Nội dung sáng kiến: đánh giá bước đầu thực tế công tác tư vấn hướng nghiệp chọn nghề của học sinh lớp cuối cấp 12, đề xuất một số giải pháp hỗ trợ giúp học sinh có nhận thức đúng đắn hơn
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRÀ VINH
Đơn vị : trường THPT NGUYỄN ĐÁNG
=====================
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài: Một số giải pháp hỗ trợ giúp học sinh lớp 12 chọn nghề phù hợp.
Đề tài thuộc lĩnh vực chuyên môn : Quản lý
Họ và tên người thực hiện : Nguyễn Ngọc Minh Chức vụ : Phó Hiệu trưởng.
Sinh hoạt tổ chuyên môn : Văn phòng.
Càng Long, tháng5 /2019
Trang 2ĐƠN VỊ: trường THPT Nguyễn Đáng CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Huyện Càng Long Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
PHIẾU NHẬN XÉT, XẾP LOẠI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài : Một số giải pháp hỗ trợ giúp học sinh lớp 12 chọn nghề phù hợp Thời gian thực hiện: tháng 8/2009 tháng 4/2019.
Tác giả : Nguyễn Ngọc Minh
Chức vụ : Phó Hiệu trưởng.
Bộ phận công tác : Tổ Văn phòng
TỔ CHUYÊN MÔN
Nhận xét:
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
Xếp loại ………
Ngày… tháng… năm…….
Tổ trưởng HỘI ĐỒNG KHGD TRƯỜNG Nhận xét: ………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
Xếp loại :………
Ngày… tháng… năm…….
Hiệu trưởng
Trang 3BÁO CÁO TÓM TẮT Sáng kiến ( hoặc áp dụng sáng kiến ) cải tiến…
1 Người thực hiện:
- Họ và tên: Nguyễn Ngọc Minh.
- Năm sinh: 28-02-1963
- Đơn vị công tác : trường THPT NGUYỄN ĐÁNG.
- Chức vụ hiện tại: Phó Hiệu trưởng
- Trình độ chuyên môn: ĐHSP
2 Tên sáng kiến: Một số giải pháp hỗ trợ giúp học sinh lớp 12 chọn nghề phù
hợp.
3 Nội dung sáng kiến: đánh giá bước đầu thực tế công tác tư vấn hướng nghiệp chọn nghề của học sinh lớp cuối cấp 12, đề xuất một số giải pháp hỗ trợ giúp học sinh có nhận thức đúng đắn hơn trong việc chọn nghề tương lai
4 Thời gian thực hiện sáng kiến: tháng 8/20017 tháng 4/2019.
5 Phạm vi áp dụng: Bước đầu thực hiện so sánh hiệu quả công tác tư vấn hướng nghiệp chọn nghề cho học sinh lớp cuối cấp học THPT tại đơn vị
6 Hiệu quả: ( nêu tóm tắt )
Trên cơ sở khoa học giáo dục hướng nghiệp dạy nghề, giúp học sinh và gia đình nhận thức đúng đắn năng lực, khả năng, điều kiện, nhu cầu lao động để có quyết định chọn nghề phù hợp trong tương lai (dù Đại học –Cao đẳng hay Trung cấp nghề) tránh lãng phí, bở ngở, thất vọng khi ra trường góp phần giải quyết bài toán nhu cầu nguồn lực lao động cho tương lai phát triển của đất nước
Trang 4PHẦN I : MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài:
Giáo dục hướng nghiệp là một bộ phận của nội dung giáo dục phổ thông toàn diện được xác định trong Luật giáo dục Trong chiến lược phát triển giáo dục và chủ trương đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay cũng nhấn mạnh đến yêu cầu tăng cường giáo dục hướng nghiệp nhằm góp phần tích cực và có hiệu quả vào việc phân luồng cho học sinh cung ứng nguồn nhân lực phù hợp với năng lực bản thân và nhu cầu xã hội
Qua nhiều năm trực tiếp làm công tác hướng nghiệp định hướng cho học sinh lớp cuối cấp bậc THPT chọn nghề nghiệp, dù là tiếp tục theo học tại các trường ĐH-CĐ hay TCCN chuẩn bị hành trang bước vào đời sống cộng đồng, ở các em đều xuất hiện những quan niệm sai lầm khi chọn nghề Phần lớn là do Cha mẹ và bản thân học sinh chưa tự khám phá bản thân: trong mỗi người chúng ta, từng cá nhân đều có sở đoản, sở trường riêng, nó còn tiềm ẩn đến một giai đoạn nào đó mới bộc phát khả năng nổi trội về một lĩnh vực mà lúc trẻ mình chưa nhận thấy Thường họ chọn nghề theo xu hướng “thời thượng” chọn những ngành HOT, không tiên lượng được nhu cầu lao động xã hội cũng như khả năng bản thân, truyền thống nghề nghiệp
và điều kiện kinh tế gia đình … để giúp học sinh có thể theo đuổi đến cùng với nghề đã chọn
Xuất phát từ thực tế đó Tôi quyết định chọn đề tài: “Một số giải pháp hỗ trợ
giúp học sinh lớp 12 chọn nghề phù hợp”, nhằm định hướng tư vấn thêm cho
học sinh 12 rộng đường quyết định nghề tương lai của mình.
