Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh bắc ninh (tt)

Xuất phát từ lý do đó, tác giả lựa chọn đề tài: "Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh" làm luận án tiến sĩ Kinh tế.. n

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngân hàng thương mại (NHTM) là tổ chức tài chính trung gian đặc biệttrong nền kinh tế, hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng Hệthống ngân hàng với mạng lưới chi nhánh rộng khắp có khả năng tác độngtới sự phát triển của tất cả mọi lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế Hoạt động củaNHTM luôn tiềm ẩn những rủi ro có khả năng ảnh hưởng dây chuyền tới nhiềuđối tượng trong nền kinh tế Phân tích tài chính (PTTC) của NHTM hiện nay đãđược rất nhiều đối tượng quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh khủng hoảng tàichính trên thế giới diễn ra gần đây có liên quan đến hoạt động kinh doanhcủa các ngân hàng Để giúp cho các đối tượng quan tâm có thể dễ dàng tiếpcận, phân tích và đưa ra các quyết định của mình thì cần thiết phải có một hệthống thông tin tài chính minh bạch, đầy đủ rõ ràng, trong đó hệ thống chỉ tiêuPTTC tại các NHTM là bộ phận thông tin quan trọng, không thể thiếu cầnphải hoàn thiện để góp phần cung cấp thông tin tài chính một cách tổng hợp,đầy đủ về tình hình tài chính của NHTM cho các chủ thể quan tâm

Hiện nay nhiều NHTM trên địa bàn Bắc Ninh hoạt động với quy mônhìn chung vẫn còn nhỏ bé, hiệu quả hoạt động của ngân hàng chưa cao, hìnhthức khai thác sản phẩm vẫn còn đơn điệu, trình độ thẩm định kinh tế - kỹthuật đối với từng dự án và từng doanh nghiệp còn thấp, đáng chú ý hơn còn

có một số tổ chức tín dụng (TCTD) ngoài quốc doanh chạy theo thành tích,chạy theo lợi nhuận đơn thuần nên thường va vấp trong hoạt động kinhdoanh, đã hoặc đang rơi vào nguy cơ mất vốn, phá sản mất khả năng thanhtoán Hoạt động kinh doanh của ngân hàng chứa đựng nhiều rủi ro, đồng thờicông tác PTTC tại chi nhánh các NHTM còn chưa được thường xuyên, chưathực sự đáp ứng được yêu cầu quản lý, đặc biệt là hệ thống chỉ tiêu phân tàichính chưa được xây dựng và sử dụng một cách phù hợp

Xuất phát từ lý do đó, tác giả lựa chọn đề tài: "Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh" làm luận án tiến sĩ Kinh tế.

2 Tổng quan về các công trình nghiên cứu

Hệ thống chỉ tiêu PTTC là công cụ quan trọng để thực hiện phân tích vàquản trị tài chính trong các đơn vị Hiện nay đã có rất nhiều công trình nghiêncứu về PTTC công ty cổ phần và hệ thống chỉ tiêu PTTC trong các đơn vị.Luận án tiến hành khái quát một số công trình nghiên cứu ở trong và ngoài

nước liên quan đến đề tài nghiên cứu theo các khía cạnh: Các công trìnhnghiên cứu về hệ thống chỉ tiêu PTTC và các công trình nghiên cứu khác liênquan đến NHTM

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu liên quan đến hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính

- Trong cuốn Giáo trình Phân tích tài chính doanh nghiệp của Học việntài chính do GS,TS Ngô Thế Chi và PGS,TS Nguyễn Trọng Cơ làm chủ biên(tái bản năm 2015); trong cuốn "Đọc và phân tích báo cáo tài chính" doPGS,TS Nguyễn Trọng Cơ và PGS,TS Nghiêm Thị Thà làm chủ biên (tái bảnnăm 2017) cho thấy để diễn đạt được nội dung PTTC doanh nghiệp, theo quanđiểm của tập thể tác giả đến từ Học viện Tài chính đã sử dụng hệ thống cácchỉ tiêu như: Hệ thống chỉ tiêu phân tích khái quát tình hình tài chính doanhnghiệp; Hệ thống chỉ tiêu phân tích chính sách tài chính; Hệ thống chỉ tiêuphân tích tiềm lực tài chính của doanh nghiệp bao gồm: Các chỉ tiêu phân tíchtình hình và kết quả kinh doanh, các chỉ tiêu về dòng tiền, các chỉ tiêu về tìnhhình công nợ, khả năng thanh toán và các chỉ tiêu phân tích hiệu suất sử dụngvốn; Hệ thống chỉ tiêu phân tích tình hình tăng trưởng và giá trị doanh nghiệp;

