QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO, QUA ĐÓ LÀM RÕ CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG TA VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HỒ CHÍ MINHKHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ  QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO, QUA ĐÓ LÀM RÕ CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG TA VỀ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO, QUA ĐÓ LÀM RÕ CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG TA VỀ VẤN

ĐỀ TÔN GIÁO

TIỂU LUẬN CUỐI KHÓA

(Môn học: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác–Lênin )

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nội dung nghiên cứu 3

4 Kết quả nghiên cứu 3

B PHẦN NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO 3

1.1 Khái niệm tôn giáo và vấn đề tôn giáo trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội 3

1.1.1 Khái niệm tôn giáo 3

1.1.2 Vấn đề tôn giáo trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội 4

1.2 Các quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về việc giải quyết vấn đề tôn giáo 6

CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG TA VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO THEO QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN 9

2.1 Đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam 9

2.2 Những chính sách cụ thể đối với tôn giáo ở Việt Nam 13

C KẾT LUẬN 18

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

A PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong đời sống tinh thần của con người tôn giáo luôn đóng một vai trò nhất định.Cùng với tiến trình phát triển của lịch sử loài người, tôn giáo ra đời và trở thànhmột hiện tượng xã hội Có nhiều tôn giáo khác nhau trên thế giới nhưng nhìn chungmọi tôn giáo đều hướng tới con người với những giá trị tốt đẹp Chủ nghĩa cộng sảnkhông phủ nhận tuyệt đối tôn giáo mà dung hòa tôn giáo trong đời sống, chính trị,

xã hội để phát triển Ở nước ta cũng vậy, tôn giáo đóng vai trò nhất định trong đờisống tinh thần Nhìn chung mọi giáo lý của các tôn giáo đều chứa đựng tính nhânvăn sâu sắc Những chiếc lý ấy giúp cho con người sống với nhau gần gũi hơn, cótrách nhiệm hơn với bản thân, cộng đồng với sự phát triển chung của toàn xã hội.Tôn giáo là sự tự do tín ngưỡng của mỗi công dân Nhưng đâu đó vẫn còn nhữngvấn đề giải quyết, mà từ đó đưa ra những chính sách cho phù hợp Vì vậy nhóm emquyết định chọn đề tài “QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀVIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO, QUA ĐÓ LÀM RÕ CHÍNH SÁCHCỦA ĐẢNG TA VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO” để nghiên cứu, để trước hết mỗi thànhviên trong nhóm sẽ có những hiểu biết nhất định về các tôn giáo ở Việt Nam, đồngthời xác định rõ cách nhìn nhận, lựa chọn tín ngưỡng góp phần vào sự phát triểnchung của xã hội

2 Mục đích nghiên cứu

Tín ngưỡng và tôn giáo là những vấn đề nhạy cảm và phức tạp Do đó, những vấn

đề nảy sinh từ tôn giáo cần phải được xem xét, giải quyết thận trọng, cụ thể vàchính xác Vậy, chủ nghĩa Mác – Lênin có những quan điểm như thế nào về việcgiải quyết vấn đề này?

Việt Nam là một nước đa tôn giáo, Đảng và nhà nước ta đã hiểu rõ nhu cầu tâmlinh của nhân dân Việt Nam bởi lẽ, hầu hết nhân dân Việt Nam là những tín đồ cáctôn giáo Bản tính của con người Việt Nam là khoan dung, cởi mở Do vậy, dù làtôn giáo nào, từ đâu đến thì cộng đồng cũng sẵn sàng chấp nhận miễn là nó khôngxâm phạm đến lợi ích của quốc gia và đi ngược lại truyền thống văn hóa dân tộc.Chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta được xây dựng một mặt dựa trênquan điểm cơ bản của học thuyết Mác-Lênin mặt khác căn cứ vào đặc điểm tôngiáo ở Việt Nam Tư tưởng nhất quán, xuyên suốt của Đảng và Nhà nước ta là tôntrọng quyền tự do tôn giáo của nhân dân; Tinh thần đó được Đảng và Nhà nước tathể hiện bằng hệ thống chính sách phù hợp Vậy, hệ thống chính sách đó như thếnào thì chúng ta cùng tìm hiểu?

