Đào tạo, bồi dưỡng nhân tài là nhiệm vụ cao cả của toàn xã hội, song trách nhiệm trực tiếp là của những người làm công tác giáo dục; và một trong những niềm vinh dự, hạnh phúc nhất của c
Trang 1MỤC LỤC
2 THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH
GIỎI CỦA TỔ NGỮ VĂN - TRƯỜNG THPT TÂN AN.
2.1 Thuận lợi………
2.2 Khó khăn………
2.3 Số liệu thống kê tình hình học sinh giỏi các năm qua ……
4 4 5
3 NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
3.2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của chuyên đề…. 6
3.2.1 Phát hiện học sinh giỏi Văn……… 6
3.2.1.1.Thế nào là học sinh giỏi Văn? 6
3.2.1.2 Làm thế nào để phát hiện học sinh giỏi Văn? 7
3.2.2 Hình thức tổ chức và kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi……
3.2.2.1 Hình thức tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi………. 8
3.2.2.2 Kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi……… 9 3.2.3 Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi……… 10
3.2.3.1 Giáo viên cung cấp cho học sinh những tên sách, danh mục sách,
lọai sách và yêu cầu học sinh tìm đọc ở thư viện và các nguồn khác………. 10
3.2.3.2 Giáo viên bồi dưỡng yêu cầu học sinh phải có tinh thần tự học, tự
vận động là vấn đề quan trọng trong thời gian bồi dưỡng Giáo viên phải có
biện pháp kiểm tra, nắm bắt vấn đề tự học và nghiên cứu của học sinh……. 12
3.2.3.3 Giáo viên cung cấp tư liệu cho học sinh và yêu cầu học sinh sưu
tầm ghi chép vào một cuốn sổ riêng những lời nhận định, đánh giá sâu sắc,
độc đáo của các nhà văn, nhà thơ……… 12
3.2.3.4 Giáo viên lựa chọn một số chuyên đề quan trọng gắn với chương
trình thi để giúp học sinh đi vào nắm bắt kiến thức của các chuyên đề đó có
3.2.3.5 Chọn lọc một số đề thi qua các kỳ thi học sinh giỏi tỉnh, đề thi
tòan quốc qua một số năm để hướng dẫn học sinh cách tiếp cận đề, hiểu đề
nắm yêu cầu đề ra, định hướng lập ý và tìm ý cho một bài văn nghị
3.2.3.6 Ra đề làm bài văn trên lớp, kể cả bài viết ở nhà để học sinh viết
Trang 21 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
Qua hơn 4000 nghìn năm lịch sử, cha ông ta rất coi trọng việc đào tạo,
bồi dưỡng nhân tài và đúc kết thành kinh nghiệm quý báu: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu rồi xuống thấp”.
Nhận thức được vấn đề này, lịch sử Việt Nam đã ghi nhận công lao nhiều nhân tài đất Việt và coi việc đào tạo nhân tài là quốc sách của nhà nước Ngày nay vấn đề bồi dưỡng nhân tài được Đảng và Nhà nước hết sức
quan tâm Văn kiện đại hội Đảng VIII đã nêu “Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”
Văn kiện Đại hội Đảng IX tiếp tục khẳng định “Phát triển giáo dục
và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố
cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”.
