Thị trường vàng và thực tiễn tại việt nam

Thị trường Vàng, thực tiễn tại Việt Nam

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VÀNG VÀ THỊ TRƯỜNG VÀNG 1.1 Một số vấn đề cơ bản về vàng

1.1.1.Khái niệm

Vàng (Gold) là một loại hàng hóa được giao dịch trong thị trường Vàng còn là loại tài sản có tính thanh khoản cao, được chấp nhận như một loại tiền đặc biệt tại tất cả các nước trên thế giới

1.1.2.Vài nét khái quát về lịch sử ra đời của vàng

Từ thế kỷ 7 trước công nguyên tiền kim loại đã bắt đầu được sử dụng và phát triển rộng rãi trong suốt thời kỳ các triều đại phong kiến Kim loại được chọn làm bản vị cho các chế độ tiền tệ các nước cũng được thay thế từ những kim loại kém giá (sắt, đồng, kẽm ) cho tới những kim loại có giá trị cao (bạc, vàng ) Trong giai đoạn đầu để thanh toán cho nhau người ta thường cân, đong những kim loại phù hợp Để tạo điều kiện dễ dàng một số thương nhân đã tự in đúc tiền và sau này nhà nước chính thức ban hành tiêu chuẩn giá cả cho đồng tiền quốc gia và thống nhất kỹ thuật in đúc tiền để đảm bảo uy tín, tính chất pháp lý của đồng tiền, đồng thời chứng thực quyền lực của nhà nước

Khi chủ nghĩa tư bản hình thành, nền sản xuất và trao đổi hàng hóa phát triển mạnh mẽ đòi hỏi vật trung gian trao đổi phải có giá trị cao, tồn tại như một hình thức được nhiều người chấp nhận và phải có độ bền cao để bảo tồn giá trị theo thời gian Từ đó, vàng bạc đã loại dần các kim loại khác để trở thành kim loại phổ biến trong thế kỷ 18 và 19 Trong giai đoạn này có những nước đã thực hiện chế độ song bản vị Tuy nhiên cùng tồn tại bên cạnh vàng, vai trò trao đổi của bạc bị giảm sút không chỉ về hình thức mà giá trị quý hiếm của vàng ngày càng cách xa bạc cho đến cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, khi giá bạc trên thị trường

bị giảm mạnh, hầu hết các nước phương Tây đã áp dụng chế độ bản vị vàng và mối quan hệ giao thương đã bị phụ thuộc nhiều vào Châu Âu nên sau đó các nước châu Á lần lượt chuyển sang chế độ bản vị vàng

1.1.3 Đơn vị đo lường và cách qui đổi giá vàng thế giới và vàng trong nước:

Trong ngành kim hoàn ở Việt Nam, khối lượng của vàng được tính theo đơn vị là cây (lượng hay lạng) hoặc là chỉ Một cây vàng nặng 37,50 gram Một

chỉ bằng 1/10 cây vàng Trên thị trường thế giới, vàng thường được tính theo đơn

vị là ounce hay troy ounce 1ounce tương đương 31.103476 gram

Tuổi vàng (hay hàm lượng vàng) được tính theo thang độ K (karat) Một Karat tương đương 1/24 vàng nguyên chất Vàng 9999 tương đương với 24K Khi người ta nói tuổi vàng là 18K thì nó tương đương với hàm lượng vàng trong mẫu xấp xỉ 75% Vàng dùng trong ngành trang sức thông thường còn gọi là vàng tây có tuổi khoảng 18K

• Thị trường vàng thế giới

• Đơn vị yết giá (thông thường): USD/ounce

• 1 ounce = 1 troy ounce = 0.83 lượng

• 1 lượng = 1.20556 ounce

• Thị trường vàng trong nước

• Đơn vị yết giá: VND/lượng

• Công thức quy đổi giá vàng từ đơn vị tính USD/Oz thành đơn vị tính VND/lượng:

Giá vàng quy đổi (VND/lượng) = Giá vàng thế giới (USD/Oz) * 1.20556 * Tỷ giá USD/VND

1.2.Một số vấn đề cơ bản về thị trường vàng

1.2.1.Khái niệm

Thị trường vàng là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, kinh doanh vàng

1.2.2.Các hình thức đầu tư vàng

Hiện nay, khi thị trường tài chính phát triển, các hoạt động kinh doanh, đầu

cơ vàng, ngoại tệ và chứng khoán trở nên sôi động hơn bao giờ hết Khởi đầu là

sự ra đời và hoạt động của thị trường chứng khoán, kế đến là sự xuất hiện các sàn giao dịch vàng, rồi các hoạt động đầu cơ mua bán ngoại tệ cũng dần xuất hiện càng nhiều … Tất cả góp phần tạo nên không khí sôi động, phát triển đáng khích

lệ, thể hiện sự nổ lực, năng động và hội nhập ngày càng mạnh mẽ vào nền kinh tế, tài chính thế giới của chúng ta

• Các sàn giao dịch trong nước (thị trường vàng giao ngay):

Là thị trường mà nghiệp vụ mua bán vàng được thực hiện theo giá tại thời điển thỏa huận, tuy nhiên cần có thời gian để thực hiện bút toán và thanh toán tiền vàng nên có thể mất thời gian nếu số lượng mua lớn.

