* Giáo dục kĩ năng sống: - Giao tiếp : bộ lộ sự sẻ chia đồng cảm trước khát khao tình yêu và hạnh phúc tuổi xuân của người phụ nữ, cảm thông và trân trọng khát vọng giải phóng tình cảm c
Trang 1Trường THPT Phan Bội Châu Ngày soạn : 01 – 09 – 2019 Tuần : 2 Tiết PPCT : 5-6 Ngày dạy : 03 -09 -2019 Đọc văn TỰ TÌNH
(Bài II) - Hồ Xuân Hương -
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
I Kiến thức
-Tâm trạng bi kịch tính cách và bản lĩnh của nhà thơ
- Khả năng Việt hoá thơ Đường luật viết bằng tiếng Việt, cách dùng từ ngữ, hình ảnh giản dị, giàu sức biểu cảm, táo bạo mà tinh tế
II Kĩ năng :
Đọc – hiểu bài thơ trữ tình theo đặc trưng thể loại
* Giáo dục kĩ năng sống:
- Giao tiếp : bộ lộ sự sẻ chia đồng cảm trước khát khao tình yêu và hạnh phúc tuổi xuân của người phụ nữ, cảm thông và trân trọng khát vọng giải phóng tình cảm của người phụ nữ trong xã hội phong kiến
- Tư duy sáng tạo: phân tích, bình luận, trình bày cảm nhận về cách biểu hiện của chủ thể trữ tình trong thơ ca trung đại
- Ra quyết định: Nhận thức và thức tỉnh ý thức cá nhân, thức tỉnh về quyền con người qua bài thơ
III.Thái độ : Cảm thông và trân trọng khát vọng giải phóng tình cảm của người phụ nữ trong xã hội ấy
VI Định hướng gĩp phần hình thành năng lực:
+ Năng lực thu thập thơng tin liên quan đến văn bản “ Tự tình”
+ Năng lực giải quyết các tình huống đặt ra trong văn bản“ Tự tình”
+ Năng lực nhận biết, kết hợp trong nghị luận
+ Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân
+ Năng lực giao tiếp, làm việc cá nhân, làm việc nhĩm, đánh giá
B TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
Hoạt động 1 – Khởi động
- GV cho HS đọc lại những bài thơ đã học
hoặc đã biết của HXH
- Từ đĩ GV dẫn dắt HS vào bài : Thơ HXH
là một hiện tượng độc đáo cĩ một khơng hai
trong LSVHVN Vì sao lại nĩi như vậy ?
Hồ Xuân Hương là một trong những nhà
thơ nổi tiếng của văn học trung đại Việt
Nam Bà được mệnh danh là bà chúa thơ
Nôm Thơ của bà là tiếng nói đòi quyền
sống là niềm khát khao sống mãnh liệt
.Đặc biệt những bài thơ Nôm của bà là
cảm thức về thời gian tinh tế tạo nền cho
tâm trạng Tự tình ( bài II) là một trong
những bài thơ tiêu biểu đó , bài thơ cũng
thể hiện những đặc sắc trong thơ Nôm của
bà
- HS vận dụng kiến thức cũ để giải quyết vấn đề
- HS cĩ sự liên tưởng ban đầu về những nội dung
sẽ được tiếp cận
-HS nhận diện khái quát về tác giả, tác phẩm
-Hiểu bối cảnh lịch sử Việt Nam thời trung đại
Hoạt động 2 – Hình thành kiến thức
HS đọc phần tiểu dẫn Trình bày những
nét chính về cuộc đời của nữ sĩ Hồ Xuân
Hương
I GIỚI THIỆU CHUNG
1 Tác giả
-Là một thiên tài kì nữ nhưng cuộc đời lại gặp nhiều bất hạnh
Trang 2Cho bieỏt vũ trớ vaứ hoaứn caỷnh saựng taực cuỷa
baứi thụ Tửù tỡnh? YÙ nghúa cuỷa nhan ủeà ?
Theồ loaùi, boỏ cuùc cuỷa baứi thụ?
