Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự theo pháp luật Việt Nam hiện hành

Luận văn đã nêu ra nhiều quan điểm về những nội dung liên quan đến chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, có sự so sánh, đánh giá, giúp cho việc hiểu khái niệm chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự ở nhiều góc độ, từ đó hiểu sâu sắc hơn về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự. Luận văn đã phân tích, đánh giá nội dung của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự theo pháp luật Việt Nam hiện hành, có sự so sánh những quy định mới về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự đối với những quy định trước đây, từ đó giúp cho việc áp dụng pháp luật của Tòa án và các cơ quan liên quan được chính xác hơn. Luận văn đã chỉ ra những hạn chế trong việc áp dụng những quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự trong thực tiễn, từ đó có giải pháp khắc phục hạn chế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐẶNG THỊ DUNG

CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN DÂN SỰ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2018

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐẶNG THỊ DUNG

CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN DÂN SỰ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH

Chuyên ngành : Luật dân sự và tố tụng dân sự

Mã số : 8380101.04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Thị Huyền

HÀ NỘI - 2018

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Đặng Thị Dung

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU 1 Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀCHUẨN BỊXÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN DÂN SỰ 9 1.1.Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 9

1.1.1.Khái niệm chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 9 1.1.2.Đặc điểm của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 17 1.1.3 Ý nghĩa của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 24

1.2.Cơ sở của việc quy định chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự trong pháp luật tố tụng dân sự 26

1.2.1 Đảm bảo cho hoạt động xét xử của Tòa án được chính xác, khách quan và đúng pháp luật 26 1.2.2 Đảm bảo quyền con người, quyền công dân trong hoạt động tố tụng dân

sự 27 1.2.3 Đảm bảo quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự 28

1.3 Nội dung các hoạt động tố tụng trong giai đoạn chuẩn bị xét xử 28 1.4 Các yếu tố chi phối hiệu quả thực hiện hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ

án dân sự 40

1.4.1 Các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ

án dân sự 40 1.4.2 Trình độ hiểu biết pháp luật của người tham gia tố tụng trong vụ án 41 1.4.3 Năng lực, trình độ và đạo đức nghề nghiệp của Thẩm phán 42 1.4.4 Cơ chế kiểm sát hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự của Viện kiểm sát 43 1.4.5 Sự phối hợp và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức hữu quan 44

Chương 2

QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH

VỀ CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN DÂN SỰ 47

2.1.Thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 47

2.2 Những công việc tiến hành sau khi thụ lý vụ án dân sự 50

2.2.1 Phân công và xem xét việc thay đổi người tiến hành tố tụng xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 50

2.2.2 Thông báo về việc thụ lý vụ án dân sự 55

2.2.3 Lập hồ sơ vụ án dân sự 60

2.2.4 Nghiên cứu hồ sơ vụ án dân sự 65

2.2.5 Phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ 70

Chương 3 THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ NĂM 2015 VỀ CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN DÂN SỰ VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT 75

3.1 Thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng dân sự về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 75

3.1.1 Những kết quả đạt được 75

3.1.2 Những hạn chế, tồn tại trong việc thực hiện pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 84

3.1.3 Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại 93

3.2 Kiến nghị hoàn thiện và bảo đảm thực hiện pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự 95

3.2.1 Hoàn thiện quy định của pháp luật về thông báo thụ lý vụ án 96

3.2.2 Hoàn thiện quy định của pháp luật về phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải 97

3.2.3.Hoàn thiện quy định của pháp luật về hoạt động nghiên cứu hồ sơ vụ án dân sự 99

3.2.4 Kiến nghị về bảo đảm thực hiện pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ

án dân sự 100

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 101

KẾT LUẬN 102

TÀI LIỆU THAM KHẢO 104

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLTTDS : Bộ luật tố tụng dân sự

BLTTDS năm 2004 : Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004

BLTTDS năm 2011 : Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, sửa đổi, bổ sung

năm 2011 BLTTDS năm 2015 : Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015

TTDS : Tố tụng dân sự

VADS : Vụ án dân sự

CHXHCNVN : Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

HĐTPTATC : Hội đồng thẩm phán Tòa án tối cao

TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao

VKSND : Viện kiểm sát nhân dân

VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao

PLTTGQCVADS : Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự

PLTTGQCVAKT : Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế PLTTGQCTCLĐ : Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao

động

1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, xã hội của đất nước, nhiều quy định trong Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 được sửa đổi bổ sung năm 2011 (BLTTDS năm 2011) không còn phù hợp Sự ra đời của Hiến pháp năm 2013, các văn bản pháp luật khác như Luật tổ chức Tòa án nhân dân (LTCTAND) năm

2014, Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân (LTCVKSND) năm 2014, quá trình thi hành Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 được sửa đổi bổ sung năm 2011 bộc lộ nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong tố tụng dân sự (TTDS) Do vậy, cần phải sửa đổi,

bổ sung hoặc ban hành văn bản pháp luật tố tụng dân sự mới cho phù hợp với tình hình thực tiễn là vấn đề cấp bách Thực hiện chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp trong Nghị quyết số 48- NQ/TW của Bộ chính trị ngày 24/5/2005, Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ chính trị ngày 02/6/2005, Kết luận 92-KL/TW của Bộ chính trị, Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 (BLTTDS năm 2015) được Quốc hội thông qua ngày 25/11/2015 có sự kết hợp giữa mô hình tố tụng tranh tụng với mô hình tố tụng thẩm vấn đã bổ sung, sửa đổi nhiều điều luật Bộ luật cũng sửa đổi, bổ sung nhiều quy định về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự như việc thông báo thụ lý vụ án thông báo cho cả nguyên đơn, mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ, quyền yêu cầu phản tố của

bị đơn, quyền yêu cầu độc lập của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Mặc

dù đã có sự sửa đổi, bổ sung nhiều điều luật nhưng một số quy định ở phần chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự vẫn còn một số điều luật không có văn bản hướng dẫn hoặc có văn bản hướng dẫn nhưng chưa rõ ràng gây khó khăn cho

áp dụng, phát hiện những bất cập, mâu thuẫn, tìm ra các giải pháp hoàn thiện Vì

những lý do nêu trên nên tôi chọn đề tài “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự theo pháp luật Việt Nam hiện hành” làm đề tài nghiên cứu luận văn Thạc sĩ Luật

học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự là chuẩn bị những điều kiện cần thiết cho việc mở phiên tòa sơ thẩm Trước khi Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015

ra đời có nhiều công trình nghiên cứu như sau:

- Một số đề tài cấp Bộ, cấp cơ sở như đề tài "Một số vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng Bộ luật tố tụng dân sự", do Tòa án nhân dân tối caothực hiện năm 1996; Đề tài "Những quan điểm cơ bản về Bộ luật tố tụng dân sự Việt Nam", do Viện Nhà nước và Pháp luật của Viện Khoa học xã hội Việt Nam thực hiện năm 2002 là đề tài cấp Bộ; Đề tài "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về tư pháp dân sự ở Việt Nam hiện nay", do Viện Nhà nước và

Pháp luật của Viện Khoa học xã hội Việt Nam thực hiện năm 2010 là đề tài cấp

Bộ; Đề tài "Thu thập và đánh giá chứng cứ trong quá trình giải quyết các vụ án dân sự thực trạng và giải pháp", do Viện Khoa học xét xử của Tòa án nhân dân

tối cao thực hiện năm 2002, là đề tài cấp cơ sở

- Các bài viết đăng báo, tạp chí khoa học pháp lý gồm: Bài "Xác định địa

vị tố tụng của đương sự và đánh giá chứng cứ trong vụ án dân sự",của Nguyễn Thế Giai, đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật, số 9/2000; Bài "Chứng cứ và

