SKKN tích hợp, lồng ghép giáo dục môi trường trên cơ sở vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong môn công nghệ 10

- Thực hiện cuộc vận động toàn ngành về đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh kết hợp với chỉ thị về việc dạy tích hợp, lồng ghép kiến thức giáo

1 Phần mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

- Đổi mới PPDH là yêu cầu cấp bách trong nhà trường hiện nay, không chỉ

ở Việt Nam mà ở nhiều nước trên thế giới, các PPDH mới dựa trên quan điểm phát huy tính tích cực của người học, đề cao vai trò tự học của người học, kết hợp với sự hướng dẫn của người thầy đang được áp dụng rộng rãi Với phương châm dạy học mới “Lấy học sinh làm trung tâm” người thầy xây dựng cho học sinh một môi trường học tập sôi nổi, kích thích tính chủ động sáng tạo của học sinh

- Thực hiện cuộc vận động toàn ngành về đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh kết hợp với chỉ thị về việc dạy tích hợp, lồng ghép kiến thức giáo dục môi trường cho học sinh THPT nhằm biến quá trình học tập thành quá trình tự học, tự tìm kiếm và hình thành kiến thức thông qua sự hướng dẫn và quản lý của giáo viên

- Nhận thấy môn Công nghệ 10 là môn học có nhiều bài, nhiều nội dung liên quan đến môi trường sống, là một môn học liên quan đến nhiều vấn đề trong thực tiễn, mặt khác đây là môn học mà từ lâu được xem như là một môn học

“phụ”, không có áp lực về thi cử nên hầu hết học sinh thường không chú trọng tìm tòi kiến thức mà chủ yếu học theo kiểu “giáo viên là người cung cấp thông tin, học sinh là người tiếp nhận thông tin một cách thụ động” Nếu chúng ta không có PPDH phù hợp, không kích thích tinh thần tự học của học sinh thì tiết học trở nên nhàm chán, kém hiệu quả Hơn nữa theo tôi nhận thấy, hiện nay ý thức bảo vệ và cải tạo môi trường sống của người dân nói chung và học sinh nói riêng chưa cao, điều này thể hiện rất rõ trong học tập và sinh hoạt hàng ngày

- Chính vì những lý do trên nên tôi chọn đề tài “Tích hợp, lồng ghép Giáo dục môi trường trên cơ sở vận dụng các Phương pháp dạy học tích cực trong môn Công nghệ 10 ” vừa góp phần giáo dục, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh, vừa kích thích tinh thần tự học, tự nghiên cứu nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Và qua đây còn giúp học sinh yêu thích học môn này hơn, xem tiết học như là một trải nghiệm thực tế đáng thú vị

Học sinh ngoài việc hình thành kiến thức còn rèn luyện nhiều kĩ năng có thể giúp ích cho các em trong hành trình sau này Trên đây là “ý kiến’ của riêng tôi, một giáo viên dạy môn Công nghệ đang còn nhiều trăn trở, rất mong sự góp ý,

bổ sung của các đồng nghiệp để xây dựng đề tài hoàn chỉnh hơn

1.2 Điểm mới của đề tài

- Trên cơ sở khảo sát thực trạng và thực nghiệm PPDH môn Công nghệ tại Trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Bình Đề tài này góp phần đề xuất vận dụng PPDH theo hướng tích hợp, lồng ghép giáo dục môi trường trong môn Công nghệ 10 nhằm tạo sự hào hứng cho học sinh, tăng nhiệt huyết cho thầy cô quan trọng là làm cho kết quả học tập đi lên, góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh

- Nghiên cứu về PPDH tích hợp, lồng ghép, PPDH tích cực hóa người học

- Nghiên cứu các kiến thức về môi trường,giáo dục bảo vệ môi trường có liên quan đến chương trình SGK Công nghệ 10

- Rà soát lại chương trình Công nghệ 10, phương tiện, cơ sở vật chất của nhà trường

- Thực nghiệm dạy học Tích hợp, lồng ghép giáo dục môi trường trên cơ sở vận dụng các PPDH tích cực ở trường THPT trên địa bàn tỉnh Quảng Bình