Gioùng ủoùc traàm laộng, thaỏm ủửụùm noói buoàn
tuỷi, xoựt xa cho thaõn phaọn
Noồi baọt trong baứi thụ laứ taõm traùng cuỷa
nhaõn vaọt trửừ tỡnh vaứ baứi thụ cuừng keỏt caỏu
boỏn
GV ủoùc laùi hai caõu thụ ủaàu vaứ phaựt vaỏn
- Trong caõu thụ ủaàu, nhaõn vaọt trửừ tỡnh caỷm
nhaọn veà khoõng gian vaứ thụứi gian nhử theỏ
naứo?
Khoõng gian ủeõm khuya cuứng vụựi tieỏng
troỏng canh doàn daọp gụùi leõn ủieàu gỡ veà thụứi
gian vaứ taõm traùng cuỷa con ngửụứi?
GV mụỷ roọng: tieỏng troỏng canh duứng ủeồ
baựo hieọu bửụực ủi cuỷa thụứi gian ,
HS so saựnh yự thụ cuỷa caõu ủaàu vụựi caõu:
“Tieỏng gaứ vaờng vaỳng gaựy treõn bom”( Tửù
tỡnh I)
GV cho HS thaỷo luaọn vaỏn ủeà : Ngửụứi ủaứn
baứ trong ủeõm khuya ủaừ thao thửực traờn trụỷ,
caỷm nhaọn nhử theỏ naứo veà duyeõn phaọn cuỷa
mỡnh ? Phaõn tớch giaự trũ bieồu caỷm cuỷa tửứ “
trụ”, “ caựi hoàng nhan” vaứ keỏt caỏu , nhũp
ủieọu cuỷa caõu?
GV gụùi yự ủeồ HS caỷm nhaọn ủửụùc yự nghúa
cuỷa tửứ “ trụ”,
HS trỡnh baứy keỏt quaỷ thaỷo luaọn, HS khaực
nhaọn xeựt boồ sung
Coự theồ so saựnh vụựi tửứ “Trụ” theồ hieọn taõm
traùng naứng Kieàu bũ boỷ rụi, khoõng chuựt ủoaựi
thửụng: “ẹuoỏc hoa ủeồ ủoự, maởc naứng naốm
trụ”vaứ “ẹaự vaón trụ gan cuứng tueỏ
nguyeọt”(BHTQ) ủeồ nhaỏn maùnh taõm traùng
* Giaựo duùc kú naờng soỏng: Giao tieỏp : boọ
loọ sửù seỷ chia ủoàng caỷm trửụực khaựt khao
tỡnh yeõu vaứ haùnh phuực tuoồi xuaõn cuỷa
ngửụứi phuù nửừ, caỷm thoõng vaứ traõn troùng
khaựt voùng giaỷi phoựng tỡnh caỷm cuỷa
ngửụứi phuù nửừ trong xaừ hoọi phong kieỏn
Tử duy saựng taùo: phaõn tớch, bỡnh luaọn,
trỡnh baứy caỷm nhaọn veà caựch bieồu hieọn
cuỷa chuỷ theồ trửừ tỡnh trong thụ ca trung
ủaùi
Ra quyeỏt ủũnh: Nhaọn thửực vaứ thửực tổnh yự
thửực caự nhaõn, thửực tổnh veà quyeàn con
ngửụứi qua baứi thụ
Tiết 2
GV chuyeồn yự : Trong taõm traùng aỏy nhaứ thụ
ủaừ laứm gỡ?