3

chứng minh - Sự thay đổi nhận thức trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam", của Tưởng Duy Lượng,cho Hội thảo:"Bộ luật tố tụng dân sự - Những điểm mới và các vấn đề đặt ra trong thực tiễn thi hành",Học viện Tư pháp tổ chức tại Hà Nội ngày 25/12/2004; Bài“Vấn đề khởi kiện và thụ lý vụ án dân sự” của tác giả Lê Thị

Bích Lan đăng trên Đặc san về Bộ luật tố tụng dân sự, Tạp chí luật học năm

2005; Bài “Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự” của tác giả Nguyễn Triều Dương,

đăng trên Đặc san về Bộ luật tố tụng dân sự, Tạp chí luật học năm 2005; Bài

“Chế định biện pháp khẩn cấp tạm thời” của tác giả Trần Phương Thảo đăng

trên Đặc san về Bộ luật tố tụng dân sự, Tạp chí Luật học năm 2005

-Các khóa luận, luận văn cao học, luận án tiến sĩ như: Khóa luận tốt

nghiệp “Thụ lý vụ án dân sự - một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả

Liễu Thị Hạnh năm 2009; Khóa luận tốt nghiệp “Khởi kiện và thụ lý vụ án dân

sự một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của tác giả Đào Thị Hải Yến năm 2010; Khóa luận tốt nghiệp “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự” của tác giả Lê Thị

Lan năm 2011; Luận văn Thạc sĩ luật học "Thụ lý và chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ

án dân sự theo pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam", của Đoàn Đức Lương, bảo

vệ tại Trường Đại học Luật Hà Nội năm 1999; Luận văn Thạc sĩ luật học "Về việc cung cấp và thu thập chứng cứ trong giai đoạn giải quyết vụ kiện dân sự theo thủ tục sơ thẩm", của Nguyễn Minh Hằng, bảo vệ tại Trường Đại học Luật

Hà Nội năm 2003; Luận văn Thạc sĩ luật học “Một số vấn đề vềChuẩn bị xét xử

sơ thẩm vụ án dân sự theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004”, của

Nguyễn Thị Ngọc Mai bảo vệ tại Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội năm

2013; Luận án Tiến sĩ đề tài “Giai đoạn giải quyết sơ thẩm vụ án kinh tế theo pháp luật Việt Nam", của Đoàn Đức Lương, bảo vệ tại Viện Nhà nước và Pháp

luật năm 2006

4

Các công trình nghiên cứu về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự trước khi có Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 ra đời đã nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau, đi vào từng vấn đề nhỏ lẻ, chưa nghiên cứu toàn diện chế định chuẩn

bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, có công trình nghiên cứu dựa vào Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989, Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 sửa đổi, bổ sung năm 2011

Sau khi Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 có hiệu lực đã có nhiều công

trình nghiên cứu như “Quy định về hòa giải vụ án dân sự trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và những nội dung cần làm rõ” của tác giả Bùi Thị Huyền đăng trên Tạp chí luật học năm 2015; “Biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015” của tác giả Trần Thị Phương Thảo đăng trên Tạp chí Luật học năm 2017; “Quy định về tạm đình chỉ giải quyết vụ

án dân sự trong Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 cần được hướng dẫn cụ thể hơn” của tác giả Bùi Thị Huyền đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật năm 2016; “Bàn về phiên họp kiểm tra giao nộp, tiếp cận công khai chứng cứ và hòa giải vụ án dân sự” của tác giả Đặng Thị Thanh Hoa đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân năm 2017;“Đình chỉ giải quyết vụ án dân sự theo thủ tục sơ thẩm” của tác giả Nguyễn Xuân Bình đăng trên Tạp chí Kiểm sát năm 2017;“Biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015” của tác giả Trần Thị Phương Thảo đăng trên Tạp chí Luật học năm 2017;“Bình luận Bộ luật tố tụng dân sự 2015” của tác giả Bùi Thị Huyền chủ biên năm 2017; “Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng dân sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2015” của tác giả Trần Anh Tuấn chủ biên năm 2017; Luận văn Thạc

sĩ Luật học “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự trong luật tố tụng dân sự Việt Nam”, của tác giả Phan Thị Thu Hiền bảo vệ tại Khoa luật, Đại học quốc gia Hà

2015, nghiên cứu các quy định pháp luật về từng lĩnh vực cụ thể nhƣ đình chỉ, tạm đình chỉ, áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời, hòa giải, Bài viết nghiên cứu về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự không nhiều, nghiên cứu chƣa sâu, có nhiều vấn đề mới chƣa nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài

Mục đích nghiên cứu đề tài là xây dựng thủ tục chuẩn bị xét xử sơ thẩm khoa học, phù hợp với thực tiễn giải quyết các vụ án dân sự, tạo điều kiện tốt nhất cho Tòa án chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đƣa vụ án ra xét xử

Để thực hiện tốt mục đích nêu trên, việc nghiên cứu đề tài có nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu, làm rõ hơn những vấn đề lý luận về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, cơ sở của việc quy định chuẩn

bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự trong tố tụng dân sự, nội dung các hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, các yếu tố chi phối hiệu quả thực hiện hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

- Nghiên cứu nội dung các quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện nay về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

6

- Nghiên cứu thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng dân

sự Việt Nam về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, những tồn tại và kiến nghị hoàn thiện

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu đề tài

- Đối tượng nghiên cứu là nghiên cứu những vấn đề lý luận về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, những quy định của pháp luật hiện nay về chuẩn bị xét xử vụ án dân sự tại Tòa án cấp sơ thẩm

-Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những nội dung cơ bản sau: + Nghiên cứu hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự của Tòa án theo thủ tục thông thường, không nghiên cứu theo thủ tục rút gọn, không nghiên cứu chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài, không nghiên cứu thủ tục chuẩn bị giải quyết việc dân sự

+ Luận văn nghiên cứu chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự dưới góc độ các quy định của pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự và thực tiễn hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm các vụ án dân sự từ năm 2015 đến nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn lấy lý luận của chủ nghĩa Mác – Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam làm phương pháp luận nghiên cứu Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: phương pháp luận, phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp, phương pháp lịch

sử

- Phương pháp phân tích: Các vấn đề nghiên cứu được nêu ra có sự phân tích về mặt lý luận

7

- Phương pháp so sánh: So sánh những vấn đề lý luận về chuẩn bị xét xử

sơ thẩm vụ án dân sự với quy định pháp luật hiện hành, từ đó rút ra những vấn đề phù hợp, những vấn đề còn bất cập

- Phương pháp tổng hợp: Từ sự phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, rút ra những vấn đề lý luận điều chỉnh các nội dung trong chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

-Phương pháp lịch sử: Làm rõ sự phát triển của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ

án dân sự qua từng thời kỳ, có sự kế thừa, phát triển

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu toàn diện, có hệ thống từ những quy định về mặt lý luận, thực tiễn áp dụng, những hạn chế bất cập, từ đó đưa ra các giải pháp, có sự liên hệ giữa giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự và các giai đoạn khác trong BLTTDS giúp Tòa án và những người làm công tác thực tiễn hiểu biết sâu hơn về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

Luận văn có ý nghĩa khoa học và thực tiễn như sau:

- Về nội dung liên quan đến chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự luận văn

đã nêu ra nhiều quan điểm về những nội dung liên quan đến chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, có sự so sánh, đánh giá, giúp cho việc hiểu khái niệm chuẩn

bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự ở nhiều góc độ, từ đó hiểu sâu sắc hơn về chuẩn

8

-Phân tích, đánh giá những hạn chế trong việc áp dụng những quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam hiện hành về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ

án dân sự trong thực tiễn, từ đó có giải pháp khắc phục hạn chế

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn có bố cục gồm

03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự Chương 2: Quy định của pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

Chương 3: Thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tố tụng dân sự năm 2015 về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự và kiến nghị hoàn thiện pháp luật

9

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀCHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN DÂN SỰ 1.1.Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

