HAIKU VÀ MÙA THU

Haiku và thơ mùa thu -Phan Nhật Chiêu Có một thể thơ mà khi để nó lướt qua tâm hồn ta, ta có cảm giác như đang chạm vào thiên nhiên, chạm vào từng mùa.... Đọc haiku là chạm vào hơi thở c

Haiku và thơ mùa thu -Phan Nhật Chiêu

Có một thể thơ mà khi để nó lướt qua tâm hồn ta, ta có cảm giác như đang chạm vào thiên nhiên, chạm vào từng mùa Haiku? Đọc haiku là chạm vào hơi thở của mùa Là chạm vào hoa đào, đom đóm, lá phong, tuyết trắng

Haiku?

Đó là thể thơ nổi tiếng nhất của Nhật Bản và ngắn nhất của thế giới

Toàn bài chỉ có 17 âm tiết, có thể xếp thành 3 câu (5,7,5), tất nhiên là mỗi câu cực ngắn

Trong tiếng Nhật, thơ haiku không có vần và thường không có nhan đề.

Đề tài của haiku là thiên nhiên bốn mùa và những khoảnh khắc độc sáng trong đời

Cành bướm là hình ảnh thường thấy trong thơ

Haiku Ảnh: travel.mongabay.com

Sức mạnh của thể thơ nhỏ nhắn, mong manh này là cách nó khơi gợi, đánh thức và gây liên tưởng nơi tâm hồn ta

Cái đẹp của thể thơ nhẹ nhàng đơn sơ này là cách nó nắm bắt tố chất của sự vật trong một vài từ

Do đó, nó không có chỗ cho những tính từ hoa mỹ phù phiếm

Nếu nó muốn thể hiện nỗi buồn, nó sẽ không nhắc đến chữ buồn (hay sầu) mà sẽ xếp đặt hình ảnh để gợi lên nỗi niềm ấy Như:

Trong âm u

Hiên nhà thấm ướt

Mưa thu

(Taigi)

Cho chữ buồn vào bài thơ của Taigi sẽ là thừa Hình ảnh hiên nhà ướt mưa ấy đã là nỗi buồn rồi, một nỗi buồn sờ được, nếm được và có thể nhìn thấy

Hầu như mọi bài haiku đều gắn kết với mùa, một mùa nào đó trong năm Do đó, bài nào cũng có từ "mùa" (gọi là kigo: quý ngữ) Vì sao?

Có mấy lý do khiến cho thơ haiku cứ dùng từ "mùa" là:

1 Thói quen truyền thống của thơ ca Nhật có từ xa xưa, đặc biệt với loại thơ liên ca (renga), thơ do nhiều người cùng làm, nối tiếp nhau

2 Từ mùa chính là thi pháp của haiku, giúp nó có sức khơi gợi rất cao, vì mùa có không gian và thời gian rất lớn

3 Bản thân người Nhật quá yêu thiên nhiên, quá yêu sắc màu của những mùa luân chuyển Những từ mùa thường gặp:

Xuân: oanh, én, bướm, ếch, đào, mơ, liễu

Hạ: chim cu, đom đóm, ve sầu, chuồn chuồn, hoa bìm bìm, sen

Thu: ngân hà, trăng, nhạn, quạ, lá phong, cúc,

Đông: sương mù, tuyết, cánh đồng héo úa, năm tàn

Để sáng tác haiku (hầu như xứ nào cũng có nhà thơ sáng tác theo thể haiku, kể cả Việt Nam có thể nhìn vào vài lời khuyên sau đây của Soichi Furuta:

- Quan sát, khám phá

- Mở rộng năm giác quan cũng như kí ức và tưởng tượng, tức cả tâm hồn

- Thiên nhiên ở quanh ta và ở trong ta

- Dùng từ mùa khi thích hợp

- Có sổ tay ghi chép ngay những ý tưởng bất ngờ

- Đọc nhiều thơ haiku của các nhà thơ bậc thày cũ và mới

- Tránh dùng từ và hình ảnh sáo mòn

- Tránh dùng tính từ nếu không thật sự cần thiết

Thực ra, hầu hết những lời khuyên ấy có thể dành cho mọi thể thơ nói chung Nhưng với haiku, đấy thật sự là thiết yếu

Haiku đầy sức sống như nhà thơ lỗi lạc Issa cho thấy:

Trôi xuống dòng sông

Trên cành lá gãy

Ca vang côn trùng.

Hoặc là như nhà thơ họa sĩ Buson:

Đỉnh Yoshino

Nuốt vào mây trắng

Thở ra hoa đào.

(Trích Đi dưới mưa hồng, NXB Văn Nghệ, 2007)

Cỏ Cầu Gai @ 11:25 29/05/2009

Số lượt xem: 25

Cỏ Cầu Gai @ 11:51 10/08/2009

Số lượt xem: 2