3 Nội dung nghiên cứu

Nhóm chúng em nghiên cứu đề tài “QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC –LÊNIN VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO, QUA ĐÓ LÀM RÕCHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG TA VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO”

Nội dung nghiên cứu gồm có 2 chương và phần kết luận trình bày quan điểm củanhóm

Chương 1: Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về việc giải quyết vấn đề tôngiáo

Chương 2: Chính sách của Đảng ta về vấn đề tôn giáo theo quan điểm của chủnghĩa Mác – Lênin

4 Kết quả nghiên cứu

Hiểu được bản chất, nguồn gốc và các vấn đề tôn giáo Biết được các quan điểmcủa chủ nghĩa Mác – Lênin về việc giải quyết vấn đề tôn giáo qua đó vận dụng hiểu

rõ được Chính sách của Đảng ta về vấn đề tôn giáo

1.1.1 Khái niệm tôn giáo

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội ra đời rất sớm trong lịch sử nhân loại và tồn tạiphổ biến ở hầu hết các cộng đồng người trong lịch sử hàng ngàn năm qua Nóichung, bất cứ tôn giáo nào, với hình thái phát triển đầy đủ của nó, cũng đều baogồm: ý thức tôn giáo (thể hiện ở quan niệm về các đấng thiêng liêng cùng những tínngưỡng tương ứng) và hệ thống tổ chức tôn giáo cùng với những hoạt động mangtính chất nghi thức tín ngưỡng của nó

Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, “tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sựphản ánh hư ảo – vào trong đầu óc của con người – của những lực lượng ở bênngoài chi phối cuộc sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lựclượng ở trần thế đã mang hình thức những lực lượng siêu trần thế”

Tôn giáo là sản phẩn của con người, gắn với những điều kiện tự nhiên và lịch sử

cụ thể, xác định Về bản chất, tôn giáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự bế tắc,bất lực của con người trước tự nhiên và xã hội Tuy nhiên, trong ý thức tôn giáocũng chứa đựng nhiều giá trị phù hợp với đạo đức, đạo lý con người

Trong lịch sử xã hội loài người, tôn giáo xuất hiện từ rất sớm Nó hoàn thiện vàbiến đổi cùng với sự biến đổi của những điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa, chínhtrị Tôn giáo ra đời bởi nhiều nguồn gốc khác nhau nhưng cơ bản là từ các nguồngốc kinh tế - xã hội, nhận thức và tâm lý Khi trình độ con người thấp kém, bất lựctrước sức mạnh của tự nhiên, của xã hội con người đặt hi vọng vào những lựclượng siêu nhiên Khi những hiện tượng tự nhiên, xã hội không thể giải thích được,thay vào đó người ta giải thích bằng tôn giáo Tôn giáo góp phần bù đắp những hụthẫng trong cuộc sống, nỗi trống vắng trong tâm hồn, xoa dịu nỗi đau của conngười.

1.1.2 Vấn đề tôn giáo trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và trong xã hội xã hội chủ nghĩa, tôngiáo vẫn còn tồn tại Điều đó có nhiều nguyên nhân, trong đó có các nguyên nhânchủ yếu sau:

- Nguyên nhân nhận thức:

Trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và trong xã hội xã hội chủ nghĩa vẫncòn nhiều hiện tượng tự nhiên, xã hội và của con người mà khoa học chưa lý giảiđược, trong khi đó trình độ dân trí lại vẫn chưa thực sự được nâng cao Do đó,trước những sức mạnh tự phát của giới tự nhiên và xã hội mà con người vẫn chưathể nhận thức và chế ngự được đã khiến cho một bộ phận nhân dân đi tìm sự an ủi,che chở và lý giải chúng từ sức mạnh của thần linh

- Nguyên nhân kinh tế:

Trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nền kinh tế vẫn còn tồn tại nhiều thànhphần kinh tế với những lợi ích khác nhau của các giai cấp, tầng lớp xã hội Trongđời sống hiện thực, sự bất bình đẳng về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội vẫn còndiễn ra, sự cách biệt khá lớn về đời sống vật chất, tinh thần giữa các nhóm dân cư

còn tồn tại phổ biến Do đó, những yếu tố may rủi, ngẫu nhiên vẫn tác động mạng

mẽ đến con người, làm cho con người dễ trở nên thụ động với tư tưởng nhờ cậy,cầu mong vào những lực lượng siêu nhiên

- Nguyên nhân tâm lý:

Tín ngưỡng, tôn giáo đã tồn tại lâu đời trong lịch sử nhân loại, đã trở thành niềmtin, lối sống, phong tực tập quán, tình cảm của một bộ phân đông đảo quần chúngnhân dân qua nhiều thế hệ Bởi vậy, cho dù trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xãhội và trong xã hội xã hội chủ nghĩa đã có những biến đổi mạnh mẽ về kinh tế,chính trị - xã hội, song tôn giáo vẫn không thể biến đổi ngay cùng với tiến độ củanhững biến đổi kinh tế - xã hội mà nó phản ánh Điều đó cho thấy, trong mối quan

hệ giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, ý thức xã hội thường có tính bảo thủ hơn sovới sự biến đổi của tồn tại xã hội, trong đó ý thức tôn giáo thường lại là yếu tốmang tính chất bền vững nhất trong đời sống tinh thần của mỗi con người, của xãhội

- Nguyên nhân chính trị - xã hội:

Xét về mặt giá trị, có những nguyên tắc của tôn giáo phù hợp với chủ nghĩa xã hội,với chủ trương đường lối, chính sách của Nhà nước xã hội chủ nghĩa Đó là nhữnggiá trị đạo đức, văn hóa với tinh thần nhân đạo Đó là những giá trị đạo đức, vănhóa với tinh thần nhân đạo, hướng thiện… đáp ứng được với nhu cầu của một bộphận quần chúng nhân dân Chính vì thế, trong đó một chừng mực nhất định, tôngiáo có sức thu hút mạnh mẽ đối với một bộ phận quần chúng nhân dân Mặt khác,những thế lực phản động lợi dụng tôn giáo như một phương tiện để chống phá sựnghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

- Nguyên nhân văn hóa:

Trong thực tế sinh hoạt văn hóa xã hội, sinh hoại tín ngưỡng tôn giáo đã đáp ứngđược phần nào nhu cầu văn hóa tinh thần của cộng đồng xã hội và trong một mức

độ nhất định, có ý nghĩa giáo dục ý thức cộng đồng, phong cách, lối sống của mỗi

cá nhân trong cộng đồng Về phương diện sinh hoạt văn hóa, tôn giáo thường được

thực hiện dưới hình thức là những nghi lễ tín ngưỡng cùng với những lời răn theochuẩn mực đọa đức phù hợp với quan niệm của mỗi loại tôn giáo Những sinh hoạtvăn hóa có tính chất tín ngưỡng, tôn giáo ấy đã thu hút một bộ phận quần chúngnhân dân xuất phát từ nhu cầu văn hóa tinh thần, tình cảm của họ.

Trên đây là những nguyên nhân cơ bản khiến tôn giáo vẫn còn tồn tại trong tiếntrình xây dựng chủ nghĩa xã hội và trong xã hội xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, cùngvới tiến trình đó, tôn giáo cũng có những biên đổi cùng với sự thay đổi của nhữngđiều kiện kinh tế - xã hội, với quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

1.2 Các quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin về việc giải quyết vấn

đề tôn giáo

Giải quyết vấn đề tôn giáo cần dựa trên những quan điểm sau:

Một là, giải quyết những vấn đề phát sinh từ tôn giáo trong đời sống xã hội phảigắn liền với quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới Chủ nghĩa Mác –Lênin và hệ tư tưởng tôn giáo có sự khác nhau về thế giới quan, nhân sinh quan vàcon đường mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân Vì vậy, khắc phục dần những ảnhhưởng tiêu cực của tôn giáo phải gắn liền tới quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng

xã hội mới

Hai là, tôn trọng tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của nhân dân

