Đánh giá hiện trạng quản lý chất thải rắn tạilàng nghề tái chế nhôm, xã Văn Môn, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

Theo thống kê, Bắc Ninh chiếm 18% số làng nghề và trên 30% sốlàng nghề truyền thống của cả nước với các làng nghề điển hình như:chạm khắc gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, Từ Sơn; giấy Phong Khê; tái

MỞ ĐẦU

Các làng nghề truyền thống ở Việt Nam có ý nghĩa lớn thúc đẩyphát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn Hoạt động làng nghề thu hút nhiềuthành phần kinh tế tham gia, giải quyết việc làm cho hơn 30% lực lượnglao động nông thôn, đóng vai trò rất quan trọng đối với vấn đề xóa đóigiảm nghèo, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người laođộng Việc duy trì và mở rộng hoạt động làng nghề đã đem lại nhiều lợiích, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội các địa phương Làngnghề phát triển từ rất sớm, là nơi lưu trữ nhiều giá trị văn hóa lâu đời cáclàng nghề chủ yếu tập ở Bắc Bộ

Theo thống kê, Bắc Ninh chiếm 18% số làng nghề và trên 30% sốlàng nghề truyền thống của cả nước với các làng nghề điển hình như:chạm khắc gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, Từ Sơn; giấy Phong Khê; tái chế sắtvụn, kim loại Văn Môn, Yên Phong; Đa hội, Châu Khê; tranh dân gianĐông Hồ; đúc đồng Đại Bái, Gia Lương…

Bên cạnh những thuận lợi, hoạt động làng nghề cũng gây ra không

ít ảnh hưởng tiêu cực không chỉ ở môi trường xung quanh mà còn ảnhhưởng trực tiếp sức khỏe của người tham gia sản xuất Nguyên nhânchính có thể kể đến là cơ sở hạ tầng còn kém, công nghệ kỹ thuật áp dụngtrong quy trình sản xuất còn lạc hậu, sản xuất quy mô nhỏ lẻ, phân tánkhắp làng, ý thức và nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường cònchưa cao… Vì vậy, vấn đề ô nhiễm của tỉnh Bắc Ninh đang dần trở nênnghiêm trọng và làng tái chế nhôm, xã Văn Môn đang là một trong nhữnglàng nghề đang bị ô nhiễm nghiêm trọng do chưa có các giải pháp nângcao hiệu quả quản lý chất thải rắn từ các hoạt động tái chế

Trước tình hình môi trường làng nghề đang bị ô nhiễm nghiêm

trọng, tôi đã thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng quản lý chất thải rắn tại làng nghề tái chế nhôm, xã Văn Môn, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh”.

CHƯƠNG I TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1 1 Tổng quan về chất thải rắn

 Khái niệm

Chất thải rắn là các loại vật chất ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sảnxuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác

Hoạt động quản lý chất thải rắn bao gồm các hoạt động quy hoạch, quản

lý, đầu tư xây dựng cơ cở quản lý chất thải rắn, các hoạt động phân loại, thugom, lưu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tấu chế và xử lý chất thải rắn nhằm ngănngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khỏe conngười

1.2 Tổng quan về làng nghề tái chế nhôm, xã Văn Môn, huyện

Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.

a) Vị trí địa lý

Yên Phong là một huyện ở phía Tây Bắc tỉnh Bắc Ninh, xã VănMôn thuộc huyện Yên Phong có vị trí như sau:

- Phía Đông và Đông Bắc giáp với xã Đông Thọ.

- Phía Tây và Tây Bắc giáp với xã Yên Phụ và thi trấn Chờ

- Phía Nam giáp với xã Hương Mạc

Làng nghề tái chế nhôm, xã Văn Môn là một làng nghề truyềnthống với các nghề chính: cô và đúc nhôm, tái chế hợp kim nhôm, kẽm.Ngoài ra, ở đây còn nhận dát mỏng kim loại, gia công cơ khí,… Nghề này