Đào tạo, bồi dưỡng nhân tài là nhiệm vụ cao cả của toàn xã hội, song trách nhiệm trực tiếp là của những người làm công tác giáo dục; và một trong những niềm vinh dự, hạnh phúc nhất của cuộc đời người giáo viên là đào tạo và bồi dưỡng được những học sinh giỏi Để có được học sinh giỏi thì ngòai năng lực, tố chất của học sinh còn cần có công lao bồi dưỡng của người thầy là điều không thể phủ nhận được Mỗi môn học trong nhà trường việc học và dạy đều có đặc thù riêng của nó Môn Văn cũng không ngoại lệ
đó Phương pháp dạy và học Văn đã được nói và bàn luận rất nhiều từ trước đến nay Vậy học như thế nào cho tốt? Dạy như thế nào cho thật sự có hiệu quả? Đó là điều băn khoăn trăn trở của mỗi giáo viên dạy môn Văn khi đứng lớp Một tiết dạy bình thường trên lớp cũng cần phải chuẩn bị kỹ lưỡng mới
có thể dạy tốt được và mang lại hiệu quả được Nhưng một tiết dạy bồi
Trang 3Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là nhiệm vụ nặng nề nhưng cũng rất đỗi vinh dự cho người giáo viên khi tham gia bồi dưỡng Câu hỏi mà bất cứ
ai khi tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi cũng luôn đặt ra là làm thế nào cho thật sự đạt kết quả tốt nhất trong khỏang thời gian ngắn ngủi? Làm sao để các em phát huy hết năng lực của mình trên một thời gian làm bài trong mấy giờ ấn định ? Làm thế nàơ để công lao vất vả của thầy và trò không bị uổng phí ? Làm sao để mang lại niềm vinh dự cho bản thân của các em và thành tích của nhà trường ? Đó là nỗi băn khoăn luôn thường trực trong suy nghĩ của tổ Ngữ Văn chúng tôi trong những năm qua Bằng tất cả mọi nỗ lực của mình trong việc tìm tòi, thảo luận với các đồng nghiệp chung trường và các trường bạn cùng với việc cọ xát trong thực tiễn trải nghiệm công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Văn qua một số năm học, chúng tôi mạnh dạn trao đổi,
chia sẻ một số suy nghĩ của mình qua sáng kiến kinh nghiệm “Một số kinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Văn ở trường THPT Tân
An – Huyện Càng Long”
Trang 42 THỰC TRẠNG VỀ CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI CỦA TỔ NGỮ VĂN - TRƯỜNG THPT TÂN AN.
2.1 Thuận lợi:
- Các yếu tố chủ quan :
+ Ban Giám Hiệu - lãnh đạo nhà trường có sự quan tâm, động viên sâu sắc đúng mức đến công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, luôn tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, trang thiết bị … để công tác bồi giỏi được thực hiện đúng kế hoạch và tiến độ
+ Các giáo viên trong tổ bộ môn đều dành nhiều thời gian và tâm huyết để nghiên cứu đầu tư về chuyên môn, đặc biệt là công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
+ Các giáo viên được phân công bồi dưỡng học sinh giỏi luôn chịu khó tìm tòi, tham khảo nhiều tài liệu, các tác phẩm văn học, các sách nghiên cứu lý luận phê bình văn học, các sách báo khác, tiếp cận với các đề thi học sinh giỏi tỉnh, học sinh giỏi quốc gia, các đề học sinh giỏi ở các tỉnh khác.v.v có ghi chép, tích lũy,cập nhật kịp thời Bên cạnh đó các giáo viên còn thường xuyên trao đổi với đồng nghiệp trong và ngòai trường để học hỏi
và rút ra được những kinh nghiệm cần thiết áp dụng vào quá trình bồi dưỡng
+ Đa số học sinh được chọn bồi dưỡng có ý thức học tập, rèn luyện
- Các yếu tố khách quan :
+ Chính quyền địa phương, hội khuyến học của xã, ban thường trực Hội PHHS có sự quan tâm, ủng hộ về tinh thần, hỗ trợ kinh phí khen thưởng
…để công tác bồi dưỡng được thuận lợi
+ Phòng Trung học – Sở Giáo Dục, Tổ nghiệp vụ … luôn có kế hoạch định hướng, chỉ đạo , cung cấp một số tài liệu cho công tác bồi giỏi của Tổ
bộ môn ở trường
2.2 Khó khăn:
- Trường ở địa bàn vùng sâu , tài liệu sách báo tham khảo ở thư viện còn hạn chế Trang thiết bị phục vụ cho hoạt động giảng dạy và công tác bồi dưỡng còn ít Đồ dùng dạy học bộ môn Ngữ Văn chủ yếu là do giáo viên tự sưu tầm, thiết kế và sử dụng
- Công tác tuyển chọn học sinh giỏi Văn còn gặp nhiều khó khăn.Một số học sinh giỏi một lúc nhiều bộ môn có ý thức coi nhẹ môn Văn, có học sinh không được chọn vào đội tuyển các môn tự nhiên, ngoại ngữ… mới chịu vào đội tuyển Văn Bên cạnh đó còn có việc ban đầu học sinh đăng kí ôn thi môn Văn, nhưng sau đó lại bỏ và chuyển sang môn khác Đây là một yếu tố về tư tưởng của học sinh trước tác động của xu hướng xã hội và nhiều yếu tố khách quan khác
