SKKN một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tự học chuyên đề thơ mới việt nam 1932 1945

Điểm mới của đề tài Có nhiều biện pháp để rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh, trong đóviệc hướng dẫn học sinh tự học, tự đọc, thảo luận thuyết trình, làm quen vớinghiên cứu khoa học…

MỤC LỤC Phần mở đầu Trang 2

1 Lý do chọn đề tài Trang 2

2 Điểm mới của đề tài Trang 3

3 Phương pháp nghiên cứu……… Trang 4

Phần nội dung Trang 5

.1 Cơ sở lí luận……… Trang 5 1.1.Tự học – yếu tố cơ bản quyết định nhận thức Trang 5 1.2 Vài nét về phong trào Thơ mới Trang 7 2.Thực trạng vấn đề ……… Trang 8 2.1 Thực trạng nội dung nghiên cứu……… Trang 9 2.2 Khảo sát chất lượng……… Trang 10 2.3 Kết quả khảo sát……….

3 Một số biện pháp rèn luyện năng lực tự học cho HS trong phần Thơ mới

3.1 Hướng dẫn học sinh thu thập tài liệu………

Trang 11 Trang 14 Trang 14 3.2 Hướng dẫn học sinh tự học……… Trang 17 3.3 Hướng dẫn HS thảo luận, thuyết trình……… Trang 23 3.4 Hướng dẫn học sinh nghiên cứu khoa học……… Trang 26 3.5 Hướng dẫn HS viết bài trên Trang học đường, trang Web Trang 27

2 Kiến nghị và đề xuất Trang 30

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong bối cảnh nền giáo dục Việt Nam đang ở vào giai đoạn cận cuối ,chuẩn bị chuyển mình để bước vào giai đoạn thực hiện chương trình giáo dục

tổng thể 2020 trong đó chú trọng nâng cao việc giáo dục phẩm chất và nănglực học sinh gắn liền với thực tiễn và khoa học kỷ thuật để trở thành nhữngcông dân tích cực, năng động, sáng tạo và có những phẩm chất tốt đẹp đápứng nhu cầu thực tiễn của đất nước và đòi hỏi hội nhập của thế giới Hòa vào

xu thế chung về sự đổi mới, những năm gần đây ngành giáo dục đã có nhiềugiải pháp để nâng cao chất lượng giúp học sinh tự học, tự chiếm lĩnh kiếnthức, tự nghiên cứu, sáng tạo góp phần đào tạo con người phát triển toàn diện.Đặc biệt môn Ngữ Văn là một trong những môn giúp con người phát triển vềtrí tuệ và hoàn thiện nhân cách Đây là môn học vừa mang tính khoa học vừamang tính nghệ thuật góp phần bồi dưỡng tâm hồn, hướng con người đến “Chân-Thiện-Mĩ” Trong bối cảnh chung như vậy nên tôi đã mạnh dạn đưa ra

đề tài: “Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tự học chuyên đề Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945

Tự học là tiếp thu kiến thức khoa học để biến kiến thức đó thành sở hữucủa mình Đây là một cách tự xây dựng, tự phát triển của mỗi con người, đặcbiệt trong xu thế hội nhập ngày nay Nâng cao năng lực, ý thức tự học cho họcsinh yêu thích văn, học sinh giỏi văn không chỉ nâng cao tri thức mà còn gópphần hoàn thiện nhân cách, sự năng động, sáng tạo, sẵn sàng thích ứng với sựphát triển của xã hội Tự học là cả một quá trình, đòi hỏi nỗ lực, cố gắng củahọc sinh và phương pháp, cách thức hướng dẫn của người dạy để mang lạihiệu quả tốt nhất

Đối với học sinh yêu thích văn, học sinh giỏi văn, năng lực tự học vôcùng quan trọng, yêu cầu học sinh phải có khả năng tự học, tự cảm thụ, tựphân tích lí giải và đánh giá các hiện tượng văn học bằng những cảm nhận vàkiến giải riêng Đây là yếu tố cấu thành năng lực văn học của học sinh cũngnhư phẩm chất tiêu biểu của học sinh yêu thích văn, học sinh giỏi văn