Một khi tín ngưỡng tôn giáo còn là nhu cầu tinh thần của một bộ phận quần chúngnhân dân, thì chính sách nhất quán của nhà nước xã hội chủ nghĩa là tôn trọng vàbảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và quyền tự do không tín ngưỡng của công dân.Mọi công dân theo tôn giáo hoặc không theo tôn giáo đều bình đẳng trước phápluật, đều có quyền lợi và nghĩa vụ như nhau Cần phát huy những nhân tố tích cựccủa tôn giáo, đặc biệt là những giá trị đạo đức; chủ nghĩa nhân đạo và tinh thần yêunước Nghiêm cấm mọi hành vi xâm phạm tự do tín ngưỡng của công dân Đó là sự

thể hiện bản chất của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, thể hiện sự quan tâm của đảngcộng sản và nhà nước của giai cấp vô sản đến nhu cầu tinh thần của quần chúngnhân dân đối với tín ngưỡng tôn giáo.

Ba là, thực hiện đoàn kết giữa những người theo với những người không theo mộttôn giáo nào, đoàn kết các tôn giáo hợp pháp, chân chính, đoàn kết toàn dân tộc xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Nghiêm cấm mọi hành vi chia rẽ vì lý do tín ngưỡng tôngiáo Thông qua quá trình cùng nhau đoàn kết xây dựng đất nước và bảo vệ Tổquốc, nâng cao mức sống, lối sống và trình độ kiến thức của quần chúng, nhữngngười lao động có tín ngưỡng, tôn giáo sẽ dần dần đến với chủ nghĩa xã hội Nhữngngười lao động quan tâm việc xây dựng cuộc sống hạnh phúc thực sự ở thế gian -một thiên đường dưới trần gian - có ý nghĩa thiết thực hơn những cuộc tranh luậnsuông về có hay không có "cõi cực lạc", "thiên đường", v.v

V.I Lênin nhấn mạnh rằng: Những lời tuyên chiến ầm ĩ với chủ nghĩa duy tâm,những mệnh lệnh ngăn cấm tín ngưỡng, tôn giáo là những hành vi dại dột, vô chínhphủ, làm cho kẻ thù lợi dụng để kích động tình cảm tôn giáo của tín đồ, làm cho họngày càng gắn bó với tôn giáo, xa lánh, thậm chí đi đến chống lại công cuộc cải tạo

xã hội chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội Đương nhiên, như vậy không cónghĩa là coi nhẹ việc giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học, thế giới quan duy vậtcho toàn dân, trong đó có những tín đồ tôn giáo, việc làm đó góp phần nâng caotrình độ kiến thức cho toàn dân

Bốn là, phân biệt rõ hai mặt chính trị và tư tưởng trong việc giải quyết vấn đề tôngiáo Mặt tư tưởng thể hiện sự tín ngưỡng trong tôn giáo Khắc phục mặt này lànhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, gắn liền với quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội,nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào có tín ngưỡng Mặt chính trịthể hiện sự lợi dụng tôn giáo để chống lại sự nghiệp đấu tranh cách mạng, xây dựngchủ nghĩa xã hội của những phần tử phản động đội lốt tôn giáo Đấu tranh loại bỏ

mặt chính trị phản động trong lĩnh vực tôn giáo là nhiệm vụ thường xuyên, đòi hỏiphải nâng cao cảnh giác kịp thời chống lại những âm mưu và hành động của các thếlực thù địch lợi dụng tôn giáo chống phá sự nghiệp cách mạng của nhân dân, nhằmbảo vệ thành quả cách mạng, xây dựng xã hội mới - giải quyết vấn đề này vừa phảikhẩn trương, kiên quyết, vừa phải thận trọng và có sách lược đúng.

