CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập – Tự do – Hạnh phúc TÊN SÁNG KIẾN ĐỀ TÀI GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH BÀI TẬP ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
TÊN SÁNG KIẾN ĐỀ TÀI GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH BÀI TẬP
ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT
Quảng Bình tháng 1 năm 2019
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
TÊN SÁNG KIẾN ĐỀ TÀI GIẢI PHÁP HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH BÀI TẬP
ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT
Họ và tên: Trần Hữu Toán
Chức vụ: TPCM Đơn vị: Trường THPT Quang Trung
Quảng Bình tháng 1 năm 2019
Trang 3HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SÁCH BÀI TẬP ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THPT
I.1 Lí do chọn đề tài:
Phát huy tính tích cực, chủ động của người học đóng vai trò trung tâm của đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học môn lịch sử? Có rất nhiều biện pháp, ví
dụ như: Phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan, phương pháp hướng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, nắm vững và sử dụng sách giáo khoa, tiến hành công tác ngoại khoá, …
Nhưng việc hướng dẫn sử dụng sách bài tập trong dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng là một trong những biện pháp rất quan trọng, rất có ưu thế để phát huy tính tích cực của học sinh Quá trình làm việc với sách bài tập học sinh
sẽ độc lập phát triển tư duy, rèn luyện kỹ năng khai thác kiến thức từ sách giáo khoa, các nguồn tài liệu tham khảo, tham khảo ý kiến bạn bè, người thân, trên các nguông thông tin internet… từ đó không những làm phong phú thêm nguồn tri thức cho bản thân, nắm vững hơn những tri thức, mà còn hình thành kĩ năng,
kĩ xảo tự học và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, hình thành nhân cách cho các
em
Mặt khác, nhằm giảm bớt số lượng học sinh yếu kém trong nhà trường và phát huy hết năng lực của các em khá giỏi nắm chắc được kiến thức bài học và hiểu sâu hơn các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử Đặc biệt khi học sinh đã có sự chuẩn bị bài chu đáo thì giờ học sẽ trở nên sôi nổi, giảm bớt áp lực cho giờ học, giảm bớt phần trình bày “nhận biết” tăng cường phần “thông hiểu, vận dụng” làm cho giờ học sinh động hấp dẫn, hiệu quả bài học lịch sử sẽ cao hơn
Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch
sử nói riêng, bản thân tôi đã có nhiều năm tham gia công tác giảng dạy, tôi xin
Trang 4mạnh dạn trình bày một số vấn đề về: “Hướng dẫn sử dụng sách bài tập để phát
huy tính tích cực cho học sinh trong dạy học môn lịch sử ở trường THPT”.
Đề tài này từ trước đến nay chưa có tác giã nào nghiên cứu, với việc nghiên cứu đề tài này, tôi sẽ đưa ra phương pháp hướng dẫn học sinh sử dụng sách bài tập lịch sử để phát huy tính tích cực cho học sinh trong dạy học môn lịch sử ở trường THPT
I.2 Phạm vi áp dụng của đề tài.
Đề tài này nếu thành công sẽ góp phần phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập lịch sử cả ở trường THPT và THCS
Trang 5II PHẦN NỘI DUNG
II.1.Thực trạng đổi mới phương pháp dạy và học môn lịch sử ở Tr ư ờng THPT theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh:
II.1.1 Thuận lợi, khó khăn
- Về giáo viên:
+ Đại đa số giáo viên để cố gắng thay đổi phương pháp giảng dạy của mình theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các phương pháp dạy học như phương pháp trực quan, phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp nêu tình huống, phương pháp vấn đáp thông qua sự trình bày sinh động giàu hình ảnh của giáo viên trong tường thuật, miêu tả, kể chuyện, hoặc nêu đặc điểm của nhân vật lịch sử …
+ Trong quá trình giảng dạy đã kết hợp nhuần nhuyễn các đồ dùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học như tranh ảnh, lược đồ…
- Về học sinh:
+ Học sinh đa số chú ý nghe giảng, tập trung suy nghĩ trả lời các câu hỏi mà giáo viên đặt ra như các em đã chuẩn bị bài mới ở nhà, trả lời các câu hỏi cuối mục trong bài cho nên khi học các em luôn chú ý để nắm chắc bài hơn