Phong trào thơ mới là hiện tượng văn học, một kì công trong lịch sử thơ

Việt Nam Bởi nó là biểu tượng cho thời đại thơ nhiều sinh lực, mạnh mẽ, vừa

nỗ lực trong việc cách tân, đổi mới, vừa giữ vững mối dây liên hệ với truyền

thống Xung quanh vấn đề thơ mới quy tụ rất nhiều công trình nghiên cứu củacác tác giả, học giả tên tuổi Chính sự phong phú, phức tạp của nó tạo nên sựtranh luận sôi nổi chưa từng có trong thi ca Việt Nam Cho nên, việc tìm hiểu,nghiên cứu, mở rộng, chuyên sâu vào một số vấn đề trọng tâm của chươngtrình Ngữ văn 11 đối với học sinh lớp chọn, học sinh yêu thích văn, học sinhgiỏi văn, không phải là điều đơn giản Điều đó, nhất thiết phải cần đến sự nỗlực, cố gắng, ý thức tích cực của bản thân mỗi học sinh.

2 Điểm mới của đề tài

Có nhiều biện pháp để rèn luyện kĩ năng tự học cho học sinh, trong đóviệc hướng dẫn học sinh tự học, tự đọc, thảo luận thuyết trình, làm quen vớinghiên cứu khoa học… là những phương pháp mà chúng tôi lựa chọn và sửdụng để tìm hiểu một số tác giả và tác phẩm tiêu biểu nhất trong phong tràoThơ mới như Xuân Diệu, Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử, Huy Cận…Tôi thiếtnghĩ rằng, đây là những biện pháp thiết thực, gần gũi, có thể áp dụng khôngchỉ đối với chuyên đề Thơ mới, phần văn học Việt Nam, mà còn các chuyên

đề khác của chương trình bồi dưỡng Văn 11

Tính ưu việt của ý thức tự học, tự tìm tòi, nghiên cứu giúp các em hìnhthành các kĩ năng biết lắng nghe, biết đào sâu tìm tòi, biết trăn trở, lo lắng,suy nghĩ để không ngừng nâng cao vốn kiến thức, sự hiểu biết của mình Bêncạnh đó, còn giúp cho các em sáng tạo, thông minh trong cách trao đổi, thảoluận, trình bày vấn đề trên lớp Mỗi tiết học các em thảo luận, nêu ý kiến là cóthêm một lần hiểu, nhớ và nhớ rất lâu, chất lượng bài viết của các em có sựcải thiện Ý thức tự học chính là một trong những tiêu chí quan trọng giúpchúng đánh giá chính xác những học sinh thực sự có năng lực để chọn lựa,bồi dưỡng đúng đối tượng

3 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp khảo sát, thực nghiệm: Điều tra kết quả học tập của họcsinh thông qua hệ thống các câu hỏi liên quan đến đề tài

Phương pháp thống kê, phân loại: Sử dụng phương pháp này để thấyđược tỉ lệ học sinh hiểu tương đối tốt, hiểu được và chưa hiểu vấn đề liênquan đến đề tài.

Phương pháp so sánh, đối chiếu: So sánh, đối chiếu kết quả trước và saukhi áp dụng phương pháp giúp học sinh tự học phần Thơ mới

Phương pháp khái quát, hệ thống hóa: Chúng tôi sử dụng phương phápnày để khái quát và hệ thống những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tế dạyhọc

Thời gian có hạn, đề tài này tôi chỉ tập trung nghiên cứu “Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tự học chuyên đề Thơ mới Việt Nam 1932 - 1945” thuộc chương trình chuyên đề Ngữ văn 11 ở trường THPT Ngô Quyền

tại lớp 11A2, năm học 2017 - 2018.

PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận

1.1 Tự học – yếu tố cơ bản quyết định quá trình nhận thức

1.1.1 Quan niệm về năng lực tự học

Từ lâu, tự học được xem như một năng lực vô cùng quan trọng để dẫnđến thành công Có nhiều quan niệm khác nhau về năng lực tự học Nhưngchung quy lại, tất cả đều xem đây chính là ý thức tự nâng cao trách nhiệm củabản thân và trau dồi một cách liên tục bằng mọi cách, là khả năng tự tìm tòi,

tự học hỏi, tự nghiên cứu

Tự học, tự nghiên cứu là một quá trình, trong đó mỗi con người tự suynghĩ, tự sử dụng các năng lực trí tuệ và các phẩm chất của bản thân, tự khaithác vận dụng những điều kiện vật chất để cho công việc có hiệu quả hơn

