Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm từ thực tiễn tỉnh ninh bình, thanh hóa, nghệ an

Nghiên cứu, đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự về tội phạm này và các giải pháp nâng cao hiệu quả định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội vi phạm quy địn

VIỆN HÀN LÂM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN HỒNG TÌNH

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ ĐỘNG VẬT NGUY CẤP, QUÝ, HIẾM TỈNH NINH BÌNH, THANH HÓA, NGHỆ AN THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ

Hà Nội - 2019

VIỆN HÀN LÂM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN HỒNG TÌNH

TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ ĐỘNG VẬT NGUY CẤP, QUÝ, HIẾM TỈNH NINH BÌNH, THANH HÓA, NGHỆ AN THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự

Mã số: 8 38 01 04

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS NGUYỄN VĂN ĐIỆP

Hà Nội - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của tôi, có sự giúp

đỡ, hướng dẫn của giảng viên Tiến Sĩ Nguyễn Văn Điệp Các kết quả nghiên cứu trong Luận văn chưa được công bố trong bất cứ công trình nào khác Các số liệu trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi

đã hoàn thành tất cả các môn học và đã hoàn thành tất cả các nghĩa vụ tài chính

theo quy định của Khoa Luật - Viện Hàn Lâm Học Viện Khoa Học Xã Hội

Vì vậy, tôi viết lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét cho tôi có thể bảo vệ Luận văn Tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả Luận văn

Trần Hồng Tình

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH BẢO VỆ ĐỘNG VẬT NGUY CẤP QUÝ HIẾM 9

1.1 Khái niệm tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm 9 1.2 Dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm 10 1.3 Điểm khác biệt Điều 244 tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm với Điều 234 tội vi phạm quy định bảo vệ động vật hoang dã của

Bộ luật Hình sự năm 2015 15 1.4 Điểm mới của Điều 244 Bộ luật Hình sự năm 2015 tội vi phạm quy định

về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm 16 Tiểu Kết Chương 1 19 Chương 2: THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ ĐỘNG VẬT NGUY CẤP, QUÝ, HIẾM TỪ THỰC TIỄN TỈNH NINH BÌNH, THANH HÓA, NGHỆ

AN 20 2.1 Đặc điểm tình hình các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An có liên quan đến tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm 21 2.2 Thực tiễn định tội danh tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, trên địa bàn các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An 31 2.3 Thực tiễn quyết định hình phạt đối với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An 36

2.4 Hạn chế, sai sót trong việc định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn các

tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An và các nguyên nhân cơ bản 44

Tiểu kết chương 2 50

Chương 3: GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ĐỊNH TỘI DANH VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐÚNG TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH BẢO VỆ ĐỘNG VẬT NGUY CẤP, QUÝ, HIẾM 51

3.1 Yêu cầu xác định đúng tội danh và quyết định hình phạt tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm 51

3.2 Giải pháp đảm bảo định tội danh và quyết định hình phạt đúng tội vi phạm bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm 55

Tiểu kết chương 3 67

KẾT LUẬN 68

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 70

PHỤ LỤC 78

THAHS Thi hành án hình sự VKS Viện kiểm sát

QĐHP Quyết định hình phạt

TNHS Trách nhiệm hình sự UBTVQH Uỷ ban thường vụ Quốc hội

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Bảng thống kê số liệu quá trình phát hiện, điều tra bắt giữ, khởi tố, xét xử “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn ba tỉnh Ninh Binh, Thanh Hóa, Nghệ An”, giai đoạn từ năm (2013 - 2018) 28 Bảng 2.2 Bảng thống kê số liệu số vụ án hình sự và số bị cáo đã bị xét xử sơ thẩm: “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” trên địa bàn

ba tỉnh Ninh Binh, Thanh Hóa, Nghệ An”, giai đoạn từ năm (2013 - 2018) 29 Bảng 2.3 Số liệu thống kê hình phạt đối với “Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn ba tỉnh Ninh Bình Thanh Hóa, Nghệ An”, giai đoạn từ năm (2013 - 2018) 38

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.2: Thống kê số liệu số vụ án hình sự và số bị cáo đã bị xét xử sơ thẩm: “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” trên địa bàn ba tỉnh Ninh Binh,Thanh Hóa, Nghệ An”, giai đoạn từ năm (2013 - 2018) 29 Biểu đồ 2.3: Số liệu thống kê hình phạt đối với “Tội vi phạm quy định về bảo

vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn ba tỉnh Ninh Bình Thanh Hóa, Nghệ An”, giai đoạn từ năm (2013 - 2018) 39

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An được coi là một trung tâm đào tạo nguồn nhân lực lớn thứ 3 cả nước sau Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh Đồng thời đây cũng là một địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh, nơi có nhiều rừng và vườn quốc gia với nhiều động vật nguy cấp, quý, hiếm

Với những điều kiện thuận lợi về địa lý, chính trị như trên, các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An đã thu hút được nhiều nguồn đầu tư lớn trong và ngoài nước, được sự quan tâm, tạo điều kiện phát triển mọi mặt của Đảng và Nhà nước ta Trong những năm gần đây, các tỉnh này đã đạt được nhiều thành tựu lớn về kinh tế, xã hội

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng, vượt bậc về kinh tế, xã hội của khu vực các tỉnh này là những tiêu cực xã hội, vấn nạn về tình hình tội phạm xảy ra trên địa bàn Với diễn biến phức tạp, phương thức thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, xảo quyệt, tội phạm trên địa bàn các tỉnh này đang là vấn đề cần được quan tâm đối với các cấp, các ngành chức năng trung ương

và địa phương, trong đó có sự gia tăng tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017 Bộ luật này có hiệu lực ngày 01/01/2018 với nhiều quy định mới về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Để hiểu đúng và áp dụng thống nhất quy định của Bộ luật Hình sự Việt Nam về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm và triển khai những nội dung mới của Bộ luật Hình sự về tội phạm này vào thực tiễn thì việc nghiên cứu, làm sáng tỏ các vấn đề về mặt lý luận của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm không những là căn cứ để hiểu và áp dụng đúng các quy định của Bộ luật Hình sự về tội phạm này, mà

còn là cơ sở để hiểu và áp dụng đúng quy định về một số tội phạm khác

Tại các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, theo số liệu thống kê 06 năm của Tòa án các tỉnh từ năm 2013 đến năm 2019, Tòa án nhân dân đã đưa

ra xét xử nhiều vụ án vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm Qua thực tiễn xét xử của Tòa án 2 cấp cho thấy diễn biến đối với loại tội phạm này không giảm, tỷ lệ án hủy sửa còn nhiều, nhất là tình trạng chưa nhận thức thống nhất trong vấn đề định tội danh và quyết định hình phạt Nhiều vấn đề quy định trong Bộ luật này còn gây tranh cãi và lúng túng cho các Thẩm phán trong quá trình xét xử

Từ những vấn đề trên, tác giả lựa chọn đề tài “Tội vi phạm quy định bảo

vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An” làm Luận văn Thạc sĩ Luật học

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trước khi Tác giả thực hiện đề tài này đã có một số công trình nghiên cứu tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm dưới góc độ luật Hình sự được công bố, có thể kể đến một số công trình như sau: ( Tác giả chia thành ba nhóm ):

Thứ nhất, hệ thống các giáo trình, sách chuyên khảo, sách tham khảo

liên quan đến vấn đề Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, có thể kể đến các công trình sau:

1 GS.TS Võ Khánh Vinh, Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự (phần

các tội phạm), xuất bản năm 2013;

2 Đinh Văn Quế, Bình luận khoa học Bộ luật Hình sự (phần các tội

phạm, tập 1), xuất bản năm 2003;

3 Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật hình sự Việt Nam

(phần các tội phạm), xuất bản năm 2016

Thứ hai, hệ thống các Luận văn, Luận án Tiến sĩ Luật học:

1 Lê Văn Hùng, Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp,

quý, hiếm theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí

Minh, Luận văn thạc sĩ luật học, 2014;

2 Phan Thị Ngoan, Đấu tranh, phòng chống tội vi phạm quy định về

bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm - hiếp dâm trẻ em trên địa bàn tỉnh Sóc