• Thị trường vàng kỳ hạn:

Thị trường vàng mà cam kết mua bán vàng tại một mức giá xác định và vào một ngày cụ thể trong tương lai Mục đích của các hợp đồng kỳ han là nhằm bảo hiểm rủi ro về giá của tài sản khi nhà đầu tư có tài sản trong tương lai

• Mở tài khoản giao dịch vàng, forex

Là thị trường giao dịch trực tuyến 24/24, 5 ngày trong tuần theo giá thế giới cập nhật từng giây với giao dịch thực hiện được thể hiện minh bạch, chính xác, có thể theo dõi các lệnh mua bán, lãi lỗ trực tiếp dễ dàng

1.3 Chế độ bản vị vàng

1 3.1 Kh ái niệm

Chế độ bản vị vàng là chế độ tiền tệ mà pháp luật quy định dùng vàng để đúc tiền vàng Trong quá trình phát triển, chế độ này tiến triển dưới hình thức của

3 chế độ khác nhau: bản vị tiền vàng, bản vị vàng thỏi và bản vị hối đoái vàng

Trong chế độ tiền tệ Bản vị vàng, tiền dù ở dưới hình thức nào (đúc bằng vàng, in trên giấy, tiền điện tử, ), thì người sở hữu tiền vẫn luôn có một quyền quan trọng: yêu cầu người phát hành tiền đổi tiền thành vàng theo tỉ lệ đã cam kết

1.3.2 Đặc điểm

Những đặc điểm trong hoạt động của chế độ bản vị vàng có thể mô tả thông qua ba quy tắc cơ bản sau đây:

• Thứ nhất, dưới chế độ bản vị vàng, quốc gia ấn định cố định giá trị đồng

tiền của mình với vàng; hay nói cách khác, chính phủ ấn định cố định giá vàng tính bằng tiền quốc gia, đồng thời sẵn sàng không hạn chế mua và bán vàng tại mức giá đã quy định

• Thứ hai, dưới chế độ bản vị vàng, xuất khẩu và nhập khẩu vàng giữa các

quốc gia được tự do hoạt động Do vàng được chu chuyển tự do giữa các quốc gia , nên tỷ giá trao đổi trên thị trường tự do không biến đổi đáng kể so với bản vị vàng

• Thứ ba, dưới chế độ bản vị vàng, ngân hàng trung ương luôn phải duy trì

một lượng vàng dự trữ trong mối quan hệ trực tiếp với số tiền phát hành Số vàng

dự trữ này cho phép ngân hàng trung ương xử lý uyển chuyển việc chuyển đổi tiền ra vàng mà không gặp bất cứ một trở ngại nào, hay nói cách khác, tiền do ngân hàng trung ương phát hành “được bảo đảm bằng vàng 100%” và tiền được chuyển đổi tự do không hạn chế ra vàng Quy tắc bảo đảm bằng ràng buộc ngân hàng trung ương khi mở rộng cung ứng tiền cho nền kinh tế phải tuân thủ kỷ luật

“ chỉ phát hành tiền khi có luồng vàng từ công chúng chảy vào ngân hàng trung ương” Kết quả là, khả năng thay đổi cung ứng tiền chính là sự thay đổi vàng có sẵn trong tay những người cư trú Lượng vàng có sẵn được xác định bằng khối lượng vàng sản xuất ra Ngoài ra, khi cán cân thanh toán quốc tế thặng dư, sẽ có một luồng vàng ròng chảy vào trong nước, do đó làm cung tiền vàng trong nước tăng Có thể thấy rằng, vai trò của ngân hàng trung ương trong chế độ bản vị vàng

là mua vàng từ người cư trú và thông qua đó phát hành tiền ra lưu thông Như vậy, vô hình chung chế độ bản vị vàng đã hạn chế sự năng động của ngân hàng trung ương trong việc điều tiết lượng tiền lưu thông

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG BIẾN ĐỘNG THỊ TRƯỜNG VÀNG THẾ

GIỚI VÀ TRONG NƯỚC NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 2.1 Thực trạng biến động thị trường vàng thế giới