Hệ thống chỉ tiêu phân tích và dự báo rủi ro; Hệ thống chỉ tiêu dự báo báo cáotài chính doanh nghiệp

Trong cuốn "Phân tích báo cáo tài chính" của PGS,TS Nguyễn Năng Phúc(tái bản 2011) và cuốn "Phân tích báo cáo tài chính" của PGS,TS Nguyễn NgọcQuang (tái bản 2013) của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho thấy, để diễn đạtđược nội dung phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp thì cần sử dụng hệ thốngcác chỉ tiêu phân tích như: Hệ thống chỉ tiêu đánh giá khái quát tình hình tàichính của doanh nghiệp bao gồm: các chỉ tiêu đánh giá khái quát tình hình huyđộng vốn, mức độ độc lập tài chính của doanh nghiệp, các chỉ tiêu đánh giá khảnăng thanh toán và khả năng sinh lời của doanh nghiệp; Hệ thống chỉ tiêu phântích cấu trúc tài chính và cân bằng tài chính bao gồm: các chỉ tiêu phân tích cơ cấutài sản và nguồn vốn; các chỉ tiêu phân tích luân chuyển vốn và ổn định nguồntài trợ; Hệ thống chỉ tiêu phân tích tình hình công nợ và khả năng thanh toán; hệthống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh; Hệ thống chỉ tiêu phân tích dấuhiệu khủng hoảng và rủi ro tài chính; Dự báo chỉ tiêu trên báo cáo tài chính Luận án tiến sĩ của Nguyễn Trọng Cơ (1999) với đề tài "Hoàn thiện hệthống chỉ tiêu phân tích tài chính trong doanh nghiệp cổ phần phi tài chính ởViệt Nam", luận án đã đi vào xây dựng và hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu PTTCcho các công ty cổ phần phi tài chính tại Việt Nam Luận án đã đưa ra các giải

pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu PTTC, tuy nhiên hệ thống chỉ tiêu này đượctác giả xây dựng cho các công ty cổ phần phi tài chính nói chung ở Việt Nam.Luận án tiến sĩ của Nguyễn Ngọc Quang (năm 2002) với đề tài "Hoànthiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong các doanh nghiệp xây dựng ởViệt Nam", luận án đã chú trọng vào hoàn thiện và xây dựng hệ thống chỉ tiêuPTTC trong các doanh nghiệp xây dựng ở Việt Nam Trong công trình này,tác giả đã nghiên cứu thực trạng hệ thống chỉ tiêu PTTC trong doanh nghiệpxây dựng nói chung và đề xuất hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu PTTC cho cácdoanh nghiệp này Tuy nhiên, khía cạnh nghiên cứu của luận án tập trung vàoPTTC và hệ thống chỉ tiêu PTTC không đặc thù riêng cho các doanh nghiệpxây dựng đã niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Xuân (năm 2002) với đề tài "Hoàn thiện

hệ thống chỉ tiêu đánh giá hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mạiViệt Nam", luận án đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về phân tích hoạt độngkinh doanh của các NHTM ở Việt Nam giai đoạn 1996 - 2000, từ đó đề xuấtgiải pháp hoàn thiện chỉ tiêu đánh giá hoạt động kinh doanh của NHTM ởViệt Nam hiện nay Luận án đưa ra hệ thống chỉ tiêu phân tích hoạt động kinhdoanh của NHTM theo các khía cạnh như đánh giá khái quát tình hình tài sản -nguồn vốn; Đánh giá tình hình vốn tự có; đánh giá tình hình huy động vốn;Đánh giá tình hình dự trữ và khả năng thanh toán; đánh giá tình hình hoạtđộng tín dụng; Đánh giá tình hình thu nhập và chi phí; đánh gái tình hình thựchiện chỉ tiêu lợi nhuận và khả năng sinh lời Tuy nhiên, tác giả chưa đi sâu đếnkhía cạnh quan trọng của hoạt động NHTM là rủi ro trong kinh doanh củaNHTM, chưa quan tâm đến phân tích dòng tiền, mà trọng tâm viết về hệ thốngchỉ tiêu PTTC trong các doanh nghiệp thương mại và nhằm mục đích phục vụquản trị trong nội bộ doanh nghiệp

- Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Quyên (2010) với đề tài "Hoàn thiện hệthống chỉ tiêu phân tích tài chính cho các công ty cổ phần niêm yết trên thịtrường chứng khoán Việt Nam", luận án đã đề cập đến hệ thống chỉ tiêu PTTCchung cho các công ty cổ phần niêm yết trên thị trường chứng khoán ViệtNam Đây cũng là công trình nghiên cứu có nội dung gần với đề tài của luận

án Tuy nhiên, trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả Nguyễn ThịQuyên đã đi vào hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu PTTC chung cho tất cả cácdoanh nghiệp niêm yết thuộc nhiều ngành nghề khác nhau như bất động sản,dược phẩm, chế biến thực phẩm, mà không xây dựng hệ thống chỉ tiêu theođặc thù riêng của từng ngành

- Luận án tiến sĩ của Hồ Thị Thu Hương (2012) với đề tài "Hoàn thiện hệthống chỉ tiêu phân tích tài chính trong các công ty tài chính ở Việt Nam",Trên cơ sở mô hình tổ chức quản lý và đặc thù hoạt động kinh doanh của công

ty tài chính, tác giả luận án đã hệ thống hóa các chỉ tiêu PTTC trong công tytài chính theo 8 nhóm chỉ tiêu như: Các chỉ tiêu phản ánh quy mô tài chính;các chỉ tiêu phản ánh chính sách huy động vốn; các chỉ tiêu đánh giá độ antoàn vốn; các chỉ tiêu phản ánh chính sách tín dụng; các chỉ tiêu phản ánh chấtlượng tài sản; các chỉ tiêu phản ánh khả năng thanh toán; các chỉ tiêu phản ánhkhả năng sinh lời và các chỉ tiêu phản ánh rủi ro tài chính Công ty tài chính

có hoạt động tương tự như ngân hàng nên NCS kế thừa một số nghiên cứu của

đề tài và đi sâu vào hệ thống chỉ tiêu PTTC của các NHTM nói chung và củachi nhánh NHTM nói riêng

- Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Minh Hải (2013) về đề tài "Hoàn thiện

hệ thống chỉ tiêu phân tích hiệu quả kinh doanh trong các doanh nghiệp xâydựng công trình giao thông thuộc Bộ Giao thông Vận tải", đề tài đề cập đếncác chỉ tiêu PTTC nhưng trên góc độ là nhóm các chỉ tiêu phân tích hiệu quảkinh doanh Phạm vi nghiên cứu của đề tài là những công ty xây dựng nhưnglĩnh vực xây dựng chính là xây dựng các công trình giao thông và thuộc BộGiao thông Vận tải Hơn nữa, hệ thống chỉ tiêu mà luận án trọng tâm hoànthiện chỉ là một phần trong toàn bộ hệ thống chỉ tiêu PTTC của doanh nghiệp

- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Học viện năm 2014 của PGS.TS NghiêmThị Thà và tập thể tác giả về: "Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chínhcho các ngân hàng thương mại" [39], đề tài đã đề cập đến hệ thống chỉ tiêuPTTC cho riêng ngành ngân hàng, mà cụ thể là các NHTM cổ phần ở Việt Nam

- Bài báo "Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính nhằm tăngcường công tác kiểm toán" của TS Trần Quý Liên, đăng trên Tạp chí Nghiêncứu khoa học kiểm toán (số 43, năm 2011), Bài báo đề cập đến việc hoànthiện hệ thống chỉ tiêu PTTC trong các DN để phục vụ công tác kiểm toán màchưa đề cập đến các chỉ tiêu tài chính của NHTM

- Năm 2006: Cuốn sách "Key Management Ratios: The clearest guide tothe critical numbers that drive your business", của tác giả Ciaran Walsh viết

về các chỉ tiêu quan trọng sử dụng cho quản trị tài chính doanh nghiệp Trongcuốn sách này, tác giả nhấn mạnh đến các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinhdoanh như: Tỷ suất lợi nhuận vốn chủ sở hữu, tỷ suất lợi nhuận tổng tài sản, tỷsuất lợi nhuận trên vốn đầu tư Tác giả cũng đưa ra tiêu chuẩn để đánh giáhiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp trên các chỉ tiêu trên