Thụ Hoà Xuaõn Hửụng laứ thụ cuỷa phuù nửừ vieỏt veà phuù nửừ, traứo phuựng maứ trửừ tỡnh, ủaọm chaỏt daõn gian tửứ ủeà taứi, caỷm hửựng ủeỏn ngoõn ngửừ hỡnh tửụùng
2 Taực phaồm: “Tửù tỡnh”(Baứi II)
Nhan ủeà: laứ tửù boọc loọ taõm tỡnh
+ Xuaỏt xửự: Naốm trong chuứm thụ “Tửù tỡnh” goàm
3 baứi
II ẹOẽC , HIEÅU VAấN BAÛN
1 ẹoùc – Hieồu moọt soỏ tửứ ngửừ khoự
2 Tỡm hieồu vaờn baỷn
a Hai caõu ủeà:
- Bối cảnh không gian, thời gian
+ Văng vẳng : Không gian tĩnh lặng + mênh mông + Trống canh dồn : Thời gian trôi đi gấp gáp
->Lúc đêm khuya là thời khắc để người vợ lẽ cảm nhận được đầy đủ nhất, sâu sắc nhất nỗi cô đơn của mình
- Tâm trạng :
+ Trơ / đảo ngữ/: Đứng ở đầu câu, tách riêng
thành 1 nhịp, gây ấn tượng về sự lẻ loi, tủi hổ, bẽ bàng
+ Cái hồng nhan: Rẻ rúng, mỉa mai thân phận
mình
+ Từ trơ cỏi hồng nhan / đối lập/ với nước non:
Sự dầu dãi, xót xa lan tỏa sang cả ngoại cảnh song còn là sự bề gan, thách đố trước đất trời
-> Trước bước đi của thời gian, HXH thấy bẽ bàng, xót xa cho thân phận mình Tuy nhiên bên cạnh nỗi đau còn là bản lĩnh vững vàng, cứng cỏi của HXH
b Hai caõu thửùc:
-Cuùm tửứ “say laùi tổnh”: gụùi voứng quaồn quanh, tỡnh duyeõn trụỷ thaứnh troứ ủuứa cuỷa con taùo
-Caõu 2: coự sửù ủoàng nhaỏt traờng vaứ ngửụứi + Hỡnh aỷnh thửùc: traờng saộp taứn/ aồn duù /cho thaõn phaọn nửừ sú Tuoồi xuaõn troõi qua maứ nhaõn duyeõn chửa troùn veùn
-> Hai câu thơ đã nói rõ thực cảnh và thực tình của HXH: cụ đơn, xút xa, cay đắng, chỏn chường, đau đớn, ờ chề
Trang 3GV: Hai caõu 3,4 bieồu hieọn taõm sửù gỡ cuỷa
nhaõn vaọt trửừ tỡnh?
GV : Phaõn tớch moỏi tửụng quan giửừa caỷnh
“say laùi tổnh”, giửừa hỡnh tửụùng traờng vaứ
thaõn phaọn cuỷa nửừ sú?
HS phaõn tớch ủửụùc yự nghúa cuỷa hỡnh tửụùng
cheựn rửụùu vaứ vaàng traờng
GV bình: Chén rượu hương đưa say
lại tỉnh: Gợi lên cái vòng luẩn quẩn, bế tắc
của HXH Bà tìm cách quên nỗi buồn trong
chén rượu nhưng uống say rồi lại tỉnh, càng
cảm nhận nỗi đau thân phận Bà ngắm trăng
thì trăng đã xế bóng, càng gợi lên sự cô đơn
- Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn: để
quên nỗi sầu, thi sĩ tìm đến trăng nhưng
trăng đã xế bóng Trăng ở đây đồng nhất với
thân phận nữ sĩ: Tuổi xuân đã trôi qua mà
tình duyên không trọn vẹn
-> Hai câu thơ đã nói rõ thực cảnh và thực
tình của HXH: cô đơn, chán chường
chuyeồn yự: trong thụ cuỷa HXH khoõng chổ coự
noói nieàm buoàn ủau maứ coứn coự caỷ sửù manùh
meừ phaỷn khaựng nhử chớnh tớnh caựch con
ngửụứi baứ
HS: Nhaọn xeựt veà ủaởc ủieồm cuự phaựp cuỷa hai
caõu 5-6
GV: Hỡnh aỷnh thieõn nhieõn dửừ doọi cuỷa hai
caõu thụ naứy noựi leõn ủieàu gỡ veà taõm traùng
cuừng nhử tớnh caựch cuỷa nhaứ thụ?