Trang 5- Số tiết bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường còn ít.Trong khi cả học sinh trường chuyên và không chuyên đều cùng thi chung một đề Đó là một điều bất lợi cho cả thầy và trò ở trường Các em lại phải học nhiều môn nên việc đầu tư thời gian tự bồi dưỡng ở nhà không được nhiều
- Giáo viên phải bám sát việc thực hiện theo phân phối chương trình ở những tiết dạy chính khóa nên bị hạn chế phần nào về điều kiện đầu tư về chiều sâu trong về việc cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng làm bài của học sinh giỏi Giáo viên dạy bồi dưỡng vẫn phải hoàn tất công tác giảng dạy như các giáo viên khác, đôi khi còn kiêm nhiệm nhiều công tác khác như: chủ nhiệm, tổ trưởng bộ môn, thư ký hội đồng … đó là một thực tế do Ban Giám Hiệu thường giao công tác kiêm nhiệm cho những giáo viên tốt, giỏi,
có uy tín
- Kinh phí khen thưởng, phục vụ công tác bồi giỏi còn ít
2.3 Số liệu thống kê tình hình học sinh giỏi các năm qua
Công tác bồi giỏi trước khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm :
Công tác bồi giỏi khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm :
Bồi dưỡng thi vòng quốc qia
Khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm vào thực tiễn bồi dưỡng học sinh giỏi từ 2009 đến nay thì kết quả có sự thay đổi Học sinh chủ động và lạc quan khi tham gia vào đội tuyển, học tập có hứng thú và tin tưởng vào kết quả khi làm bài Chủ động, tích cực trong việc học tập, nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của giáo viên bồi dưỡng Có được 02 giải Nhì vòng tỉnh và được chọn để bồi dưỡng vòng quốc gia đối với một trường còn non trẻ và chất lượng đầu vào lớp 10 còn rất thấp là một điều đáng phấn khởi và khích lệ
Trang 63 N ỘI DUNG CỦA ĐỀ T ÀI:
3.1 Cơ sở lý luận:
Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một nhiệm vụ quan trọng, khó khăn nhưng rất đỗi vinh dự Học sinh giỏi thường là học sinh có tố chất đặc biệt khác các học sinh khác về kiến thức, khả năng cảm thụ, khả năng tư duy
và nhất là khả năng viết Như vậy tiết dạy bồi dưỡng học sinh giỏi đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị và đầu tư nhiều hơn là tiết dạy bình thường trên lớp ,thậm chí phải có quá trình tích lũy kinh nghiệm qua thời gian mới
có thể đạt hiệu quả và thuyết phục học sinh, làm cho các em thực sự hứng thú và tin tưởng Giáo viên tham gia bồi dưỡng phải có sự học tập và trau dồi rất nhiều cùng với lòng nhiệt huyết, quyết tâm cao mới có thể đáp ứng được yêu cầu của công việc
Với thời gian công tác giảng dạy và qua một số năm bồi dưỡng học sinh giỏi lớp chúng tôi nhận thấy có một vài suy nghĩ về kinh nghiệm bồi giỏi là làm sao trong vài tháng ít ỏi mà có thể có được những thành công nhất định Tiếp thu ý kiến từ các Thầy đi trước và qua trao đổi một số trường bạn trong và ngoài tỉnh, chúng tôi đã học hỏi được không ít kinh nghiệm quý báu; nên với chuyên đề này chúng tôi mạnh dạn đưa ra những suy nghĩ của mình với mong muốn góp phần trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ học tập lẫn nhau để cùng tiến bộ Đó cũng là nội dung, mục đích hướng tới của sáng kiến kinh nghiệm
3.2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của chuyên đề:
Biết rằng kiến thức, phương pháp để tiếp nhận và tìm hiểu văn học vô cùng phong phú, khó có thể nói hết được Mỗi giáo viên bồi dưỡng và người tìm hiểu văn học đều có góc nhìn và cách cảm nhận riêng Song trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm này chúng tôi chỉ đưa ra một số vấn đề rút ra được qua thực tiễn bồi dưỡng học sinh giỏi
3.2.1 Phát hiện học sinh giỏi Văn
3.2.1.1.Thế nào là học sinh giỏi Văn?
Học sinh giỏi Văn trước hết phải là những học sinh
- Có niềm say mê, yêu thích văn chương
- Có tư chất bẩm sinh, như tiếp thu nhanh, có trí nhớ bền vững, có
khả năng phát hiện vấn đề và có khả năng sáng tạo (có ý tưởng mới trong
bài làm)
Trang 7- Có vốn tri thức về tác phẩm văn học phong phú và hệ thống; có sự hiểu biết rộng về con người và xã hội
- Giàu cảm xúc và thường nhạy cảm trước mọi vấn đề của cuộc sống
- Có vốn từ tiếng Việt khá dồi dào
- Nắm chắc các kỹ năng làm bài nghị luận.