2.1.1 Sự biến động của giá vàng từ 1914 đến nay

- Nhìn lại giá vàng trong suốt khoảng 200 năm qua ta sẽ thấy những sự kiện bất ổn của kinh tế - xã hội thế giới đã hầu như không ảnh hưởng đến giá vàng Sau đây là những sự kiện quan trọng nhất

- Chiến tranh thế giới lần thứ nhất (diễn ra từ tháng 8/1914 đến tháng 11/1918): giá vàng liên tục mức 20.72 USD/toz

- Chiến tranh thế giới lần thứ hai (bắt đầu từ năm 1937 đến năm 1945: giá vàng biến động quanh mốc 35 USD/toz

- Đại suy thoái kinh tế 1929-1933: giá vàng chủ yếu biến động ở mức 20 USD/toz Thậm chí năm 1931 khi suy thoái lên tới đỉnh cao giá chỉ còn 17 USD/toz và chỉ bắt đầu tăng lên $26/toz đến tận cuối năm 1933 khi Đại suy thoái

đi vào hồi kết

- Năm 2008, đỉnh cao của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới khi hàng loạt tổ chức tài chính lớn bị phá sản, câu nói nổi tiếng: “quá lớn để sụp đổ” bị … sụp đổ khi Lehman Brother phá sản tháng 9/2008, hàng loạt các NHTW lớn trên thế giới buộc phải nới lỏng chính sách tiền tệ để hỗ trợ nền kinh tế… thì giá vàng đã rớt 35% từ mức 1.032 USD về 680 chỉ trong 7 tháng

- Từ tháng 9/2011 khi nợ công Châu Âu lây lan như bệnh dịch ra khắp nơi trên thế giới, bất ổn tại Trung Đông, Triều Tiên leo thang thì giá bất ngờ giảm

2.1.2 Những yếu tố ảnh hưởng lớn đến giá vàng

• Sự biến động của giá đô la Mỹ:

Để xác định điều này cần phải nhìn trực tiếp vào… vàng Giá vàng được xác định bởi đô la Mỹ, nhưng tại sao lại là đồng tiền này? Vì đô la Mỹ là đồng tiền được sử dụng để dự trữ ngoại hối đứng đầu thế giới, chiếm khoảng 60%-70% dự trữ ngoại hối toàn cầu, gấp 3 lần đồng tiền đứng thứ 2 là Euro Ngoài ra

đô la Mỹ là đồng tiền được sử dụng trong thanh toán thương mại quốc tế, chiếm hơn 90%

Như vậy, khi USD giảm sẽ hỗ trợ vàng tăng và ngược lại Quay lại những thời kỳ giá vàng gia tăng là thời điểm đầu tiên là sau Đại suy thoái 1929-1933 Khi đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) đã sử dụng chính sách nới lỏng tiền tệ để kích cầu kinh tế và vàng bắt đầu chu kỳ tăng giá

Tuy nhiên giá chỉ gia tăng thật sự ở giai đoạn 1968-1972 và đặc biệt khi USD Index ra đời năm 1973 (cùng với việc chế độ bản vị vàng bị xóa bỏ trước đó

2 năm giúp cho đô la Mỹ được thả nổi không còn bị neo vào vàng) thì giá vàng đã liên tục gia tăng cho đến tận năm 1980 Giai đoạn này là thời điểm lạm phát của

Mỹ tăng rất nhanh đã giúp giá vàng tăng phi mã, đồng đô la lao dốc

• Mức độ lạm phát - lãi suất tiền gửi của Mỹ:

Giai đoạn 1960-1980 lạm phát liên tục tăng cao buộc FED liên tục thắt chặt tiền tệ, tăng lãi suất đồng đô la Mỹ Đến năm 1980 khi lãi suất tăng lên đến gần 20% thì lạm phát mới dừng lại và giảm dần những năm sau đó

Hai thập kỷ sau đó, kinh tế Mỹ và kinh tế thế giới sau đó 2 thập kỷ trở nên “bình lặng” với lạm phát giảm liên tục và đô la tăng giá mạnh vào những năm đầu tiên của thập kỷ 1980 Giá vàng cũng giảm và chậm dần ở những năm cuối của thập

kỷ này và thập kỷ 1990 khi đô la cùng lạm phát giảm chậm lại

Giá vàng chỉ thật sự tăng trở lại từ cuối năm 2001 khi lạm phát bắt đầu quay trở lại cùng việc đô la Mỹ liên tục lập những đáy mới trong lịch sử Đặc biệt đầu cơ tài chính hoạt động mạnh hơn bao giờ hết đã đẩy vàng tăng nhanh hơn bất

kỳ sản phẩm nào trên thị trường tài chính và đỉnh điểm của việc này là đầu cơ tài chính đã đưa giá vàng tăng cao hơn cả giá bạch kim vào năm 2008 (bất chấp bạch kim quý hiếm hơn và khó khai khác hơn vàng)