+ Đa số học sinh đều tích cực thảo luận nhóm và đã đưa lại hiệu quả khá cao trong quá trình lĩnh hội kiến thức
+ Học sinh yếu kém đã và đang cố gắng nắm bắt các kiến thức trọng tâm cơ bản thông qua các hoạt động học như thảo luận nhóm, vấn đáp, đọc sách giáo khoa, … Các em đã mạnh dạn khi trả lời các câu hỏi hay ghi nhớ các sự kiện, nhân vật, một quá trình cách mạng trong việc chiếm lĩnh kiến thức của mình
2.2 Khó khăn:
- Về phía giáo viên:
+ Vẫn còn một số ít giáo viên chưa thực sự thay đổi hoàn toàn phương pháp dạy học cho phù hợp với từng tiết dạy, chưa tích cực hoá các hoạt động của học
Trang 6sinh để tạo điều kiện cho các em suy nghĩ, chiếm lĩnh và nắm vững kiến thức như vẫn còn phương pháp dạy học “thầy nói, trò nghe”, “thầy đọc, trò chép” Do
đó nhiều học sinh chưa nắm vững được kiến thức mà chỉ học thuộc một cách máy móc, trả lời câu hỏi thì nhìn vào sách giáo khoa hoàn toàn …
+ Đa số giáo viên chưa giao nhiệm vụ chuẩn bị bài mới một cách khoa học, chủ yếu dặn dò theo kiểu chiếu lệ nên học sinh chưa nắm được nội dung bài học
“chưa hình dung được mình sẽ học cái gì” nên quá trình hình thành kiến thức mới gặp nhiều khó khăn
+ Khi giao nhiệm vụ học sinh phải mất nhiều thời gian để đọc Sgk nên thời gian giành cho các hoạt động còn lại rất ít đặc biệt phần thảo luận tương tác lẫn nhau
- Về phía học sinh:
+ Vì chưa có sụ chuẩn bị bài chu đáo nên học sinh thường trả lời câu hỏi giáo viên đặt ra thông qua việc nhìn sách giáo khoa và nhắc lại, chưa có sự độc lập tư duy Một số học sinh còn đọc y nguyên sách giáo khoa để trả lời câu hỏi
+ Học sinh chỉ có trả lời được những câu hỏi dễ, đơn giản (dạng nhận biết), còn một số câu hỏi tổng hợp, phân tích, giải thích, so sánh … thì học sinh còn rất lúng túng khi trả lời hoặc không trả lời được
II.2.Nội dung đề tài, sáng kiến, giải pháp:
Thay bằng sau khi học bài mới xong, học sinh về nhà làm bài tập như cách truyền thống trước đây, tôi xinh trình bày giải pháp, hướng dẫn giao nhiệm vụ cho học sinh làm bài tập trong sách bài tập trước khi đến lớp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh
Xuất phát từ đặc trưng môn lịch sử là môn học xã hội khác với các môn học
tự nhiên khả năng tự tìm hiểu tự nghiên cứu của học sinh cao hơn Ở các môn học tự nhiên thường học sinh phải học lý thuyết trước rồi mới thực hành làm bài tập được thì ngược lại các môn học xã hội như lịch sử, học sinh có khả năng tự
Trang 7tìm tòi nghiên cứu độc lập và hình thành kiến thức cho mình nếu nắm được phương pháp tự học
Thứ hai là nội dung các dạng bài tập trong sách bài tập lịch sử rất đa dạng , kiến thức được chia nhiều cấp độ từ nhận biết, thông hiểu, vận dụng và được sắp xếp rất khoa học: Phần trắc nghiệm, nối câu, điền khuyết, tự luận Nên khi làm việc với sách bài tập sẽ đáp ứng với năng lực và học lực của học sinh từ yếu kém đến khá giỏi Giáo viên đưa ra yêu cầu riêng phù hợp với đối từng đối tượng học sinh, những Hs yếu kém chỉ yêu cầu giải quyết phần nhận biết, học sinh trung bình khuyến khích các em giải quyết thêm nhiệm vụ thông hiểu, Hs khá giỏi yêu cầu thêm phần vận dụng
Để tạo động lực cho học sinh, khi kiểm tra bài củ giáo viên cộng thêm điểm chuẩn bị bài ở nhà cho học sinh hoặc chấm điểm sách bài tập thêm cột điểm thực hành 15 phút vào cuối kỳ
Khi hướng dẫn học sinh sử dụng sách bài tập theo hướng của đề tài này sẽ mang lại những hiệu quả tích cực như sau:
- Học sinh phải đọc Sgk để hoàn thành các bài tập trong sách bài tập từ
đó giúp học sinh nắm được nội dung trọng tâm bài học mới giúp học sinh lĩnh hội kiến thức mới tốt hơn
- Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học sinh cần thực hiện một loạt các thao tác như đọc Sgk, trao đổi bạn bè, tìm kiếm thêm kiến thức ở các nguồn thông tin khác hình thành thói quen kỹ năng nghiên cứu độc lập tự học cho bản thân
- Do đã có thời gian tìm hiểu bài mới phần nào nắm được kiến thức nên trong giờ học, học sinh có điều kiện phát biểu, xây dựng bài làm cho tiết học sôi nổi và giúp học sinh hiểu sâu hơn kiến thức mới