Trăng, Luận văn thạc sĩ luật học, 2013;

Thứ ba, hệ thống các bài viết, đề tài khoa học:

1 Dương Tuyết Miên (1998), Về tội vi phạm quy định về bảo vệ động

vật nguy cấp, quý, hiếm trong luật hình sự Việt Nam, Tạp chí Luật học (06);

2 Nguyễn Hiển Khanh (2004), Về tội vi phạm quy định về bảo vệ động

vật nguy cấp, quý, hiếm quy định tại Điều 111 Bộ luật Hình sự, Tạp chí Nhà

nước và Pháp luật (02);

3 Nguyễn Tuyết Mai (2007), Luật hình sự Việt nhìn từ góc độ tiếp cận

về giới, Tạp chí Luật học (03);

4 Đỗ Việt Cường (2008), Một số ý kiến trao đổi về tội vi phạm quy

định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo quy định tại Điều 111 Bộ

luật Hình sự, Tạp chí Kiểm sát (23);

5 Đặng Xuân Nam (2009), Trao đổi về tội vi phạm quy định về bảo vệ

động vật nguy cấp, quý, hiếm theo Điều 111 Bộ luật Hình sự, Tạp chí Kiểm sát

(07);

6 Phạm Văn Báu (2010), Những bất cập và phương hướng hoàn thiện

quy định về một số tội xâm phạm nhân phẩm của con người trong Bộ luật

Hình sự Việt Nam năm 1999, Tạp chí Luật học (01);

7 Đỗ Đức Hồng Hà (2010), Hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự

năm 1999 về các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người, Tạp chí

Nghiên cứu lập pháp (08);

8 Bùi Thị Quyên (2012), Bàn về một số dấu hiệu pháp lý của tội vi

phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, Tạp chí Tòa án nhân

dân (23);

9 Dương Tuyết Miên, Bùi Thị Quyên (2013), So sánh dấu hiệu phạm

tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trong Bộ luật Hình sự Việt Nam hiện hành với Bộ luật Hình sự của một số nước và một số

kiến nghị, Tạp chí Tòa án nhân dân (07)

Các công trình trên chủ yếu là những bài viết đăng trên các tạp chí và chúng thường tập trung nghiên cứu, giải quyết một vài khía cạnh nào đó của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm Đó thường là những khía cạnh còn gây tranh cãi và có nhiều quan điểm trái chiều

Tóm lại, mặc dù đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, song chưa có một công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống, toàn diện về Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm từ thực tiễn một địa bàn cụ thể là cụm các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích của việc nghiên cứu đề tài này là phân tích khoa học để làm

rõ các vấn đề lý luận về Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trong việc định tội danh và quyết định hình phạt, cũng như chỉ ra những vấn đề còn gây tranh cãi, còn có quan điểm trái chiều và đề ra các giải pháp khắc phục theo quan điểm của Tác giả Trên cơ sở đó, đánh giá thực tiễn

áp dụng trên địa bàn các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An nhằm đề xuất yêu cầu và những giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự về tội phạm này và nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác xét xử tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn đặt ra những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1 Nghiên cứu các tài liệu và trình bày lý luận về tội vi phạm quy định

về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

2 Khảo sát và đánh giá thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An

3 Nghiên cứu, đề xuất giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự

về tội phạm này và các giải pháp nâng cao hiệu quả định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An

Về cấp xét xử, đề tài nghiên cứu từ thực tiễn xét xử các vụ án về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm ở hai cấp sơ thẩm và phúc thẩm

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, định hướng của Đảng về chính sách hình sự; quan điểm, đường lối xử lý đối với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp đặc thù của khoa học luật hình sự như: Phương pháp thống kê, phân tích, định lượng, định tính, so sánh, logic, chứng minh, khảo sát thực tế,và tổng hợp số liệu dựa trên những bản án

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Việc nghiên cứu để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn về định tội danh và quyết định hình phạt của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ

An, đồng thời đưa ra quan điểm, làm sáng tỏ về những vấn đề gây tranh cãi xoay quanh nội dung của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm góp phần bổ sung vào kho tàng lý luận về một tội phạm cụ thể - tội

vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn là tài liệu tham khảo cho các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là Tòa án trong thực hiện công tác xét xử tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm được khách quan, công bằng và có căn cứ pháp luật ở Việt Nam nói chung và thực tiễn tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An nói riêng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo và phụ

lục, nội dung của luận văn gồm 03 chương với tên gọi như sau:

Chương 1: Những vấn đề ý luận tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Chương 2: Thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội

vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An

Chương 3: Giải pháp bảo đảm định tội danh và quyết định hình phạt đúng đối với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH BẢO VỆ

ĐỘNG VẬT NGUY CẤP, QUÝ, HIẾM Sau khi cách mạng tháng 8 năm 1945 thành công, nước Việt Nam dân

chủ cộng hòa được ra đời trong niềm vui hân hoan của nhân dân cả nước Ngay sau đó, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành Hiếp Pháp năm 1946 - Hiến Pháp đầu tiên trong lịch sử nước nhà Ở thời kỳ này nhà nước ta đã quan tâm đến việc đấu tranh phòng ngừa tội phạm, nhằm ổn định an ninh trật tự xã hội trong nước, kể từ đó là các Sắc lệnh được ra đời; Sắc lệnh số 26, ngày 25/02/1946, “… Ai vi phạm các lệnh chặt phá rừng sẽ bị phạt tù, phạt tiền, theo thể lệ đã được ấn định trước…”, Sắc lệnh số 142/ SL-CP, ngày 21/ 12/

1949, “Lập biên bản với những hành vi vi phạm rừng”, NĐ số 39 năm 1963 của HĐCP “Về điều lệ săn bắt bắn chim, thú rừng” Cho đến khi BLHS năm

1985 ra đời, đã bổ sung, phát triển Hiến pháp năm 1946 và đánh dấu bước phát triển cao trong việc ban hành luật, cụ thể với “tội vi phạm các quy định

về quản lý và bảo vệ rừng, trong đó có những hành vi nghiêm cấm săn bắt trái phép chim thú rừng” Sau nhiều năm quy định về bảo vệ rừng thì đến năm

1999, BLHS đã sửa đổi, bổ sung quy định mở rộng hơn về các tội phạm cụ thể: Điều 190 “săn bắt, giết, vận chuyển, buôn bán động vật hoang dã quý, hiếm bị cấm theo quy định của pháp luật” Qua nhiều năm nghiên cứu pháp luật và nhìn nhận đánh giá diễn biến của thực trạng xã hội cũng như thực tiễn xét xử của cơ quan Tòa án, Đảng và Nhà nước ta xét thất cần thiết phải mở rộng và quan tâm hơn nữa đến việc bảo vệ động, thực vật rừng Bởi đó chính

là bảo vệ cho môi trường sinh thái - môi trường sống của con người Chính vì vậy nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã họp bàn, lấy ý kiến từ cấp

cơ sở của các sở ban nghành, Chính phủ đã trình lên ban thường vụ Quốc hội,

và được Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự năm 2015, trong đó có các điều

như: Điều 234 quy định về “tội vi phạm quy định bảo vệ động vật hoang dã”

và Điều 244 quy định về “tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm”, quy định về các mức hình phạt, các tình tiết cấu thành tội phạm, tăng nặng, giảm nhẹ đối với các loại tội phạm này Đây là một đề tài rộng nên tác giả tập trung đi sâu vào Điều 244 quy định về “tội vi phạm bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm trên địa bàn ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An” Để hiểu rõ hơn về loại tội này thì Tác giả phân tích về khái niệm, dấu hiệu pháp lý cấu thành tội phạm cho độc giả cùng nắm được

1.1 Khái niệm tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Từ trước đến nay có rất nhiều quan điểm ý kiến về chủ đề động vật nguy cấp quý, hiếm Có một số quan điểm đã hiểu và đánh đồng quan điểm động vật hoang dã và động vật nguy cấp quý, hiếm là một, giống nhau Các nhà khoa học, chuyên gia làm luật cũng bàn luận và đưa ra khái niệm về vấn đề này: Theo giải thích trên trang điện tử tại trang http://vi.wkipedia.org/wiki/Sách_đỏ_Việt _ Nam:

“Sách đỏ Việt Nam là danh sách các loài động vật, thực vật ở Việt Nam thuộc

loại quý, hiếm, đang bị giảm sút số lượng có nguy cơ tiệt chủng Đây là căn cứ khoa học quan trọng để nhà nước ban hành những Nghị định và chỉ thị về việc quản lý, bảo vệ và những biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát triển những loài động thực vật hoang dã ở Việt Nam” [72] Tuy nhiên Tác giả xét thấy chưa ai

đưa ra được một khái niệm hoàn chỉnh, và chưa nêu được những đặc điểm, những khái niệm chung nhất về tội vi phạm bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Qua quá trình nghiên cứu tìm đọc tài liệu trong nước, quốc tế, và tài liệu trên các trang thông tin điện tử về pháp luật liên quan đến động vật nguy cấp quý, hiếm, tác giả thống nhất với quan điểm của Nghị quyết hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao năm 2018 là hướng dẫn áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về các tội cụ thể đó là: “Tội vi phạm quy

định bảo vệ động vật hoang dã” và” Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật

nguy cấp quý, hiếm”: “Động vật hoang dã, động vật nguy cấp, quý, hiếm là

tất cả các loài động vật bao gồm động vật trên cạn, động vật thủy sản và các loài động vật khác mà sự tồn tại của chúng là kết quả của quá trình chọn lọc

tự nhiên và phát triển tự do được quy dịnh tại danh mục nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB, phụ lục I, Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp” [1]

Từ sự nghiên cứu và quan điểm chủ đạo đồng nhất với quan điểm của hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao, tác giả đưa ra khái niệm đối với tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm như sau: Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm là hành vi săn bắt, giết, nuôi, nhốt, tàng trữ, sử dụng, vận chuyển, cá thể, bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của loài động vật đó, buôn bán trái phép động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm, nhóm IB phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật được ưu tiên bảo vệ, do người có năng lực trách nhiệm hình sự

và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện với lỗi cố ý, xâm phạm đến chế

độ quản lý của Nhà nước về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

1.2 Dấu hiệu pháp lý của tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Để xác định được hành vi phạm tội của các chủ để đối với tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm thì việc nhận biết và cách xác định dấu hiệu phạm tội là rất quan trọng

1.2.1 Các dấu hiệu thuộc về khách thể của tội phạm

Như đã biết, khách thể của tội phạm là các quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ tránh khỏi sự xâm hại có tính chất tội phạm nhưng bị tội phạm xâm hại tới và gây ra hậu quả làm thiệt hại nhất định

Khách thể của tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý,

hiếm đó chính là các quan hệ xã hội về quản lý nhà nước Hành vi xâm hại đối với các quan hệ này là các hành vi cụ thể được quy định trong Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017

Khách thể của “tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” là hành vi xâm phạm đến chế độ quản lý của Nhà nước về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, bên cạnh đó còn xâm phạm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái chung và gây ra những hậu quả nghiêm trọng khác cho đời sống xã hội

Đối tượng tác động của tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm là các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ hoặc danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB hoặc phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật nguy cấp, quý, hiếm, đối tượng tác động của tội phạm này được biểu hiện như sau:

Mục 1; Các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ: Rùa đầu to, vooc Chà vá chân đỏ, Cầy bay, Cu li, Vượn đen, Vượn cao vít, Chó sói lửa, Rái cá lông mượt, Rái cá lông mũi, Rái cá vuốt bé, Báo hoa mai, Báo lửa, hổ, Mèo cá, Mèo gấm, Voi, Tê giác một sừng, Tê tê java, Tê tê vàng, Hươu vàng, Bò xám, Sao la, Sơn dương, Bò rừng, Bò tót, Gấu chó, Gấu ngựa, Vượn đen má trắng, Khỉ đen, Khỉ vàng…, thuộc các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ, nhóm IB phụ lục I Công ước về buôn bán quốc tế bị tội phạm tác động đến

Mục 2; Các bộ phận như đầu, tim, gan, sừng, chân, tay nội tạng của các loài động vật nguy cấp quý, hiếm thuộc danh mục loài được ưu tiên bảo

vệ Đó là một trong những bộ phận cơ thể của các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm không thể tách rời sự sống

Mục 3; Các sản phẩm như sữa, trứng, cao, tinh dịch , là sản phẩm của

các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm được pháp luật ưu tiên bảo vệ

1.2.2 Các dấu hiệu thuộc về mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của tội phạm là tổng hợp các dấu hiệu do Bộ luật Hình

sự năm 2015 quy định và các tình tiết phản ánh hành vi bên ngoài thế giới khách quan mà nó, gây nguy hiểm cho xã hội xâm phạm đến khách thể được bảo vệ bởi pháp luật hình sự là các động vật nguy cấp, quý, hiếm

Hành vi khách quan của tội vi phạm quy định về việc bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm là: Chủ thể vi phạm các quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm có thể thực hiện một hoặc một số hành vi dưới đây:

- Săn bắt, giết, sử dụng, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái

phép động vật nguy cấp, quý, hiếm thuộc danh mục loài được ưu tiên bảo vệ

- Sử dụng, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép cá thể, bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống và sản phẩm của động vật nguy cấp, quý, hiếm

Trường hợp thứ nhất: Chủ thể dùng vũ khí, cung tên, súng, lựu đạn, nỏ,

mìn, thuốc nổ, chất gây mê…, dùng để săn bắt trái phép động vật nguy cấp, quý, hiếm

Trường hợp thứ hai: Chủ thể dùng các công cụ, phương tiện khác để

giết các động vật nguy cấp, quý, hiếm

Trường hợp thứ ba: Chủ thể vận chuyển động vật nguy cấp quý, hiếm

bằng các phương tiện, xe kéo, xe đạp, xe máy, ôtô từ nơi này đến nơi khác

mà không có giấy chứng nhận, giấy phép của cơ quan có thẩm quyền cấp

Trường hợp thứ tư: Việc tự ý nuôi động vật, nguy cấp, quý, hiếm (nuôi

Gấu, nuôi Hổ, nuôi Bò tót, nuôi Rái cá, nuôi Tê tê java, nuôi Tê tê vàng )

Trường hợp thứ năm: Tàng trữ bộ phận không thể tách rời sự sống, sản

phẩm từ động vật nguy cấp, quý, hiếm như trứng, sữa, tinh dịch, cao trong nhà trái phép

Trường hợp thứ sáu: Hành vi nhốt trái phép động vật nguy cấp, quý,

hiếm không được sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền

Các biểu hiện bên ngoài của mặt khách quan đó là: Thời gian, địa điểm phạm tội, công cụ phạm tội, phương pháp phạm tội… là rất quan trọng trong việc định tội danh và quyết định hình phạt khi xét xử vụ án

1.2.3 Các dấu hiệu thuộc về chủ thể của tội phạm

Như chúng ta đã biết, thì chủ thể của tội phạm là con người đã có lỗi cố

ý thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, có năng lực trách nhiệm hình sự, đạt một độ tuổi nhất định do Bộ luật Hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung năm 2017 quy định

Xét về “tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”, thì việc xác định chủ thể đối với loại tội này cần phải đáp ứng đủ các dấu hiệu như sau:

Thứ nhất, là phải có năng lực trách nhiệm hình sự; là người mà không

bị mắc các bệnh như Bộ luật Hình sự quy định đó là bệnh tâm thần, hoặc các loại bệnh khác làm mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi

Thứ hai, xét về độ tuổi là người đó phải đủ tuổi chịu trách nhiệm hình

sự: Điều này được quy định cụ thể ở Khoản 1 Điều 244 của Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định cấu thành có khung hình phạt là hình phạt tù từ 1 đến 5 năm, vì thế người từ đủ 16 tuổi trở lên đến dưới 18 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội này

Thứ ba, khi chủ thể đã thực hiện hành vi gây nguy hiểm cho xã hội đối

với “tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”, thì chủ thể phải là người đã thực hiện hành vi săn, bắt, vận chuyển, giết, nuôi, nhốt, tàng trữ, sử dụng, buôn bán trái phép động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ và được pháp luật quy định là nghiêm cấm