- Năm 2007: Tại Thái Lan, các nhà nghiên cứu của Trường Đại họcChulalongkorn (J.Thomas Connelly và Piman Limpaphayom) đã đưa ra môhình nghiên cứu về hệ thống chỉ tiêu phân tích trong các doanh nghiệp tại TháiLan Hệ thống này gồm 9 chỉ tiêu PTTC và phi tài chính: 5 chỉ tiêu phản ánhtình hình tài chính và 4 chỉ tiêu phản ánh tình hình quản trị doanh nghiệp Các

chỉ tiêu này được trình bày cụ thể trong cuốn sách "Determinants of Corporate Disclosure and Transparency: Evidence from Hong Kong and Thailand".

- Cuốn sách "Performance measurement and management control:superior organizational performance", do NXB Elsevier Ltd phát hành năm

2004 tập hợp một số bài viết của các tác giả liên quan đến vai trò của hệ thốngchỉ tiêu PTTC, ảnh hưởng của hệ thống chỉ tiêu PTTC và mô hình xây dựng

hệ thống chỉ tiêu PTTC trong doanh nghiệp

- Bài báo "Performance efficiency evaluation of the Taiwan’s shippingindustry: an application of data envelopment analysis", của các tác giả Wen -Cheng Lin, Chin - Feng Liu (Prof.), Ching - Wu Chu (Prof.) đăng trên tạp chíProceedings of the Eastern Asia Society for Transportation Studies, số 5 năm

2005 (các trang 467-476) Bài báo giới thiệu về hệ thống chỉ tiêu đánh giáhiệu quả gồm các chỉ tiêu tài chính và chỉ tiêu phi tài chính áp dụng trongngành công nghiệp vận tải biển của Đài Loan

- Bài báo "Performance Measurement: Questions for Tomorrow", của cáctác giả Umit Bititci, Viktor Dörfler, Sai Nudurupati1 (Đại học Tổng hợpStrathclyde, Glasgow, UK), Patrizia Garengo (Đại học Tổng hợp Padova,Italy) đăng trên tạp chí Nghiên cứu SIOM Research Paper Series số 05 tháng10/2009 của Đại học Glasgow, bài báo giới thiệu về xu hướng phát triển hệthống chỉ tiêu PTTC trên thế giới trong điều kiện toàn cầu hóa

Thứ hai, các công trình nghiên cứu liên quan đến ngân hàng thương mại

Luận án tiến sĩ của Lê Thị Thanh Mỹ (năm 2017) về đề tài: "Hoàn thiệnphân tích chất lượng tín dụng tại các NHTM trên địa bàn tỉnh Bình Định".Luận án đã nghiên cứu những vấn đề lý luận về tín dụng và chất lượng tíndụng trong NHTM, đặc biệt luận án đã làm rõ nội dung phân tích chất lượngtín dụng NHTM theo các vấn đề như các nhân tố ảnh hưởng; tổ chức phântích; công cụ và kỹ thuật phân tích; nội dung phân tích Luận án đã đưa ra cácgiải pháp hoàn thiện phân tích chất lượng tín dụng tại các NHTM trên địa bàntỉnh Bình Định Như vậy tác giả luận án đã đi sâu vào hệ thống chỉ tiêu phântích chất lượng tín dụng của NHTM, mà chưa nghiên cứu tất cả các khía cạnh

về tài chính của NHTM

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Lã Thị Lâm (năm 2015) về đề tài:

"Một số các giải pháp nâng cao năng lực tài chính của các ngân hàng thươngmại cổ phần Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế" Luận án đãđưa ra những vấn đề lý luận về năng lực tài chính của các NHTM và đánh giáthực trạng năng lực tài chính của các NHTM cổ phần Việt Nam trong điềukiện hội nhập quốc tế Qua đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lựctài chính của các NHTM cổ phần trong điều kiện hội nhập

Luận án tiến sĩ của NCS Trần Trung Dũng (năm 2018) về đề tài: "Quản

lý rủi ro đạo đức trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại ViệtNam" Luận án đã đi sâu nghiên cứu về NHTM, hoạt động kinh doanh củaNHTM, rủi ro trong hoạt động kinh doanh của NHTM và đặc biệt luận án đãlàm rõ hơn rủi ro đạo đức trong hoạt động kinh doanh của NHTM