1.1.1 Khái niệm chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

1.1.1.1 Khái niệm sơ thẩm vụ án dân sự

Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, "sơ thẩm" là xét xử lần đầu vụ việc [36] Theo từ điển Luật học, “sơ” là “mới”, “thẩm” là “xét”, sơ thẩm là: “lần đầu tiên đưa ra xét xử vụ án tại một tòa án có thẩm quyền” [32] Có nhiều cách định

nghĩa sơ thẩm khác nhau nhưng cách định nghĩa theo từ điển Luật học chi tiết hơn, xác định sơ thẩm là lần đầu tiên đưa ra xét xử vụ án tại Tòa án có thẩm quyền Tòa án có thẩm quyền ở đây có thể là Tòa án cấp sơ thẩm (quận, huyện), hoặc cấp phúc thẩm (tỉnh, Thành phố), tùy theo thẩm quyền của từng cấp xét xử

và đặc điểm của vụ án mà có thể cấp tỉnh, thành phố hoặc quận, huyện giải quyết nhưng vẫn là xét xử lần đầu Tùy theo tính chất vụ việc mà có sơ thẩm hình sự,

sơ thẩm dân sự, sơ thẩm hành chính

Trước khi BLTTDS năm 2004 ra đời, trong PLTTGQCVADS, PLTTGQCVAKT và PLTTGQCTCLĐ tồn tại ba khái niệm: VADS, vụ án kinh

tế, vụ án lao động và không có sự phân biệt giữa khái niệm VADS và việc dân

sự Theo đó, VADS bao gồm những tranh chấp và những việc không có tranh chấp về dân sự và hôn nhân và gia đình Lúc này chưa có sự phân biệt giữa vụ việc dân sự và việc dân sự Năm 2004 BLTTDS ra đời, khái niệm VADS được khái quát hơn và có sự phân biệt giữa vụ án dân sự và việc dân sự, các vụ án dân

đề về hôn nhân gia đình, kinh tế và lao động”[36] Với cách giải thích này đã xác

định VADS là những vụ việc phát sinh từ quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh thương mại và lao động được Tòa án giải quyết

Trong khoa học pháp lý, về khái niệm VADS có nhiều quan điểm khác nhau

Quan điểm thứ nhất: “VADS là tranh chấp giữa các cá nhân, cơ quan, tổ chức về quyền và nghĩa vụ phát sinh từ quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhân gia đình, kinh tế, lao động được đưa ra Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật TTDS” [7]

Quan điểm thứ hai: VADS là việc có tranh chấp về quyền và nghĩa vụ dân

sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại và lao động được quy định thuộc thẩm quyền của Tòa án theo thủ tục TTDS do các cá nhân, cơ quan, tổ chức hoặc các chủ thể khác theo quy định của pháp luật yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền

và lợi ích của mình, của người khác, lợi ích công cộng, lợi ích nhà nước [1]

Quan điểm thứ nhất toát lên được bản chất của VADS theo nghĩa rộng được pháp luật quy định thuộc thẩm quyền của Tòa án nhưng chưa nói rõ chủ thể nào đưa ra yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục TTDS Quan điểm thứ hai nêu được chủ thể trong VADS, quyền của chủ thể yêu cầu pháp luật giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự, nhưng từ “VADS là việc có tranh chấp ” có thể gây khó

có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết theo thủ tục TTDS nhằm bảo vệ lợi ích Nhà nước, lợi ích công cộng

Có thể hiểu VADS là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động do cơ quan, tổ chức, cá nhân yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục TTDS để bảo vệ lợi ích Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức

Như vậy, khi có tranh chấp dân sự phát sinh, cá nhân, cơ quan, tổ chức có thể tự bảo vệ mình hoặc yêu cầu Nhà nước bảo vệ Nhà nước bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của dân bằng nhiều phương thức khác nhau trong đó có hoạt động xét xử của Tòa án Thẩm phán nhân danh Nhà nước, xem xét, đánh giá chứng

cứ, ban hành bản án, quyết định đảm bảo công bằng giữa các bên đương sự Việc xét xử của Tòa án được thực hiện theo nguyên tắc hai cấp xét xử là sơ thẩm và phúc thẩm

Với cách giải thích trên thì sơ thẩm VADS là việc xét xử lần đầu VADS tại Tòa án theo thủ tục TTDS

Dưới góc độ khoa học pháp lý, khái niệm sơ thẩm VADS được hiểu là “thủ

12

tục xét xử sơ thẩm VADS”, “cấp xét xử sơ thẩm VADS”, “giai đoạn sơ thẩm VADS”, “chế định sơ thẩm VADS” Trong phạm vi nghiên cứu của luận văn tôi chỉ nghiên cứu các quy định của pháp luật về sơ thẩm VADS (dưới góc độ chế định pháp luật) và thực tiễn áp dụng (dưới góc độ thủ tục tố tụng) Do đó, dưới góc độ là chế định pháp luật thì sơ thẩm VADS là hệ thống các quy tắc xử sự do Nhà nước ban hành, điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình xét xử lần đầu vụ án dân sự khi có việc khởi kiện của cá nhân, cơ quan, tổ chức nhằm bảo

vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức, lợi ích công cộng và lợi ích Nhà nước

Dưới góc độ là thủ tục xét xử thì sơ thẩm VADS được hiểu là thủ tục xét xử

sơ thẩm do Tòa án cấp sơ thẩm tiến hành xét xử lần đầu vụ án dân sự khi có việc khởi kiện của cá nhân, cơ quan, tổ chức Tòa án ra bản án, quyết định giải quyết

về nội dung VADS nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan,

tổ chức, lợi ích công cộng và lợi ích Nhà nước Các hoạt động sơ thẩm VADS gồm: khởi kiện, thụ lý vụ án, chuẩn bị xét xử, phiên tòa sơ thẩm Khởi kiện và thụ lý VADS là hoạt động tố tụng đầu tiên, là tiền đề của chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS Để vụ án được giải quyết theo đúng quy định của pháp luật, các căn cứ lập luận chính xác, chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS cần làm rõ đương sự yêu cầu vấn đề gì để giải quyết không vượt quá yêu cầu khởi kiện, đánh giá, phân loại các chứng cứ và những tình tiết khác có ý nghĩa trong việc giải quyết

vụ án Đương sự yêu cầu vấn đề gì phải xuất trình chứng cứ chứng minh, nếu không xuất trình được có thể làm đơn yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ Sau đó, Tòa án mở phiên họp tiếp cận, công khai chứng cứ, phiên hòa giải, nếu các đương sự không thỏa thuận được với nhau giải quyết toàn bộ nội dung vụ án hoặc trong trường hợp không được hòa giải thì Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra

13

xét xử, trên cơ sở đó mở phiên tòa, đây là khâu cuối cùng trong quá trình giải quyết vụ án Còn nếu các đương sự thỏa thuận được giải quyết tranh chấp thì Tòa án sẽ ban hành quyết định công nhận sự thỏa thuận Ngoài ra, pháp luật cũng quy định trường hợp đình chỉ, tạm đình chỉ giải quyết vụ án, quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, nếu có căn cứ do pháp luật quy định

1.1.1.2 Khái niệm chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

Theo Từ điển Tiếng Việt thì “chuẩn bị” là “làm cho có sẵn để làm việc gì”, còn “xét xử” là “xem xét và xử các vụ án”[34] Dưới góc độ này thì chuẩn bị xét

xử sơ thẩm vụ án dân sự là chuẩn bị các điều kiện cần thiết nhằm bảo đảm cho việc xét xử được chính xác và khách quan

Dưới góc độ pháp lý, như đã phân tích ở trên, chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS là một hoạt động tố tụng trong sơ thẩm VADS Chuẩn bị xét xử sơ thẩm được bắt đầu, kể từ khi Tòa án cấp sơ thẩm thụ lý VADS.Trước tiên, Tòa án phải thông báo việc thụ lý đơn khởi kiện của nguyên đơn cho các cá nhân, cơ quan, tổ chức, Viện kiểm sát về việc thụ lý đơn khởi kiện của nguyên đơn, thu thập chứng

cứ, lập hồ sơ vụ án, nghiên cứu hồ sơ vụ án và ra các quyết định tố tụng theo quy định của pháp luật