Thaựi ủoọ cuỷa nhaứ thụ ủoỏi vụựi soỏ phaọn ủửụùc
theồ hieọn nhử theỏ naứo trong baứi thụ?
GV gụùi yự ủeồ HS caỷm nhaọn ủửụùc: Caỷnh vaọt
khoõng chũu thaõn phaọn heứn yeỏu cuỷa chuựng
maứ vửụn leõn” xieõn ngang”, “ ủaõm toaùc”;
Tớch hụùp : ngoõn ngửừ chung vaứ lụứi noựi caự
nhaõn: Caõu thụ theồ hieọn phong caựch thụ cuỷa
HXH
GV tieỏp tuùc gụùi yự hửụựng daón HS tỡm hieồu
caựch sửỷ duùng tửứ ngửừ ủeồ dieón taỷ taõm traùng
trong hai caõu cuoỏi:
GV: Hai caõu thụ cuoỏi noựi leõn taõm sửù gỡ
cuỷa taực giaỷ ? Nhửừng tửứ ngửừ naứo ủaừ theồ hieọn
roừ taõm traùng ủoự?
GV: Em hieồu nghúa cuỷa cuùm tửứ “ xuaõn ủi
xuaõn laùi laùi ” laứ gỡ? Ngheọ thuaọt sửỷ duùng tửứ
ngửừ cuỷa HXH ụỷ caõu thụ cuoỏi? Noự noựi leõn
ủieàu gỡ veà thaõn phaọn, cuoọc ủụứi cuỷa nhaứ thụ
cuừng nhử cuỷa ngửụứi phuù nửừ trong xaừ hoọi
xửa noựi chung?
GV bình: Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại:
Mùa xuân đến với thiên nhiên sẽ làm cho cỏ
cây, hoa lá thêm sức sống nhưng m.x đến
c Hai caõu luaọn:
- Reõu- xieõn ngang maởt ủaỏt -ẹaự – ủaõm toaùc chaõn maõy /Keỏt caỏu ủaỷo ngửừ, ủoỏi , sửỷ duùng ủoọng tửứ maùnh,
ẩn dụ ủoọc ủaựo/-> Cảnh vật sinh động và căng đầy sức sống ->Thể hiện sự ngang ngạnh, bướng bỉnh, phẫn uất của HXH muốn phản kháng c/đ bất công một cách mãnh liệt, như cổ vũ người PN đứng dậy ngay trong bi kịch của mình – bản lĩnh HXH
d Hai caõu keỏt:
- Ngaựn : ngaựn ngaồm, chaựn chửụứng
- Xuaõn ủi xuaõn laùi laùi : muứa xuaõn trụỷ laùi coứn tuoồi xuaõn ra ủi -> Taõm traùng chaựn ngaựn vỡ duyeõn phaọn beừ baứng cay ủaộng
- Maỷnh tỡnh- san seỷ- tớ con con: Ngheọ thuaọt taờng tieỏn, tửứ thuaàn Noõm gụùi caỷm-> Taõm traùng chua xoựt ủaộng cay, nghũch caỷnh eựo le toọi nghieọp
=> Tõm trạng chỏn chường, buồn tủi mà chỏy bỏng khỏt vọng hạnh phỳc cũng là nỗi lũng của người phụ nữ trong xó hội phong kiến xưa
3 Toồng keỏt:
a Ngheọ thuaọt
Sửỷ duùng tửứ ngửừ ủoọc ủaựo, saộc nhoùn; taỷ caỷnh sinh ủoọng; ủửa ngoõn ngửừ ủụứi thửụứng vaứo thụ , ngheọ thuaọt ủaỷo ngửừ, tửụng phaỷn aứ saộc thaựi yự nghúa
b Ý nghĩa văn bản