3.2.1.2 Làm thế nào để phát hiện học sinh giỏi Văn?
Từ quan niệm về học sinh giỏi nói trên, việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi cần được tiến hành từ đầu lớp 10 Cơ sở của việc tuyển chọn của chúng tôi là:
Thứ nhất, tìm hiểu kết quả của học sinh ở cấp THCS
Thứ hai, chúng tôi xem bài viết đầu tiên của học sinh (đặc biệt là học
sinh lớp 10) như một dấu ấn để bắt đầu cuộc hành trình phát hiện năng khiếu của học sinh Công việc của người thầy trong bài đầu tiên này là kiểm tra chất giọng, chất văn, cách nghĩ của học trò Những học sinh đạt được cả chất văn và ý văn trong một bài viết không phải nhiều Những nhược điểm lộ ra ở từng học trò phải được nhận biết, nét tài hoa của từng học sinh cần phải được ghi nhận và trân trọng Khi chấm bài, thầy cô không chỉ chú trọng những bài chu đáo, khuôn mẫu, đầy đủ mà còn quan tâm đến những bài có thể có chỗ chưa sâu, nhưng có chỗ độc đáo, sâu sắc phải sửa kỹ, ghi chú
kĩ, thật sự nghiêm khắc khi đánh giá và có nhật kí chấm bài Dĩ nhiên, một bài viết không thể đánh giá được năng khiếu học Văn, nhưng đó là sự khởi đầu để định hướng phát hiện, bổ sung ở những bài viết tiếp theo vì việc tuyển chọn học sinh giỏi không chỉ dừng lại ở một số bài viết mà phải theo dõi cả quá trình học tập
Khi phát hiện được những đối tượng học sinh có tiềm chất, chúng tôi
sẽ lưu ý, động viên, khuyến khích các em và có các hình thức bồi dưỡng thích hợp trên lớp trong các tiết dạy chính khóa trước khi tuyển chọn chính thức vào đội tuyển học sinh giỏi Sau một thời gian theo dõi quá trình học tập cùng với điều kiện xét tuyển chọn vào đội tuyển là các em phải có kết quả học lực từ loại Khá trở lên và điểm trung bình môn Văn tối thiểu là 7.0 Lúc đó các em sẽ chính thức vào đội tuyển học sinh Giỏi
3.2.2 Hình thức tổ chức và kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi
Trang 83.2.2.1.Hình thức tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi
Lịch sử phát triển của loài người đã chứng minh rằng thế hệ trước muốn truyền lại kiến thức, kinh nghiệm về mọi mặt cho thế hệ sau một cách tối ưu thì phải qua các hình thức giáo dục đào tạo thích hợp Vì vậy đối với học sinh giỏi cần phải có hình thức bồi dưỡng phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của các em, phù hợp với mục tiêu, nội dung, phương pháp ở bậc THPT
Các hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi rất đa dạng phong phú song có thể phân thành ba loại: Bồi dưỡng theo nhóm, bồi dưỡng trong các tiết dạy chính khóa trên lớp và hình thức bồi dưỡng đặc biệt
Bồi dưỡng theo nhóm:
Phân loại sắp xếp học sinh theo các nhóm đặc biệt có sự tương đồng
về năng lực, thành tích, năng khiếu, hứng thú Các nhóm học sinh này có sinh hoạt mỗi tuần một hoặc hai buổi
* Ưu điểm:
- Hình thức bồi dưỡng này giảm bớt sự khác biệt giữa các cá nhân trong nhóm, cho phép dễ áp dụng thử nghiệm các nội dung học ở mức độ cao hơn Học sinh được phát huy được hết khả năng nhận thức của mình Tạo nhiều cơ hội để kích thích học sinh trao đổi những năng lực, thành tích, hứng thú và phán đoán
- Thuận lợi trong việc tìm giáo viên phụ trách
* Nhược điểm:
Nếu không quản lý tốt học sinh dễ rơi vào tình trạng quá sức hoặc học lệch
Tổ chức trong lớp học bình thường