Để giải quyết VADS thì những người tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng phải xác định được đầy đủ các chứng cứ, tài liệu, căn cứ pháp lý và lý lẽ, lập luận Do đó, trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS, các bên đương sự có nghĩa vụ cung cấp chứng

cứ, thu thập chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình Tuy nhiên, tùy theo pháp luật của mỗi nước về vai trò của Tòa án trong TTDS mà việc hỗ trợ của Tòa án đối với việc thu thập chứng cứ của

14

đương sự được quy định ở mức độ khác nhau [8]

Trên thế giới tồn tại hai hệ thống pháp luật là hệ thống pháp luật án lệ

(common law) và hệ thống pháp luật châu âu lục địa (continental law hoặc civil law) Thủ tục tố tụng giải quyết các vụ việc dân sự ở các nước có những điểm

khác nhau Tuy nhiên vẫn có điểm chung là thực hiện tốt các nội dung trước khi

mở phiên tòa, để phiên tòa diễn ra hiệu quả, không bỏ sót về nội dung, trình tự tố tụng đúng quy định

Đối với những nước theo truyền thống tố tụng tranh tụng điển hình như Vương quốc Anh, Hợp chủng quốc Hoa kỳ thì vai trò của các bên đương sự được đề cao Vì vậy, việc thu thập chứng cứ do chính các bên đương sự hoặc luật sư của họ thực hiện với sự trợ giúp của Tòa án, thông qua việc buộc bên kia phải trả lời, tuyên thệ, đối chất, đưa ra các tài liệu để làm sáng tỏ nội dung vụ việc Cộng hòa Pháp là nước điển hình theo truyền thống tố tụng xét hỏi, vai trò của thẩm phán trong việc thu thập chứng cứ được đề cao nên thẩm phán có quyền tự mình quyết định áp dụng mọi biện pháp thẩm cứu mà pháp luật cho phép Các bên đương sự có nghĩa vụ giúp thẩm phán thực hiện các biện pháp thẩm cứu và phải chịu mọi hậu quả trong trường hợp không giúp đỡ hoặc từ chối giúp đỡ Đối với Nhật Bản việc thu thập chứng cứ và kiểm tra người làm chứng trong giai đoạn chuẩn bị xét xử do các bên đương sự tự thực hiện, Tòa án chỉ hỗ trợ trong những trường hợp đặc biệt [9]

“Từ đó có thể hiểu chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS là việc chuẩn bị các điều kiện cần thiết để xét xử sơ thẩm VADS, tạo tiền đề, cơ sở pháp lý vững chắc

-Dưới góc độ là chế định của pháp luật tố tụng dân sự: Chuẩn bị xét xử sơ

thẩm VADS gồm các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ giữa các chủ thể trong quá trình giải quyết VADS vào thời gian trước khi Tòa án mở phiên tòa sơ thẩm Các chủ thể ở đây là Tòa án, Viện kiểm sát, người tham gia tố tụng, người tham gia tố tụng khác Khi cá nhân, cơ quan, tổ chức gửi đơn đến Tòa án, Tòa án thụ lý vụ án thì phát sinh quan hệ giữa các chủ thể nêu trên Chế định chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS quy định nhiều nội dung các chủ thể cần thực hiện như quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử VADS, các nội dung cần thiết lập trong hồ

sơ vụ án, về phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, các quyết định trong thời gian chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS

Với góc nhìn trên, chế định chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS có thể được

hiểu “là tổng hợp các quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình Tòa án cấp sơ thẩm chuẩn bị các điều kiện cần thiết để đưa VADS ra xét xử lần đầu tại phiên tòa sơ thẩm” [3]

16

- Dưới góc độ là một thủ tục tố tụng dân sự: Chuẩn bị xét xử sơ thẩm

VADS là những công việc Thẩm phán thực hiện sau khi thụ lý vụ án nhưng trước khi mở phiên tòa sơ thẩm Những công việc này thực hiện theo trình tự tố tụng do Bộ luật tố tụng dân sự quy định, có mối liên quan chặt chẽ với nhau nhằm chuẩn bị các điều kiện cho phiên tòa sơ thẩm Quá trình giải quyết một vụ

án dân sự đòi hỏi các chủ thể phải thực hiện nhiều thủ tục Các đương sự phải tự khai nêu ý kiến của mình về vấn đề giải quyết trong vụ án, xuất trình chứng cứ chứng minh bảo vệ quyền lợi của mình Sau khi thụ lý vụ án Tòa án phải thực hiện nhiều công việc có liên quan chặt chẽ với nhau như nghiên cứu hồ sơ, xem xét chứng cứ đương sự xuất trình, trường hợp cần thiết có yêu cầu của đương sự Tòa án tiến hành thu thập chứng cứ để làm rõ thêm vụ án Sau khi xác định được

tư cách của các đương sự, thu thập đầy đủ chứng cứ thì Tòa án mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, nghiên cứu hồ

sơ VADS, ra quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ (nếu có căn cứ) hoặc quyết định đưa vụ án ra xét xử Các thủ tục trên của Tòa án phải thực hiện đúng theo

trình tự pháp luật quy định Từ phân tích trên có thể thấy, “chuẩn bị xét xử là hoạt động tố tụng do Tòa án cấp sơ thẩm tiến hành nhằm chuẩn bị những điều kiện cần thiết để lần đầu đưa VADS ra xét xử tại phiên tòa sơ thẩm được khách quan, công bằng và đúng pháp luật” [3]

Như vậy, dưới góc độ là một thủ tục tố tụng dân sự, chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS là cách thức, trình tự thực hiện các công việc theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự nhằm chuẩn bị các điều kiện cho việc xét xử tại phiên tòa sơ thẩm được khách quan, công bằng, đúng quy định của pháp luật

Dù tiếp cận, nghiên cứu dưới góc độ nào thì mục đích của chuẩn bị xét xử

sơ thẩm VADS cũng là chuẩn bị những điều kiện cần thiết trước khi mở phiên

17

tòa sơ thẩm

1.1.2.Đặc điểm của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

Khi có đơn khởi kiện VADS gửi đến Tòa án, Tòa án xem xét đơn, nếu thấy

đủ điều kiện về hình thức, nội dung thì Tòa án sẽ thụ lý vụ án dân sự Sau khi thụ

lý vụ án Tòa án phải thực hiện nhiều công việc để chuẩn bị cho phiên tòa xét xử

sơ thẩm VADS Chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS có những đặc điểm sau:

- Chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS được bắt đầu từ sau khi thụ lý vụ án cho

đến khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm và do Thẩm phán giải quyết

có đơn đề nghị của đương sự và trong trường hợp cần thiết Tòa án có thể tiến hành thu thập chứng cứ, mở phiên họp tiếp cận, công khai chứng cứ, phiên hòa giải Đối với vụ án liên quan đến tài sản có thể tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản, Trong quá trình thực hiện các thủ tục tố tụng nêu trên nếu

có căn cứ tạm đình chỉ thì có thể tạm đình chỉ hoặc đình chỉ vụ án, nếu các đương sự tự thỏa thuận được với nhau về giải quyết toàn bộ vụ án thì Thẩm phán

có thể ban hành quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự ghi nhận các thỏa thuận đó Nếu các đương sự không thỏa thuận được, việc thu thập chứng cứ đã đầy đủ, các tình tiết của vụ án đã sáng tỏ thì Thẩm phán ra quyết định đưa vụ án ra xét xử Quyết định đưa vụ án ra xét xử là căn cứ chấm dứt các