• Tình hình trính trị:

Giá vàng đạt mốc cao nhất trong lịch sử mọi thời đại vào ngày 6/9/2011 với mức 1.921 USD/toz đánh dấu 10 năm tăng giá của vàng từ năm 2001 Nguyên nhân làm giá vàng gia tăng được giới chuyên gia lý giải là do nợ công châu Âu lan

rộng, bất ổn chính trị tại Trung Đông, Triều Tiên cùng nhiều nơi trên thế giới và cuối cùng là lãi suất của các NHTW lớn trên thế giới đứng ở mức thấp Bên cạnh

đó các nước liên tục bơm tiền nhằm tránh cho kinh tế quốc gia suy thoái và kích cầu cũng là một nguyên nhân khiến vàng tăng giá Ngoài ra các NHTW và các Quỹ Đầu tư liên tục mua vàng cũng là yếu tố đẩy giá tăng vọt

•Giá dầu

Một quy luật bất thành văn trên thị trường từ trước đến nay là giá vàng thông thường luôn luôn tăng gấp 10 lần so với giá dầu.Do giá dầu có khả năng tác động mạnh đến lạm phát nên nó cũng sẽ tác động mạnh đến giá vàng

Tóm lại, vàng thường được xem là một kênh đầu tư an toàn khi nền kinh tế hay chính trị xã hội toàn cầu có bất ổn Tuy nhiên nếu nhìn lại lịch sử thì giá vàng không hoàn toàn bị tác động bởi sự bất ổn

2.1.3 Dự đoán sự biến động giá vàng thế giớ trong tương lai

Đầu năm 2012, giá vàng đứng ở mức 1.580 USD/ounce, sau đó lên gần 1.800 USD vào tháng 10 khi Mỹ đưa ra gói kích thích kinh tế mới Giới phân tích giờ đây kỳ vọng giá sẽ tiếp tục tăng trong năm 2013 và có thể vượt qua kỷ lục trên 1.920 USD hồi tháng 9/2011

- Theo các chuyên gia tại Bank of America, trong năm 2013, Fed và ECB sẽ tung ra các gói nới lỏng tiền tệ với quy mô lớn, và điều này sẽ đẩy giá vàng lên cao hơn Theo đó, Bank of America dự đoán, giá vàng sẽ chạm ngưỡng 2.000 USD/oz vào năm 2013 và lên 2.400 USD/oz vào cuối năm 2014

- Trong khi đó, ngân hàng Goldman Sachs đưa ra dự đoán giá vàng trong quý

1, quý 2 và cuối năm 2013 sẽ lần lượt ở ngưỡng 1.825 USD/oz, 1.805 USD/oz và 1.800 USD/oz Tuy nhiên, trong trường hợp triển vọng tăng trưởng của Mỹ yếu hơn dự đoán, giá vàng có thể sẽ chạm ngưỡng 1.900 USD vào cuối năm 2013 Ngân hàng này cũng đưa ra dự đoán giá vàng cho năm 2014 ở mức 1.750 USD/oz

Tuy nhiên hiện tại số liệu kinh tế cho thấy lạm phát của Mỹ đang khá ổn định, trong khi nợ công Châu Âu tăng cao làm Euro tiếp tục giảm giá giúp đô la

Mỹ nhảy vọt đẩy vàng giảm trở lại từ tháng 9/2011 Bên cạnh đó hàng loạt các yếu tố khác cũng làm áp lực ngăn cản vàng tăng giá thậm chí chưa kể có thể gây

áp lực làm vàng giảm giá trong thời gian tới Cụ thể là quỹ Đầu tư giảm vị thế mua, tăng cường vị thế bán nhiều hơn Hàng loạt những sàn giao dịch lớn trên thế giới, tại Mỹ, châu Âu, Hong Kong gia tăng tỷ lệ ký quỹ do lo sợ giá vàng “bong bóng” làm các NĐT phải bỏ ra thêm chi phí để kinh doanh với lợi nhuận chưa chắc đã tăng khiến họ mạnh tay bán ra Một số quốc gia cũng bắt đầu hạn chế mua vàng Đô la Mỹ đồng tiền định giá vàng tăng rất mạnh kể từ tháng 9/2011 khi FED bắt đầu có dấu hiệu không “in” thêm tiền nữa Cụ thể gói QE 2.5 – Operation Twist đã cho thấy điều này, nghĩa là chính sách nới lỏng tiền tệ của họ không thể nới lỏng hơn nữa và lãi suất đang ở đây Như thế lãi suất đi xuống cùng chính sách thắt chặt chỉ còn vấn đề thời gian Ngoài ra theo FED họ sẽ bắt đầu nâng lãi suất đồng đô la trở lại từ năm 2014 nên sẽ tiếp tục gây ảnh hưởng to lớn đến giá vàng hơn nữa.

