Chăm sóc sức khỏe tâm thần nhằm nâng cao chất lượng cuốc sống, giúp cá nhân tận hưởng cuộc sống một cách tốt nhất. Các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần trên thế giới hiện nay có thể chia làm ba nhóm chính: Dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần được lồng ghép trong dịch vụ chăm sóc sức khỏe chung; Dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần ở các cơ sở chuyên khoa; Dịch vụ chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng. Trong đó, chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng có thể coi là mô hình phù hợp và hiệu quả nhất trong thực tiễn hiện nay. Với vai trò là sinh viên ngành Công tác xã hội trong tương lai sẽ hỗ trợ và giúp đỡ cho đối tượng yếu thế, tôi xin chọn chủ đề “Hoạt động Công tác xã hội với chăm sóc sức khỏe cho người tâm thần dựa vào cộng đồng tại Trung tâm chăm sóc và nuôi dưỡng người tâm thần thành phố Hà Nội” làm đề tài báo cáo trong môn học Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần lần này.
Trang 1MỤC LỤC
MỤC LỤC
DANH MỤC VIẾT TẮT
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
NỘI DUNG 2
I – CƠ SỞ LÝ LUẬN 2
1 Một số khái niệm: 2
1.1 Công tác xã hội: 2
1.2 Sức khỏe: 2
1.3 Sức khỏe tâm thần: 2
1.4 Chăm sóc sức khỏe tâm thần: 2
1.5 Cộng đồng: 3
1.6 Chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng: 3
2 Nguyên nhân dẫn đến rối loạn tâm thần: 3
2.1 Các nguyên nhân sinh học: 3
2.2 Các nguyên nhân tâm lý cá nhân: 4
2.3 Các nguyên nhân xã hội và môi trường: 4
3 Thực trạng các vấn đề về sức khỏe tâm thần: 5
3.1 Thực trạng các bệnh về sức khỏe tâm thần trên thế giới: 5
3.2 Thực trạng bệnh tâm thần tại Việt Nam: 5
4 Nhiệm vụ và vai trò của Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần: .6
5 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khỏe tâm thần và xây dựng các mô hình trong chăm sóc sức khỏe tâm thần: 7
II THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CTXH VỚI CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƯỜI TÂM THẦN DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG: 8
1 Mô tả địa bàn nghiên cứu: 8
1.1 Vị trí: 8
1.2 Chức năng: 8
1.3 Đối tượng phục vụ: 8
Trang 21.4 Nhiệm vụ, quyền hạn: 9
1.5 Cơ cấu tổ chức bộ máy Trung tâm Chăm sóc và nuôi dưỡng người tâm thần Hà Nội gồm: 10
2 Thực trạng người tâm thần trên địa bàn thành phố Hà Nội: 10
3 Về chức năng và nhiệm vụ của phòng Nghiệp vụ Công tác xã hội: 11
4 Hoạt động công tác xã hội với chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng: 12
5 Đánh giá hoạt động CTXH với chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng: 15
III – ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP: 17
KẾT LUẬN 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 3DANH MỤC VIẾT TẮT
1 CTXH : Công tác xã hội
2 UBND: Ủy ban nhân dân
3 HĐND: Hội đồng nhân dân
4 Sở LĐTB&XH: Sở Lao động Thương binh và Xã hội