18

hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS

Kết thúc hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS là khi Tòa án ra quyết định đưa vụ án ra xét xử Kể từ khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử nếu các đương sự có nguyện vọng đề nghị Tòa án ghi nhận sự thỏa thuận, nguyên đơn có đơn xin rút đơn khởi kiện, đương sự có đơn đề nghị hoãn phiên tòa thì Thẩm phán cũng không được tự quyết định mà phải chờ đến ngày mở phiên tòa, Hội đồng xét xử sẽ quyết định tại phòng xử án Như vậy, kể từ thời điểm có quyết định đưa vụ án ra xét xử những hoạt động chuẩn bị xét xử VADS chấm dứt, Thẩm phán không được quyền quyết định mọi vấn đề tố tụng của vụ án mà phải chờ đến ngày xét xử ghi trong quyết định xét xử mới giải quyết, Thẩm phán chỉ

là một trong 3 thành viên của Hội đồng xét xử Tuy nhiên, sau khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử Tòa án vẫn phải thực hiện một số hoạt động hành chính tư pháp tại Tòa như báo gọi đương sự đến tham gia phiên tòa xét xử sơ thẩm VADS, chuẩn bị hội trường xét xử, cơ sở vật chất khác cho ngày mở phiên tòa

- Chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS có mục đích là tạo các điều kiện cần thiết

để phiên tòa sơ thẩm VADS hiệu quả

Bất kỳ vụ án dân sự nào Tòa án cũng phải xem xét toàn diện về nội dung vụ

án Trước hết là xác định quan hệ pháp luật tranh chấp, là quan hệ pháp luật nào? Đương sự yêu cầu vấn đề gì? Các chứng cứ đã đầy đủ chưa? Các thủ tục tiền tố tụng đương sự đã thực hiện chưa? Trong những vấn đề trên thì việc xác định quan hệ pháp luật là quan trọng hơn cả, vì khi xác định quan hệ pháp luật đúng thì quá trình thu thập chứng cứ mới đầy đủ, không bỏ sót, có quan hệ pháp luật cần bắt buộc phải có bước hòa giải tại UBND xã (phường) với đủ thành phần tham gia, có những trường hợp không cần hòa giải trước khi nộp đơn đến Tòa

19

án Việc xác định tư cách đương sự cũng rất quan trọng, nếu xác định tư cách không đúng, bỏ sót thì phiên tòa mở ra có thể hoãn hoặc khi xét xử xong phiên tòa sơ thẩm VADS, có kháng cáo, kháng nghị, cấp phúc thẩm xét xử lại, bản án

có thể bị hủy do lỗi chủ quan của Thẩm phán Trong thực tế giải quyết VADS có nhiều vụ án rất phức tạp, giáp ranh giữa các quan hệ pháp luật nên việc xác định quan hệ pháp luật rất khó, đương sự không hợp tác, Tòa án triệu tập nhiều lần không đến, đương sự giấu chứng cứ không xuất trình, đến cấp phúc thẩm mới xuất trình chứng cứ mới làm cho vụ án bị hủy do lỗi khách quan của Thẩm phán Trong khi thời hạn giải quyết vụ án dân sự không phải là dài, nhất là đối với tranh chấp kinh doanh thương mại, tranh chấp lao động thời hạn chỉ 02 tháng kể

từ khi thụ lý vụ án Do vậy, để phiên tòa sơ thẩm VADS đảm bảo thì các hoạt động trong thời gian chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS phải thực hiện đúng, đầy

đủ, chính xác, tránh trường hợp vụ án phải đưa ra xét xử đi, xét xử lại nhiều lần, nhiều cấp xét xử

-Chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS gồm nhiều hoạt động do Tòa án tiến hành trên cơ sở quy định của pháp luật, chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc xét

xử sơ thẩm VADS tại phiên tòa sơ thẩm

Do tính chất của phiên tòa sơ thẩm là phiên xét xử lần đầu VADS nên hoạt động chuẩn bị xét xử VADS bản chất là chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho việc giải quyết vụ án dân sự được chính xác, khách quan, công bằng, đúng quy định của pháp luật, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự Để việc xét xử VADS tại phiên tòa sơ thẩm có hiệu quả, trong thời gian chuẩn bị xét xử

sơ thẩm VADS Tòa án phải tiến hành các hoạt động tố tụng khác nhau như thông báo thụ lý vụ án, nghiên cứu hồ sơ, nghiên cứu chứng cứ, tài liệu có trong hồ sơ

vụ án, thu thập chứng cứ, xác định người tham gia tố tụng, ra các quyết định tố

20

tụng như quyết định đình chỉ, quyết định tạm đình chỉ, quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự, quyết định đưa vụ án ra xét xử Đây là những điểm khác so với chuẩn bị xét xử phúc thẩm VADS Do tính chất xét xử phúc thẩm là xét xử lại vụ án, Tòa án cấp phúc thẩm không phải xây dựng hồ sơ vụ án mà dựa trên hồ sơ mà Tòa án cấp sơ thẩm đã xây dựng Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xét nội dung kháng cáo, kháng nghị và những phần liên quan đến kháng cáo, kháng nghị, trong trường hợp cần thiết Tòa án cấp phúc thẩm có thể thu thập thêm chứng cứ, thường thì cấp phúc thẩm ít khi thu thập thêm chứng cứ, chủ yếu dựa trên hồ sơ cấp sơ thẩm đã tiến hành tố tụng

-Hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS có nhiều chủ thể tham gia với vai trò khác nhau

Sau khi thụ lý vụ án đương sự chuẩn bị cho những buổi làm việc tại Tòa án, tranh tụng tại phiên tòa Nguyên đơn đưa ra chứng cứ chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ, bị đơn chuẩn bị chứng cứ phản bác lại yêu cầu của nguyên đơn hoặc đưa ra yêu cầu phản tố Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan chuẩn bị chứng cứ chứng minh cho việc liên quan của mình hoặc đưa ra yêu cầu độc lập Người tham gia tố tụng khác như người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự cũng thu thập chứng cứ về đương sự mà mình bảo vệ Các đương sự có thể tự mình thu thập chứng cứ, yêu cầu cá nhân, cơ quan, tổ chức nắm giữ chứng cứ cung cấp, nếu không thu thập được, đương sự có thể yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ, thường thì đương sự phải có văn bản đề nghị gửi Tòa

án Tòa án chỉ thu thập tài liệu, chứng cứ khi có yêu cầu của đương sự hoặc thấy cần thiết Tòa án thu thập chứng cứ

Bên cạnh việc chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS của đương sự, Viện kiểm sát

21

là cơ quan tiến hành tố tụng dân sự trong chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS Nếu như Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004, sửa đổi, bổ sung năm 2011 Viện kiểm sát chỉ kiểm sát hoạt động tố tụng của Tòa án thì vai trò của Viện kiểm sát trong Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 rộng hơn, ngoài kiểm sát về quá trình tiến hành tố tụng của Tòa án, Viện kiểm sát còn phát biểu quan điểm về nội dung vụ án Do vậy, hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS của Viện kiểm sát bao gồm

“kiểm sát việc thụ lý vụ án, giải quyết vụ việc dân sự, nghiên cứu hồ sơ vụ việc; yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập chứng cứ trong quá trình giải quyết vụ việc dân sự thu thập tài liệu, chứng cứ”[19]

Bên cạnh hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS của đương sự, Viện kiểm sát còn có hoạt động chuẩn bị xét xử của Thẩm phán, Thư ký Tòa án Thư

ký giúp việc cho Thẩm phán trong phạm vi quyền hạn của Thư ký Việt Nam theo mô hình tố tụng xét hỏi nên vai trò của Thẩm phán trong việc chuẩn bị thu thập chứng cứ để giải quyết vụ án rất cao Trong các chủ thể tham gia vào việc chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS thì Tòa án giữ vai trò quan trọng hơn cả Để vụ