Trang 52.PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU :
Để thực hiện đề tài này tôi đã chọn và tổng hợp kết quả các phương pháp như sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm
- Phương pháp điều tra
Phạm vi nghiên cứu là đối tượng là học sinh lớp 12 sắp tốt nghiệp THPT, chọn nghề thi vào các trường ĐH-CĐ,TCCN
PHẦN II : NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN :
-Điều 27 Luật Giáo dục năm 2005 đã xác định rất roàng mục tiêu của giáo dục phổ thông như sau :
Giáo dục THPT (Trung học phổ thông ) nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông
và có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động
-Định hướng nghề nghiệp là việc thông tin cho học sinh về đặc điểm hoạt động và yêu cầu phát triển của các nghề trong xã hội, đặc biệt là các nghề các nơi đang cần rất nhiều lao động trẻ có văn hóa, về những yêu cầu tâm sinh lý của mỗi nghề, về tình hình phân công và yêu cầu điều chinhrlao động ở cộng đồng dân
cư, về hệ thống trường lớp đào tạo nghề của Nhà nước, tập thể và tư nhân
Định hướng nghề gồm : Giáo dục nghề nghiệp và tuyên truyền nghề nghiệp
-Tư vấn nghề nghiệp cho học sinh:
Tư vấn nghề nghiệp là hệ thống những biện pháp tâm lý- giáo dục nhằm đánh giá toàn bộ năng lực thể chất và trí tuệ của thanh thiếu niên, đối chiếu các năng lực
Trang 6đó với những yêu cầu do nghề nghiệp đặt ra đối với người lao động, có cân nhắc đên nhu cầu nhân lực địa phương và xã hội, loại bỏ những trường hợp may rủi, thiếu chín chắn trong khi chọn nghề
2.PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN.
2.1Tìm hiểu thực tế:
2.1.1 Thực trạng xu hướng chọn nghề của học sinh lớp 12 những năm gần đây :
2.1.1.1 Xu hướng đại học hóa của gia đình.
Phát huy truyền thống cần cù, hiếu học của dân tộc hầu hết các gia đình Việt nam ngày nay đều vượt khó đầu tư vào giáo dục với mong mỏi tương lai thế
hệ sau sẽ tốt đẹp sáng lạng hơn Truyền thống tốt đẹp đó đáng trân trọng và phát huy nhân rộng Tuy nhiên có nhiều Cha mẹ học sinh quên rằng năng lực học tập
tư chất ở mỗi người không ai giống ai, còn mang nặng suy nghĩ, ”trọng thầy khinh thợ ” nên bằng mọi giá con mình phải học đại học