- Nâng cao kĩ năng hướng dẫn, quản lý, nhận xét, đánh giá học sinh

- Nâng cao kĩ năng hợp tác, phân tích, tổng hợp, thuyết trình và đánh giá

- Giúp học sinh tự hình thành kiến thức BVMT thông qua việc giải quyết các vấn đề trong thực tiễn bằng kiến thức đã học

- Học sinh thích học môn Công nghệ 10 và đạt kết quả cao trong học tập

2 Phần nội dung

2.1 Thực trạng dạy Tích hợp, lồng ghép GDMT trong môn công nghệ 10

- Hầu hết các bài, các chương trong chương trình Công nghệ 10 đều có khả năng đưa việc GDMT vào nội dung bài học Tùy vào từng mức độ cụ thể

- Khi soạn giáo án hoặc hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài, giáo viên cần xem xét, nghiên cứu và chọn lọc những nội dung GDMT phù hợp để đưa vào nội dung bài giảng dưới dạng: tích hợp toàn phần, tích hợp một phần hoặc mức

độ liên hệ

- Trên cơ sở vận dụng PPDH tích cực thì việc tích hợp nội dung GDMT không những tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận đầy đủ kiến thức BVMT, đem lại hiệu quả cao mà còn tạo tâm lý thoải mái, tự nhiên và nhẹ nhàng trong suốt

45 phút lên lớp

- Đảm bảo tính đặc trưng và tính hệ thống của môn học, tránh sự gượng ép,

áp đặt

- Đảm bảo chuẩn kiến thức kĩ năng của bài học, tiết học

- Học sinh phải có kiến thức cơ bản về nội dung GDMT cần tích hợp

- Tích hợp là sự kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức môi trường và kiến thức môn học thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau dựa trên những mối liên hệ về lí luận và thực tiễn đề cập trong bài học

- Đối với môn Công nghệ 10 sự tích hợp, lồng ghép GDMT có thể chia thành 2 dạng sau:

* Dạng lồng ghép “kiến thức GDMT đã có trong chương trình SGK”

- Chương I – Trồng trọt, lâm nghiệp đại cương đại cương

Cụ thể ở các nội dung liên quan như:

+ Giống cây trồng

+ Phân bón

+ Đất trồng

+ Phòng trừ sâu bệnh, bảo vệ cây trồng

* Dạng liên hệ

- Các kiến thức GDMT không được đưa vào chương trình SGK nhưng dựa vào nội dung bài học Công nghệ 10 có thể bổ sung kiến thức GDMT có liên quan với bài học qua giờ giảng trên lớp

- Chương III – Bảo quản, chế biến nông, lâm, thủy sản

Ví dụ như:

+ Các nhà máy chế biến nông lâm thủy sản có gây ảnh hưởng gì đến môi trường sống

+ Liên hệ về tình trạng sản xuất cà phê nhân, khai thác gỗ, chặt phá rừng trong bài 49: Chế biến sản phẩm cây công nghiệp, lâm sản

- Chương V – Tổ chức và quản lý doanh nghiệp:

Giáo viên cho học sinh liên hệ các doanh nghiệp tiết kiệm chi phí nhưng vẫn đảm bảo hệ thống xử lí chất thải, rác thải không gây ô nhiễm môi trường 2.2 Nội dung đề tài

-Tùy vào nội dung từng bài hoặc từng phần, giáo viên có thể sử dụng kiểu

tích hợp dạng lồng ghép hay tích hợp dạng liên hệ, trên cơ sở đó hướng dẫn

học sinh nghiên cứu, khai thác kiến thức cho đúng trọng tâm

<Nguồn: Giáo viên tự nghiên cứu và biên soạn>

Tên bài Địa chỉ

tích hợp Nội dung GDMT

Dạng tích hợp Bài 2: Khảo

nghiệm giống

cây trồng

I.Mục đích, ý nghĩa của công tác khảo nghiệm GCT

- Ảnh hưởng của một số giống cây trồng tới hệ sinh thái?

Giống đó có làm mất cân bằng sinh thái trong khu vực không?

