làm tha hóa biến chất đội ngũ cán bộ của Đảng, làm mất lòng tin của nhân dân với Đảng Như vậy, tùy vào góc độ nghiên cứu mà các tác giả có những đánh giá nhất định về tác hại của chủ nghĩa cá nhân theo quan

điểm Hồ Chí Minh, hoặc nhấn mạnh đến tác hại của chủ nghĩa cá nhân đối với công tác xây dựng Đảng nói chung, hoặc lại nhấn mạnh đến tác hại của nó đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, hay chủ yếu lại bàn về tác hại của căn bệnh này đối với bản thân mỗi cán bộ, đảng viên Do đó, chúng đều chưa phản ánh một cách

toàn diện, đầy đủ về những nguy hại do chủ nghĩa cá nhân gây ra đối với chính con

người và với tất cả các lĩnh vực đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước Thứ sáu, trong các công trình nghiên cứu, các tác giả đã bước đầu chỉ ra được

thực trạng chủ nghĩa cá nhân và cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán

bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay Theo các tác giả, quá trình thực hiện sự nghiệp đổi mới cho thấy, mặt đối lập của đạo đức cách mạng - chủ nghĩa cá nhân vẫn luôn đặt ra những vấn đề gay gắt và rất đáng lưu tâm Chủ nghĩa cá nhân hiện nay đang

có xu hướng và cơ hội để phát triển; số cán bộ, đảng viên bị chủ nghĩa cá nhân chi phối ngày càng đa dạng và phức tạp Cho nên, để giữ vững vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, việc đẩy mạnh cuộc đấu tranh hống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên hiện nay là hết sức cần thiết Từ đó, các công trình cũng đã nêu ra một số thành công và hạn chế của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay Tuy nhiên, do dừng lại ở những nghiên cứu ban đầu, nên những công trình trên mới chỉ đề cập đến cuộc đấu tranh này dưới những góc độ cụ thể nhất định nên mức độ khái quát chưa cao Do đó, nó cần được tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung để làm rõ những chuyển biến tích cực, những thành tựu và kết quả quan trọng đã đạt được trong cuộc đấu tranh này; đồng thời cũng cho thấy những mặt khó khăn, phức tạp và những hạn chế cần khắc phục trong việc đẩy lùi và tẩy trừ căn bệnh nguy hiểm này trong đội ngũ cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

Thứ bảy, tùy vào mục tiêu nghiên cứu mà các tác giả có những đề xuất khác

nhau về các giải pháp chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh Đó là những giải pháp đối với công tác xây dựng Đảng; hay những giải pháp đối với cán bộ, đảng viên; hoặc những giải pháp nhấn mạnh đến việc phát huy vai trò của quần chúng nhân dân trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân Các đề xuất này đã đạt được những kết quả nhất định, góp

phần quan trọng vào cuộc đấu tranh đẩy lùi và tẩy trừ chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay Tuy nhiên, vẫn chưa có những giải pháp mang tính toàn diện và hệ thống trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân vào cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

đó vào chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay Trong khi đó, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân và thực hành theo tư tưởng đó của Người đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên do Đảng ta phát động sâu rộng trong Đảng cũng như trong nhân dân Vì vậy, rất cần thiết phải có nhiều hơn nữa các công trình nghiên cứu chuyên sâu về sự kế thừa có chọn lọc và phát triển sáng tạo những tinh hoa trong tư tưởng đạo đức của Người, mà tư tưởng

về chống chủ nghĩa cá nhân là một trong những tinh hoa đó

Trên cơ sở kế thừa những giá trị của các công trình đã công bố, luận án sẽ tiếp tục triển khai nghiên cứu các nội dung sau:

Thứ nhất, luận án tiếp tục làm sáng tỏ thêm những nội dung cơ bản trong tư

tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân

Thứ hai, luận án làm r hơn những biểu hiện và tác hại của chủ nghĩa cá nhân

trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay

Thứ ba, đánh giá thực trạng của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong

cán bộ, đảng viên và chỉ ra nguyên nhân của thực trạng đó

Thứ tư, luận án đề xuất những phương hướng và giải pháp có cơ sở khoa học,

thực tiễn nhằm góp phần vào việc nâng cao hiệu quả của cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

có chức, có quyền đang trở thành một yêu cầu bức xúc Vì vậy, trong những năm

qua, ở các góc độ và mức độ tiếp cận khác nhau, vấn đề nghiên cứu tư tưởng Hồ

Chí Minh về chống chủ nghĩa cá nhân và sự vận dụng tư tưởng đó trong giai đoạn hiện nay đã nhận được sự quan tâm của nhiều tác giả trong và ngoài nước Dưới góc