Baỷn lúnh Hoà Xuaõn Hửụng ủửụùc theồ hieọn qua taõm traùng ủaày bi kũch: vửứa buoàn tuỷi, vửứa phaón uaỏt trửụực tỡnh caỷnh eựo le vửứa chaựy boỷng khaựt khao ủửụùc soỏng haùnh phuực
Trang 4với HXH sẽ làm cho nhà thơ thêm 1 tuổi,
già hơn, tình duyên càng éo le hơn -> Bà
chán ngán sự trở đi trở lại của mựa xuân
- Mảnh tình san sẻ tí con con: Ước mong tội
nghiệp của nhà thơ: Muốn có một chút t/y
Không phải là “khối tình”, “ cuộc tình” mà
chỉ là “ Mảnh tình”, hơn thế lại bị san sẻ để
chỉ còn “ tí con con”rất tội nghiệp
-> Chút tình ấy càng bé nhỏ bao nhiêu thì
nỗi xót xa của t/g càng tăng lên bấy nhiêu
Nhà thơ gắng gượng vượt lên thì lại càng rơi
vào bi kịch Giọng thơ có ý vị mỉa mai chua
chát Người phụ nữ sau những vật vã, gắng
gượng vươn lên vẫn không tránh khỏi bi
kịch
Tớch hụùp giaựo duùc : caỷm thoõng soỏ phaọn
cuỷa bao phuù nửừ xửa
GV nhaỏn maùnh : Baứi thụ baứy toỷ noói baỏt
haùnh cuỷa ngửụứi phuù nửừ trong caỷnh leừ moùn
, pheõ phaựn gay gaột cheỏ ủoọ ủa theõ phong
kieỏn, theồ hieọn thaựi ủoọ choỏng laùi soỏ phaọn
tuy baỏt lửùc
=> Khaựi quaựt taõm traùng cuỷa kieỏp ngửụứi
laứm leừ cuừng laứ noói loứng chung cuỷa ngửụứi
phuù nửừ trong xaừ hoọi cuừ khi haùnh phuực
khoõng troùn veùn- gụùi caỷm thoõng
Nhaọn xeựt veà ngheọ thuaọt vaứ noọi dung baứi
thụ? Chuự yự taõm hoàn nhaứ thụ
Hoạt động 3:
Kể tờn và đọc một số tỏc phẩm của Hồ
Xuõn Hương
- Bản lĩnh HXH được thể hiện ntn trong
những vần thơ buồn tờ tỏi này ?
II LUYEÄN TAÄP
HS làm việc cỏ nhõn và trỡnh bày
GV hướng HS đến tư tưởng tiến bộ, chủ động, nghị lực vươn lờn vượt qua số phận, chống lại định kiến xó hội để tỡm hạnh phỳc cho mỡnh Hoạt động 4 – Vận dụng và mở rộng
Cõu hỏi kiểm tra đỏnh giỏ năng
lực: Từ bài học em cảm nhận như thế nào
về số phận người phụ nữ Việt Nam? Từ đú
hóy cho biết trỏch nhiệm của mỡnh trong
việc đấu tranh đem lại bỡnh đẳng giới cho
người phụ nữ?
HS làm việc nhúm và đại diện nhúm trỡnh bày Nhúm khỏc nhận xột và đỏnh giỏ
Hoạt động 5 – Mở rộng, bổ sung, phỏt
triển ý tưởng sỏng tạo
Sưu tầm một số bài thơ hay của Hồ Xuõn
Hương
-Tõm trạng nào của tỏc giả mà em đồng cảm
nhất? Dựa vào thơ hóy phõn tớch và viết
đoạn văn cảm nhận về đoạn thơ đú?