án giải quyết đúng đắn, dựa trên cơ sở pháp luật, đảm bảo công bằng thì Tòa án phải chuẩn bị hồ sơ toàn diện, kỹ càng, thận trọng

Như vậy, các chủ thể tham gia hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS rất nhiều, phạm vi rộng, mỗi chủ thể có vai trò khác nhau Tuy nhiên, luận văn chỉ nghiên cứu về hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS của Tòa án

- Chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS gồm nhiều hoạt động do Tòa án cấp sơ thẩm tiến hành trên cơ sở quy định pháp luật tố tụng dân sự

Để có thể mở phiên tòa sơ thẩm VADS, Tòa án cần phải tiến hành các hoạt động chuẩn bị xét xử như: Phân công Thẩm phán giải quyết vụ

22

án, thông báo việc thụ lý vụ án, lập hồ sơ vụ án Trong thời hạn chuẩn

bị xét xử sơ thẩm, Tòa án cũng thực hiện một hoạt động khác hết sức quan trọng là hoà giải giữa các bên đương sự Trong giai đoạn này Thẩm phán có quyền ra các quyết định tố tụng như quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự (trong trường hợp hòa giải thành), quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án; quyết định

áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp khẩn cấp tạm thời; quyết định đưa

vụ án ra xét xử [12]

Bên cạnh việc hòa giải, Tòa án tiến hành việc mở phiên họp tiếp cận, công khai chứng cứ, tại phiên họp này các đương sự được công khai chứng cứ để các đương sự khác được biết tại Tòa án, đảm bảo quyền được biết các chứng cứ bên kia xuất trình của đương sự, các đương sự được quyền bổ sung thêm chứng cứ Đây là hoạt động rất quan trọng nhằm nêu cao quyền của đương sự và cũng là một trong những hoạt động mà chỉ có ở Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004, sửa đổi, bổ sung năm 2011 chưa quy định về hoạt động này

“Nội dung của hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS bao gồm các công việc có mối liên hệ mật thiết với nhau do Tòa án cấp sơ thẩm tiến hành theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự” [3]

-Hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS có mối liên hệ chặt chẽ với các hoạt động tố tụng khác

+ Đối với hoạt động thụ lý vụ án: Khi người khởi kiện đến nộp đơn khởi

kiện họ phải xuất trình các chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện Tòa án xem xét nội dung đơn, các yêu cầu đối với quan hệ pháp luật tranh chấp, nếu thấy đầy

23

đủ, Tòa án tiến hành vào sổ thụ lý vụ án Kể từ khi thụ lý vụ án thì trách nhiệm thuộc về Tòa án Những chứng cứ mà đương sự xuất trình là những chứng cứ đầu tiên trong hồ sơ vụ án Căn cứ vào chứng cứ đó Tòa án xác định quan hệ pháp luật tranh chấp, tư cách đương sự, có cần bổ sung thêm chứng cứ nữa hay không? Từ đó chuẩn bị các bước của quá trình tiến hành tố tụng, Thẩm phán xem xét có thể ra quyết định thỏa thuận, tạm đình chỉ, đưa vụ án ra xét xử

+ Đối với phiên tòa sơ thẩm: Phiên tòa sơ thẩm là khâu cuối cùng của quá trình tiến hành tố tụng tại cấp sơ thẩm Để có thể mở được phiên tòa yêu cầu Thẩm phán phải thực hiện đầy đủ, chính xác các bước tiến hành tố tụng, xác minh, làm rõ tất cả nội dung vụ án Các yêu cầu trên được thực hiện trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm Nếu không thu thập đầy đủ chứng cứ, không làm sáng tỏ nội dung vụ án tại phiên tòa có thể phát sinh tình tiết mới, Hội đồng xét

xử có thể phải hoãn phiên tòa Nếu không làm rõ hết các tình tiết, không thực hiện đúng các bước tố tụng trong quá trình chuẩn bị xét xử, vụ án bị kháng cáo, kháng nghị, cấp phúc thẩm xét xử lại thì vụ án cũng có thể bị hủy do chưa giải quyết triệt để, bỏ sót, thiếu người tham gia tố tụng

Ngoài ra, hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS còn có mối liên hệ với cấp xét xử phúc thẩm Với tính chất của xét xử phúc thẩm là xét xử lại bản án cấp sơ thẩm bị kháng cáo, kháng nghị, do vậy các chứng cứ mà Tòa án cấp sơ thẩm thu thập được sẽ là căn cứ đánh giá về tính hợp pháp và có căn cứ của bản

án, quyết định sơ thẩm Khi bản án, quyết định bị khiếu nại, cấp giám đốc thẩm, tái thẩm có thể sử dụng hồ sơ tài liệu cấp sơ thẩm thu thập được để xem xét nội dung khiếu nại của đương sự là có căn cứ hay không có căn cứ

24

1.1.3 Ý nghĩa của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự

Mặc dù không ra phán quyết bắt buộc các đương sự phải thi hành như bản

án, quyết định tại phiên tòa nhưng chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS tạo cơ sở, tiền

đề, đảm bảo cho việc xét xử, ra phán quyết của Tòa án được khách quan, toàn diện, đúng pháp luậtcó ý nghĩa rất lớn về chính trị-xã hội Chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS có ý nghĩa sau:

1.1.3.1 Ý nghĩa về chính trị - xã hội

Hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giải quyết một vụ án Trong một vụ án Tòa án xác định đúng quan hệ tranh chấp cần giải quyết, “thu thập chứng cứ nhằm từng bước làm rõ nội dung tranh chấp” [12], xác định đầy đủ tư cách người tham gia tố tụng, vụ án được giải quyết toàn diện, từ đó đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự, giữ vững ổn định chính trị xã hội Nếu vụ án Tòa án xác định thiếu tư cách đương sự sẽ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, xác minh thu thập không đầy đủ chứng cứ vụ án sẽ giải quyết không triệt để, người dân kêu oan, gửi đơn khiếu nại đến nhiều cấp, vụ án được Tòa án cấp có thẩm quyền xem xét lại, có thể bị hủy, sửa do lỗi chủ quan của Thẩm phán, tốn kém kinh phí của Nhà nước do phải xét xử lại nhiều lần, không giữ được sự hòa thuận giữa các bên đương sự, ảnh hưởng đến sự ổn định chính trị - xã hội địa phương

25

thẩm, tái thẩm

Mục đích của chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS là chuẩn bị các điều kiện tốt nhất cho phiên tòa sơ thẩm Khi đã chuẩn bị đầy đủ về nội dung của vụ án thì Thẩm phán sẽ chủ động khi điều khiển phiên tòa, các Hội thẩm nhân dân nghiên cứu hồ sơ kỹ càng, nắm bắt đầy đủ các tình tiết vụ án, dự kiến các tình huống phát sinh, tại phiên tòa dù gặp bất kỳ tình huống nào Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân vẫn xử lý được Do vậy, bản án được tuyên chính xác, đúng pháp luật, thuyết phục

Khi chuẩn bị tốt các công việc trong quá trình chuẩn bị xét xử sơ thẩm, nắm bắt được tâm tư nguyện vọng của đương sự, tại phiên tòa Hội đồng xét xử dùng những lý lẽ thuyết phục, đương sự dù có thua kiện cũng không có sự phản ứng quyết liệt, hạn chế phần nào vụ án có kháng cáo, kháng nghị cấp phúc thẩm; khiếu nại giám đốc thẩm, tái thẩm

- Chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS tạo điều kiện cho các đương sự trong việc cung cấp chứng cứ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình Trong thời gian chuẩn bị xét xử, Tòa án thực hiện việc tuyên truyền, giáo dục pháp luật trong nhân dân, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong đương sự để phiên tòa diễn

ra nhanh chóng, thuận lợi

Trong thời gian chuẩn bị xét xử các đương sự được cung cấp chứng cứ chứng minh cho yêu cầu khởi kiện của mình là có căn cứ Tại phiên họp tiếp cận, công khai chứng cứ, các chứng cứ được Tòa án công khai cho các đương sự, các đương sự được bổ sung thêm chứng cứ Qua các buổi làm việc tại Tòa, Tòa án căn cứ các quy định của pháp luật, phân tích phải trái, các đương sự hiểu rõ các quy định của pháp luật, có thể tự giải quyết việc gia đình ít phải nhờ đến Tòa án