2.1.1.2 Xu hướng chọn những ngành HOT.
Những năm gần đây với sự phát triển của kinh tế - xã hội cùng với việc bùng nổ thông tin học sinh có xu hướng chọn nghề đổ xô vào các ngành Y Dược, Kinh tế- Tài chính ngân hàng, Công nghệ Do đó điều đương nhiên là điểm chuẩn để xét vào học các ngành này luôn cao hơn và áp đảo so với các ngành kỹ thuật,cơ khí , khoa học ứng dụng
Điển hình điểm tuyển sinh ĐH năm 2010 :
- Đại học Y Dược tpHCM : Bs đa khoa 23,5 điểm
-Đại học Y Dược Cần thơ : Bs đa khoa 22,0 điểm
-Đại học kinh tế tpHCM : 19 điểm(khối A) /ĐH CT : kinh tế nông nghiệp điểm tuyển = 14đ, kinh tế ngoại thương = 17đ
Trang 7- Công nghệ sinh học (ĐH KHTN tpHCM ) 17đ( A), 21đ(B ) /ĐH CT 17 (A), 16(B)
-Trong khi đó điểm tuyển vào các ngành kỹ thuật (ĐHNL,ĐHCT) A:13 , B: 15.Vốn rất cần nhiều lao động có tay nghề cao phục vụ cho sự nghiệp hiện đại hóa công nghiệp hóa cho đất nước công nghiệp ở mốc ngưỡng thời gian năm 2020
Nếu thí sinh không được tư vấn kỹ càng, thấu hiểu về năng lực bản thân năng, sở trường sở đoản của mình mà chạy theo xu hướng chung thì rất dễ thất vọng
2.1.1.3 Xu hướng thoát ly khỏi nông thôn.
Hiện tại có nhiều thanh niên học sinh muốn học thành đạt để thoát khỏi
đời sống cực khổ ở nông thôn, nên có xu hướng chọn nghề tập trung vào các ngành nghề dịch vụ xa lánh các ngành kỹ thuật ứng dụng vốn rất cần nguồn nhân lực qua đào tạo có trình độ chuyên môn cao để làm chuyển biến một có hiệu quả bộ mặt kinh tế xã hội địa phương, mặc dù có nhiều tỉnh thành có chính sách ”trãi thảm đỏ” ưu đãi thu hút nhân tài mà vẫn thiếu người nhất là người của địa phương đó đã thành đạt Vấn đề này cần có cơ chế khuyến khích thu hút, chế
độ đãi ngộ thiết thực hơn từ các nhà hoạch định chính sách ở tầm vĩ mô
2.2 Nguyên nhân :
2.2.1 Học sinh và gia đình :
Bản thân học sinh chưa thật sự hiểu biết hết khả năng tiềm ẩn của mình có phù hợp với nghề sẽ chọn trước bước đường sự nghiệp thênh thang phía trước mà chỉ chọn theo cảm tính theo xu hướng xã hội
Cha mẹ học sinh còn mang nặng tư tưởng ”đại học” không đánh giá
đúng mực năng lực học tập của con em, mà phải vào đại học bằng mọi giá,
miễn con mình vào được đại học ngành nào cũng được để ” nở mặt” bằng chị bằng em với bà con xóm giềng, nên tốt nghiệp ra trường lâm vào cảnh thất
nghiệp Cũng do tâm lý trọng thầy khinh thợ nặng tư tưởng bảo thủ chủ quan và
không tiên lượng được xu thế phát triển của kinh tế xã hội chuẩn bị nguồn nhân lực cho đất nước bước vào giai đoạn phát triển thành nước công nghiệp trung
Trang 8bình vào năm 2020 đang rất cần nhiều lao động có tay nghề cao đã qua đào tạo nên từ chối cơ hội vào các trường trung cấp chuyên nghiệp, trường đào tạo nghề sau đó học liên thông lên đại học chấp nhận đi vòng vừa đở mất thời gian vừa tiết kiệm ngân sách gia đình lại vừa sức học của con em lại có được việc làm có thu nhập
2.2.2 Công tác hướng nghiệp chậm đổi mới
Từ lâu công tác hướng nghiệp cho học sinh chỉ chú trọng vào lớp cuối cấp, thông tin nghèo nàn, chậm đổi mới cho phù hợp với sự phát triển kinh tế xã hội Các hoạt động hướng nghiệp chưa động bộ, nhất là biện pháp TEST tâm lý chọn nghề cho tương lai, đối tượng học sinh là chủ thể của hoạt động này, đa số chưa thực sự chủ động tích cực cân nhắc soi rọi lại năng lực bản thân, bày tỏ chính kiến nguyện vọng mà để xem bạn bè, người thân quyết định hộ