Tóm lại, qua nghiên cứu các công trình của các tác giả trong và ngoài

nước, cho thấy các công trình chủ yếu tập trung trên các khía cạnh sau:

- Các công trình nghiên cứu liên quan đến hệ thống chỉ tiêu PTTC: Chủ

yếu tiếp cận đến hệ thống chỉ tiêu PTTC của các doanh nghiệp, tuy nhiên cómột số công trình cách tiếp cận và công thức xác định khác nhau Luận án sẽ

kế thừa cách tiếp cận về khái niệm hệ thống chỉ tiêu PTTC; phân loại hệ thốngchỉ tiêu PTTC Bên cạnh đó có một số luận án, công trình NCKH liên quanđến hệ thống chỉ tiêu PTTC của công ty tài chính hoặc của NHTM trongnhững giai đoạn lịch sử nhất định, như vậy tác giả luận án sẽ kế thừa một sốchỉ tiêu tài chính đặc thù của công ty tài chính và NHTM, bên cạnh đó luận ánlàm rõ hơn những chỉ tiêu PTTC mà các chi nhánh NHTM cần thiết phải sửdụng làm cơ sở cho nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp trong điều kiệnNHNN Việt Nam đang thực thi lộ trình quản trị rủi ro theo Hiệp ước Basel II

- Các công trình nghiên cứu liên quan đến NHTM: Có nhiều công trình

nghiên cứu về chất lượng tín dụng, rủi ro đạo đức, năng lực cạnh tranh củaNHTM Tác giả luận án sẽ kế thừa những nội dung mà những công trình trước

đó đã nghiên cứu như khái niệm NHTM, hoạt động kinh doanh của NHTM,đặc biệt tác giả luận án sẽ nghiên cứu chuyên sâu về từng lĩnh vực hoạt độngkinh doanh của các NHTM để làm cơ sở cho việc nghiên cứu những vấn đề lýluận về chỉ tiêu PTTC các NHTM trong giai đoạn hiện nay khi mà NHNNViệt Nam đang thực thi lộ trình quản trị rủi ro theo Hiệp ước Basel II

Vì vậy, đề tài "Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh" được phát triển nhằm bổ

sung phần nghiên cứu về cơ sở lý luận và vận dụng thực tiễn trong quản trị

NHTM tại các chi nhánh giai đoạn 2015-2017 và khuyến nghị giải pháp đếnnăm 2020 theo lộ trình quản trị rủi ro theo Hiệp ước Basel II của Ngân hàngnhà nước Việt Nam.

3 Mục đích nghiên cứu của luận án

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là hệ thống chỉ tiêu PTTC của cácNHTM

4.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

- Về nội dung: Hệ thống chỉ tiêu PTTC phục vụ quản trị trong ngân hàng

- Về không gian: Tại các NHTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh Theo mẫu

28 NHTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh (phụ lục 2.1)

- Về thời gian: Số liệu khảo sát tại 28 NHTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninhgiai đoạn từ năm 2015 đến 2017 Các đề xuất và khuyến nghị đến năm 2025

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

5.1 Phương pháp luận được sử dụng trong nghiên cứu

Trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, luận

án sử dụng các phương pháp tư duy khoa học như quy nạp, diễn dịch, phân tích,tổng hợp, đối chiếu, so sánh, hệ thống hóa, khái quát hóa các dữ liệu NCS đãthu thập được để làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về hệ thống chỉ tiêuPTTC của các NHTM và thực trạng hệ thống chỉ tiêu PTTC của các NHTMtrên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

5.2 Phương thức nghiên cứu

5.2.1 Quá trình thu thập số liệu

Tác giả tiến hành thu thập các dữ liệu sơ cấp và thứ cấp

Dữ liệu sơ cấp là những dữ liệu mà tác giả tự thu thập được, chưa qua xử

lý Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua Phiếu khảo sát dành cho các nhàquản lý hoặc chuyên viên phụ trách tài chính tại các NHTM trên địa bàn tỉnhBắc Ninh