26

giải quyết Do có sự hiểu biết nhất định nên đương sự chấp hành các quy định của pháp luật, có thể các đương sự tự thỏa thuận với nhau giải quyết vụ án, nếu không thỏa thuận được, vụ án phải đưa ra xét xử, phiên tòa sơ thẩm diễn ra nhanh chóng, không mâu thuẫn nặng nề, giảm được sự căng thẳng giữa các bên đương sự

- Chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS giúp Tòa án tiến hành các công việc cần thiết để đảm bảo các điều kiện cho việc mở phiên tòa sơ thẩm

Để mở phiên tòa xét xử vụ án ngoài việc chuẩn bị về nội dung hồ sơ vụ án cần phải làm thêm một số công việc khác như mời Hội thẩm nhân dân tham gia xét xử, bố trí hội thẩm nghiên cứu hồ sơ, gửi giấy triệu tập, giấy mời đương sự, người làm chứng đến tham dự phiên tòa Để phiên tòa diễn ra hiệu quả, không phải hoãn do chủ quan thì việc chuẩn bị phiên tòa rất quan trọng, Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân phải có thời gian nhất định để nghiên cứu hồ sơ, có sự chủ động tại phiên tòa

Ngoài ra chuẩn bị cơ sở vật chất đảm bảo cho phiên tòa xét xử như chuẩn

bị hội trường, thiết bị âm thanh cũng tạo điều kiện tốt cho phiên tòa diễn ra nghiêm túc, hiệu quả

1.2.Cơ sở của việc quy định chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự trong pháp luật tố tụng dân sự

1.2.1 Đảm bảo cho hoạt động xét xử của Tòa án được chính xác, khách quan và đúng pháp luật

Trong các hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS có hoạt động thu thập chứng cứ để giải quyết toàn bộ vụ án là quan trọng nhất Để xét xử được vụ án, không phải hoãn phiên tòa thì phải chuẩn bị kỹ lưỡng về toàn bộ nội dung các

27

vấn đề cần giải quyết, về trình tự thủ tục từ việc lập hồ sơ vụ án, nghiên cứu hồ

sơ, các bước tiến hành tố tụng phải thực hiện đầy đủ Từ đó mọi tình huống diễn

ra tại phiên tòa Thẩm phán có sự chủ động, không phát sinh tình tiết mới, không phải hoãn phiên tòa, nếu phiên tòa xét xử xong, có kháng cáo, kháng nghị, cấp phúc thẩm xét xử lại sẽ căn cứ vào các chứng cứ thu thập trong hồ sơ cấp sơ thẩm để xét nội dung kháng cáo, kháng nghị được chính xác, khách quan, đúng quy định của pháp luật

1.2.2 Đảm bảo quyền con người, quyền công dân trong hoạt động tố tụng dân sự

Để có thể bảo vệ tốt nhất quyền con người cũng như quyền công dân trong tố tụng dân sự, pháp luật tố tụng dân sự cần tạo cơ sở pháp lý cho Tòa án đặc biệt là các Thẩm phán có sự chủ động trong việc chuẩn

bị các điều kiện để mở phiên tòa xét xử sơ thẩm Việc Tòa án chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS tốt sẽ dẫn đến Tòa án ra phán quyết chính xác, đúng pháp luật, qua đó bảo vệ quyền con người, quyền công dân của các đương sự trong tố tụng dân sự [3]

Để làm rõ sự thật khách quan của vụ án, Thẩm phán căn cứ vào lời khai của đương sự, các chứng cứ thu thập được trong quá trình làm việc đương sự xuất trình cho Tòa án hoặc Tòa án xác minh thu thập được để làm rõ sự thật khách quan của vụ án Thực ra khi làm việc với Tòa án, các đương sự đều đưa ra những lý lẽ, lập luận, xuất trình các chứng cứ chứng mình cho yêu cầu của mình, các đương sự có quyền lợi đối lập nhau đều xuất trình chứng cứ bảo vệ quyền lợi của mình Do vậy, Tòa án rất khó trong việc đánh giá chứng cứ, xác định đâu là tình tiết khách quan của vụ án để bảo vệ quyền và lợi ích của các đương sự Nếu

28

đánh giá không đúng chứng cứ có thể làm sai lệch hồ sơ, ảnh hưởng đến quyền

con người, quyền công dân trong tố tụng dân sự

1.2.3 Đảm bảo quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các đương

sự

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, ngay từ hoạt động

chuẩn bị xét xử sơ thẩm Tòa án cần xác định đúng quan hệ pháp luật, tư cách

tham gia tố tụng của các đương sự tránh trường hợp xác định quan hệ pháp luật

sai, xác định thiếu người tham gia tố tụng Tòa án tạo điều kiện cho đương sự

yêu cầu người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình chuẩn

bị xét xử, xuất trình chứng cứ chứng minh cho yêu cầu của mình Nếu chuẩn bị

tốt các nội dung trên trong hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án dân sự, phán

quyết của Hội đồng xét xử tại phiên tòa sẽ khách quan, đúng đắn, góp phần

không nhỏ vào việc đảm bảo quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các

đương sự

1.3 Nội dung các hoạt động tố tụng trong giai đoạn chuẩn bị xét xử

“Trên thế giới hiện nay, tương ứng với hai hệ thống pháp luật chủ yếu (hệ

thống pháp luật châu Âu lục địa và hệ thống pháp luật Anh – Mỹ) là hai mô hình

tố tụng: tố tụng thẩm vấn và tố tụng tranh tụng” [12] Các nước theo hệ thống

pháp luật châu Âu lục địa (hệ thống pháp luật dân sự (Civil Law)) có xu hướng

đề cao việc xét hỏi hơn tranh tụng, đề cao vai trò của Tòa án, thể hiện rõ trong

hoạt động thu thập chứng cứ Trước khi mở phiên tòa các chứng cứ đều được thu

thập đầy đủ thể hiện trong hồ sơ vụ án, trong trường hợp cần thiết Thẩm phán có

thể trực tiếp thu thập chứng cứ làm rõ các tình tiết trong vụ án

“Pháp luật lục địa do văn bản quy phạm pháp luật là nguồn chủ yếu, đồng thời

án ra phán quyết Như vậy vai trò của Tòa án chỉ là trung gian hòa giải, còn chủ yếu đề cao vai trò của đương sự

Nghiên cứu về hai mô hình tố tụng nêu trên cho thấy sự khác nhau về vai trò của Tòa án cũng như vai trò của các đương sự trong hoạt động chuẩn bị xét

xử sơ thẩm VADS Tuy nhiên, mỗi hệ thống pháp luật có ưu điểm, nhược điểm riêng

Tố tụng xét hỏi tránh được những thủ tục rườm rà không cần thiết, làm cho Tòa án chủ động hơn trong việc giải quyết vụ án, bảo đảm sự bình đẳng trong tố tụng Vì thế, không những tiết kiệm được thời gian, tiền bạc của Nhà nước và những người tham gia tố tụng mà còn khắc phục được sự bất lợi cho các đương sự trong trường hợp họ không có khả năng chứng minh được quyền lợi của mình, bảo đảm giải quyết vụ án được đúng đắn [13]

Tuy nhiên, tố tụng xét hỏi vai trò của đương sự, luật sư về việc cung cấp chứng cứ không cao, Tòa án chủ động trong quá trình thu thập chứng cứ, tốn kém công sức, chi phí cho quá trình tiến hành thu thập chứng cứ làm rõ các tình