Trang 4LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Sức khỏe tâm thần là một trong những vấn đề ngày càng được quan tâmtrên toàn thế giới vì sự ảnh hưởng của nó đến nền kinh tế của mỗi quốc gia, đếnchất lượng cuộc sống của con người Theo WHO, nó gây nên chi phí lớn cho cánhân, gia đình và cộng đồng Hiện nay, trên thế giới có khoảng 450 triệu ngườiđang mắc các bệnh liên quan đến sức khỏe tâm thần Tại Việt Nam, theo ướctính có khoảng 14,2% dân số mắc các bệnh liên quan đến sức khỏe tâm thầnnhưng công tác điều trị mới tập trung vào các đối tượng động kinh hoặc rối loạntâm thần nặng Nhóm bệnh có tỷ lệ mắc cao trong cộng đồng và các bệnh có khảnăng điều trị được như trầm cảm, lo âu, mất ngủ,…chiếm đến 80% gánh nặngbệnh tâm thần cộng đồng chưa là trọng tâm của các chương trình chăm sóc sứckhỏe tâm thần cộng đồng Điều này đặt ra một vấn đề đó là tìm kiếm một môhình, dịch vụ có thể đáp ứng nhu cầu và có khả năng tiếp cận đến tất cả các bệnhnhân
Chăm sóc sức khỏe tâm thần nhằm nâng cao chất lượng cuốc sống, giúp cánhân tận hưởng cuộc sống một cách tốt nhất Các dịch vụ chăm sóc sức khỏetâm thần trên thế giới hiện nay có thể chia làm ba nhóm chính: Dịch vụ chămsóc sức khỏe tâm thần được lồng ghép trong dịch vụ chăm sóc sức khỏe chung;Dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần ở các cơ sở chuyên khoa; Dịch vụ chămsóc sức khỏe dựa vào cộng đồng Trong đó, chăm sóc sức khỏe dựa vào cộngđồng có thể coi là mô hình phù hợp và hiệu quả nhất trong thực tiễn hiện nay.Với vai trò là sinh viên ngành Công tác xã hội trong tương lai sẽ hỗ trợ và giúp
đỡ cho đối tượng yếu thế, tôi xin chọn chủ đề “Hoạt động Công tác xã hội với chăm sóc sức khỏe cho người tâm thần dựa vào cộng đồng tại Trung tâm chăm sóc và nuôi dưỡng người tâm thần thành phố Hà Nội” làm đề tài báo
cáo trong môn học Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần lần này
Trang 51.2 Sức khỏe:
Sức khỏe là trạng thái không bệnh về thể chất, tinh thần và thoải mái về
xã hội và không chỉ đơn thuần là không có bệnh tật
1.3 Sức khỏe tâm thần:
Theo tổ chức Y tế Thế giới WHO (2014) đã đưa ra khái niệm về: “Sứckhỏe tâm thần là một trạng thái thoải mái, trong đó mỗi cá nhân nhận thức tiềmnăng riêng của mình, có thể đối phó với những căng thẳng của cuộc sống, có thểlàm việc tốt và có hiệu quả và có thể đóng góp cho mình hoặc cộng đồng củamình”
1.4 Chăm sóc sức khỏe tâm thần:
Chăm sóc sức khỏe tâm thần là không chỉ bó hẹp trong việc điều trị bệnhtâm thần mà nó còn đảm bảo trạng thái khỏe mạnh về mặt tinh thần, dựa trênkhía cạnh cơ bản sau:
- Khả năng tận hưởng cuộc sống: Đó là khả năng sống với hiện tại và trântrọng những gì mình có; khả năng học được kinh nghiệm từ quá khứ và lên kếhoạch cho tương lai mà không trăn trở, không dấn sâu vào những kỷ niệm đaubuồn, sự nuối tiếc hay những điều không thể thay đổi hoặc dự đoán được trongtương lai
- Khả năng phục hồi: Khả năng bình phục sau những trải nghiệm khó khănhoặc những sự kiện đau buồn trong cuộc sống như trải qua mất mát, đổ vỡ, thấtnghiệp;… khả năng chống chọi với những đau khổ tâm lý trong những sự kiện
Trang 6đó mà không mất đi sự lạc quan cũng như niềm tin của mình.