Ví dụ: Sự phát triển ồ ạt của các GCT ngoại lai (sò đo cam, mai dương, lục bình ) ảnh hưởng gì đến môi trường sinh thái

- Lồng ghép

- Liên hệ

Bài 7: Một số

tính chất của đất

II Phản ứng của dung

- Ảnh hưởng của việc bón phân hóa học (phân chua sinh

- Lồng ghép

trồng dịch đất

III Độ phì nhiêu của đất

lí) → đất chua

- Vai trò của con người trong việc hình thành độ phì nhiêu của đất

- Hiểu được cơ sở khoa học của việc bón phân, bón vôi để cải tạo đất

- Liên hệ

Bài 9: Biện

pháp cải tạo và

sử dụng đất xám

bạc màu, đất xói

mòn mạnh trơ

sỏi đá

- Cả bài - Đất không phải là tài nguyên

vô tận → dễ bị biến đổi, mất tính chất

- Nguyên nhân làm đất xấu và diện tích đất xấu ngày càng tăng

- Biện pháp cải tạo và sử dụng hợp lý

- Liên hệ

Bài 12: Đặc

điểm, tính chất,

kĩ thuật sử dụng

một số loại phân

bón thông

thường

III Kĩ thuật

sử dụng

- Bón phân hóa học và phân hữu cơ không đúng kĩ thuật sẽ gây nên những tác gì?

- Hướng sử dụng, bảo quản phân bón hợp lí nhằm hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường

- Liên hệ

Bài 13: Ứng

dụng công nghệ

vi sinh trong sản

xuất phân bón

- Cả bài - Sử dụng phân VSV không

gây ô nhiễm môi trường, cải tạo đất

- Tận dụng một số loại VSV trong vấn đề xử lý rác thải, tràn dầu → Hạn chế tình trạng

ô nhiểm môi trường

- Lồng ghép

- Liên hệ

Bài 15: Điều

kiện phát sinh,

Cả bài - Hiểu được mối liên quan chặt

chẽ giữa các yếu tố môi trường

- Liên hệ

phát triển của

sâu, bệnh hại

cây trồng

và sự phát triển của sâu bệnh

→ có biện pháp phòng trừ hợp lý

Bài 17: Phòng

trừ tổng hợp

dịch hại cây

trồng

II Biện pháp chủ yếu của phòng trừ tổng hợp dịch hại cây trồng

- Giáo dục học sinh có ý thức phòng trừ dịch hại kết hợp với BVMT theo hướng phát triển nông nghiệp bền vững

- Hậu quả của biện pháp hóa học đối với môi trường, con người

- Lồng ghép

- Liên hệ

Bài 19: Ảnh

hưởng của thuốc

hóa học BVTV

đến quần thể

sinh vật và môi

trường

- Cả bài - HS biết được tác hại của

thuốc BVTV

- HS có ý thức hơn khi tiếp xúc, sử dụng thuốc BVTV

- HS tuyên truyền, vận động nông dân sử dụng thuốc BVTV theo quy tắc 4 đúng hoặc hạn chế sử dụng

- Liên hệ

Bài 20: ứng

dụng công nghệ

vi sinh sản xuất

chế phẩm

BVTV

- Cả bài - HS có nhận thức đúng về sử

dụng chế phẩm sinh học trong phòng trừ sâu, bệnh

- Vai trò của chế phẩm sinh học với môi trường

- Lồng ghép

- Liên hệ

Chương III

(gồm 2 nội

dung chính)

1 Bảo quản

Lương thực –

Thực phẩm (Bài

41,42,43)

(Tùy vào nội dung cụ thể của từng bài

có thể tích hợp GDMT từng phần hoặc cả bài)

- Sử dụng hóa chất, tia phóng xạ trong bảo quản lương thực, thực phẩm phải nằm trong danh mục cho phép sử dụng của Bộ Nông nghiệp, Bộ

Y tế

- Sử dụng đúng nguyên tắc, không lạm dụng gây ảnh

- Liên hệ

- Lồng ghép

hưởng đến an toàn thực phẩm, con người

2 Chế biến

Lương thực –

Thực phẩm (Bài

44,46,47)

- Cả bài - Tuân thủ nguyên tắc vệ sinh

an toàn thực phẩm trong khâu chế biến

- Biện pháp hạn chế tình trạng

ô nhiễm môi trường do các nhà máy, cơ sở chế biến lương thực thực phẩm gây ra

- Lồng ghép

- Liên hệ

Bài 48: Chế

biến sản phẩm

Cây công

nghiệp và lâm

sản

- Cả bài - Tình trạng lạm dụng hóa chất

trong chế biến chè (trà)