độc Chính trị học, dù chưa có công trình nào nghiên cứu sâu, toàn diện và hệ thống

về vấn đề này, song các công trình nêu trên chính là những gợi ý quý báu để tác giả

kế thừa, tiếp thu và vận dụng khi nghiên cứu vấn đề chống chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảng viên ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Chương 2

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN

VÀ CHỐNG CHỦ NGHĨA CÁ NHÂN 2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân

2.1.1 Khái niệm “Chủ nghĩa cá nhân”

Trong lịch sử triết học, “Chủ nghĩa cá nhân” là một trào lưu tư tưởng đề cao và tuyệt đối hóa bản tính, quyền sống, tự do tuyệt đối của cá nhân con người đối với cộng đồng và xã hội Chủ nghĩa cá nhân phát triển mạnh đồng thời với bước phát triển của chủ nghĩa tư bản C Mác nhận xét: “Mỗi một nguyên lý đã từng có thế kỷ của

nó, để biểu hiện ra ở đó: nguyên lý quyền uy chẳng hạn thì có thế kỷ XI, cũng như nguyên lý chủ nghĩa cá nhân có thế kỷ XVIII” [81, tr.193], thế kỷ phát triển mạnh

mẽ của chủ nghĩa tư bản

Về mặt lịch sử, trong giai đoạn đầu của sự phát triển, chủ nghĩa cá nhân có mặt tích cực Mục tiêu đấu tranh của chủ nghĩa cá nhân lúc ấy là chống lại chế độ phong kiến và đại diện tinh thần của nó là Giáo hội Giatô giáo Chủ nghĩa cá nhân

đã lên án mạnh mẽ, chống đối quyết liệt tính chất độc tài, phản nhân đạo của Giáo hội Giatô giáo cũng như cấu trúc đẳng cấp nghiêm ngặt, hà khắc dày xéo lên tự do, hạnh phúc của cá nhân con người Chủ nghĩa cá nhân, đòi hỏi mỗi cá nhân phải được giải phóng khỏi mọi sự áp bức thống trị của nhà nước chuyên chế phong kiến, của Giáo hội và của bất kể cá nhân nào khác Tất cả mọi người đều có quyền bình đẳng trước Chúa trời, trước pháp luật và trong mọi lĩnh vực hoạt động của cuộc sống Chính vì vậy, chủ nghĩa cá nhân trong giai đoạn đầu của chủ nghĩa tư bản đã góp phần giải phóng một nguồn năng lực lớn trong hoạt động của con người, trên tất cả các lĩnh vực kinh doanh, khoa học, nghệ thuật đã thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất, làm cho con người trở nên năng động, sáng tạo hơn hẳn con người

bị điều chỉnh bởi các quy tắc đạo đức phong kiến Vì thế, trong giai đoạn đầu chủ nghĩa cá nhân cũng có những yếu tố cách mạng, so với đạo đức phong kiến ý tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái đã góp phần vào quá trình hình thành những chuẩn mực đạo đức mang tính phổ quát, rộng lớn trên thế giới

hi chủ nghĩa tư bản hoàn toàn chiến thắng chế độ phong kiến, kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội tư bản đã tạo điều kiện cho chủ nghĩa cá nhân phát triển thì mặt

trái, mặt tiêu cực và phản động của nó ngày càng bộc lộ r rệt hơn úc này, về kinh

tế, thì “cái tôi” tư sản, tiền bạc là sức mạnh hơn hết, chế ngự tất cả C Mác đã nhận

xét: “Những thuộc tính của tiền là những thuộc tính và sức mạnh bản chất của tôi,

người có tiền Tôi xấu xí nhưng tôi có thể mua cho tôi một người đàn bà tuyệt đẹp

Do đó, tôi không xấu, vì tác dụng của sự xấu xí, sức mạnh đáng ghê tởm của nó, đã

bị tiền làm tiêu tan thật Ngoài ra, tiền còn tránh cho tôi khỏi phải trở thành kẻ không thật thà, cho nên người ta vẫn cho rằng tôi là người thật thà; tôi là người