đã góp phần không nhỏ trong việc giải quyết công ăn việc làm của ngườidân nơi đây Tuy nhiên nhiều năm nay, nhân dân trong thôn đã phải chịuđựng sự ô nhiễm nặng nề từ các cơ sở sản xuất thủ công này

b) Điều kiện tự nhiên

- Về địa hình: Xã Văn Môn thuộc huyện Yên Phong tỉnh BắcNinh, với vị trí nằm trong vùng đồng bằng Bắc Bộ nên địahình khá bằng phẳng

- Về khí tượng, thủy văn: chịu ảnh hưởng trực tiếp của khí hậunhiệt đới ẩm gió mùa ẩm thời tiết trong năm chia thành haimùa mưa và mùa khô Mạng lưới sông ngòi khá dày đặcvà cólưu lượng nước mặt dồi dào đóng vai trò đặc biệt quan trọngtrong công tác tưới tiêu, thoát nước trên địa bàn toàn tỉnh

c) Điều kiện kinh tế - xã hội

 Kinh tế

- Về sản xuất nông nghiệp: Công tác quy hoạch các vùng sảnxuất nông nghiệp được quan tâm, việc chuyển dịch cơ cấu câytrồng được quan tâm chỉ đạo Công tác làm thủy lợi cải tạođất, khoanh vùng chống ủng hạn được coi trọng Công tácbơm, dẫn nước, điều tiết nước phục vụ sản xuất hoạt động tíchcực Việc phòng trừ sâu bệnh, diệt ốc bưu vàng, diệt chuộtđược thực hiện thường xuyên

- Về tiểu thủ công nghiệp – thương nghiệp: Ngoài 5 hợp tác xãdịch vụ nông nghiệp cả xã có 65 công ty, 33 doanh nghiệp tưnhân, 1 xí nghiệp, 4 hợp tác xã cổ phần hoạt động đáp ứng

tiêu dùng và xây dựng cho nhân dân Kinh doanh phế liệu,thương mại dịch vụ hoạt động nhộn nhịp, khu chợ đông vui,hàng hóa đa dạng, phong phú, phục vụ thuận tiện sinh hoạtnhân dân Cả xã có trên 1500 lượt hộ với hơn 3000 lượt laođộng tham gia làm nhiều nghề tạo ra nhiều của cải vật chấtđem lại lợi nhuận lớn thúc đẩy nền kinh tế phát triển.

- Về xóa đói giảm nghèo: đã tạo điều kiện để các hộ nghèovay vốn sản xuất kinh doanh, phổ biến hướng dẫn kỹ thuậtphát triển kinh tế, đoàn viên hội viên giúp nhau làm kinh tế

CHƯƠNG II HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TẠI LÀNG NGHỀ TÁI CHẾ NHÔM, XÃ VĂN MÔN, HUYỆN YÊN

PHONG, TÌNH BẮC NINH.

2.1 Tình hình sản xuất tại làng nghề

Cùng với sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, trong làng nghề tái chếnhôm xã Văn Môn hầu hết các hộ có máy móc sản xuất, đã giảm thiểu lớnthời gian và sức lao động của người dân trong làng, trong đó có nhữngnhà có quy mô sản xuất rất lớn Do đó, kinh tế người dân trong làng ngàyđược nâng cao

Hiện nay, hoạt động chủ yếu của làng nghề là đúc nhôm Cả xã hiện

có khoảng 450 hộ làm nghề cô đúc nhôm (có trên 100 hộ sản xuất lớn),ngoài ra còn có 236 hộ chuyên thu gom phế liệu Sản lượng nhôm, đồngphế liệu chế biến hàng năm khoảng trên 3000 tấn Các mặt hàng sản xuấtgồm:

- Đúc nhôm: 450 hộ sản xuất gồm các mặt hàng như đồ gia dụng,nhôm thỏi…

- Đúc chì: 1 hộ sản xuất chì kẹp công tơ điện với sản lượng khoảng100kg/ngày

- Đúc kẽm: 2 hộ sản xuất với lượng trên 2 tấn/ngày

Song song với sự phát triển của làng nghề là sự gia tăng ô nhiễmmôi trường Nguyên nhân chủ yếu là việc rác thải của các hộ làm nghề cô

bã nhôm,…đổ bừa bãi ra môi trường

Hiện tại, hầu hết các ao hồ trong làng đã bị lấp do lượng bã thải ramột ngày quá lớn và không có bãi rác tập trung Mỗi ngày, lượng sảnphẩm và lượng chất thải rắn được thải ra của làng được thể hiện trongbảng 2.1 dưới đây:

Bảng 2.1: Lượng sản phẩm và lượng chất thải rắn phát sinh trong

ngày.