Thực tế này cho thấy công tác hướng nghiệp cần có sự đổi mới sâu rộng nhất là các hoạt động tham quan tư vấn tại các trường đa ngành đa nghề để giúp các em có cái nhìn đầy đủ hơn, đúng đắn hơn về nghề mà ý nguyện dự kiến sẽ theo đuổi Có vậy học sinh sẽ ít bị lở nhịp chọn nhầm do hiểu lệch
3 Một số biện pháp hỗ trợ giúp học sinh chọn nghề :
3.1 Nâng cao nhận thức cho đội ngũ những người làm công tác hướng nghiệp, cha mẹ, học sinh và các lực lượng giáo dục khác
Cần làm cho các cấp quản lý quán triệt chủ trương của Đảng và Nhà nước
về nhiệm vụ giáo dục kỹ thuật-hướng nghiệp - dạy nghề đã được khẳng định trong Luật Giáo dục
-Đối với đội ngũ giáo viên và cán bộ phụ trách trực tiếp thực hiện các nội dung hướng nghiệp cần làm cho họ nhận thức đúng đắn bản chất của hoạt động này, các nội dung hướng nghiệp, các yêu cầu cần phải đạt được và cách tổ chức các con đường hướng nghiệp một cách phù hợp với thực tế tránh miễn cưỡng gượng ép làm cho có hoặc không đủ sức thu hút thuyết phục với đối tượng học sinh
Trang 9Và cũng cần làm rõ trách nhiệm giáo dục hướng nghiệp không chỉ là nhiệm vụ của bộ phận hướng nghiệp mà là trách nhiệm chung của cả hội đồng nhà trường và thực hiện xuyên suốt theo kiểu ”mưa dần thấm lâu”, để cùng nhau tác dộng đến nhận thức học sinh
-Đối với cha mẹ và bản thân học sinh :
Cha mẹ học sinh và bản thân học sinh là người quyết định sau cùng trong việc lựa chọn nghề, vì vậy nhận thức của học sinh có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả của quá trình hướng nghiệp Thông qua nhiều kênh thông tin từ công tác hướng nghiệp trong trường THPT, các trường ĐH-CĐ đến các phương tiện thông tin đại chúng trách nhiệm của Ban hướng nghiệp nhà trường THPT cần giúp cho học sinh nhận thức đúng đắn ý nghĩa của việc hướng nghiệp tư vấn chọn nghề đối với sự thành đạt nghề nghiệp của con em họ sau này Điều này rất khó trong điều kiện cơ chế thị trường hiện nay, khi mà nhận thức không ít người còn lệch lạc, không có sự hiểu biết sâu sắc về nghề nghiệp, không thể dự đoán nhu cầu nguồn nhân lực trong tương lai, hoặc ra trường phải vào được biên chế Nhà nước hoặc còn mang nặng tư tưởng đại học trong nhận thức của nhiều bậc phụ huynh không thể tư vấn giúp được cho con em mình trong quá trình chon nghề và tất yếu sẽ dẫn đến tình trạng ”thất nghiệp, thừa thầy thiếu thợ”
Vì thế trong giáo dục tư vấn chọn nghề, nhà trường cần làm cho học sinh nhận thức đúng đắn cũng như đánh giá chính xác năng lực, năng khiếu của mình
mà chọn nghề phù hợp với bản thân mình nhất theo phương châm ”tiên chọn nghề, hậu chọn trường ” có sự phân luồng hợp lý tránh chọn vào những trường
có điểm tuyển sinh quá cao,vượt tầm Lực lượng giáo dục hướng nghiệp chọn nghề cho học sinh lớp 12 cũng cần thẳn thắn mạnh dạn phân tích tư vấn thật kỹ
và đưa ra ý kiến giúp học sinh nên chọn nghề nào trường nào để thi:
Ví dụ như đối với những học sinh nằm trong top ten thật sự xuất sắc nên chọn Y-Dược, Kiến trúc, Quản trị kinh doanh ở các trường đại học nổi tiếng đại học vùng, còn ngược lại các học sinh có năng lực tầm trung bình khá nên chọn các trường có điểm tuyển không quá cao Nếu học sinh cần tư vấn đi học các trường TCCN, nghề nên chỉ bảo cho các em hãy chọn các trường tại tp Hồ
Trang 10Chí Minh, các trường nghề Trung ương nơi đó có đầy đủ điều kiện học tập hơn
và khi ra trường được các nhà tuyển dụng tin tưởng hơn có việc làm ngay đở thất nghiệp tốn công tốn của
- Nên nghĩ kỹ không phải tất cả đều vào ĐH và không phải không vào được đại học là tắt đường , còn nhiều con đường liên thông từ trung cấp nghề, Cao đảng để lên ĐH nhiều khi đi vòng lại nhanh hơn đi thẳng