không có trí tuệ, nhưng tiền bạc là trí tuệ hiện thực của mọi sự vật - vậy thì làm thế

nào mà kẻ có tiền lại không trí tuệ được ?” [80, tr.132] Trên phương diện đạo đức,

chủ nghĩa cá nhân đã biểu thị r ràng sự “tha hóa” của cá của cá nhân khỏi tập thể, khỏi xã hội và trở thành nguyên tắc ứng xử trong xã hội Theo nguyên tắc này, mỗi

cá nhân riêng lẻ được coi là giá trị cao nhất, lợi ích của cá nhân được đặt trên lợi ích của người khác, lên trên lợi ích toàn xã hội Họ coi thường, khinh miệt tất cả mọi

thứ, trừ “cái tôi”, tôi kiếm lợi nhuận của tôi, ngoài ra chẳng có gì để tôi chú ý Do

đó, con người cá nhân chủ nghĩa không chịu được kỷ luật, luôn thể hiện tính tự do

vô tổ chức, làm theo những mục đích, lợi ích cá nhân Về điều này V.I ênin đã khẳng định: Chủ nghĩa cá nhân là một kiểu thế giới quan, nhân sinh quan dựa trên

cơ sở tuyệt đối hóa lợi ích cá nhân, đề cao tự do cá nhân, tách rời và đối lập, làm tổn hại đến lợi ích cộng đồng, xã hội, trong đó có lợi ích của chính cá nhân mình Do

đó, “thế giới quan của bọn vô chính phủ là thế giới quan tư sản lộn ngược Những lý luận cá nhân chủ nghĩa của chúng, lý tưởng cá nhân của chúng trực tiếp đối lập với chủ nghĩa xã hội” [70, tr.157 - 158]

Theo đó, các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ r , đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội không thể tách rời đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân Chưa chiến thắng chủ nghĩa cá nhân thì chưa thể có chủ nghĩa xã hội Những biểu hiện chính của chủ nghĩa cá nhân cần phải tập trung lực lượng và trí tuệ đánh đổ là:

- Chủ nghĩa cơ hội “hữu khuynh” và “tả khuynh”:

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin thì chủ nghĩa cơ hội “hữu khuynh” là những phần tử chủ trương “cách mạng cải lương” hi cách mạng giành được chính quyền, cơ hội “hữu khuynh” là những xu nịnh, quan liêu, a dua, lợi dụng cơ hội để tiến thân, kể cả việc làm hại người khác, để thực hiện mưu đồ, lợi

ích cá nhân Trong khi đó, những người theo chủ nghĩa cơ hội “tả khuynh” bênh vực các phương pháp đấu tranh quyết liệt nhất và có tính chất “siêu cách mạng”, phủ nhận mọi sự thỏa hiệp, mọi khả năng hợp tác Dù là cơ hội “tả khuynh” hay

“hữu khuynh” thì đều xuyên tạc lý luận cách mạng, ca ngợi chủ nghĩa vô chính phủ, tất cả đều kìm hãm phong trào cách mạng, đẩy cách mạng vô sản đến chỗ sai lầm, thỏa hiệp hoặc phiêu lưu

- Tệ sùng bái cá nhân:

Tức là huyền thoại hóa, ca ngợi quá mức vai trò của một cá nhân, gắn cho họ những phẩm chất siêu tự nhiên Tệ sùng bái cá nhân dẫn đến hạ thấp vai trò của tập thể, của đảng cộng sản là lực lượng lãnh đạo nhân dân Tệ sùng bái cá nhân còn dẫn tới chủ nghĩa giáo điều, bệnh sách vở, trích dẫn, làm tổn tại tư duy khoa học nhất là khoa học chính trị và khoa học xã hội

Cũng theo các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa cá nhân còn có những biểu hiện hết sức đa dạng, phức tạp như: tự tư tự lợi, cô độc hẹp hòi, thủ đoạn lừa lọc, kèn cựa, mất đoàn kết

Ở nước ta, khái niệm chủ nghĩa cá nhân cũng được thể hiện khá cụ thể trong các từ điển Cụ thể, theo Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên): “Chủ nghĩa cá

nhân - thế giới quan dựa trên cơ sở đem đối lập cá nhân riêng lẻ với xã hội, về đạo đức hướng theo chủ nghĩa ích kỷ, và trong những hình thức cực đoan của nó dẫn