Thứ tư, xét về hành vi thực hiện là phải bị pháp luật nghiêm cấm: Hành

vi săn, bắt, nuôi, nhốt, giết, sử dụng, tàng trữ, buôn bán, vận chuyển trái phép động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ quy

định tại Điều 244 BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017

Thứ năm, về vấn đề lỗi là phải có lỗi; người thực hiện hành vi phạm tội về

bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm phải được thực hiện bằng lỗi cố ý trực tiếp

Đối với pháp nhân thương mại: Đây là vấn đề mới được quy định trong Điều 2 Bộ luật Hình sự năm 2015 “Chỉ pháp nhân thương mại nào phạm một tội đã được quy định tại Điều 76 của Bộ luật Hình sự này mới phải chịu trách nhiệm hình sự” và Điều 75 Bộ luật Hình sự đề cập đến hành vi mà Pháp nhân thương mại thực hiện có lợi cho Pháp nhân thương mại, có sự chỉ đạo điều hành của Pháp nhân thương mại Như vậy có thể đưa ra cách hiểu là: Pháp nhân thương mại là chủ thể thực hiện hành vi phạm tội đối với “Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” và phải chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi săn bắt, giết, sử dụng, tàng trữ, buôn bán vận chuyển trái phép động vật nguy cấp, quý, hiếm

Bên cạnh đó xét về mặt chủ thể của tội vi phạm quy đinh bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm là phải nhấn mạnh đến chủ thể ở đây là cá nhân đủ 16 tuổi trở lên, có năng lực trách nhiệm hình sự

1.2.4 Các dấu hiệu thuộc về mặt chủ quan của tội phạm

Xét thấy những mặt chủ quan của tội phạm chung đó là: “mặt bên trong của tội phạm, chính là thái độ tâm lý của chủ thể thực hiện hành vi phạm tội gây nguy hiểm cho xã hội

Dấu hiệu về mặt chủ quan của tội phạm đó là: Chủ thể thực hiện hành

vi phạm tội với lỗi cố ý trực tiếp đối với hành vi “săn bắt, giết, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, buôn bán trái phép động vật nguy cấp, quý, hiếm pháp luật nghiêm cấm nhưng họ vẫn cố ý làm

Xét về mặt tâm lý bên trong của chủ thể, tức là thái độ tâm lý của người

thực hiện hành vi phạm tội được thể hiện dưới hình thức cố ý hoặc vô ý

- Đối với hành vi gây nguy hiểm cho xã hội do chủ thể thực hiện với

“tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm” được ưu

tiên bảo vệ, người thực hiện hành vi phạm tội này là có lỗi cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp

- Lỗi do cố ý trực tiếp là lỗi trong trường hợp chủ thể thực hiện hành

vi phạm tội nhận thức được hành vi đó là vi phạm pháp luật, thấy trước được việc mình làm là sẽ gây nguy hại đến động vật nguy cấp, quý, hiếm

và vẫn muốn nó sảy ra

- Lỗi cố ý gián tiếp là lỗi trong trường hợp chủ thể hiện hành vi phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là gây nguy hại đến các động vật nguy cấp quý, hiếm, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra

1.3 Điểm khác biệt tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã

Bộ luật Hình sự Việt Nam năm 2015 đã quy định 2 tội tại 2 điều luật, để nhằm bảo vệ động vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm, đó là: Điều 234 “Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã” (trong chương Các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế) và Điều 244 “Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” (trong chương Các tội phạm về môi trường)

So sánh hai tội danh quy định tại Điều 234 Bộ Luật Hình Sự về “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật hoang dã” với Điều 244 “Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”, Tác giả thấy rằng có sự khác biệt giữa hai tội này như sau:

Điểm khác biệt là:

Điều 234 BLHS năm 2015

- “Chỉ xử lý đối với những

hành vi vi phạm quy định về bảo

vệ động vật nguy cấp quý, hiếm

nhóm IIB, hoặc thuộc phụ lục II

của công ước về buôn bán quốc

tế các loài động vật, thực vật

hoang dã nguy cấp

- Động vật thuộc nhóm IIB

và phụ lục II của Công ước về

buôn bán quốc tế các loài động

vật, thực vật hoang dã, nguy cấp

là những loài hoang dã nguy cấp

thông thường và vẫn được phép

sử dụng, trao đổi buôn bán thương

mại, nhưng có kiểm soát”.[51, tr

31]

Điều 244 BLHS năm 2015

- “Xử lý đối với những hành vi vi phạm quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm, được ưu tiên bảo vệ, động vật nguy cấp, quý, hiếm nhóm IB thuộc loài phụ lục I của công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp

- Động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo

vệ và động vật thuộc danh mục Nhóm IB hoặc động vật thuộc phụ lục I của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã, nguy cấp là những loài cấm sử dụng, trao đổi, buôn bán vì mục đích thương mại”.[51, tr31]

1.4 Điểm mới của Bộ luật Hình sự năm 2015 Điều 244 tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Điều 244 của Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định về “Tội vi phạm bảo

vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” là được xây dựng và phát triển trên cơ sở của Điều 190 Bộ luật Hình sự năm 1999

Một là: Dấu hiệu định tội

Điều 244 Bộ luật Hình sự năm 2015 đã quy định chi tiết hơn so với Điều 190 của Bộ luật Hình sự năm 1999 như sau:

Thứ nhất điều luật quy định chi tiết hơn về số lượng cụ thể như các lớp chim, bò sát và những bộ phận cơ thể không thể tách rời sự sống Đặc biệt hơn nữa còn quy định rõ hơn về sản phẩm như trứng, sữa, tinh dịch, cao của động vật nguy cấp, quý, hiếm

Thứ hai : Điều 244 Bộ luật Hình sự năm 2015 còn quy định thêm hành

vi “tàng trữ” động vật nguy cấp, quý, hiếm vào hành vi để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với chủ thể có hành vi tàng trữ

Thứ ba: Quy định ở điều 244 Bộ luật Hình sự năm 2015 là quy định mới về số lượng, khối lượng tang vật vi phạm

Thứ tư: Quy định thêm ở Khoản 2 Điều 244 Bộ luật Hình sự năm 2015

đã quy định tình tiết (lợi dụng danh nghĩa cơ quan tổ chức buôn bán và buôn bán vận chuyển qua biên giới, tái phạm nguy hiểm)

Hai là: Về tình tiết tăng nặng định khung

Khoản 2 Điều 244 Bộ luật Hình sự đã quy định ngoài các tình tiết tăng nặng định khung như (hành vi phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ quyền hạn, còn quy định mới tình tiết sử dụng công cụ phương tiện bị cấm)

Ba là: Về hình phạt đối với thể nhân và pháp nhân

Điều 244 Bộ luật Hình sự năm 2015 quy định bổ sung thêm đối với chủ thể chịu trách nhiệm hình sự đối với tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm không những là cá nhân cá nhân người phạm tội mà còn

là thương mại phạm tội.Từ đó hình phạt về tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm cũng có sự điều chỉnh cho phù hợp

- Hình phạt chính: Đối với thể nhân vi phạm tội vi phạm quy định bảo

vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm là hình phạt tiền và hình phạt tù (tù có thời hạn) - Khoản 1 Điều 244 Mức hình phạt là: phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng mức phạt tù là từ 1 đến 5 năm Hình phạt tù tại khung tăng nặng là chủ thể phạm tội có thể bị xử phạt tù từ 5 năm đến 10 năm

và có thể bị phạt từ từ 10 năm đến 15 năm

- Hình phạt bổ sung: Đối với chủ thể có hành vi vi phạm tội vi phạm

quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm là từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng

Bốn là: Về hình phạt đối với Pháp nhân

- Hình phạt chính: Phạt tiền, đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc đình chỉ

hoạt động vĩnh viễn Mức hình phạt chính có thể áp dụng đình chỉ hoạt động thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm và đình chỉ hoạt động không có thời hạn