Chính vì vậy mà theo đánh giá chủ quan của em thì giá vàng sẽ biến động theo xu hướng tăng ở ngưỡng 1.800 USD/oz trong thời điểm ngăn hạn tức là cuối năm 2013 Tuy nhiên về mặt dài hạn thì giá vàng sẽ có xu hướng giảm về mức

1000 USD/oz khi nền kinh tế Mỹ đi vào sự ổn định.

2.2. Thực trạng biến động thị trường vàng Việt Nam

2.2.1 Giá vàng thế giới và cách quy đổi giá vàng theo VNĐ

Giá 1 lượng vàng = (Giá vàng thế giới + chi phí vận chuyển + phí bảo hiểm) x (1+ thuế nhập khẩu) x 1,20556 x tỷ giá USDVND + phí gia công + phí hải quan

2.2.2 Biến động cung – cầu trên thị trường vàng Việt Nam

• Biến động nguồn cung

Nguồn cung vàng của của Việt Nam hàng năm chính là nguồn vàng nhập khẩu Khi giá vàng trong nước thấp hơn giá vàng thế giới quy đổi, các công ty kinh doanh vàng, có sẵn nguồn vàng sẽ xuất khẩu vàng để thu lợi nhuận; Ngược lại, khi giá vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới, họ lại nhập khẩu vàng để cung cấp cho thị trường trong nước Tuy nhiên, nguồn cung này lại phụ thuộc vào hạn ngạch do Ngân hàng Nhà nước cho phép nên đáp ứng chậm so với nhu cầu, điều này càng đẩy giá vàng lên cao hơn, tạo điều kiện cho đầu cơ và buôn lậu vàng, khiến tình hình giá vàng trong nước càng khó kiểm soát

• Biến động về cầu vàng

Việt Nam là nước tiêu thụ vàng nhiều thứ 8 trên thế giới Tổng nhu cầu vàng cả năm 2011 của Việt Nam tăng 23% từ mức 81,4 tấn trong năm 2010 lên mức 100,3 tấn năm 2011 Trong khi nhu cầu vàng nữ trang của Việt Nam năm

2011 giảm 9% còn 13 tấn, nhu cầu đầu tư vào vàng miếng đã tăng 30% lên 87,3 tấn

Nhu cầu vàng trên thị trường vàng Việt Nam bao gồm: Nhu cầu trang sức, nhu cầu tích lũy, nhu cầu sản xuất và nhu cầu đầu tư Nhưng, cũng như trên thị trường thế giới, nhu cầu đầu tư vàng trên thị trường có tác động mạnh đến giá vàng

2.2.3 Chính sách của Nhà nước

• Chính sách tiền tệ

Theo công thức quy đổi giá vàng, tỷ giá USD/VND tác động cùng chiều lên giá vàng trong nước Tuy nhiên, trên thực tế, tác động của tỷ giá USD/VND lên giá vàng thực tế được giao dịch trên thị trường vàng Việt Nam lại rất phức tạp, góp phần làm giá vàng trong nước và giá vàng thế giới quy đổi có sự chênh lệch Vì tỷ giá USD/VND vừa là công cụ, vừa là kết quả của chính sách tiền tệ, tác động trực tiếp lên kỳ vọng vào giá trị đồng VND, và là một trong những thông số tham chiếu trong quyết định đầu tư của các nhà đầu tư trên thị trường tài chính mà vàng

là một kênh đầu tư trên thị trường đó Từ đó, tỷ giá USD/VND đã gián tiếp tác động lên giá vàng

Mặt khác, sự biến động tỷ giá USD/VND không phải là tác nhân chính khiến giá vàng trong nước chênh lệch lớn so với giá vàng thế giới Vì, khi ta dùng tỷ giá USD/VND bình quân qua các năm để tính giá vàng thế giới quy đổi tại các thời điểm khác nhau theo đơn vị triệu đồng/lượng thì chênh lệch giữa giá vàng thế giới

và Việt Nam vẫn rất lớn, thậm chí còn lớn hơn so với các giá trị thông thường khi