Theo NHNN Việt Nam, tính đến cuối năm 2017 tại Bắc Ninh có 36 ngânhàng, trong đó có Chi nhánh ngân hàng nhà nước, 10 NHTM Nhà nước, 21NHTM cổ phần, 1 ngân hàng chính sách xã hội, 1 ngân hàng hợp tác xã, 1 ngânhàng 100% vốn nước ngoài, 1 Ngân hàng Phát triển Trong đó 31 NHTM là cácchi nhánh trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh Do trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh có nhiềuNHTM nhưng NCS chỉ lựa chọn 28 NHTM được đặt trên các địa bàn thành phốBắc Ninh và huyện Từ Sơn và huyện Tiên Sơn là nơi tập trung cơ quan đầu nãocủa tỉnh, tập trung nhiều doanh nghiệp, nhiều khu công nghiệp, nhiều làng nghề(Phụ lục 2.1) làm mẫu đại diện để khảo sát

Cách thức khảo sát là gửi phiếu khảo sát qua Email hoặc gửi trực tiếp.Phiếu khảo sát được chia thành 2 phần Phần 1 là thông tin chung về ngân hàngkhảo sát và Phần 2 là nội dung khảo sát Phiếu khảo sát được NCS tập hợp vàkết quả cả 28 NHTM trên địa bàn đã trả lời phiếu khảo sát và được thể hiện ởphụ lục 2.3 Bảng tổng hợp kết quả phiếu khảo sát

Dữ liệu thứ cấp: là các dữ liệu đã được xử lý như báo cáo tài chính, báocáo thường niên, báo cáo tổng kết, báo cáo quản trị và một số tài liệu khác liênquan đến ngành Ngân hàng các website của các NHTM, Bộ, của các kết quảnghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước Các trang web được tác giả tìmkiếm đọc các bài báo, luận văn, luận án gồm trang web của các ngân hàng vàcác trang web chuyên cung cấp các bài báo nghiên cứu liên quan đến luận án.Các dữ liệu thứ cấp được sử dụng trong luận án còn bao gồm các báo cáo (sốliệu được lấy từ các phòng ban, các bộ phận: Phòng kinh doanh, phòng kế toán,phòng tổ chức, bộ phận bán hàng ) Các dữ liệu này do các NHTM cung cấphoặc khai thác được từ các công trình nghiên cứu trước đó như các bài báo, luận

án có liên quan đến luận án; các văn bản của Bộ Tài chính, Tổng cục Thốngkê, Từ các cơ sở dữ liệu sẵn có này, tác giả trình bày tổng quan nghiên cứu vàtạo ra hệ thống lý thuyết góp phần đi sâu vào phát triển nghiên cứu những nộidung hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu PTTC tại các NHTM

phân tích số liệu nhằm đáp ứng được mục tiêu nghiên cứu Tác giả sử dụng cácphương pháp phân tích nghiệp vụ như so sánh, đối chiếu, tổng hợp, phân tíchđánh giá Các dữ liệu thứ cấp được tác giả sử dụng trực tiếp trong chương 2(minh họa thực trạng) và chương 3 (minh chứng cho giải pháp) của luận án.

6 Câu hỏi nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở xác định được mục đích nghiên cứu, đối tượng và phạm vinghiên cứu, luận án đưa ra các câu hỏi nghiên cứu hướng vào mục đích nghiêncứu, dựa trên các câu hỏi nghiên cứu với nội dung chủ yếu như sau:

- Nhu cầu sử dụng thông tin của các chủ thể khác nhau liên quan đến cácNHTM từ hệ thống chỉ tiêu PTTC của các NHTM?

- Thực trạng việc vận dụng hệ thống chỉ tiêu PTTC trong các NHTM trênđịa bàn tỉnh Bắc Ninh trong thực tiễn quản lý của nhà quản trị? Hệ thống chỉtiêu PTTC đã đáp ứng yêu cầu cung cấp thông tin để các chủ thể quản lý raquyết định như thế nào?

- Hệ thống chỉ tiêu PTTC của các NHTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh cầnđược hoàn thiện như thế nào để đáp ứng yêu cầu cung cấp thông tin để các chủthể quản lý ra quyết định?