- Hình phạt bổ sung: PNTM có thể bị phạt tiền, cấm kinh doanh trong

một số lĩnh vực nhất định, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực huy động vốn

từ 1 đến 3 năm

Mức phạt tiền đối với pháp nhân thương mại, nếu thuộc trường hợp quy định tại Khoản 1 Điều 244 BLHS năm 2015 thì mức phạt từ 1.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng Phạm tội thuộc các điểm quy định tại các điểm

a, b, c, d, đ, g, h, i, k Khoản 2 Điều 244 Bộ luật Hình sự năm 2015 bị phạt mức tiền là từ 5.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng Phạm tội quy định thuộc Khoản 3 Điều 244 Bộ luật Hình sự năm 2015 thì mức phạt là từ 10.000.000.000 đồng đến 15.000.000.000 đồng

Tiểu Kết Chương 1

Trong chương 1, Luận văn đã tập trung nghiên cứu làm rõ những vấn

đề lý luận và nhận thức cơ bản về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam

Cụ thể, Luận văn đã làm nổi bật rõ hơn về khái niệm, dấu hiệu pháp lý tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm Bên cạnh đó phân biệt sự giống và khác nhau giữa luật cũ và luật hiện hành “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm với Tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã” Nhận định được đểm mới của Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm theo pháp luật hình sự Việt Nam (luật sử đổi bổ sung 2015)

Luận văn đã làm rõ nhận thức cơ bản về ‘Tội vi phạm quy định về bảo

vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm’ Đây là những vấn đề lý luận cơ bản có ý nghĩa quan trọng, định hướng nghiên cứu nội dung các chương sau, đặc biệt

là nghiên cứu đề xuất, giải pháp nâng cao hiệu quả định đúng tội danh và quyết định đúng hình phạt đối với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

Chương 2 THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH VÀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI VI PHẠM QUY ĐỊNH VỀ BẢO VỆ ĐỘNG VẬT NGUY CẤP, QUÝ, HIẾM TỪ THỰC TIỄN TỈNH NINH BÌNH,

THANH HÓA, NGHỆ AN

Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An là ba tỉnh có điều kiện tự nhiên và điều kiện kinh tế xã hội thuận lợi Nơi đây tập trung nhiều rừng, có nhiều loài động vật quý, hiếm sinh sống và nằm trong danh mục sách xanh, sách đỏ của

cả nước Bởi lẽ điều kiện nơi đây thuận lợi nên dân cư tập trung sinh sống cao hơn so với các tỉnh trung du miền núi, hải đảo Kéo theo sự phát triển của đời sống xã hội ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, còn tồn tại và phát sinh những khó khăn trong việc bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm Những năm gần đây, ở nước ta nói chung và ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa Nghệ An nói riêng tình trạng buôn bán, tàng trữ vận chuyển, giết mổ động vật nguy cấp quý, hiếm ngày càng nhiều Phần lớn những đối tượng vi phạm pháp luật là những người dân nghèo, có hoản cảnh kinh tế khó khăn, trình độ văn hóa thấp, chưa có nhận thức về việc bảo tồn động vật nguy cấp, quý, hiếm để góp phần làm trong lành môi trường sinh thái Trong quá trình lao động vì cuộc sống mưu sinh, vận chuyển hàng hóa, lái xe hàng…; có nhiều trường hợp bị rơi vào con đường phạm tội mà không hề biết trước, có trường hợp biết là việc mình đang làm là pháp luật nghiêm cấm nhưng ham tiền vẫn nhắm mắt cho qua Mặc dù Đảng và Nhà Nước ta đã có sự quan tâm, giám sát tới việc phát huy bảo tồn động vật nguy cấp quý, hiếm, ban hành các văn bản pháp luật, Nghị định, Thông tư…, nhưng vẫn còn những bất cập không hề nhẹ; các văn bản, Nghị định còn có sự mâu thuẫn chồng chéo Điều đó gây ảnh hưởng không nhỏ đến việc định tội danh của các cơ quan và người có thẩm quyền trong quá trình giải quyết xử lý tội phạm và các vi phạm pháp luật

2.1 Đặc điểm tình hình các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An

có liên quan đến tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

2.1.1 Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An

Các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An nằm trong khu vực châu thổ sông Hồng và Bắc - Trung bộ:

Diện tích tự nhiên tỉnh Ninh Bình là 1.387km2, dân số 1,12 triệu người

số liệu thống kê địa giới hành chính năm 2019, gồm 8 đơn vị hành chính: Thành phố Ninh Bình và thành phố Tam Điệp, huyện Nho Quan, Gia Viễn, Hoa Lư, Yên Mô, Yên Khánh, Kim Sơn Về địa giới hành chính của tỉnh Ninh Bình: nằm ở cửa ngõ cực nam miền Bắc Việt Nam Vị trí ranh giới 3 khu vực địa lý: nằm giũa 3 vùng kinh tế: Tây Bắc, châu thổ sông Hồng và Bắc-Trung bộ Nằm ở trọng tâm của khu vực phía bắc Việt Nam, phía bắc giáp với Hòa Bình, Hà Nam, phía đông giáp với Nam Định qua sông Đáy, phía tây giáp Thanh Hóa, phía Nam giáp biển Đông Điểm cực đông tại cảng

Đò Mười, xã Khánh Thành, Yên Khánh; điểm cực tây tại rừng Cúc Phương, Nho Quan; điểm cực nam tại bãi biển gần xã Kim Đông, Kim Sơn; điểm cực bắc tại vùng núi xã Xích Thổ, Nho Quan Trung tâm tỉnh Là thành phố Ninh Bình cách thủ đô Hà Nội 93 Km về phía nam Thành phố Tam Điệp cách thủ

đô Hà Nội 105km Tỉnh Ninh Bình bao gồm cả 3 loại địa hình: vùng đồi núi

và bán sơn địa Rừng ở Ninh Bình có cả rừng sản xuất và rừng đặc dụng các loại (rừng Cúc Phương, rừng môi trường Vân Long, rừng văn hóa lịch sử môi trường Hoa Lư, rừng phòng hộ ven biển Kim Sơn), khu rừng đặc dụng Hoa

Lư - Tràng An được UNESCO công nhận là di sản thế giới thuộc quần thể danh lam thắng cảnh Tràng An Ninh Bình có bờ biển dài 18km được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới hiện nay là 2 đảo Cồn

Nổi và Cồn Mờ

Tỉnh Thanh Hoá nằm ở cực bắc miền Trung, cách thủ đô Hà Nội 150km về phía Nam, cách thành phố Hồ Chí Minh 1.560km Phía bắc giáp với ba tỉnh Sơn La, Hoà Bình và Ninh Bình, phía nam giáp tỉnh Nghệ An, phía tây giáp tỉnh Hủa Phăn (nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào), phía đông là vịnh Bắc Bộ Thanh Hoá nằm trong vùng ảnh hưởng của những tác động từ vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, các tỉnh Bắc Lào và vùng trọng điểm kinh tế Trung Bộ, ở vị trí cửa ngõ nối liền Bắc Bộ với Trung Bộ Tỉnh Thanh Hóa bao gồm 2 thành phố trực thuộc tỉnh, 1 thị xã và 24 huyện, với diện tích 11.133,4 km² và số dân 3.712.600 người với 7 dân tộc Kinh, Mường, Thái, H'mông, Dao, Thổ, Khơ-mú, trong đó có khoảng 855.000 người sống ở thành thị Năm 2019 tỉnh có 2, 16 triệu người trong độ tuổi lao động, chiếm tỷ

lệ 58, 8% dân số toàn tỉnh, lao động đã qua đào tạo chiếm 27%, trong đó lao động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên chiếm 5,4%

Tỉnh Nghệ An thuộc vùng Bắc Trung Bộ, có vị trí địa lý: phía bắc giáp tỉnh Thanh Hóa, phía nam giáp tỉnh Hà Tĩnh, phía đông giáp Biển Đông, phía tây bắc giáp tỉnh Hủa Phăn, Lào, phía tây giáp tỉnh Xiêng Khoảng, Lào, Phía tây nam giáp tỉnh Borikhamxay, Lào Năm 2019 diện tích tỉnh Nghệ An là 16.493,7 km², có 21 đơn vị cấp huyện bao gồm 1 thành phố trực thuộc, 3 thị xã

và 17 huyện được chia ra 480 đơn vị hành chính cấp xã gồm 431 xã, 32 phường

và 17 thị trấn 30% dân số sống ở đô thị và 70% dân số sống ở nông thôn

Ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An là địa bàn chiến lược về quốc phòng an ninh, có nhiều điều kiện thuận lợi về địa hình, chính trị, các tỉnh đã được Đảng và Chính phủ quan tâm, tạo điều kiện về kinh tế, văn hóa, xã hội