HS làm việc ở nhà -Tăng khả năng tớch cực làm việc nhúm và thẩm thấu tỏc phẩm
-Khớch lệ sự yờu thớch sỏng tạo và tỏi hiện tỏc phẩm
C RUÙT KINH NGHIEÄM :
Một số bài tham khảo
CẢM NHẬN XUÂN HƯƠNG
Trang 5( Ngô Đình Miên)
Tôi nhớ có nhà văn nói rằng: “đọc thơ Hồ Xuân Hương, thấy sức xuân trong đó!” Âu là, xuân mới đang đến, viết cảm nhận về Hồ Xuân Hương, cũng là món quà xuân nho nhỏ gởi đến những người yêu thích Xuân Hương
Từ lâu, tôi đã thích mê Xuân Hương Đúng ra là mê Xuân Hương qua những bài thơ của nàng Những
bài thơ Nôm của riêng Xuân Hương: “Rằng của Xuân Hương đã quệt rồi” Những bài thơ Nôm có một
không hai trong lịch sử văn học Việt Nam Mãi đến ngày nay cũng không thể tìm thấy trên văn đàn những bài thơ mang phong cách Xuân Hương như thế Rất nhiều người nhại giọng theo, nhưng không thể nào qua mặt được “Bà chúa thơ Nôm”
Xuân Hương là một người phụ nữ, một nhà thơ nữ phi thường trong thời đại những Đoàn Thị Điểm, Bà Huyện Thanh Quan , thời đại xiềng xích “Tam cương ngũ thường” “tam tòng tứ đức” Thời đại mà Nguyễn
Du với “Kiều” đã phải chịu nhiều tai tiếng khi nhà thơ chỉ mới tả “đại khái” những đường nét mỹ miều của Kiều:
Hồ Xuân Hương - nhà thơ của phụ nữ
Hồ Xuân Hương –một nữ sĩ tài năng và độc đáo trong văn học Việt Nam, từng được thi sĩ Xuân Diệu tôn vinh là “bà chúa thơ nôm” Thơ của Xuân Hương đã làm cho đời sống văn học trở nên sôi nổi, với hàng trăm bài viết, hàng trăm ý kiến khác nhau về thơ bà Đặc biệt là mảng thơ Nôm, có nhiều ý kiến cho rằng thơ bà mang yếu tố dâm và tục, nhưng thời gian trôi qua, dần dần mọi người hiểu và càng thêm trân trọng tài năng cũng như phẩm chất con người nữ sĩ hơn
Tên tuổi của Xuân Hương hiện nay được đặt cạnh đại thi hào Nguyễn Du và Nguyễn Trãi, qua đó cũng chứng minh rằng nữ sĩ Hồ Xuân Hương có vị trí đặc biệt trong làng văn học nói riêng và trong lòng mọi người dân Việt Nam nói chung Xuân Hương còn được mệnh danh là “nhà thơ của phụ nữ”, bởi thơ bà là tiếng nói tâm tình của người phụ nữ - những người phụ nữ rất đỗi bình thường trong xã hội
cũ phải gánh chịu biết bao thiệt thòi, bất hạnh nhưng không ai dám lên tiếng đấu tranh Vấn đề người phụ nữ là vấn đề thời sự của văn học giai đoạn này Vấn đề người phụ nữ được đặt ra với qui mô sâu rộng và được soi sáng ở nhiều góc độ rất tinh tế Có thể nói, Xuân Hương là nhà thơ đầu tiên trong lịch
sử văn học dân tộc đã đem đến cho thơ văn tiếng nói của người phụ nữ
Ngày nay, chúng ta đang sống trong một xã hội văn minh, tiến bộ hơn, người phụ nữ cũng được đề cao
và coi trọng Bên cạnh đó, vẫn còn đâu đây những số phận của người phụ nữ phải chịu bất hạnh trong cuộc sống Vì vậy, thơ Xuân Hương vẫn còn vẹn nguyên giá trị và sức sống Đọc thơ Xuân Hương, chúng ta không chỉ đồng cảm, sẻ chia mà còn để chiêm nghiệm và suy ngẫm Từ đó, ta lại càng thấy trân trọng và đồng cảm cho số phận của những người phụ nữ kém may mắn Có một câu danh ngôn về
phụ nữ mà tôi rất tâm đắc:“Cả cuộc đời của người phụ nữ là một bài lịch sử về những yêu thương”
Cảnh làm lẽ
Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng,
Chém cha cái kiếp lấy chồng chung!
Năm thì mười họa, nên chăng chớ,
Một tháng đôi lần, có cũng không
Cố đấm ăn xôi, xôi lại hỏng,
Cầm bằng làm mướn, mướn không công
Thân này ví biết dường này nhỉ,
Thà trước thôi đành ở vậy xong