ta dùng tỷ giá trần để quy đổi

• Quy định về việc nhập khẩu vàng của Ngân hàng Nhà nước

Việc cấp hạn ngạch nhập khẩu vàng là một biện pháp quản lý hành chính trong việc quản lý thị trường vàng Biện pháp này được NHNN đưa ra nhằm kiểm soát ngoại hối có liên quan đến việc điều hành tỷ giá Tuy nhiên, với diễn biến giá vàng như năm 2011, giá vàng trong nước tăng cao, chênh lệch lớn so với giá vàng thế giới, có thời điểm lên đến 3 triệu đồng/lượng, cần bổ sung nguồn cung nhanh chóng để giảm giá, bình ổn thị trường vàng thì việc cấp hạn ngạch nhập khẩu vàng đã gây chậm trễ trong việc bổ sung nguồn cung, tạo điều kiện cho buôn lậu

và đầu cơ vàng thu lợi, càng làm rối loạn thị trường vàng

• Quy định về thuế đối với vàng xuất khẩu

Xuất khẩu vàng được xem là một cách giúp cán cân ngoại thương của Việt Nam 6 tháng đầu năm 2011 ổn định Kim ngạch nhập khẩu nhóm hàng này chỉ đạt 20,6 triệu USD trong khi xuất siêu vàng tới gần 800 triệu USD, nên tỷ lệ nhập siêu của cả nước giảm mạnh, từ mức trên 20% kim ngạch xuất khẩu trước đó xuống 15,7% đến cuối tháng 6/2011

Việt Nam vẫn hạn chế xuất khẩu vàng miếng và nguyên liệu thông qua cơ chế cấp hạn ngạch cho một số đầu mối Đến tháng 8/2011, khi chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới vẫn ở mức cao, Bộ tài chính đã ban hành Thông tư 111/2011/TT-BTC quy định các sản phẩm vàng xuất khẩu có hàm lượng vàng từ 80% trở lên đều bị áp thuế 10% Do đó, để trốn thuế, doanh nghiệp sẽ phải mất thêm chi phí "hạ tuổi vàng" và lượng vàng hao hụt trong quá trình gia công sẽ lớn hơn Mặt khác, công tác kiểm soát hàng hóa xuất lậu cũng cần được nâng cao, vì khi giá trong nước thấp hơn thế giới, nếu không xuất được qua đường chính ngạch, vàng sẽ chảy ra ngoài qua đường tiểu ngạch hoặc thậm chí xuất lậu, làm thất thu thuế của Nhà nước và không kiểm soát được nguồn ngoại tệ

Khi giá vàng trong nước biến động, thấp hơn giá vàng thế giới, người dân không nhận được đầy đủ thông tin, do vậy giá vàng vừa lên đã bán theo số đông, trong khi doanh nghiệp xuất khẩu thấy chênh lệch hấp dẫn là lập tức gom vàng xuất khẩu Theo tâm lý chung, khi giá vàng chỉ diễn tiến theo chiều lên, những người bán trước đây sẽ cảm thấy bị thua lỗ vì đã bán vàng ở mức giá thấp hơn hiện tại, dẫn đến hành vi mua vàng Trong khi đó, thị trường trong nước lại khan

hàng do đã xuất khẩu quá nhiều, nên giá vàng trong nước cao hơn giá vàng thế giới, kích thích hoạt động nhập lậu, tạo ra vòng luẩn quẩn và làm giá vàng trong nước biến động, khó kiểm soát.

Theo quy luật cung – cầu, hàng hóa sẽ đi từ nơi giá thấp đến nơi giá cao Khi giá vàng trong nước thấp hơn giá vàng thế giới, các nhà sản xuất sẽ xuất khẩu vàng để kiếm lãi Mọi biện pháp hành chính để kiểm soát hoặc hạn chế chỉ có tác dụng trong ngắn hạn hoặc để thu được lợi nhuận cao hơn, các nhà sản xuất sẽ tìm cách lợi dụng khe hở quản lý, gây khó khăn cho công tác quản lý, kiểm soát ngoại

tệ vì việc xuất nhập khẩu vàng liên quan đến nguồn thu chi ngoại tệ, ảnh hưởng đến tỷ giá USD/VND Mặt khác, như phân tích ở trên, tỷ giá USD/VND thay đổi, tác động lên tâm lý nhà đầu tư, từ đó tác động ngược trở lại giá vàng trong nước

và vòng luẩn quẩn lại bắt đầu, các biện pháp hành chính cứ chạy theo biến động của thị trường sẽ không đem lại lợi ích lâu dài và ổn định