Từ khi tái lập tỉnh đến nay số dân trên địa bàn các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An sống tại khu vực thành thị tăng lên nhanh chóng, biểu hiện của quá trình đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ, bởi nơi đây tập trung nhiều điều

kiện phát triển kinh tế: nhiều khu công nghiệp, đông dân cư buôn bán…

Thực hiện công cuộc đổi mới trong những năm qua, kinh tế xã hội của các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An đã có sự phát triển vượt bậc Trên địa bàn 3 tỉnh hình thành nhiều khu công nghiệp, làng nghề, trung tâm đô thị buôn bán…, là nơi tiếp giáp với phía bắc và phía nam, thuận lợi về các mặt cơ

sở vật chất, cơ sở hạ tầng (quốc lộ 1A, đường sắt bắc nam, sân bay, đường sông, đường biển…), giáp biển đông, giáp Lào, rất thuận lợi cho việc mở cửa giao lưu thông thương buôn bán

Bên cạnh đó các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An còn thu hút khách du lịch ngoài nước nói chung và khách du lịch trong nước nói riêng, bởi vì nơi đây có nhiều khu du lịch nổi tiếng thế giới: những khu du lịch danh lam thắng cảnh, biển (bãi tắm, vũng, vịnh, đầm), rừng, đồi núi (nhiều động thực vật quý, hiếm), du lịch sinh thái (tam cốc Bích Động, Tràng An ), chùa chiền (chùa Bái Đính - Ninh Bình), đền (đền cô Bơ, đền cô Chín, ông Hoàng Mười), thờ miếu mạo…, mỗi năm có vài triệu du khách đến tham quan, nghỉ dưỡng nơi đây

Tuy nhiên bên cạnh những mặt thuận lợi để phát triển kinh tế, chính trị,

xã hội, tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An còn có hoạt động của, tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm diễn biến phức tạp

2.1.2 Tình hình công tác thụ lý, giải quyết vụ án hình sự đối với tội

vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm của các cơ quan tiến hành tố tụng các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An

Theo thống kê của Tòa án nhân dân các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ

An về công tác thụ lý, giải quyết vụ án hình sự đối với tội vi phạm quy định bảo

vệ động vật nguy cấp quý, hiếm trên địa bàn trong 5 năm qua (2013 - 2019) Qua phân tích số liệu cho thấy số vụ phạm pháp hình sự trên địa bàn các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An có chiều hướng gia tăng

2.1.2.1 Tình hình công tác thụ lý, giải quyết vụ án hình sự đối với tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm của các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Ninh Bình

Giai đoạn từ (2013-2018), Công an tỉnh Ninh Bình đã bắt giữ, xử lý 20

vụ, trong đó khởi tố, điều tra 13 vụ trên 20 bị can Xử lý hành chính 07 vụ trên 07 đối tượng vi phạm Trong số 13 vụ khởi tố, điều tra: Viện kiểm sát hủy quyết định khởi tố vụ án, quyết định khởi tố bị can 01 vụ trên 01 bị can Chuyển Viện kiểm sát đề nghị truy tố 12 vụ trên 19 bị can Tang vật thu được là: 47 cá thể rắn hổ mang chúa, 205 cá thể tê tê ja va; 02 cá thể hổ đã chết; 01

cá thể báo lửa đã chết; 49 kg các bộ phận cá thể sơn dương; 04 kg vẩy tê tê;

49 chân gấu; 101 cá thể rùa đầu to; 01 cá thể rùa núi viền; 572 cá thể chim hoang dã các loại; 452 kg thịt cầy; 109,6 kg rắn các loại

Mảng thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án hình

sự liên quan đến tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật, nguy cấp, quý, hiếm đã được chú trọng thực hiện Viện kiểm sát thực hành quyền công tố trong giai đoạn điều tra của Cơ quan điều tra là 14 vụ trên 20 bị can Trong đó: số vụ Viện kiểm sát hủy bỏ quyết định khởi tố vụ án của Cơ quan điều tra

là 1 vụ Số vụ Viện kiểm sát không phê chuẩn quyết định khởi tố bị can của

Cơ quan điều tra là 01 bị can Số vụ án hình sự do Viện kiểm sát thụ lý từ Cơ quan Cảnh sát điều tra chuyển sang là 12 vụ trên 18 bị can Tổng số vụ án Viện kiểm sát truy tố: 12 vụ trên 18 bị can

Tòa án nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện tỉnh Ninh Bình đã thụ lý, giải quyết theo thủ tục sơ thẩm 12 vụ trên 18 bị cáo: Tòa án nhân dân cấp tỉnh thụ

lý, xét xử 01vụ trên 02 bị cáo; Tòa án nhân dân cấp huyện thụ lý, xét xử 11 vụ trên 17 bị cáo Như vậy, qua công tác xét xử có thể thấy rằng: Hành vi phạm tội chủ yếu là vận chuyển và mua bán động vật, nguy cấp, quý, hiếm thuộc loại tội ít nghiêm trọng Sau khi thụ lý, Tòa án hai cấp đã khẩn trương đưa vụ

án ra xét xử Trong số 18 bị cáo, Tòa án đưa ra xét xử, các Tòa án đã xử phạt

các bị cáo dưới 03 năm tù, trong đó có 05 bị cáo được hưởng án treo Sau khi xét xử, các bị cáo không có kháng cáo, Viện kiểm sát không có kháng nghị

2.1.2.2 Tình hình công tác thụ lý, giải quyết vụ án hình sự tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm của các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Thanh Hóa

Quá trình điều tra, khởi tố hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm đã được các cơ quan có chức năng của tỉnh ưu tiên thực hiện Công an toàn tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp với các cơ quan chức năng phát hiện, bắt giữ 19 vụ buôn bán, vận chuyển, tàng trữ động vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm Thu giữ tang vật gồm: 2,749 tấn ngà voi; 2 cá thể hổ; 149 cá thể tê tê; 174,3kg vẩy tê tê; 6 cá thể voọc chà vá chân đen; 04 cá thể hoẵng; 2 cá thể beo lửa; 1 cá thể báo gấm; 04 cá thể cầy mực; 1 bộ

da hổ; 1 cá thể khỉ mặt đỏ; 64 cá thể cầy vòi mốc; 2 cá thể lợn rừng; 5 cá thể hoẵng; 1 cá thể don; 17 chân gấu; 4,4 kg rắn ráo, rắn dọc dưa; 4,5 kg rắn hổ mang Trong đó: Ra quyết định khởi tố: 13 vụ trên 8 bị can; chuyển Viện kiểm sát đề nghị truy tố, 6 vụ trên 8 bị can, đình chỉ điều tra 7 vụ

Viện kiểm sát các cấp của tỉnh Thanh Hóa đã thụ lý được 7 vụ trên 10 bị can Tất cả đều thuộc án của cấp huyện, trong đó đã truy tố 7 vụ trên 10 bị can

Tòa án nhân dân các cấp của tỉnh Thanh Hóa, đã thụ lý 7 vụ trên 10 bị cáo, (trong đó có 01 vụ trên 02 bị cáo thụ lý trước ngày 1/1/2013 chuyển sang năm 2013) Đã xét xử: 07 vụ trên 10 bị cáo Các vụ án do 5 Tòa án cấp huyện

đã xét xử, trong đó có 02 vụ trên 02 bị cáo bị truy tố, xét xử theo điểm d, khoản 2, điều 190 với tình tiết định khung là: “gây hậu quả nghiêm trọng” Và

có 05 vụ trên 08 bị cáo bị xét xử theo khoản 1, Điều 190 của Bộ luật Hình sự năm 1999 Các bị cáo đều bị xử phạt tù với mức hình phạt dưới 03 năm tù, trong đó có 09 bị cáo được hưởng án treo Tất cả 07 vụ đã xét xử các bị cáo đều không có kháng cáo, Viện Kiểm Sát không có kháng nghị Trong 07 vụ