Loại hình sản xuất Đúc xoong Nấu các

loại nhôm

Nấu các loại kẽm, gang

Nấu các loại bã

Các sản phẩm chính Xoong, nồi Phôi nhôm Phôi kẽm Phôi nhôm

Ao, đồng,ruộngLoại chất thải rắn chính Bã các loại Bã các loại Bã các loại Bã các loại

(Nguồn: Sở Tài Nguyên và Môi trường tình Bắc Ninh, 2015)

2.2 Hiện trạng thu gom và xử lý chất thải rắn trên địa bàn xã

Văn Môn, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh.

a) Nguồn gốc phát sinh chất thải rắn

Những nguồn phát sinh chất thải rắn chủ yếu tại xã Văn Môn,

huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh gồm có:

- Rác thải sinh hoạt: phát sinh từ các hộ gia đình trong xã; từ

các hoạt động dịch vụ, chợ và các nơi bán hàng; từ trạm xá,trường học, đường phố, cơ quan hành chính xã Thành phầnrác thải này bao gồm rau quả hỏng, giấy bìa carton, nhựa,

gỗ, thủy tinh, kim loại, tro, cành cây, lá cây, xác động vật

- Rác thải từ quá trình sản xuất tái chế của làng: xỉ kim loại,

than xỉ, tạp chất lẫn trong nguyên vật liệu, phế liệu, cáckhuôn bằng đất sau khi ra thành phẩm bị đập bỏ….chỉ cómột số ít được dùng để rải đường, xây tường…còn lại đượctập trung thành đống và không được xử lý

- Rác thải từ hoạt động nông nghiệp: phế phẩm nông nghiệp,rơm rạ, xác động vật, rác thải từ quá trình chăn nuôi.

- Rác thải xây dựng: gồm bê tông, gạch vỡ, bao bì,

- Rác thải khác: bao gồm rác thải nguy hại lẫn trong rác thảisinh hoạt (pin, ắc quy, đồ điện – điện tử hỏng), rác thải nguyhại từ trạm y tế xã (bông băng, kim tiêm, chai lọ đựngthuốc), rác thải nguy hại từ các hoạt động nông nghiệp (bao

bì, chai lọ thuốc bảo vệ thực vật)

b) Hiện trạng thu gom và xử lý chất thải rắn tại xã Văn Môn, huyện Yên Phong, tỉnh BắcNinh

Chất thải rắn trên địa bàn xã Văn Môn, huyện Yên Phong, tỉnh BắcNinh cần xử lý bao gồm cả rác thải phát sinh từ các hộ dân, rác thải thôngthường từ các cơ sở y tế, rác thải từ hoạt động sản xuất nông nghiệp vàđặc biệt là rác thải từ các cơ sở tái chế trong làng,…

Hầu hết rác thải được vứt, đổ bừa bãi ở ngoài ruộng, trong vườnnhà, ngõ xóm, những bãi đất trống,… mà chưa có các biện pháp thu gom,

xử lý tập trung, làm mất mỹ quan khu vực, gây ô nhiễm môi trườngnghiêm trọng và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân Đã xuất hiện nhiềukhu vực tập trung rác tự phát, những điểm tập trung này rác đã được chấtthành ụ cao Tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng hơn

và được thể hiện qua hình 2.1, 2.2, 2.3:

Hình 2.1: Từ cổng đến sân, nhà nào cũng chất ngồn ngộn những nắp chai lọ, vỏ

c) Ảnh hưởng của chất thải rắn đối với môi trường

 Đối với môi trường không khí

Khu vực rác thải sinh hoạt không được thu gom hoặc những khuvực bãi rác chứa rác thải đã thu gom nhưng nơi đây chưa có biện pháp xử

lý hoặc chất kìm hãm mùi rác thải gây ô nhiễm bầu không khí nơi đây,ảnh hưởng đến sức khỏe của ngưới dân lân cận xung quanh