Theo GS Nguyễn Cảnh Toàn: “Tự học là tự mình dùng các giác quan để thu nhận thông tin rồi tự mình động não, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát,

so sánh, phân tích, tổng hợp) và có khi cả cơ bắp (phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan để chiếm lĩnh được một lĩnh vực hiểu biết nào đó, một số kỹ năng nào đó, một số phẩm chất nào đó của nhân loại hay cộng đồng biến chúng thành sở hữu của mình Phát minh ra cái mới cũng có thể coi là một hình thức tự học cao cấp”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Về cách học, phải lấy tự học làm nòng cốt” Có thể nói, tự học là một trong những yếu tố quyết định chất lượng

giáo dục Tự học tạo cho người học khả năng nghiên cứu, tìm tòi để chiếmlĩnh tri thức mới Quá trình tự học giúp học sinh làm quen với các vấn đề vềkhoa học, giúp học sinh trở thành những con người chủ động, sáng tạo, tíchcực, tự giác, có kỉ luật, đáp ứng những yêu cầu của thời đại

Tác giả Nguyễn Kỳ ở Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/ 1998 cũng bàn

về khái niệm tự học: “Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra

tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp…Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”

Tóm lại, tự học là quá trình cá nhân người học tự giác, tích cực, độc lập

tự chiếm lĩnh tri thức hay kỹ năng ở một lĩnh vực nào đó bằng hành động vàphương tiện của chính mình lựa chọn, nhằm đạt được mục đích đề ra Tự học,

tự nghiên cứu ngày nay không chỉ dựa vào nỗ lực cá nhân, mà cần có sự hợptác của một nhóm người Để giáo dục ở trường học đạt được chất lượng vàhiệu quả cao cần tạo ra sự cộng hưởng giữa người dạy và người học

1.1.2 Hiệu quả của tự học đối với học sinh

Trong quá trình tiếp nhận tri thức, tự học là một trong những năng lựcquan trọng và cần thiết Đối với học sinh yêu thích văn, học sinh giỏi Vănđiều này lại càng có ý nghĩa Đây là yếu tố tiên quyết, một năng lực không thểthiếu đối với học sinh yêu thích văn, học sinh giỏi Văn

Trên thực tế giảng dạy, nếu các em không biết tự học, không có nhucầu tự tìm hiểu, nghiên cứu, không biết cách chủ động tự đọc sách và các tàiliệu để tìm hiểu kiến thức, không biết cách phân biệt cái chính và cái phụ,không biết tìm kiến thức trọng tâm để học, không biết từ cái đã biết mà suy racái chưa biết thì đó quả là điều đáng lo ngại đối với giáo viên giảng dạy, bồidưỡng học sinh giỏi văn

Như vậy, tự học là cách thức tốt nhất để các em có một nền tảng kiếnthức vững chắc, sâu và rộng Từ đó, các em có tinh thần tự tin, có bản lĩnh, ýthức rõ được năng lực thực sự của bản thân, nâng tầm của học sinh yêu thíchvăn, học sinh giỏi văn, đáp ứng những yêu cầu của học sinh trong đội tuyểnhọc sinh giỏi các cấp

Ý thức, năng lực tự học, tự tìm tòi, nghiên cứu của các em được thể hiệntrước hết ở thái độ nghiêm túc, có tinh thần trách nhiệm cao trong mỗi giờ học

văn, bồi dưỡng học sinh giỏi văn Các em biết lắng nghe, biết đào sâu tìm tòi,biết trăn trở, lo lắng, suy nghĩ để không ngừng nâng cao vốn kiến thức, sựhiểu biết của mình.