7 Các kết quả nghiên cứu dự kiến của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có những đóng góp sau:

- Về lý luận: Hệ thống hóa và làm sáng tỏ quan điểm về hệ thống chỉ tiêuPTTC của các NHTM Những đánh giá này sẽ giúp các nhà quản trị ngân hàng,nhà nghiên cứu, các cơ quan hoạch định chính sách, giảng viên, sinh viên kinh

tế có nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho công việc của mình

- Về phương diện thực tiễn: Luận án đã khái quát về các NHTM trên địabàn tỉnh Bắc Ninh và làm rõ kết quả hoạt động, đặc điểm tổ chức quản lý Trên

cơ sở điều tra chọn mẫu, luận án đã thấy được thực trạng hệ thống chỉ tiêuPTTC của các NHTM trên địa bàn tình Bắc Ninh phục vụ cho quản trị ngânhàng Qua đó, luận án sẽ đánh giá những kết quả đã đạt được và những hạn chế

về hệ thống chỉ tiêu PTTC của các NHTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Trên cơ sở định hướng phát triển ngành Ngân hàng trong thời gian tới, căn

cứ vào yêu cầu hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu PTTC của các NHTM trên địa bàntỉnh Bắc Ninh, luận án đã đưa ra các giải pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêuPTTC của các NHTM trên địa bàn Bắc Ninh

Luận án đề xuất một số kiến nghị đối với các cơ quan quản lý nhà nước,các NHTM trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh để thực hiện các giải pháp hoàn thiện trên

8 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,nội dung của luận án gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính ngân

hàng thương mại

Chương 2: Thực trạng hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính tại các ngân

hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính tại

các ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỆ THỐNG CHỈ TIÊU

PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Lý luận cơ bản về ngân hàng thương mại

1.1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại

Ngân hàng là một loại hình tổ chức có vai trò quan trọng đối với nềnkinh tế nói chung và đối với từng cộng đồng địa phương, chủ thể tham gianói riêng Với vai trò quan trọng như vậy, nhưng quan niệm như thế nào vềmột ngân hàng, và sự phân biệt nó với các tổ chức phi ngân hàng không phải

là điều đơn giản Rõ ràng, có thể định nghĩa ngân hàng thông qua chức năng

mà chúng thực hiện trong nền kinh tế

Theo Luật Ngân hàng của Pháp thì NHTM được định nghĩa: "Ngânhàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở nào đó thường xuyên nhậncủa công chúng dưới hình thức ký thác, hay hình thức khác số tiền mà họdùng cho chính họ vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính"

Ở Việt Nam, theo quy định tại Luật các TCTD thì ngân hàng được địnhnghĩa như sau: "Ngân hàng thương mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ màhoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng vớitrách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụchiết khấu và làm phương tiện thanh toán"

Như vậy, dù theo định nghĩa nào thì NHTM là một doanh nghiệp đặcbiệt Như vậy, có thể hiểu NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt, cóđối tượng kinh doanh là tiền tệ, sản phẩm của NHTM có tính đặc thù cao, cảđầu ra và đầu vào đều là tài sản tài chính

1.1.2 Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại

1.1.2.1 Hoạt động huy động vốn

1.1.2.2 Hoạt động tín dụng

1.1.2.3 Hoạt động thanh toán

1.1.2.4 Hoạt động đầu tư

1.1.2.5 Hoạt động cung cấp dịch vụ khác

Tóm lại, các NHTM hiện nay, ngoài việc thực hiện các nghiệp vụ truyềnthống còn thực hiện đa dạng hóa các nghiệp vụ khác bằng cách đầu tư vào cácthiết bị kỹ thuật, ứng dụng công nghệ thông tin vào việc cung ứng các sản phẩmdịch vụ cho khách hàng sao cho có thể trở thành ngân hàng đa năng hiện đại,đáp ứng tối đa nhu cầu của khách hàng để từ đó thu về các khoản lợi nhuận

1.1.3 Quản trị tài chính các ngân hàng thương mại

Quản trị tài chính của NHTM là việc lựa chọn, đưa ra các quyết định và

tổ chức thực hiện các quyết định tài chính nhằm đạt được các mục tiêu hoạtđộng của NHTM

Xuất phát từ đặc thù của lĩnh vực kinh doanh của NHTM thì trong mọitrường hợp các nhà quản trị NHTM đều phải đồng thời quan tâm đến tất cảcác mục tiêu vĩ mô và vi mô

Trên phương diện vĩ mô, nhà quản trị của các ngân hàng luôn phải quantâm đến các mục tiêu như: Mục tiêu tăng trưởng về kinh tế, ổn định tiền tệ,