Nạn đốt rác diễn ra thường xuyên tại các thôn, đặc biệt là thônThụy Lô khiến khu vực này như vừa trải qua một vụ hỏa hoạn gây ranhững cuộn khói đen nghi ngút và có mùi rất khó chịu Hình 2.4 và 2.5dưới đây được chụp vào buổi sáng ngày 10/8/2016 đã cho chúng ta thấynạn đốt rác gây ô nhiễm nghiêm trọng như thế nào

Hình 2.4: Đám cháy rừng rực với cuốn khói đen đặc khổng lồ gây ô

nhiễm nghiêm trọng đến các khu vực lân cận

Hình 2.5: Cảnh tượng sau khi bãi rác thải bị đốt cháy.

 Đối với môi trường đất

Môi trường đất xung quanh bãi rác xã đã chịu ảnh hưởng nghiêmtrọng bởi nước rác thải của bãi rác này Rác thải hữu cơ phân hủy tạothành dịch lỏng ngấm vào đất Đặc biệt là sau mỗi trận mưa, nước mưachảy tràn nó không những ảnh hưởng đến nước ngầm ở tại vị trí mà cònlan rộng và ảnh hưởng tới lượng nước ngầm khu vực lân cận

Chất thải xây dựng như: gạch, ngói, thủy tinh, ống nhựa, dây cáp,

bê tông Trong đất khó phân hủy, làm đất bị chai cứng gây khó khăn chosản xuất nông nghiệp

Các chất tẩy rửa, phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật

… Các loại thuốc này sau khi sử dụng người dân địa phương thường cóthói quen vứt ngay xuống bờ mương, ruộng lúa làm hàm lượng thuốc dưthừa ngấm ngay vào đất gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ vi sinh vậtđất làm suy thoái môi trường đất

Ngoài ra, khi người dân tự do đốt rác trên bãi rác thải làm nhiệt độcủa đất tăng cao, gây chết vi sinh vật có lợi cho đất và làm đất trở nênchai cứng

Một trong số những điểm tập kết rác đang gấy ô nhiễm nặng nề tớimôi trường đất được thể hiện qua hình 2.6 dưới đây

Hình 2.6: Những điểm tập kết rác tại xã Văn Môn

 Đối với môi trường nước

Hiện nay làng nghề Văn Môn chưa có nguồn nước máy để dùng,người dân khoan giếng lấy nước ngầm để sinh hoạt nhưng do bã thải sau

cô đúc nhôm bị đổ thải bừa bãi ra ao hồ trong làng, lâu ngày nước mưathấm xuống khiến mạch nước ngầm bị ô nhiễm nặng, nên việc sử dụng100% nguồn nước ngầm ở làng nghề là hết sức nguy hiểm, tiềm ẩn nguy

cơ đối với sức khỏe Các chất thải sau khi cô đúc nhôm được xả thải rangoài môi trường mà không qua xử lý được thể hiện ở hình 2.7

Hình 2.7: Chất thải từ lò nấu nhôm được đưa thẳng ra môi trường

CHƯƠNG III

ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN TẠI

XÃ VĂN MÔN, HUYỆN YÊN PHONG, TÌNH BẮC NINH.

Có thể thấy là công tác quản lý chất thải rắn hiện nay còn gặp nhiều khó khăn, để nâng cao hiệu quả hoạt động thì cần phải đi giải quyếtvấn đề cốt lõi căn bản nhất, đó là sự đồng tình ủng hộ và hưởng ứng thamgia của đông đảo tất cả mọi người dân, các đơn vị, tổ chức xã hội, các đoàn thể Mà muốn thực hiện được điều này thì cần giải quyết tốt các vấn

đề như chính sách, cơ chế quản lý, giáo dục truyền thông, … Sau đây, tôi xin đưa ra một số giải pháp góp phần hoàn thiện hệ thống quản lý chất thải rắn trên địa bàn xãVăn Môn, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh như sau:

+ Quy định mức xử phạt đối với các hành vi vi phạm pháp luật

về chất thải rắn: mức xử phạt vi phạm hành chính, thời gian lao động công ích

+ Quy định về việc đổ rác và thu gom đúng giờ và đúng nơi quyđịnh

- Thành lập đội quản lý chất thải rắn của xã thường xuyên kiểm tra việc đổ thải, thu gom, vận chuyên , xử lý chất thải rắn và xửphạt vi phạm hành chính theo quy định