Bên cạnh đó, ý thức tự học còn giúp cho các em sáng tạo, thông minhtrong cách trao đổi, thảo luận, trình bày vấn đề trên lớp Mỗi tiết các em tranhluận, nêu ý kiến của bản thân là có thêm một lần hiểu, nhớ và nhớ rất lâu.Quan trọng hơn hết, chất lượng bài viết của các em chắc chắn sẽ có sự cảithiện

Bởi vậy, ý thức tự học chính là thước đo để nhận biết, đánh giá chính xácnhững học sinh thực sự có năng lực, học sinh giỏi văn Đây cũng là một trongnhững tiêu chí quan trọng giúp chúng ta có thể chọn lựa, bồi dưỡng đúng đốitượng

1.2 Vài nét về phong trào Thơ mới (1932 - 1945).

Phong trào Thơ mới ra đời là tiếng nói, nhu cầu thẩm mĩ của giai cấptiểu tư sản và tư sản thành thị cùng với sự giao lưu văn học Đông Tây Nhưngđồng thời, ở phương diện khác, sự hình thành và phát triển của Thơ mới cũngđược xem là sự tự ý thức, sự chủ động tiếp thu và tiếp biến các giá trị văn họctiến bộ để các nước Châu Á hiện đại hóa văn học, gia nhập tiến trình chungcủa văn học thế giới

Năm 1941, Hoài Thanh đã xem đó là Một thời đại trong thi ca Chính Thơ mới đã “làm rạn vỡ những khuôn khổ ngàn năm không di dịch” vốn bị

gò bó bởi các qui phạm, điển phạm, các phép tắc, niêm luật, vần điệu, sáongữ,… đã từng “cố thủ” suốt 10 thế kỷ qua Đằng sau đó là một quan niệmvăn học mới, một ý thức mới, một hình thức mới, một cảm quan mới về nhânsinh và vũ trụ,… đã được hình thành

Thơ mới cất lên tiếng nói của cái “tôi” trữ tình đầy cảm xúc, đầy khátkhao hòa nhập với thế giới, của trái tim thổn thức yêu thương Đề tài tình yêuđược nhiều nhà thơ tập trung khai thác Cái đẹp được tôn vinh, thế giới của

thơ là thế giới mộng tưởng, thế giới của ước vọng, thế giới lý tưởng chỉ cótrong tưởng tượng

Thơ mới giải phóng hình thức thơ, phá bỏ rào cản cổ điển, phá bỏ cấutrúc, câu thơ tự do tuôn chảy theo cảm xúc của chủ thể trữ tình, số dòng, cáchgieo vần, cách ngắt nhịp biến hóa khác nhau qua từng bài thơ, nhiều thủ pháp

ẩn dụ, giàu chất hội họa, màu sắc rực rỡ Lao động nghệ thuật được đề cao,ngôn từ lên ngôi, xuất hiện nhiều hình ảnh biểu tượng có tính khơi gợi, ámảnh Hình tượng thơ mang màu sắc tượng trưng, đề cao khoảng lặng, bóng tối,

đi vào cái ảo, cái bên trong Bản chất sự vật nằm trong các quan hệ vô hình Trong giai đoạn cuối cùng, các nhà thơ mới chịu ảnh hưởng của chủnghĩa siêu thực, hướng đến con người toàn nguyên, được khám phá không chỉ

ở phần hoạt động bên ngoài, phần chịu sự chi phối của ý thức sáng tỏ mà còn

có phần ngủ trong vô thức, nói cách khác là nó đang hoạt động trong môitrường của giấc chiêm bao, vừa hiện thực vừa mơ tưởng, vừa vật chất vừatinh thần, không thể phân cách đối lập Thơ mới đã tạo ra một một quan niệmhoàn toàn khác trước, hệ thống các phương tiện diễn đạt từ hình thức, thể loại,cấu tứ, cảm xúc, biểu tượng, cho đến phong cách và các biện pháp tu từ làđiều mà chúng ta chưa từng thấy trong nền văn học trước đó

Nhà thơ Xuân Diệu đã nhận định “Thơ mới là một hiện tượng văn học

đã có những đóng góp vào văn mạch của dân tộc”… “Trong phần tốt của nó, Thơ mới có một lòng yêu đời, yêu thiên nhiên đất nước, yêu tiếng nói của dân tộc” Nhà thơ Huy Cận cũng cho rằng “Các nhà thơ mới đều giàu lòng yêu nước, yêu quê hương đất nước Việt Nam Đất nước và con người được tái hiện trong Thơ mới một cách đậm đà đằm thắm”.