ổn định giá cả và tạo công ăn việc làm cho người lao động

Trên phương diện vi mô, các nhà quản trị NHTM luôn phải quan tâmđến các mục tiêu cơ bản như: Tối đa hóa lợi nhuận ngân hàng; giảm thiểurủi ro trong quá trình hoạt động kinh doanh của Ngân hàng; Đảm bảo đượckhả năng thanh toán của Ngân hàng trong cả ngắn hạn và dài hạn

Quản trị tài chính NHTM bao gồm các nội dung như: Quản trị nguồnvốn huy động; quản trị tình hình đầu tư, sử dụng vốn (tài sản); quản trị thanhkhoản, quản trị dòng tiền, quản trị rủi ro của NHTM

1.2 Lý luận về hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong ngân hàng thương mại

1.2.1 Khái niệm về hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong các ngân hàng thương mại

Theo PGS,TS Nguyễn Ngọc Quang - Trường Đại học Kinh tế quốcdân, trong luận án tiến sĩ của mình có đưa ra quan điểm về bản chất hệ thống

chỉ tiêu PTTC: "Hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính là tổng thể các chỉ tiêu tài chính sắp xếp theo một trình tự nhất định nhằm đánh giá hoạt động tài chính của doanh nghiệp theo yêu cầu của cấp quản lý".

Cũng theo một nhà khoa học khác thuộc Trường Đại học Kinh tế Quốc

dân là TS Trần Quý Liên thì "Hệ thống chỉ tiêu tài chính là một bảng tổng hợp các chỉ tiêu tài chính nhằm phản ánh tình hình tài chính của doanh nghiệp phục vụ cho các đối tượng có nhu cầu".

Hai nhà khoa học trên đều thống nhất ở quan điểm hệ thống chỉ tiêu làbảng tổng hợp các chỉ tiêu và bảng tổng hợp này được sắp xếp, phản ánhtình hình tài chính doanh nghiệp nhằm phục vụ các mục đích khác nhau củacác chủ thể sử dụng thông tin

Tuy nhiên, Theo PGS,TS Nghiêm Thị Thà thì "Hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính là toàn bộ các chỉ tiêu tài chính có thể tính toán được ở một doanh nghiệp trong kỳ phân tích mà thông qua hệ thống chỉ tiêu đó có thể tiến hành phân tích, đánh giá cũng như dự đoán tình hình tài chính của doanh nghiệp một cách toàn diện đầy đủ, chính xác làm cơ sở cho việc đưa

ra quyết định của các chủ thể quản lý khác nhau".

Theo quan điểm này thì hệ thống chỉ tiêu PTTC bao gồm các chỉ tiêutài chính có thể tính toán được trong từng kỳ phân tích, và phục vụ mục đíchđưa ra các quyết định của chủ thể sử dụng

Sau khi nghiên cứu quan điểm khác nhau của các nhà khoa học, tác giả

luận án cho rằng: Hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính là tổng thể các chỉ tiêu tài chính mà thông qua hệ thống chỉ tiêu đó có thể tiến hành phân tích, đánh giá cũng như dự đoán tình hình tài chính của doanh nghiệp một cách toàn diện đầy

đủ, chính xác làm cơ sở cho việc đưa ra quyết định của các chủ thể sử dụng.

Ngân hàng thương mại là môt doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh tiền tệ

cho nên, theo quan điểm của nghiên cứu sinh thì: Hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của NHTM là một bộ phận cấu thành của hệ thống chỉ tiêu kinh tế của NHTM, phản ánh toàn bộ tình hình tài chính của ngân hàng nhằm giúp cho các chủ thể quản lý đưa ra các quyết định phù hợp.

1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính của Ngân hàng thương mại

1.2.2.1 Mô hình tổ chức quản lý của các ngân hàng thương mại 1.2.2.2 Đặc thù về kinh doanh của ngân hàng thương mại và phân cấp quản lý giữa chi nhánh cấp 1 với hội sở của các ngân hàng thương mại 1.2.2.3 Đặc trưng của ngành tài chính ngân hàng.

Một là, hoạt động mang tính chất ngành dịch vụ: sản phẩm mà NHTM

cung cấp là sản phẩm vô hình

Hai là, những đặc điểm về tài sản của NHTM: Tài sản mà NHTM đang

quản lý và sử dụng cũng được phản ánh trên bảng cân đối kế toán

Ba là, đặc trưng của nguồn vốn của NHTM.