- Xử lý bả cà phê sau chế biến

cà phê nhân

- Tình trạng chặt phá rừng, khai thác gỗ trong chế biến lâm sản

- Lồng ghép

- Liên hệ

Bài 50: Doanh

nghiệp và hoạt

động kinh

doanh của

doanh nghiệp

- Cả bài - Nâng cao ý thức bảo vệ môi

trường cho hộ gia đình và doanh nghiệp

- Lồng ghép

Bài 55: Quản lý

doanh nghiệp

III Một số biện pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp

- Để tăng lợi nhuận thì doanh nghiệp phải tiết kiệm chi phí

- Tiết kiệm chi phí không có nghĩa là doanh nghiệp đó không xây hệ thống xử lý nước thải hay là không trang bị dụng

cụ bảo hộ lao động cho công nhân

- Liên hệ

* Một số PPDH tích cực được áp dụng trong dạy học Tích hợp, lồng ghép GDMT trong môn Công nghệ 10

- Phương pháp đặt câu hỏi (vấn đáp)

+ Giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi mang tính chất kích thích sự suy nghĩ, gia công trí nhớ và vận dụng tri thức của học sinh

Ví dụ: Khi dạy Bài 9, Mục II – Đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá

Hỏi 1: Hậu quả của xói mòn đất là gì?

Hỏi 2: Em hãy nêu các biện pháp hạn chế xói mòn đất và tác dụng của các biện pháp đó

→ Qua hệ thống câu hỏi và phần trả lời của học sinh sẽ có tác dụng giáo dục ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ cây xanh trong trường học và bảo vệ môi trường trong lao động

- Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề

+ Giúp học sinh biết phát hiện, đặt ra và giải quyết các vấn đề gặp phải trong học tập và trong cuộc sống

Ví dụ: Khi dạy bài 19: Ảnh hưởng của thuốc hóa học bảo vệ thực vật đến

quần thể sinh vật và con người

Gv: Đặt ra câu hỏi nêu vấn đề sau:

+ Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường, ngộ độc thực phẩm? Biện pháp hạn chế?

Qua phần tranh luận của học sinh và đi đến kết luận → giúp học sinh phát hiện ra nguyên nhân và đưa ra biện pháp khắc phục hợp lí từ đó hình thành cho học sinh ý thức về bảo vệ môi trường sống, vệ sinh an toàn thực phẩm, tuyên truyền vận dụng người dân có ý thức hơn khi sử dụng thuốc BVTV, đặc biệt là phải đảm bảo dư lượng tối đa và thời gian cách ly

- Phương pháp thảo luận nhóm (làm việc nhóm)

+Nâng cao kĩ năng hợp tác, chọn lọc xử lý thông tin, chất vấn, phản biện cho học sinh

Ví dụ: Khi dạy bài 20: Ứng dụng công nghệ vệ sinh trong sản xuất chế

phẩm BVTV

Bài này chia thành 3 nội dung:

Nội dung 1: Chế phẩm vi khuẩn trừ sâu → Nhóm 1, 2 Nội dung 2: Chế phẩm vi rút trừ sâu → Nhóm 3, 4 Nội dung 3: Chế phẩm nấm trừ sâu → Nhóm 5, 6 Sau khi các nhóm hoàn thành nội dung và báo cáo trước lớp với sự góp ý đánh giá của lớp và giáo viên → sẽ giúp học sinh tự hình thành kiến thức và trả lời được câu hỏi tự đặt ra là “phải chăng chúng ta nên sử dụng chế phẩm sinh học thay cho chế phẩm hóa học trong phòng trừ sâu bệnh nhằm hạn chế những ảnh hưởng xấu của chế phẩm hóa học đối môi trường sống trong đó có sinh vật

và con người”

- Phương pháp dự án

+ Phát triển khả năng sáng tạo, tư duy logic, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, khả năng thuyết trình và đánh giá cho học sinh

Ví dụ: Khi dạy bài 44 và bài 46: Chế biến sản phẩm nông, ngư nghiệp

Giáo viên hướng dẫn thực hiện dự án về GDMT như sau:

Tên dự án: Tìm hiểu vấn đề môi trường ở địa phương

Bước 1: Xác định chủ đề

+ Mỗi nhóm học sinh có thể chọn những vấn đề tiêu biểu cho môi trường ở địa phương như:

+ Ô nhiễm không khí do chế biến tinh bột sắn gây ra

+ Ô nhiễm tiếng ồn, bụi do chế biến gạo của các Nhà máy xay xát

+ Tìm hiểu tình hình giết mổ gia súc, gia cầm ở Xã Thanh Trạch - Huyện

Bố Trạch - Tỉnh Quảng Bình

Bước 2: Giải quyết vấn đề:

Thông qua dự án này học sinh có thái độ đúng đắn trong việc hạn chế tình trạng ô nhiễm môi trường, và có thể các em sẽ đóng góp một phần không nhỏ vào việc ngăn chặn, giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường do các hoạt động sản xuất kinh doanh của các đơn vị đóng trên địa bàn gây ra

- Phương pháp trải nghiệm sáng tạo

+ Giúp người học có đủ kiến thức, kĩ năng, ý chí và sự sáng tạo khi giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn trong tình huống mới, không theo khuôn mẫu sẳn có

Ví dụ: Khi dạy bài 55 – Quản lý doanh nghiệp

+ Giáo viên hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu cách thức tổ chức quản lý của doanh nghiệp sản xuất đóng trên địa bàn, trong đó có đề cập đến khả năng quản

lý về môi trường và an toàn lao động của doanh nghiệp

Qua hình thức trải nghiệm này học sinh có thể tự rút ra kết luận rằng: Trong khâu quản lí doanh nghiệp để tăng lợi nhuận thì doanh nghiệp phải tiết kiệm chi phí Nhưng không có nghĩa là cắt xén hay không xây dựng hệ thống xử

lí chất thải Nếu thực tế là như vậy thì đây chính là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường trầm trọng và từ đây học sinh cũng có thể thảo luận đưa ra các biện pháp hạn chế ô nhiễm môi trường hoặc tuyên truyền cho doanh nghiệp và người dân cùng chung tay bảo vệ môi trường

- Phương pháp thí nghiệm

+ Phương pháp này nhằm minh họa cho những kiến thức đã học hoặc tìm

lời giải đáp cho một vấn đề nào đó đã đặt ra

Ví dụ: Khi dạy bài 8 : Thực hành – Xác định độ chua của đất

+ Đo độ PH của đất để biết đất chua hay đất kiềm → có biện pháp cải tạo

độ chua, độ kiềm của đất và bố trí cây trồng hợp lí

Trên đây là một số PPDH tích cực mà người dạy có thể vận dụng vào để dạy tích hợp giáo dục môi trường, nó vừa cung cấp kiến thức, vừa nâng cao ý thức BVMT, kích thích năng lực tự học, tự tìm tòi và tạo hứng thú trong học tập môn Công nghệ 10 cho học sinh

Kết quả dạy tích hợp, lồng ghép GDMT trên cơ sở vận dụng các PPDH tích

cực trong môn Công nghệ 10 ở trường THPT trên địa bàn

tỉnh Quảng Bình.

Qua khảo sát nội dung tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học môn Công nghệ 10 ở 10 lớp cuả khối 10 năm học 2017-2018 đạt kết quả như sau:

Lớp Tổng

số HS

- Từ kết quả đạt được nói trên tôi nhận thấy trong thực tế dạy học môn Công nghệ 10 giáo viên không nên áp đặt cho học sinh tiếp nhận kiến thức một cách thụ động, như vậy vô tình làm cho tiết học trở nên nhàm chán mà hiệu quả lại không cao

- Đặc biệt đối với môn Công nghệ 10 là môn học có nhiều nội dung gắn liền với thực tiễn, là môn kĩ thuật ứng dụng Vì vậy việc đổi mới PPDH là cần thiết, trong đó phải chú trọng đến việc Tích hợp, lồng ghép GDMT, vệ sinh an toàn thực phẩm vào nội dung bài học

- Giáo viên phải định hướng cho học sinh tự nghiên cứu, khám phá và hình thành tri thức qua các hoạt động học tập từ đó có thể khơi dậy niềm đam mê học tập, tìm kiếm tri thức, vận dụng tri thức vào thực tiễn để các em thấy mình là người có ích cho xã hội nhất là trong việc am hiểu và vận dụng những kiến thức bảo vệ môi trường trong học tập, trong rèn luyện, tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho mọi người