Năm là, phải có quan điểm lịch sử - cụ thể khi giải quyết vấn đề tôn giáo

Trong mỗi thời kỳ lịch sử khác nhau, vai trò và sự tác động của từng tôn giáo đốivới đời sống xã hội cũng khác nhau Quan điểm, thái độ của các giáo hội, giáo sĩ,giáo dân về các lĩnh vực, các vấn đề của xã hội có sự khác biệt Do đó, cần phải cóquan điểm lịch sử - cụ thể khi xem xét, đánh giá và giải quyết những vấn đề liênquan đến tôn giáo Người mácxít phải biết chú ý đến toàn bộ tình hình cụ thể - đó làđiều mà V.I.Lenin đã từng nhắc nhở khi giải quyết vấn đề tôn giáo Nhà nước xãhội chủ nghĩa cần phải có quan điểm và phương thức ứng xử pù hợp với từngtrường hợp cụ thế khi giải quyết các vấn đề tôn giáo

Có những tôn giáo khi mới xuất hiện như một phong trào bảo vệ lợi ích của ngườinghèo, người bị áp bức và nô lệ Nhưng rồi, tôn giáo ấy lại biến thành công cụ củagiai cấp bóc lột, thống trị Có những giáo sĩ suốt đời hành đạo luôn luôn đồng hànhcùng với dân tộc, nhưng cũng có những người đã hợp tác với các thế lực phảnđộng, đi ngược lại lợi ích quốc gia, dân tộc Có những vị chân tu luôn "kính Chúayêu nước", thiết tha sống "tốt đời, đẹp đạo", nhưng lại có những người lầm đườnglạc lối nghe theo kẻ địch phản bội Tổ quốc và suy đến cùng cũng phản lại cả lợi íchcủa giáo hội Điều khiến cho nhà nước xã hội chủ nghĩa luôn cần có thái độ, cách

cư xử phù hợp với từng trường hợp cụ thể đó là điều mà V.I Lênin đã nhắc nhở:

"Người mácxít phải biết chú ý đến toàn bộ tình hình cụ thể"

CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CỦA ĐẢNG TA VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO THEO QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN

2.1 Đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam

Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, tín ngưỡng Người dân Việt Nam có truyềnthống sinh hoạt, hoạt động tín ngưỡng từ lâu đời Các dân tộc trong cộng đồng cácdân tộc Việt Nam đều có những tín ngưỡng riêng gắn liền với đời sống kinh tế vàtâm linh của mình

Các tôn giáo: Nhà nước Việt Nam đã công nhận và cấp đăng ký hoạt động cho 38

tổ chức, hệ phái tôn giáo và 01 pháp môn tu hành thuộc 13 tôn giáo, với trên 24triệu tín đồ (chiếm khoảng 27% dân số cả nước), 83.000 chức sắc, 250.000 chứcviệc, 46 trường đào tạo chức sắc tôn giáo (tương đương từ bậc trung cấp đến trênđại học), 25 ngàn cơ sở thờ tự

Ở Việt Nam hiện có 06 tôn giáo lớn: Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Hồi giáo, CaoĐài, Hoà Hảo

Phật giáo: Đạo Phật được truyền vào Việt Nam từ những năm đầu Công nguyên

Từ thế kỷ X đến thế kỷ XV, Phật giáo Việt Nam có bước phát triển mới cùng vớinền độc lập của dân tộc Thời Lý-Trần (từ đầu thế kỷ XI đến cuối thế kỷ XIV) làthời kỳ cực thịnh của Phật giáo ở Việt Nam Vua Trần Nhân Tông là người sánglập ra Thiền phái Trúc lâm Yên tử mang bản sắc Việt Nam với tinh thần sáng tạo,dung hợp và nhập thế Phật giáo Nam Tông truyền vào phía nam của Việt Nam từthế kỷ IV sau Công nguyên Tín đồ Phật giáo Nam Tông chủ yếu là đồng bào Khơ-

me, tập trung ở đồng bằng sông Cửu Long nên gọi là Phật giáo Nam Tông Khơ-me.Phật giáo hiện nay ở Việt Nam có khoảng hơn 11 triệu tín đồ, trên 17.000 cơ sở thờ

tự, gần 47.000 chức sắc, 04 Học viện Phật giáo, 09 lớp Cao đẳng Phật học, 31trường Trung cấp

Công giáo: Nhiều nhà nghiên cứu sử học Công giáo lấy năm 1533 là thời mốc đánh