Giáo viên lựa chọn, điều chỉnh nội dung dạy học trên lớp để có sự phân hoá, phù hợp với nhu cầu nhận thức của học sinh giỏi
Trang 9* Ưu điểm:
- Việc cung cấp kiến thức để bồi dưỡng học sinh giỏi ngay trên lớp học bình thường là trách nhiệm của mỗi giáo viên
- Sự phát triển nhân cách của học sinh luôn có sự thay đổi nên lớp học bình thường là chỗ dựa tốt nhất để tiếp nhận sự biến đổi đó và để bồi dưỡng
sự phát triển toàn diện
- Sự sáng tạo và tư duy linh hoạt của học sinh giỏi có tác dụng kích thích tốt đến chất lượng của học sinh toàn lớp.Học sinh giỏi có nhận thức sâu sắc, sáng tạo hơn học sinh bình thường, nên luôn làm phong phú hơn những tình huống diễn ra trên lớp, tạo không khí học tập và hứng thú dạy học cho thầy và trò
* Nhược điểm:
Giáo viên gặp khó khăn trong việc điều khiển lớp học nhiều trình độ,
ở thời điểm này chú ý tới đối tượng học sinh yếu thì học sinh giỏi bị bỏ rơi
và ngược lại
Hình thức bồi dưỡng đặc biệt:
Đối với những trẻ em có khả năng, trí tuệ đặc biệt có thể cho học sinh nhảy lên các đơn vị kiến thức kế tiếp rút ngắn thời gian học, nhưng trong thực tế trường hợp này rất ít
Ngoài ra có thể tổ chức cho học sinh học theo tài liệu: giáo viên hướng dẫn các em tham khảo tài liệu tự chọn và tự học ở nhà, nếu gặp khó khăn thì giáo viên có thể giúp đỡ các em
Mỗi hình thức đều có những ưu, nhược điểm riêng Thông thường giáo viên sử dụng phối hợp hình thức bồi dưỡng theo nhóm và bồi dưỡng ngay tại lớp bình thường để hạn chế các nhược điểm, phát huy các ưu điểm của mỗi hình thức
3.2.2.2 Kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi
Trang 10* Phân công giáo viên thực hiện: Thông thường tổ Ngữ Văn chúng
tôi sẽ phân công 4 giáo viên đảm nhiệm công tác bồi giỏi Mỗi giáo viên sẽ phụ trách một phần, cuối cùng là 1 giáo viên tổng kết chung
* Thời gian thực hiện : Bắt đầu từ cuối năm học , kéo dài suốt thời
gian trong hè và đến cuối tháng 10 của năm học sau
Mỗi tuần lễ trong hè thực hiện 1-2 buổi, mỗi buổi khoảng 180 phút Tăng cường ôn luyện thời gian gần thi, mỗi tuần khoảng 2-3 buổi Kết hợp với thời gian học chính khóa để trau dồi thêm kiến thức và kĩ năng cho học sinh
* Nội dung thực hiện :
- Về kiến thức : Văn học dân gian, Văn học viết ( tác giả, tác phẩm các giai đoạn văn học : Từ TK X đến cuối TK XIX, đầu TK XX đến CM/8
1945, từ 1945 đến hết TK XX), lý luận văn học, thi pháp học …
- Kĩ năng làm văn : (lý thuyết và thực hành)
@ Kĩ năng hành văn : dùng từ, viết câu, dựng đoạn …
@Kĩ năng mở bài, kết bài, chuyển đoạn …
@ Kĩ năng chọn và trình bày dẫn chứng trong văn nghị luận
@ Kĩ năng lập luận
@ Kĩ năng phần tích đề, lập ý , lập dàn bài…
@ Một số kiến thức bổ trợ để viết được bài văn hay
3.2.3 Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi.
3.2.3.1 Giáo viên cung cấp cho học sinh những tên sách, danh mục sách, lọai sách và yêu cầu học sinh tìm đọc ở thư viện và các nguồn khác.
Đối với một học sinh giỏi thì yêu cầu kiến thức phải thực sự phong phú và sâu rộng thì các em mới chủ động, mạnh dạn và linh hoạt trong làm bài Kiến thức mỏng và nghèo nàn thì không thể tránh khỏi những lúng túng, ngượng ngập của bài viết Các sách do giáo viên cung cấp , giới thiệu có thể
là các tác phẩm văn học của các tác giả lớn mà các em đã được học chính khóa nhưng cần phải đọc nhiều ,biết rộng hơn rất nhiều so với nội dung học
ở sách giáo khoa