Trong bối cảnh giao lưu và hội nhập quốc tế hiện nay, việc tìm hiểu, tiếpcận Thơ mới sẽ mang lại cho chúng ta những suy nghĩ bổ ích, những kinhnghiệm lý thú, đặc biệt là về quá trình giao lưu như một qui luật phổ biến vàtất yếu của sự phát triển văn học Dưới tác động của qui luật đó, sự tìm tòi,

thể nghiệm, cách tân vừa trở thành nhu cầu chủ quan, vừa trở thành nhu cầukhách quan của sự phát triển văn học

2 Thực trạng vấn đề

2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu

Trường THPT Ngô Quyền những năm gần đây có nhiều thuận lợi cơ bảnnhư cơ sở vật chất khang trang, hiện đại; được sự quan tâm lớn của lãnh đạo

sở GD và lãnh đạo huyện cũng như sự quan tâm hỗ trợ nhiệt tình của hầu hếtphụ huynh học sinh và các cơ quan doanh nghiệp, các ban ngành của tỉnh nhà.Ban giám hiệu rất tâm huyết và bản lĩnh, sâu sát trong từng hoạt động đểtạo dựng thương hiêu cho Nhà trường Tuy nhiên, nguồn học sinh chưa đồngđều ưu tú, chất lượng giảng dạy môn Ngữ văn ở một số lớp chưa cao Trongquá trình học môn Ngữ văn, một bộ phận học sinh còn thiếu sách giáo khoa,sách tham khảo Tư tưởng học tập môn Ngữ văn còn ỷ lại trông chờ xem tàiliệu mỗi khi kiểm tra, đánh giá Chính vì thế đã gây nhiều khó khăn trong việc

“dạy” và “học” môn Ngữ văn tại trường Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đếntinh thần và nhận thức học tập của các em

Lớp 11A2 – đối tượng áp dụng trực tiếp của đề tài nhìn chung có sựnăng động, có nhiệt huyết tuổi trẻ, có trái tim nhân ái, kinh tế gia đình cơ bảnkhá tốt Nhưng các em chưa có phương pháp tự học đúng và hiệu quả, chưa

có chiều sâu năng lực học tập Khoảng gần 20% học sinh lớp có hoàn cảnhđặc biệt như cha mẹ ly hôn, ly thân, cha mất, bố mẹ làm ăn xa… Đa số các

em còn xem trọng cái tôi cá nhân, ảo tưởng về năng lực bản thân, chưa thật sự

có cách sống khoa học, chưa có cách học tập tích cực gắn liền với khoa học

và thực tiễn, còn yếu đuối trong tinh thần và hời hợt lý tưởng sống Đặc biệtnhiều em còn lãng phí thời gian và trí lực cho những hoạt động vô bổ hoặc cóhại như sa đà vào online facebook Qua quá trình giảng dạy, tôi nhận thấynhiều em lớp 11A2 là những học sinh có năng lực cảm thụ văn, yêu thích họcvăn nhưng chưa được hướng dẫn sâu sắc phương pháp học tập đúng đắn để

tiếp nhận kiến thức và rèn luyện các phẩm chất, năng lực theo yêu cầu đổimới giáo dục.

Sau thời gian đánh giá tình hình đơn vị công tác, thực trạng lớp học kết

hợp tình hình dạy học Ngữ văn hiện nay, tôi thấy việc vận dụng Một số kinh nghiệm hướng dẫn học sinh tự học chuyên đề là một vấn đề rất cần thiết sẽ

được trình bày trong đề tài này

Một số nội dung cơ bản của chuyên đề được dùng làm mẫu khảo sát như:Một là: Đóng góp của các nhà thơ lớn trong phong trào Thơ mới về cácphương diện: phong cách cá nhân, vai trò đối với công cuộc hiện đại hoá vănhọc dân tộc, thành công và giới hạn của mỗi người, chúng tôi yêu cầu họcsinh thực hiện một số bài tập sau:

Câu 1: Nêu hoàn cảnh lịch sử xã hội và các giai đoạn phát triển củaphong trào Thơ mới?

Câu 2: Trình bày những mặt tích cực, hạn chế của phong trào Thơ mới

1932 – 1945?

Câu 3: Những đặc điểm nổi bật nhất của phong trào Thơ mới?

Câu 4: Những đóng góp về mặt nghệ thuật của phong trào Thơ mới?Câu 5: Sự ảnh hưởng của thơ Đường và thơ ca lãng mạn Pháp trongphong trào Thơ mới 1932 – 1945?