• Cấm sàn giao dịch vàng và kinh doanh vàng trên tài khoản

Sàn giao dịch vàng đầu tiên tại Việt Nam là Sàn giao dịch vàng ACB, được hình thành vào ngày 25/5/2007 với tên gọi ban đầu là Trung tâm giao dịch vàng Sài gòn – trực thuộc NHTM cổ phần Á Châu (ACB) gồm 9 thành viên Các thành viên tham gia là các Ngân hàng thương mại (NHTM) và doanh nghiệp kinh doanh vàng có quy mô vốn lớn, có kinh nghiệm hoạt động kinh doanh vàng

Tuy nhiên, theo nhận định của cơ quan quản lý nhà nước, hoạt động kinh doanh sàn vàng hay còn gọi là kinh doanh vàng trên tài khoản ở trong nước là loại hình kinh doanh chênh lệch giá (margin trading) mà ngay cả trên thế giới cũng đánh giá là loại hình kinh doanh tiềm ẩn rủi ro rất cao cho cả nhà đầu tư và cho chính các đơn vị kinh doanh sàn vàng Đây không phải là hoạt động sản xuất kinh doanh để tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế Mà ngược lại, một khối lượng vốn lớn được rút ra từ hoạt động sản xuất kinh doanh để phục vụ cho các giao dịch kinh doanh vàng trên sàn vàng

Mặt khác, các sàn giao dịch vàng tự đề ra quy chế giao dịch và các nhà đầu

tư, đặc biệt là các nhà đầu tư cá nhân chưa nhận biết rõ các rủi ro có thể gặp phải khi kinh doanh vàng trên tài khoản nên đã xảy ra những tranh chấp, khiếu kiện giữa nhà đầu tư và đơn vị tổ chức sàn Qua rà soát của Ngân hàng Nhà nước, việc thành lập và hoạt động của các sàn giao dịch vàng là chưa có cơ sở pháp lý Đồng thời hoạt động của các sàn giao dịch vàng tiềm ẩn một số yếu tố có thể gây bất ổn kinh tế xã hội

Do đó, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu không tổ chức và thực hiện việc kinh doanh vàng trên tài khoản ở trong nước dưới mọi hình thức tại thông báo số 369/TB-VPCP ngày 30/12/2009 của Văn phòng chính phủ Hoạt động của các sàn giao dịch vàng chính thức bị cấm từ ngày 30/3/2010

Tuy nhiên, phải khảng định kinh doanh vàng phi vật chất qua tài khoản tại các sàn giao dịch vàng là hình thức kinh doanh phù hợp với xu hướng quốc tế, làm giảm nhu cầu kinh doanh vàng vật chất và tạo một kênh lưu thông hiệu quả giữa thị trường trong nước và thị trường thế giới Ở Việt Nam, mặc dù hoạt động này được triển khai trong vòng 3 năm nhưng rất phát triển cho thấy nhu cầu của thị trường cũng như các nhà đầu tư rất lớn Việc cấm hoạt động của sàn vàng là

do chưa có cơ chế quản lý hiệu quả và hành lang pháp lý rõ ràng Từ đó, dẫn đến hậu quả là xuất hiện các sàn giao dịch vàng không chính thống (sàn giao dịch vàng không được cấp phép) Thực tế, trước và trong khi có sàn vàng, hình thức kinh doanh vàng vật chất kỳ hạn đã hoạt động và gây thiệt hại cho rất nhiều người tham gia; Sau khi sàn vàng chính thức bị cấm hoạt động thì các sàn vàng không chính thống lại càng phát triển

Trước tình hình đó, ngày 29/4/2011, NHNN đã ban hành Thông tư số 11/2011/TT- NHNN về việc chấm dứt huy động và cho vay vốn bằng vàng của các tổ chức tín dụng, nhưng các hình thức kinh doanh vàng tài khoản lách luật vẫn diễn ra qua nhiều hình thức Tiêu biểu là hình thức giữ hộ vàng cho khách hàng theo kỳ hạn với lãi suất cao (từ 3-5%) Vì đối với các ngân hàng, kinh doanh vàng trên tài khoản là mảng nghiệp vụ mang lại lợi nhuận lớn

Cấm sàn vàng và cấm huy động, cho vay vốn bằng vàng ở các tổ chức tín dụng là chính sách thắt chặt kinh doanh vàng trên quan điểm được NHNN xác định là có nhu cầu ảo trên

giao dịch vàng và không muốn tạo thói quen sử dụng vàng Đồng thời, chủ trương này cũng xuất phát từ việc NHNN đánh giá nhập vàng làm tăng tỷ giá USD/VND Tuy nhiên, các giải pháp như trên là các giải pháp hành chính, không phù hợp với quy luật thị trường Kinh doanh vàng tài khoản là một hình thức kinh doanh nhạy cảm với thị trường vàng; là cầu nối để liên thông trực tiếp thị trường vàng quốc tế

và trong nước và là nơi một số pháp nhân có thể tận dụng tốt cơ hội về sự chênh lệch giá vàng nội địa và thế giới để kiếm lời Kiểm soát kinh doanh vàng trên tài khoản không khó và đây là nghiệp vụ đã được các định chế tài chính quốc tế sử dụng từ lâu Vấn đề là để kiểm soát được nó, các quy định phải linh hoạt, thích hợp, theo sát biến động thị trường