án nêu trên thì có 4 vụ là hành vi vận chuyển thuê động vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm; 03 vụ là hành vi mua bán động vật, sản phẩm động vật hoang

dã, nguy cấp, quý, hiếm Có 4 vụ khi bắt động vật còn sống đó là Tê tê java, voọc Chà vá chân đen, báo Gấm, báo Lửa Hầu hết các vụ vi phạm đều từ các địa phương khác vận chuyển qua tỉnh Thanh Hóa và bị bắt giữ, các bị can, bị cáo đều khai không biết rõ tên, địa chỉ người nhờ thuê vận chuyển, vì thế cho nên không xử lý được người cầm đầu

Vụ thứ nhất: đội Kiểm lâm cơ động phối hợp với phòng Cảnh sát giao

thông công an tỉnh bắt giữ xe ô tô vận chuyển trái phép 44 kg Tê tê từ các tỉnh phía nam qua địa phận đất của tỉnh Thanh Hóa Vụ việc được chuyển cho công an huyện Tĩnh Gia xử lý hình sự

Vụ thứ hai: hạt Kiểm lâm huyện Thạch Thành phối hợp với công an

huyện Thạch Thành phát hiện và bắt giữ 01 đối tượng vận chuyển trái phép

06 xác cá thể voọc Chà vá chân đen Vụ việc này đã được được chuyển ngay cho công an huyện Thạch Thành để khởi tố điều tra, Viện kiểm sát huyện Thạch Thành đã truy tố bị can đối với đối tượng vận chuyển, Tòa án huyện Thạch Thành, đã xét xử bị cáo 27 tháng tù giam Tang vật được bàn giao cho Bảo tàng thiên nhiên Việt Nam lưu giữ

Vụ thứ ba: được phát hiện và bắt giữ đó là: hạt Kiểm lâm huyện Hà

Trung phối hợp với công an C46 - Bộ công an và Công an huyện Nga Sơn bắt giữ xe ô tô vận chuyển 234 kg Tê tê đang trên đường vận chuyển từ các tỉnh phía nam qua địa phận đất của tỉnh Thanh Hóa Vụ việc này đã được chuyển ngay đến cho công an huyện Nga Sơn khởi tố điều tra

Vụ thứ tư: phát hiện và bắt giữ đó là: hạt Kiểm lâm huyện Thọ Xuân

phối hợp với công an huyện Thọ Xuân phát hiện và bắt giữ 01 vụ tàng trữ trái phép xác 01 cá thể beo Lửa, trọng lượng 12 kg Vụ việc này được chuyển đến ngay cho công an huyện Thọ Xuân khởi tố điều tra

2.1.2.3 Tình hình công tác thụ lý, giải quyết vụ án hình sự tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm của các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Nghệ An

Thời gian từ năm 2013 đến năm 2019, các đơn vị Công an thuộc tỉnh Nghệ An đã phát hiện và bắt giữ 53 vụ trên 54 đối tượng vi phạm về bảo vệ động vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm Thu 505 cá thể động vật, nguy cấp, quý, hiếm: 2.339,5 kg bộ phận cùng sản phẩm động vật hoang dã, nguy cấp, quý, hiếm, 30 sừng tê giác, 8 sừng bò tót Trong đó: Tổng số tin báo, và tin tố giác tội phạm đã tiếp nhận, xử lý là 25 tin, số vụ án bị khởi tố là 23 vụ trên 25

bị can Chuyển Viện kiểm sát đề nghị truy tố là 21 vụ trên 24 bị can Số vụ án tạm đình chỉ là 02 vụ trên không bị can, do hết thời hạn điều tra nhưng chưa bắt được người phạm tội

Ở giai đoạn điều tra, Viện kiểm sát, đã yêu cầu Cơ quan điều tra khởi tố

bổ sung 01 bị can Số vụ Viện kiểm sát thụ lý là 24 trên 30 bị can (Trong đó

có 03 vụ trên 05 bị can của năm 2012 chuyển sang năm 2013) Tổng số vụ Viện kiểm sát truy tố để xét xử là 24 vụ trên 30 bị can

Từ năm (2013 đến năm 2018) Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An đã thụ lý

và giải quyết các vụ án về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm như sau: Tòa

án đã thụ lý 24 vụ trên 30 bị cáo, (Trong đó có 01 vụ trên 01 bị cáo chuyển

từ năm 2012 sang năm 2013) Trả hồ sơ cho Viện kiểm sát, để điều tra bổ sung là 01 vụ trên 01 bị cáo Và xét xử sơ thẩm là 24 vụ trên 30 bị cáo Mức hình phạt đối với các bị cáo là: Cải tạo không giam giữ 02 bị cáo, xử phạt tù là 26 bị cáo, trong đó có 20 bị cáo được hưởng án treo, 6 bị cáo bị phạt tù dưới 3 năm Có 02 vụ án trên 02 bị cáo đã làm thủ tục kháng cáo theo trình tự phúc thẩm, bản án phúc thẩm đã sửa bản án sơ thẩm là giảm hình phạt cho các bị cáo kháng cáo

Bảng 2.1 Bảng thống kê số liệu quá trình phát hiện, điều tra bắt giữ, khởi

tố, xét xử “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm

trên địa bàn ba tỉnh Ninh Binh, Thanh Hóa, Nghệ An”,

giai đoạn từ năm (2013 - 2018) Tên tỉnh Tỉnh

Ninh Bình

Tỉnh Thanh Hóa

Tỉnh Nghệ An Tổng số vụ án 20 vụ 13 vụ 53 vụ(29 tin báo, tố

Trong đó Quy ước:

A Điều tra, bắt giữ, khởi tố, truy tố

Biểu đồ 2.2 Thống kê số liệu số vụ án hình sự và số bị cáo

đã bị xét xử sơ thẩm: “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” trên địa bàn ba tỉnh Ninh Binh, Thanh Hóa, Nghệ An”,

giai đoạn từ năm (2013 - 2018)

Bảng 2.2 Bảng thống kê số liệu số vụ án hình sự và số bị cáo

đã bị xét xử sơ thẩm: “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” trên địa bàn ba tỉnh Ninh Binh, Thanh Hóa, Nghệ An”,

giai đoạn từ năm (2013 - 2018) Cấp xét xử tỉnh Ninh Bình tỉnh Thanh Hóa tỉnh Nghệ An

Cấp huyện 11 vụ/ 17 bị cáo 06 vụ/ 8 bị cáo 24 vụ/ 30 bị cáo

Cấp tỉnh 01 vụ/ 02 bị cáo 07 vụ/ 10 bị cáo 02 vụ/ 02 bị cáo kháng

cáo lên phúc thẩm

Tổng số 12 vụ/ 18 bị cáo 13 vụ/ 18 bị cáo 24 vụ/ 30 bị cáo

Nguồn: Thống kê của Ủy ban tư pháp Quốc hội và Tòa án nhân dân ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An tháng 5 năm 2019

Từ số liệu thực tế của ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An về tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm cho thấy:

Trong giai đoạn từ năm 2013 đến năm 2019 số lượng các vụ án về “tội

vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An” được xét xử chiếm tỷ lệ nhỏ hơn so với các loại tội phạm khác được quy định trong Bộ luật Hình sự Trung bình mỗi năm xét xử 03 đến 04 vụ về tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm Số vụ án về động vật nguy cấp, quý, hiếm những năm gần đây có xu hướng tăng dần về số vụ cũng như số chủ thể phạm tội

Hành vi khách quan đối với loại tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, qúy, hiếm chủ yếu là hành vi vận chuyển buôn bán trái phép động vật, bộ phận cơ thể, sản phẩm của động vật nguy cấp, quý, hiếm

Vận chuyển theo đường bộ là chủ yếu, đi theo quốc lộ 1A và đường Hồ Chí Minh Các vụ án điều tra bắt giữ, khởi tố, xét xử ở địa bàn ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An cho thấy chủ yếu là buôn bán vận chuyển trong nước