- Trong quá trình hình thành kiến thức mới ở trên lớp học sinh có điều kiện so sánh với sản phẩm của mình tự làm ở nhà các em tự nhận xét đánh giá được năng lực của mình
Trang 8- Từ so sánh sản phẩm trên lớp và tự làm ở nhà các em xác định chổ nào đúng, chổ nào sai từ đó giúp học sinh hiểu bài sâu sắc hơn và khắc phục dần những hạn chế của mình
Bản thân tôi trong những năm học vừa qua tôi đã chủ động sử dụng hai phương pháp khi hướng dẫn học sinh làm việc với sách bài tập Cụ thể, tôi chia mỗi khối thành 2 nhóm lớp Nhóm 1 sau khi học bài mới xong các em mới về làm bài tập trong sách bài tập Nhóm 2 tiến hành làm bài tập trong sách bài tập trước khi đến lớp
Kết quả so sánh giữa hai nhóm lớp như sau:
Ở nhóm hai:
Khi kiểm tra bài củ học sinh trả lời tốt hơn cả 3 mức độ, nhận biết, thông hiểu và vận dụng
Khi giao nhiệm vụ học sinh thảo luận thảo luận sôi nổi hơn, những kiến thức ở phần nhận biết học sinh giải quyết rất nhanh, sản phẩm phần thông hiểu
và vận dụng mức độ đầy đủ, chính xác cao hơn nhóm 1
Trong quá trình tổ chức hoạt động thời gian giành cho phần thông hiểu và vận dụng nhiều hơn
Điểm kiểm tra định kỳ và thường xuyên ở nhóm hai cao hơn nhóm 1, tỉ lệ chênh lệch trên trung bình là 30%, trong đó khá giỏi là 15%
Điểm tổng kết hai nhóm lớp trong năm học 2017 - 2018
Nhóm 1
số
3
19 35,
1
5
5
19 35,
1
3
Trang 94 2 4
Nhóm 2
số
1
24 53,
3
12 26,
6
8
14 31,
1
1
26 57,
7
Qua bảng so sánh kết quả trên bản thân tôi khẳng định được tính hiệu quả và khả thi của đề tài
Trang 10III PHẦN KẾT LUẬN
III.1 Ý nghĩa của đề tài.
Trong công cuộc đổi mới toàn diện giáo dục hiện nay mà trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy học thì phát huy tính tích cực của học sinh vừa là mục tiêu vừa
là trọng tâm của đổi mới phương pháp Việc hướng dẫn học sinh sử dụng sách bài tập trước khi đến lớp (tức là học sinh làm trước bài tập trong sách bài tập rồi mới lên lớp học bài trong giáo khoa) sẽ góp phần phát huy tính tích cực của học sinh Vì học sinh được “tự học trước” các em có thời gian tìm hiểu bài, tự tìm tòi giải quyết nhiệm vụ bài học vừa theo kiểu “tư duy độc lập” vừa có thời gian, không gian thảo luận với bạn bè, tìm hiểu những nguồn thông tin ở các tài liệu khác kể cả trên Internet mà nếu ở trên lớp các em không thể có điều kiện thực hiện được
Sử dụng sách bài tập theo hướng trên không những phát huy tính tích cực của học sinh mà dần dần hình thành khả năng tự học, tự nghiên cứu cho học sinh đây củng là một mục tiêu quan trọng của đổi mới giáo dục
Hiện nay trong dạy học nói chung và trong dạy học lịch sử nói riêng đang gặp phải mâu thuẩn đó là kiến thức thì bao la rộng lớn, kỹ năng cần hình thành cho học sinh qua từng tiết dạy thì nhiều nhưng thời gian tiết học thì hạn chế vì vậy, hướng dẫn cho học sinh sử dụng sách bài tập theo hướng của đề tài sẽ góp phần giải quyết mâu thuẩn trên
III.2 Kiến nghị đề xuất.
Đối với giáo viên
Trang 11Thấy được tầm quan trọng của sách bài tập lịch sử, từ đó hướng dẫn học sinh cách khai thác kiến thức mang lại kết quả tối ưu Hướng dẫn học sinh làm bài tập trong sách bài tập trước khi đến lớp trở thành thói quen ở phần cũng cố dặn dò
Có biện pháp kiểm tra đánh giá thường xuyên để giám sát và khuyến khích học sinh trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao
Tùy theo khả năng của học sinh để giao nhiệm vụ cho phù hợp, cần phân loại học sinh, theo cấp độ nhận thức trong sách bài tập
Đối với học sinh:
Sách bài tập lịch sử trở thành tài liệu bắt buộc không thể thiếu, cùng với sách giáo khoa là hai tài liệu đi liền với nhau trong học tập lịch sử
Việc sử dụng sách bài tập lịch sử theo hướng đề tài không những phát huy tính tích cực của học sinh mà còn hình thành kỹ năng tự học Do vậy, phải tự giác thực hiện các bài tập trong sách với sự nổ lực cao nhất, tránh hiện tượng đối phó, thay bằng thảo luận với bạn bè thì mượn sách bài tập của bạn ghi lại làm mất ý nghĩa tác dụng của sách bài tập