- Khả năng cân bằng: Khả năng thiết lập một sự cân bằng trước rất nhiềuphương diện của cuộc sống như thể chất, tâm lý, tinh thần, xã hội và kinh tế
- Khả năng phát triển cá nhân: Khả năng tự nhận biết năng lực và sở thíchcủa cá nhân, nuôi dưỡng những khả năng của mình để đạt được sự phát triển tốiđa
- Sự linh hoạt: Khả năng thích nghi trong những tình huống mới, khả năng
tự điều chỉnh mong đợi của mình về cuộc sống, về chính bản thân mình và vềngười khác để giải quyết vấn đề gặp phải và để cảm thấy dễ chịu hơn
1.5 Cộng đồng:
Cộng đồng là một nhóm xã hội của các cơ thể sống chung trong cùngmột môi trường thường là có các mối quan tâm chung
1.6 Chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng:
Chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng là chăm sóc sức khỏetâm thần ngay tại cộng đồng và dựa vào cộng đồng, trong đó nhấn mạnh đếnnguồn lực từ cộng đồng (gồm chính quyền địa phương, y tế cộng đồng, hàngxóm, gia đình và bản thân người có rối loạn tâm thần)
Chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng là biện pháp chiến lượcnằm trong sự phát triển của cộng đồng về chăm sóc sức khỏe tâm thần, bìnhđẳng về cơ hội hòa nhập xã hội cho người có rối loạn tâm thần Chăm sóc sứckhỏe tâm thần dựa vào cộng đồng được triển khai với sự phối hợp chung củachính bản thân người có rối loạn tâm thần, gia đình và cộng đồng bằng nhữngdịch vụ y tế, dịch vụ hỗ trợ tâm lý xã hội, giáo dục, hướng nghiệp thích hợp
2 Nguyên nhân dẫn đến rối loạn tâm thần:
Rối loạn tâm thần hiếm khi xảy ra vì một nguyên nhân đơn lẻ mà phầnlớn chúng đến từ nguyên nhân khác nhau bao gồm:
2.1 Các nguyên nhân sinh học:
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng tâm thần có thể là gen, chấn thương não,
u não, mất cân bằng hóa học trong não, nhiễm khuẩn, dùng thuốc, rượu hay matúy liều cao hoặc kéo dài, tuổi tác, suy dinh dưỡng, bệnh mãn tính như bệnh tim,suy giảm chức năng thận và gan, đái tháo đường
Trang 72.2 Các nguyên nhân tâm lý cá nhân:
Các yếu tố tâm lý cá nhân như thiếu tự tin vào bản thân, suy nghĩ tiêu cực
về một ai đó cũng là nguyên nhân dẫn đến vấn đề về sức khỏe tâm thần vì họluôn ở trong trạng thái lo lắng sợ hãi khi được giao một công việc bất kỳ hoặc tự
ra quyết định về một việc gì đó Nếu không có sự hỗ trợ kịp thời, trạng thái lolắng, căng thẳng kéo dài này dễ dàng đẩy họ vào những rối nhiễu tâm thế và ảnhhưởng lớn tới sức khỏe tâm trí
Ngoài ra, một trong số những nguyên nhân dẫn đến rối loạn tâm thần cóthể xuất phát điểm từ hoàn cảnh gia đình khác nhau Trẻ em sẽ phải trải quanhững sự kiện khác nhau như thấy được hiện tượng bạo hành gia đình, bố mẹ ly
dị, cha mẹ chết, trẻ bị bỏ rơi, thiếu sự quan tâm của người thân trong gia đình.Những sự kiện này không chỉ tác động tiêu cực đến sức khỏe thể chất và tinhthần của trẻ tại giai đoạn đó mà còn đến sức khỏe tâm thần ở các giai đoạn saunày
2.3 Các nguyên nhân xã hội và môi trường:
Các yếu tố về môi trường và xã hội của mỗi cá nhân được xem như là sựbao bọc đồng thời cũng là những nguyên nhân gây ra các vấn đề về sức khỏetâm thần Một xã hội an toàn, môi trường lành mạnh sẽ đảm bảo đời sống tinhthần của người dân trong cộng đồng Tuy nhiên, cuộc sống hiện nay đang cónhiều nguy cơ rình rập xuất phát từ tự nhiên và xã hội như thiên tai, lũ lụt haybạo lực học đường, tai nạn giao thông Chúng tác động trực tiếp và sâu sắc tớiđời sống kinh tế và tình cảm của mỗi người từ đó mà các vấn đề về sức khỏetâm thần nảy sinh
Các yếu tố về xã hội như vấn đề về tội phạm, các sự kiện gây căng thẳng