đến chủ nghĩa vô chính phủ và chủ nghĩa hư vô” [106, tr.192] Còn Từ điển Tiếng

Việt (Văn Tân chủ biên) thì định nghĩa: “Chủ nghĩa cá nhân - nhân sinh quan của

những người chỉ chú trọng đến quyền lợi của riêng mình, đặt quyền lợi ấy lên trên

quyền lợi của đoàn thể, xã hội” [123, tr.131 - 132] Trong Từ điển Bách khoa Việt

Nam, chủ nghĩa cá nhân được định nghĩa “là cơ sở thế giới quan của chủ nghĩa vị

kỷ, thường theo đuổi những mục đích vụ lợi, hưởng lạc và nuôi dưỡng tính hám lợi, tính hiếu danh Nếu đi tới chỗ cực đoan thì chủ nghĩa cá nhân biến con người thành bất nhân” [58, tr.495]

hông những vậy, trong nghiên cứu của các nhà khoa học, hầu hết các tác giả đều thống nhất quan điểm cho rằng, chủ nghĩa cá nhân dù xem xét ở góc độ nào cũng là đề cao, tuyệt đối hóa lợi ích cá nhân, chà đạp, xem nhẹ lợi ích của cộng

đồng, của dân tộc Chẳng hạn, tác giả Nguyễn Chí Thanh trong “Chống chủ nghĩa

cá nhân” nhận định: “Chủ nghĩa cá nhân là sẵn sàng “đặt đời sống và lợi ích cá

nhân lên trên hết, sẵn sàng vì cái “tôi” mà hy sinh cả lợi ích của tập thể, vi phạm quyền lợi và kỷ luật của tập thể, luôn luôn tính toán tranh giành lợi ích cá nhân, thậm chí có khi bán rẻ cả sự nghiệp của tập thể để mưu cầu một đời sống cá nhân đê

tiện nhất” [124, tr.44] Hay, trong Luận án Tiến sĩ Triết học với nhan đề: “Ảnh

hưởng của chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ ở các doanh nghiệp Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp ngăn chặn, khắc phục”, tác

giả Vũ Công Toàn cho rằng, chủ nghĩa cá nhân “là chỉ nhấn mạnh một chiều lợi ích

của cá nhân mình, gia đình mình mà không thấy lợi ích chung, đó là lối suy nghĩ và hành động theo phương châm “mọi người vì mình”, bỏ qua cái nghĩa vụ “mình vì mọi người” Chủ nghĩa cá nhân là những biểu hiện xấu, trái với đạo đức cách mạng”

[133, tr.16] Tác giả Nguyễn hánh Bật trong “Nâng cao đạo đức cách mạng, chống

chủ nghĩa cá nhân - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” cũng cho rằng: “Trong mối

quan hệ giữa các lợi ích Chủ nghĩa cá nhân là đặt lợi ích riêng của mình, gia đình mình lên trên, lên trước lợi ích của dân tộc… Trong mối quan hệ với tập thể, với chủ nghĩa xã hội thì chủ nghĩa cá nhân là trái ngược với chủ nghĩa tập thể Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian xảo, xảo quyệt, nó khéo dỗ dành người ta đi xuống dốc” [13,

tr.42] Hay trong bài viết với nhan đề “Chống chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức

cách mạng - Một nội dung trọng yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về con người”, tác

giả Nguyễn Thị Kim Dung cũng khẳng định: “Chủ nghĩa cá nhân là “lấy cái “tôi”,

cái cá nhân mình là chủ thể, ít nghĩ đến lợi ích chung của cách mạng, của nhân dân,

mà thường lo cho lợi ích của riêng mình; chỉ đòi quyền lợi của cá nhân mà không nghĩ gì đến nghĩa vụ của mình; chỉ đòi nhân dân phục vụ mình mà không nói đến mình phải phục vụ nhân dân như thế nào” [62, tr.222]

Khái niệm chủ nghĩa cá nhân được Hồ Chí Minh sử dụng lần đầu tiên trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (1947) và sau đó, cùng với quá trình lãnh đạo cách

mạng, quan niệm về chủ nghĩa cá nhân dần dần được bổ sung Nói một cách ngắn gọn, theo Hồ Chí Minh, “Chủ nghĩa cá nhân là đặt lợi ích riêng của mình, của gia

đình mình lên trên, lên trước lợi ích chung của dân tộc” [91, tr.156] Chủ nghĩa cá