Việc đóng cửa hoạt động sàn giao dịch vàng và cấm kinh doanh vàng trên tài khoản, thị trường vàng Việt Nam sẽ chuyển hoàn toàn sang thị trường vàng vật chất, chủ yếu giao dịch mua bán vàng miếng như hiện nay Trong khi, nhu cầu thực của thị trường đối với các loại hình giao dịch này rất lớn và phù hợp với xu hướng hội nhập

Mặt khác, việc cấm sàn vàng và kinh doanh vàng tài khoản khiến cho thông tin đầu tư bị hạn chế, tạo điều kiện cho đầu cơ làm giá trên thị trường vàng vật chất, ảnh hưởng xấu đến giá vàng trong nước và việc quản lý thị trường vàng càng trở nên khó khăn

• Hoạt động quản lý kinh doanh vàng

Đầu năm 2011, Nhà nước có chủ trương xóa bỏ kinh doanh vàng miếng, thể hiện trong Nghị quyết 11 và dự thảo nghị định về quản lý hoạt động kinh doanh vàng Ngay khi các thông tin trên xuất hiện trên các phương tiện thông tin đại chúng, một cơn sốt vàng trang sức hàm lượng cao (99,99%) diễn ra để phản ứng với dự thảo mới Các doanh nghiệp thay việc gia công vàng miếng bằng việc sản xuất vàng nhẫn hàm lượng 99,99% vừa đúng một chỉ, tương tự vàng miếng một chỉ, nhưng giá bán cao hơn do mất nhiều công sức chế tác hơn Nếu gia công vàng

15

nhẫn doanh nghiệp chỉ làm được 200 chiếc/ngày, tức khoảng 20 lượng vàng miếng, trong khi sản xuất vàng miếng công suất ít cũng phải vài ngàn lượng/ngày Giá vàng trong nước đang ở tình trạng liên tục thấp hơn giá quốc tế, đã nhanh chóng chuyển thành cao hơn giá thế giới tới 400.000-500.000 đồng/lượng Mặt khác, sức cầu vàng miếng tại thời điểm đó cao hơn, khoảng cách giá vàng trong nước so với giá thế giới quy đổi rộng hơn, tạo điều kiện cho vàng nhập lậu vào Việt Nam tăng lên khi tỷ giá khá ổn định tại thời điểm đó.

Hiện nay có khoảng 13 cơ sở sản xuất vàng miếng với những thương hiệu riêng biệt, trong đó có 3 thương hiệu vàng miếng lớn nhất là: SJC, SBJ và vàng Rồng Thăng Long Trước phản ứng của người dân về dự thảo cấm kinh doanh vàng miếng, cuối tháng 11/2011, NHNN đưa ra dự thảo mới, trong đó cho phép SJC độc quyền sản xuất và cung cấp vàng miếng trên thị trường Việt Nam vì hiện nay SJC chiếm 90% thị phần vàng miếng trên thị trường Việt Nam Kể từ thời điểm đó, giá vàng miếng SJC luôn cao hơn các thương hiệu vàng miếng khác, thậm chí khoảng cách giá lên đến hàng triệu đồng 1 lượng

Đến tháng 4/2012 khi Nghị định 24 về sản xuất kinh doanh vàng chính thức được ban hành, trong đó không phân biệt đổi xử vàng miếng thương hiệu SJC với các loại vàng miếng khác, nhưng người dân không tin dùng các loại vàng miếng không mang thương hiệu SJC như trước nữa Do đó, vàng miếng không mang thương hiệu SJC bị bán với giá thấp hơn đến hàng triệu đồng mỗi lượng Điều này chứng tỏ, sức ép của lòng tin và tác động của chính sách quản lý thị trường vàng đối với mặt hàng này là rất lớn

2.2.4 Đánh giá chung Hoạt động của thị trường vàng Việt Nam

Thị trường vàng Việt Nam hiện nay là một thị trường nhỏ với các hình thức giao dịch lạc hậu so với thế giới Từ năm 2006 đến 2010, kinh doanh vàng qua tài khoản diễn ra rất sôi động với mức ký quỹ thấp (7%) trên các sàn giao dịch đơn lẻ trong nước, do một số ngân hàng, công ty hoặc tổ chức kinh doanh vàng thành lập,

16