- Đầu tư kinh phí trang bị thêm các trang thiết bị và dụng cụ bảo

hộ lao động cho công nhân để phục vụ cho công tác thu gom,vận chuyển chất thải rắn

 Về công tác giáo dục và tuyên truyền

- Tổ chức các buổi tập huấn thảo luận về nâng cao nhận thức và

kỹ thuật xử lý rác thải cho các cán bộ và nhân dân

- Tuyên truyền cho người dân về vai trò và ý nghĩa của việc xâydựng mô hình thu gom và xử lý rác thải, tập huấn cho ngườidân biết cách phân loại rác ngay tại hộ gia đình nhằm nâng cao

ý thức giữ gìn về sinh chung cho gia đình và cộng đồng

- Thường xuyên tiến hành tuyên truyền trên hệ thống loa phóngthanh của làng xã như đọc các thông tin về vấn đề khí hậu tráiđất, vệ sinh môi trường, nêu gương những cá nhân, tập thể thựchiện tốt cũng như phê bình những đối tượng chưa chấp hànhnghiêm chỉnh vấn đề bảo vệ môi trường

- Có các tấm panô, áp phích và tờ rơi tuyên truyền về tác hạicủa chất thải rắn và vệ sinh môi trường

 Về công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn

- Ở mỗi làng cần có những điểm đổ rác hợp vệ sinh

- Tận dụng, tái sử dụng các loại rác như rác thải hữu cơ dùng để

ủ phân, xỉ than, khuôn, phế liệu dùng để rải đường,

- Xây dựng 1 trạm trung chuyển rác trước khi đưa đi bãi rác tậptrung của huyện Nguyên lý hoạt động của trạm trung truyển sẽđược thể hiện qua sơ đồ sau:

Chất thải rắn sinh hoạt

Rác thải tái chế được (nhựa, túi nilon, kim loại)

Điểm tập kếtĐiểm tập kết

Xe đây tay

Cơ sở thu mua tái chế

Rác thải hữu cơ

Khu vực phân loại lần 2 (bãi trung

xử lý chất thải nguy hại

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

KẾT LUẬN

Ô nhiễm làng nghề không phải là vấn đề mới và ô nhiễm làng nghề tái chế nhôm, xã Văn Môn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh đang được cả xã hội quan tâm Hiện nay đất đai trong làng nghề có đến 60% không canh tác được, số còn lại thì sản phẩm cũng không đủ chất lượng

sử dụng là do đất bị ô nhiễm kim loại nặng quá nặng hàm lượng Pb, Cd,

Cu đều vượt quá Quy chuẩn cho phép về chất lượng đất nông nghiệp nhiều lần

Bên cạnh những lợi ích kinh tế - xã hội, hoạt động tái chế phế liệutại xã Văn Môn đang làm cho môi trường sống bị ô nhiễm và suy thoái dokhông có các giải pháp quản lý hợp lý các nguồn chất thải rắn Để phát huy các mặt tích cực và giảm thiểu các tác động tiêu cực từ hoạt động củalàng nghề tái chế phế liệu , bên cạnh trách nhiệm của các chủ cơ sở sản xuất, việc phát triển và ứng dụng những giải pháp thực tiễn trong quản lý chất thải rắn rất cần có sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và của các đoàn thể xã hội Đề xuất phương án quản lý chất thải rắn cho làng nghề

Đề xuất phương án trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân cho người lao động

KIẾN NGHỊ

Với tốc độ phát triển kinh tế như hiện nay thì trong tương lai gần,khối lượng chất thải rắn tại xã thải ra môi trường ngày càng nhiều hơn sovới bây giờ Để giải quyết tình hình đấy, tôi xin có một số kiến nghị nhưsau:

- Làng nghề tái chế nhôm, xã Văn Môn, huyện Yên Phong, tỉnhBắc Ninh cần triển khai quy hoạch các hộ làm nghề ra khu vựctheo định hướng một cách sớm nhất có thể để cải thiện tình