Trang 8như xung đột gia đình, thất nghiệp, mất người thân, khó khăn kinh tế, vô sinh vàbạo lực là các yếu tố căng thẳng có thể gây ra mất cân bằng hóa chất trong não
bộ dẫn đến các rối loạn tâm thần và sẽ tiến triển thành bệnh khi xảy ra các sựkiện căng thẳng trong cuộc sống
3 Thực trạng các vấn đề về sức khỏe tâm thần:
3.1 Thực trạng các bệnh về sức khỏe tâm thần trên thế giới:
Rối loạn tâm thần xảy ra không phân biệt giới, tuổi tác, chủng tộc, tôngiáo, điều kiện kinh tế
Theo WHO, trên thế giới hiện có khoảng 450 triệu người mắc các rốiloạn tâm thần hoặc lệch lạc trong các vấn đề tâm lý và thái độ cư xử
Trung bình có 800.000 người tự sát/năm, 86% số này ở các nước có thunhập thấp và trung bình, 50% nằm trong độ tuổi 15 – 44 với những rối loạn tinhthần có thể chữa trị được
Theo thống kê toàn cầu, dự báo đến năm 2030 thì 2/3 ca bệnh tăng lên sẽthuộc các nhóm nước có thu nhập thấp và trung bình Phần lớn người có vấn đề
về sức khỏe tâm thần và gia đình của họ thường có xu hướng phủ nhận nhữngtình trạng bệnh tật của bản thân và thành viên trong gia đình mình Một trongnhững lý do dẫn đến tình trạng này là vì người có bệnh về sức khỏe tâm thầnthưởng bị cộng đồng xã hội kỳ thị, phân biệt đối xử
3.2 Thực trạng bệnh tâm thần tại Việt Nam:
Các bệnh tâm thần thường gặp ở Việt Nam như:
- Bệnh tâm thần phân liệt
Trang 9- Lạm dụng chất kích thích, ma túy, chất gây nghiện,…
Theo thống kê của bệnh viện Tâm thần Trung Ương I nghiên cứu cứ 10người cho thấy có đến 15% số người dễ gặp phải các vấn đề về sức khỏe tâmthần là người lạm dụng rượu bia, chất kích thích,…rối loạn ở dậy thì 0,9%; mấttrí tuổi già 0,9%; phụ nữ trầm cảm sau sinh ở các nước phát triển 10 – 20%;người khuyết tật người mắc các bệnh tâm thần phổ biến như: tâm thần phân liệt0,47%; động kinh 0,33%; rối loạn trầm cảm 2,8%; chậm phát triển trí tuệ 0,63%,
…
Hiện nay, mạng lưới chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam gồm 2mạng lưới do Bộ Y tế và Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội quản lý Mạnglưới chăm sóc sức khỏe tâm thần của ngành y tế gồm Viện sức khỏe tâm thầnquốc gia, hai bệnh viện chuyên khoa tâm thần tuyến trung ương, 32 viện tâmthần tỉnh, 33 khoa tâm thần thuộc bệnh viện đa khoa tỉnh, 33 khoa tâm thầntrong chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng ở tuyến huyện và xã (phường) vớimức độ bao phủ hơn 70% trạm y tế xã/phường trên cả nước Mạng lưới chămsóc sức khỏe tâm thần của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội quản lý baogồm 26 trung tâm điều dưỡng phục hồi chức năng tâm thần tại 25 tỉnh thànhtrong cả nước Với những tỉnh, thành phố không có trung tâm chuyên biệt thìcông tác chăm sóc cho đối tượng trên được thực hiện trong Trung tâm bảo trợ xãhội tỉnh
4 Nhiệm vụ và vai trò của Công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần:
Ở Việt Nam do Công tác xã hội chỉ mới được xây dựng và phát triểntrong vòng mười năm gần đây nhưng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tâm thầncũng tham gia vào các hoạt động cụ thể trong quá trình giúp đỡ người tâm thầnnhư:
- Phát triển và cải thiện hệ thống chính sách an sinh xã hội trong đó có luậtpháp, chính sách, chương trình, dịch vụ liên quan tới sức khỏe tâm thần
- Trợ giúp các cá nhân, gia đình giải quyết và đối phó với vấn đề về sứckhỏe tâm thần
- Kết nối cá nhân, gia đình với hệ thống dịch vụ và nguồn lực trong xã hội
để giải quyết vấn đề liên quan tới sức khỏe tâm thần
- Thúc đẩy các tổ chức xã hội cung cấp dịch vụ và nguồn lực hoạt động có
Trang 10hiệu quả cho việc trợ giúp người có vấn đề sức khỏe tâm thần.