Loài động vật nguy cấp, quý, hiếm mà chủ thể thực hiện hành vi phạm tội chủ yếu là: Tê tê Java, Tê tê vàng, Vooc Chà vá chân đỏ, Vooc Chà vá chân nâu, Rùa đầu to, rắn Hổ chúa, Gấu, Hươu nai vàng, Hổ, Tê giác, da hổ…

Về nguồn gốc xuất xứ của các loài động vật này phần lớn là không xác định được

Số lượng động vật, cá thể sống, bộ phận không thể tách rời sự sống, sản phẩm của động vật nguy cấp, quý, hiếm mà các chủ thể phạm tội vận chuyển

tương đối lớn, điển hình như vụ án: “Đội Kiểm lâm cơ động phối hợp với

phòng Cảnh sát giao thông công an tỉnh bắt giữ xe ô tô vận chuyển trái phép

44 kg tê tê từ các tỉnh phía Nam qua địa phận đất của tỉnh Thanh Hóa Sang năm 2017, Kiểm lâm huyện Hoa Lư, Gia Viễn đã kiểm tra, phát hiện bắt giữ

01 vụ vận chuyển 32 cá thể tê tê java; 01 cá thể báo lửa đã chết; 04 kg vẩy tê tê; 50 chân gấu; 68 cá thể rùa đầu to; 1 cá thể rùa núi Viền, đơn vị đã bàn

giao cho Cơ quan điều tra huyện Gia Viễn khởi tố vụ án” [27,tr.31]

Xét về chất lượng xét xử các vụ án đối với “tội vi phạm quy định bảo

vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm trên địa bàn ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An” là tương đối tốt, các vụ án từ năm 2013 đến năm 2019 đều được xét xử đúng người, đúng tội, đúng quy định của pháp luật, đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong những năm qua Kết quả xét xử của 3 tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An của cấp Sơ thẩm chỉ có 02 bị cáo tương ứng với 02 vụ là có đơn kháng cáo và đã được cấp Phúc thẩm xem xét đúng quy định của pháp luật

2.2 Thực tiễn định tội danh tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm, trên địa bàn các tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ

An

Các nhà làm luật đưa ra quan điểm về định tội danh là: “là một dạng

hoạt động nhận thức, hoạt động áp dụng pháp luật hình sựu nhằm đi tới một chân lý khách quan, trên cơ sở đó để xác định đúng đắn đầy đủ các tình tiết

cụ thể của hành vi phạm tội được thực hiện, nhận thức đúng nội dung quy phạm pháp luật hình sự quy định cấu thành tội phạm tương ứng và mối liên

hệ tương đồng giữa các dấu hiệu của cấu thành tội phạm với các tình tiết cụ thể của hành vi phạm tội bằng các phương pháp thông qua các giai đoạn nhất định” [1, tr.33]

Tác giả cho rằng, định tội danh là một hoạt động thực tiễn vô cùng quan trọng của các cơ quan tiến hành tố tụng của những người tiến hành tố tụng và những người khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật Định tội danh đúng, sẽ tạo nên kết quả tốt cho việc ra quyết định hình phạt có ý nghĩa Định tội danh là một quá trình nhận thức về mặt lý luận có sự phân tích tổng hợp, logic, được vận dụng, nghiên cứu tỉ mỉ qua các chứng cứ, tài liệu,… các tình tiết thực tế, từ đó mà xác định được dấu hiệu, hành vi của tội phạm, đưa

ra được chính xác một chân lý sự thật khách quan Bởi vì định tội danh là một

Hoạt động thực tiễn trong việc áp dụng pháp luật, những người áp dụng pháp luật phải đánh giá hành vi đã thực hiện trên thực tế có thỏa mãn dấu hiệu của tội phạm hay không? Và nếu có thì thỏa mãn theo dấu hiệu loại tội nào và được quy định trong điều khoản luật nào? Tiếp theo đó rồi mới xác định trách nhiệm hình

sự của người phạm tội Định tội danh còn là hoạt động của tư duy, đòi hỏi tính cẩn thận, chắc chắn, yêu cầu độ chuẩn xác cao của người tiến hành việc định tội danh Trường hợp người định tội bỏ sót, bỏ lọt các quy định, căn cứ của pháp luật, các tình tiết hành vi cấu thành tội phạm hoặc quá đi sâu nhấn mạnh vào tình tiết một loại tội nào đó thì việc định tội danh không đạt hiệu quả có thể làm oan người vô tội hoặc bổ lọt tội phạm Định tội danh là hoạt động có tính đặc thù riêng nó khác với việc quyết định hình phạt về phạm vi chủ thể đó là các cơ quan: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và một số cơ quan khác có thẩm quyền tiến hành theo quy định của pháp luật (Hải quan, Bộ đội biên phòng ) Việc định tội danh phải được tiến hành trước rồi mới được tiến hành được quyết định hình phạt Trong phiên tòa xét xử, việc định tội danh đóng vai trò và ý nghĩa hết sức quan trọng bởi vì: việc định tội danh đúng sẽ là cơ sở cho việc xác định mức khung hình phạt, định tội danh chính xác, chuẩn còn là cơ sở cho việc

áp dụng các quy định về tố tụng hình sự quy định về thời hạn tạm giam, khởi tố

vụ án hình sự… Ngoài ra, việc định tội danh đúng còn góp phần vào việc bảo vệ pháp luật, bảo vệ được uy tín, năng lực, phẩm chất, trình độ chuyên môn nghiệp

vụ của người định tội danh, hơn nữa còn góp phần bảo vệ được chính quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân

Căn cứ theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015, Tác giả khái quát

về định tội danh đối với “Tội vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp quý, hiếm” như sau: Định tội danh là hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng và của những người khác có thẩm quyền theo quy định của pháp luật nhằm xem xét, phân tích, đánh giá hành vi phạm tội của chủ thể theo các căn

cứ được quy định trong Bộ luật Hình sự

Thực tế định tội danh qua Bản án hình sự sơ thẩm số 288/2018/HSST ngày 05/01/2018 của Tòa án nhân dân thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa

Theo các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và diễn biến tại phiên tòa: nội dung vụ án được tóm tắt như sau:

“Hồi 1h30 phút ngày 20/7/2018, tại đoạn đường tránh phía Nam (thuộc địa phận thành phố Thanh Hóa), tổ công tác phòng chống buôn lậu - PC46 Công an tỉnh Thanh Hóa phối hợp cùng đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy chữa cháy rừng số 1 - Chi cục kiểm lâm Thanh Hóa tiến hành dừng xe ôtô khách biển kiết soát 37B - 019.95 lưu thông hướng Nam - Bắc Tổ công tác yêu cầu lái xe Tạ Quang Dũng cùng phụ xe Trần Đăng Cảnh điều khiển xe ôtô về trụ sở đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy chữa cháy rừng số 1 (ở số

305 A, đường Bà Triệu, phường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa) để thực hiện khám phương tiện vận tải, đồ vật theo thủ tục hành chính theo Quyết định số 110 ngày 19/7/2018 của đội Kiểm lâm cơ động và Phòng cháy chữa cháy rừng số 1

Tiến hành kiểm tra khoang chứa hành lý xe oto khách BKS 37B - 019.95 phát hiện 1 giỏ nhựa hình chữ nhật màu trắng, nắp màu đỏ, kích thước 50cm x

37 cm x 25 cm, bên trong giỏ nhựa có một túi lưới màu xanh, bên trong chứa 2

cá thể động vật hoang dã, đã nghi là Vooc Chà vá chân đỏ trọng lượng 0,7 kg không có giấy tờ kèm theo, 1 túi lưới màu xanh (dạng mắt to), 1 điện thoại Nokia 105 màu đen đã qua sử dụng số Imei: 357341081470350, 1 điện thoại nhãn hiệu Iphone màu vàng đã qua sử dụng số Imei: 354411064482830 (BL số:

02 - 03; 11)

Bản kết luận giám định, ngày 24/7/2018, Viện sinh thái và tài nguyên sinh vật thuộc Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam đã có kết luận giám định động vật số 582/STTNSV, kết luận: “2 cá thể còn sống Vooc Chà