Tại trường THPT Nguyễn Đáng nhận thức được điều này, nhiều năm nay một mặt thông qua hoạt động của giáo viên hướng nghiệp dạy nghề , giáo viên chủ nhiệm lớp thường xuyên tư vấn định hướng nghề nghiệp cho học sinh của lớp và là cầu nối thông tin cho phụ huynh học sinh biết nắm bắt đầy đủ về năng lực khả năng phát triển tương lai của học sinh, tư vấn giúp cho học sinh và gia đình có quyết định hợp lý nhất
- Đối với chính quyền địa phương và các lực lượng trong toàn xã hội: Tham mưu cho cấp ủy và chính quyền địa phương để họ giữ vai trò chủ trì có trách nhiệm huy động các lực lượng xã hội giúp đở các điều kiện để triển khai công tác hướng nghiệp cũng như kế hoạch sử dụng lao động trong tương lai Thường xuyên giữ mối quan hệ chặt chẽ với các cơ sở sản xuất để học sinh có thể đến tham quan thực tập
3.2.Xây dựng đội ngũ làm công tác hướng nghiệp:
Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về giáo dục hướng nghiệp trong thời gian tới, chúng ta rất cần có một đội ngũ giáo viên có phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn sâu, có năng lực sư phạm đặc biệt vai trò tư vấn tâm lý vững vàng giải quyết tốt các tình huống phức tạp mà thực tế phát sinh Đội ngũ giáo viên hướng nghiệp cần có tính chuyên trách hơn là kiêm nhiệm như hiện tại
3.3.Cải tiến nội dung và hình thức hướng nghiệp :
- Cần làm thay đổi nhận thức chọn nghề của học sinh qua các hoạt động ngoại khóa tham quan nhiều loại hình cơ sở sản xuất, nhiều trường đào tạo đa ngành đa nghề Cũng như tổ chức cho học sinh lớp 11 tham gia các Hội chợ tư vấn tuyển sinh hàng năm không đợi đến lớp 12
Trang 11Trường THPT Nguyễn Đáng đã tổ chức đưa học sinh lớp 12 tham quan tìm hiểu trường ĐH-CĐ qua các năm :
Năm 2007-2008,2008-2009 đưa hơn 350 hs tham quan Đại học Cần Thơ Năm 2009-2010 đưa 185 hs tham quan tìm hiểu Đại học Nông Lâm tp HCM
Năm 2010-2011 đưa 120 hs dự Hội chợ tư vấn mùa thi tại Đại học Cần Thơ
Và 500 hs dự tại Đại học Trà vinh
Qua tham quan tìm hiểu đã giúp cho học sinh phần nào hiểu đúng hơn về mình để đưa ra quyết định chọn trường thi cho tương lai một cách khả thi nhất, điều này thể hiện rõ qua hiệu quả đạt được bằng số lượt học sinh đỗ vào các trường hàng năm
- Làm đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy hướng nghiệp, ứng dụng Công nghệ thông tin hỗ trợ tốt hơn cho các bài hướng nghiệp cần minh họa trực quan hoặc quan sát ghi nhận đánh giá khắc phục tình trạng ”dạy chay” ở môn học chưa thu hút được sự hợp tác của chủ thể
-Tăng cường thêm cơ sở vật chất, trang thiết bị cũng như việc sử dụng phát huy có hiệu quả những thiết bị có được tránh giữ kỷ để suốt trong kho chứa
- Tăng cường trách nhiệm trực tiếp của hiệu trưởng về giáo dục hướng nghiệp , tư vấn chọn nghề cho học sinh nhất là học sinh lớp cuối cấp
PHẦN III : HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.
Nhờ sự chỉ đạo sâu sắc của lãnh đạo Sở Giáo dục và đào tạo Trà Vinh, trực tiếp là Phòng Giáo dục chuyên nghiệp, trường THPT Nguyễn Đáng không ngừng tiếp cận với các phương pháp tư vấn tuyển sinh, thực hiện tại nội bộ trường bằng nhiều hình thức: tư vấn qua thông tin mạng, sử dụng email lớp, GVCN, Ban lãnh đạo trường cử 01 làm chuyên trách,kiểm tra đôn đốc công tác giáo dục hướng nghiệp cũng như kịp thời cập nhật thông tin và định kỳ thực hiện kế hoạch tổ chức đưa học sinh đi tham quan thực tế ở các trường đa ngành