Ngoài việc hỗ trợ những cá nhân có vấn đề về sức khỏe tâm thần bằngcác dịch vụ trị liệu và quản lý trường hợp, nhân viên Công tác xã hội tập trungnhiều vào việc điều phối, thúc đẩy trị liệu nhóm và gia đình người có vấn đề tâmthần, hỗ trợ tìm kiếm nguồn lực, biện hộ để chắc chắn rằng tiếng nói của thânchủ được quan tâm, thực hiện hoạt động hỗ trợ phục hồi, tái hòa nhập cộngđồng
5 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khỏe tâm thần và xây dựng các mô hình trong chăm sóc sức khỏe tâm thần:
Việt Nam hiện nay cũng không có chính sách riêng về chăm sóc sức khỏetâm thần, mà một số nội dung chính sách được đề cập đến trong các chươngtrình, quyết định khác nhau do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
Ngày 10/10/1998, Chính phủ bổ sung dự án bệnh viện chăm sóc sức khỏetâm thần vào chương trình mục tiêu quốc gia về phòng chống một số bệnh xãhội Nghị quyết 1215/QĐ-TTg ngày 22/07/2011 của Chính phủ phê duyệt đề án
“Trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người rối nhiễu tâm trí, người tâmthần dựa vào cộng đồng giai đoạn 2011 – 2010”
Đề án quốc gia 1215 thể hiện quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nướctrong việc nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh tâm thần và được xem làmột bước tiến mới trong chăm sóc người tâm thần tại Việt Nam Mục tiêu đặt ra
là đến năm 2020, 90% số người tâm thần lang thang và tâm thần có hành vinguy hiểm cho gia đình và cộng đồng được phục hồi chức năng luân phiên tạicác cơ sở Bảo trợ xã hội; 90% người rối loạn tâm trí được tư vấn, trị liệu tâm lý
và sử dụng các dịch vụ Công tác xã hội khác; và 100% các gia đình có ngườibệnh tâm thần, 70% người rối nhiễu tâm trí được nâng cao nhận thức và trợ giúp
mô hình dựa vào cộng đồng Đặc biệt, đề án này đã đưa vào một khái niệm mởrộng bên cạnh “người bệnh tâm thần” giống như các đối tượng của ngành y tế đã
và đang làm, đề án 1215 xác định thêm đối tượng người rối nhiễu tâm trí – mởrộng sang các đối tượng bị bệnh khác như trầm cảm, lo âu, tâm thần do các chấtkích thích, chất gây nghiện,…Với việc xác định đối tượng này tất yếu sẽ phải đitới mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng và như thế một sựchuyển mình của hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần tại Việt Nam đã bắt đầu.Hơn nữa, lần đầu tiên một dự án được xây dựng cho lĩnh vực mới trong chăm
Trang 11sóc y tế hoàn toàn không lệ thuộc kinh phí quốc tế khi đến từ ngân sách quốc giachiếm 40% (3.340 tỷ đồng) và sự đóng góp của gia đình đối tượng chiếm 60%(5.000 tỷ đồng)
II THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CTXH VỚI CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHO NGƯỜI TÂM THẦN DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG:
1 Mô tả địa bàn nghiên cứu:
1.1 Vị trí:
Trung tâm Chăm sóc và Nuôi dưỡng người tâm thần Hà Nội là đơn vị sựnghiệp công lập trực thuộc Sở LĐTB&XH, được tổ chức và hoạt động theo Quychế hoạt động của Trung tâm do Giám đốc Sở LĐTB&XH phê duyệt
Địa điểm: Xã Thụy An, huyện Ba Vì, Thành phố Hà Nội
1.2 Chức năng:
Trung tâm Chăm sóc và Nuôi dưỡng người tâm thần Hà Nội có chứcnăng tiếp nhận, quản lý, nuôi dưỡng, chăm sóc, điều trị và phục hồi chức năngcho người mắc bệnh tâm thần theo quy định của pháp luật, tổ chức nuôi dưỡng,dạy văn hóa cho trẻ em kém phát triển về trí tuệ từ 6 – 18 tuổi đi lang thang,được thu gom chuyển đến
1.3 Đối tượng phục vụ:
Người mắc bệnh tâm thần thuộc các loại tâm thần phân liệt, rối loạn tâmthần đã được cơ quan y tế chuyên khoa tâm thần chữa trị nhiều lần những chưathuyên giảm và có kết luận bệnh mãn tính, sống độc thân không nơi nương tựahoặc gia đình thuộc diện hộ nghèo, diện đặc biệt khó khăn không tự lo đượccuộc sống; trẻ em kém phát triển về trí tuệ từ 6 – 18 tuổi đi lang thang, được thugom chuyển đến