30

tiết làm sáng tỏ vụ án

Tố tụng tranh tụng Tòa án không phải tốn nhiều công sức trong việc thu thập chứng cứ, các chứng cứ đều do đương sự, luật sư của họ xuất trình Tuy nhiên, do Tòa không trực tiếp tham gia vào quá trình thu thập chứng cứ, mọi vấn

đề đều được giải quyết tại phiên tòa nên phiên tòa kéo dài Ngoài ra tố tụng tranh tụng cũng tạo ra sự thiếu công bằng giữa các đương sự: Ai có điều kiện thì thuê luật sư giỏi bảo vệ, khả năng giành thắng lợi trong vụ án cao hơn; người không

có điều kiện thì không thuê được luật sư hoặc thuê luật sư không giỏi thì khả năng thắng kiện sẽ thấp hơn

Ông Jean - Marie Coulon, Chánh án Tòa phúc thẩm Paris đã nói:

Nếu chúng ta để các bên đương sự được tự do trong quá trình xét xử thì đương nhiên lợi ích cá nhân sẽ vượt lên trên lợi ích chung và hơn thế nữa, kẻ mạnh sẽ thắng thế so với kẻ yếu Thêm vào đó, loại hình tố tụng đề cao vai trò của các bên đương sự sẽ dẫn đến tình trạng thời hạn

tố tụng bị kéo dài và trong một tương lai gần, các Tòa án sẽ gặp phải rất nhiều khó khăn vì sự tồn đọng của nhiều vụ việc[16]

Để khắc phục những hạn chế của mỗi loại hình tố tụng, pháp luật tố tụng dân sự của các nước đang ngày càng xích lại gần nhau hơn, loại

bỏ dần những yếu tố không hợp lý và chấp nhận những ưu điểm của hệ thống pháp luật khác nhau để phát triển Hai loại hình tố tụng tranh tụng và xét hỏi cũng không tồn tại một cách độc lập như trước đây mà

có xu hướng xâm nhập và đan xen với nhau Điều này đã được chứng minh trong pháp luật tố tụng dân sự của nhiều nước trên thế giới như Pháp, Mỹ, Đức, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản Các quốc gia này khi

31

thực hiện cải cách thủ tục tố tụng dân sự đã kết hợp những yếu tố hợp

lí của mô hình thủ tục tố tụng này vào mô hình thủ tục tố tụng kia và

đã mang lại những hiệu quả nhất định [6]

Tuy nhiên, gần đây, trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, các

mô hình tố tụng cũng đang ngày càng xích lại gần nhau, trong mô hình

tố tụng này có các yếu tố của mô hình tố tụng kia và ngược lại Theo các chuyên gia về pháp luật tố tụng dân sự thì không bao giờ có một hệ thống hoàn toàn đề cao Thẩm phán hay hoàn toàn đề cao các bên đương sự và dường như hai hệ thống này đang nhích lại làm một [12]

Ở Việt Nam, trình độ hiểu biết pháp luật của người dân chưa cao, số lượng luật sư hiện có so với dân số còn rất thấp và có sự phát triển mất cân đối lớn giữa khu vực thành thị - nông thôn, miền núi - đồng bằng, trung du và vùng sâu, vùng xa có điều kiện kinh tế khó khăn, chất lượng của đội ngũ luật sư còn nhiều hạn chế, bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu của cải cách tư pháp; phát triển kinh tế và hội nhập quốc

tế [21]

Hoạt động chuẩn bị xét xử sơ thẩm VADS của Việt Nam gồm các hoạt động: Phân công Thẩm phán phụ trách giải quyết vụ án, thông báo thụ lý vụ án, lập hồ sơ VADS, thu thập chứng cứ, phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ, ra các quyết định cần thiết cho hoạt động tố tụng

Thứ nhất, phân công Thẩm phán, Thông báo thụ lý vụ án

Sau khi xem xét đơn khởi kiện thấy đủ điều kiện khởi kiện Tòa án vào sổ thụ lý vụ án Chánh án hoặc Phó Chánh án được phân công sẽra quyết định Phân công Thẩm phán giải quyết vụ án Thẩm phán ra Thông báo thụ lý vụ án gửi cho

32

Viện kiểm sát cùng cấp và các đương sự

“Từ khi thụ lý vụ án dân sự, Tòa án chính thức xác nhận trách nhiệm của mình trong việc giải quyết vụ án dân sự” [12]

Thông báo về việc thụ lý vụ án là nhiệm vụ đầu tiên mà Thẩm phán phải tiến hành sau khi được phân công giải quyết vụ án Thông báo về việc thụ lý vụ án có ý nghĩa rất quan trọng để bị đơn và các cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến việc giải quyết vụ

án biết được vụ án đã được thụ lý để chuẩn bị tham gia tố tụng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình [12]

Kể từ khi nhận được Thông báo thụ lý vụ án, Viện kiểm sát thực hiện kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Tòa án

Thứ hai, lập hồ sơ vụ án

Hồ sơ VADS bao gồm đơn và toàn bộ tài liệu, chứng cứ của đương sự, người tham gia tố tụng khác; tài liệu, chứng cứ do Tòa án thu thập liên quan đến vụ án; văn bản tố tụng của Tòa án, Viện kiểm sát về việc giải quyết vụ án dân sự” [19]

Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án phải tiến hành lập hồ sơ

vụ án để chuẩn bị xét xử Đây là điểm khác biệt cơ bản so với luật tố tụng dân sự ở các nước thuộc hệ thống common law Thẩm phán Tòa

án cấp sơ thẩm ở các nước này không tiến hành lập hồ sơ vụ án, mà chỉ thống nhất với các bên về lịch trình, các thời hạn tố tụng, xác định phạm vi các nguồn chứng cứ mà các bên sẽ tiến hành thu thập để tránh tình trạng quá tải thu thập chứng cứ quá lan man, phạm vi quá rộng, thời gian kéo dài và quá tốn kém cho các bên; luật sư của các bên hoàn

33

toàn chủ động trong việc thu thập chứng cứ mà không cần có quyết định của Thẩm phán [12]

Ở Việt Nam, đương sự yêu cầu vấn đề gì thì có nghĩa vụ xuất trình chứng

cứ chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp Trong trường hợp cần thiết Tòa án có thể tự mình thu thập chứng cứ Mô hình tố tụng dân sự Việt Nam không quá phụ thuộc vào đương sự, các chứng cứ Thẩm phán thu thập tập trung vào những vấn đề cần giải quyết, không thu thập lan man tốn kém thời gian, công sức, tiền của, Thẩm phán có sự chủ động về tiến độ giải quyết vụ việc dân sự

Khi lập hồ sơ vụ án Thẩm phán có nhiệm vụ sau đây

- Yêu cầu đương sự giao nộp chứng cứ tại liệu cho Tòa án

Ngay từ khi nộp đơn khởi kiện đương sự đã phải xuất trình chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện của mình đối với bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Bị đơn có yêu cầu phản tố cũng đưa ra chứng cứ chứng minh yêu cầu phản tố của mình Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập có quyền đưa ra tài liệu, chứng cứ chứng minh cho yêu cầu độc lập

Sau khi nhận các tài liệu, chứng cứ đương sự giao nộp, Tòa án nghiên cứu, xem xét, đánh giá chứng cứ, chứng cứ nào chấp nhận được, chứng cứ nào không chấp nhận được Nếu các chứng cứ đương sự cung cấp chưa đầy đủ thì Thẩm phán có thể yêu cầu đương sựbổ sung tài liệu chứng cứ để làm rõ thêm các tình tiết của vụ án

- Tòa án tiến hành các biện pháp thu thập chứng cứ

Trong trường hợp đương sự không tự mình thu thập được chứng cứ từ cơ quan, tổ chức đang lưu giữ chứng cứ có quyền làm đơn yêu cầu Tòa án thu thập chứng cứ Sau khi nhận đơn đề nghị Tòa án thu thập chứng Tòa án ban hành