Hai là: Tìm hiểu các tác giả tiêu biểu trong phong trào Thơ mới

Đối với nhà thơ Xuân Diệu, chúng tôi thực hiện một số câu hỏi sau:Câu 1: Anh/ chị hãy làm rõ nhận định: Xuân Diệu là “nhà thơ mới nhấttrong các nhà Thơ mới”

Câu 2: Xuân Diệu, một hồn thơ “tha thiết, rạo rực, băn khoăn” (HoàiThanh)

Câu 3: Quan niệm sống của Xuân Diệu trong bài “Vội vàng”? Từ đó,

trình bày suy nghĩ của anh/ chị về quan niệm sống của thanh niên ngày nay?

Câu 4: Chu Vân Sơn cho rằng: “Nghệ thuật Thơ mới của Xuân Diệu

đã bắt rễ rất sâu trong cội nguồn truyền thống” Ý kiến của anh/ chị?

Đối với Huy Cận và bài thơ Tràng giang, chúng tôi cho học sinh trả lờimột số câu hỏi sau:

Câu 1: Ý nghĩa nhan đề và lời đề từ trong bài thơ Tràng giang – Huy

Cận?

Câu 2: “Tràng giang đã nối tiếp mạch thi cảm truyền thống với sự cách

tân đích thực” Ý kiến của anh/ chị?

Câu 3: Huy Cận và nỗi sầu vạn cổ?

Đối với Nguyễn Bính, nhà thơ của chân quê, tình quê, hồn quê, chúngtôi yêu cầu học sinh thực hiện các câu hỏi sau:

Câu 1: Dấu ấn dân gian trong bài Tương tư – Nguyễn Bính?

Câu 2: Nghệ thuật diễn biến tâm trạng nhân vật trữ tình trong bài

Tương tư?

Câu 3: Chất chân quê và linh hồn thơ mới trong đoạn thơ sau:

“Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông, Một người chín nhớ, mười mong một người.

Gió mưa là bệnh của giời, Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng.”

(Tương tư - Nguyễn Bính)

2.3 Kết quả khảo sát

Qua thống kê kết quả thu được, có 60% học sinh hiểu và nắm được bảnchất vấn đề Học sinh nhận thức được địa vị lịch sử và những cống hiến nhấtđịnh của các tác giả phong trào Thơ mới đối với nền văn học dân tộc, những

nét độc đáo làm nên phong cách của các tác giả tiêu biểu, nắm được nhữngđóng góp về nghệ thuật, sự kế thừa truyền thống và các tân trong các tác

phẩm tiêu biểu: Vội vàng, Đây mùa thu tới, Thơ duyên, Huyền diệu của Xuân Diệu; Tương tư, Chân quê, Mưa xuân của Nguyễn Bính; Tràng giang của

Huy Cận…

Có được kết quả trên là do Thơ mới là hiện tượng văn học tiêu biểu nhấttrong tiến trình văn học Việt Nam hiện đại, một cuộc cách mạng trọng thi ca,đánh dấu sự phát triển vượt bậc của nền văn học dân tộc Bước vào chuyên đềnày, học sinh có một tâm thế tiếp nhận rất thoải mái Bởi không phải đọc hiểunhững tác giả văn học trung đại với những tác phẩm mang tính chất khuônsáo, gò bó từ nội dung đến hình thức mà các em đã tiếp cận xuyên suốt cảchương trình bồi dưỡng học sinh giỏi

Bên cạnh đó, các nhà Thơ mới mang đến những đề tài hấp dẫn: tình yêuđôi lứa, tuổi trẻ, mùa xuân… dường như rất phù hợp với tâm lí lứa tuổi các

em Các tác phẩm được được thể hiện bằng những hình thức nghệ thuật mới

lạ, sáng tạo, lôi cuốn, linh hoạt, tự do kích thích trí liên tưởng, tưởng tượng

phong phú của các em học sinh Hơn nữa, với “Một thời đại trong thi ca”, sự

nổi bật, độc đáo của mỗi phong cách sáng tác kết nối thành những tài năng vôcùng phong phú cũng là bí ẩn đối với học sinh bồi dưỡng văn

Chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi văn tập trung vào một số tác giảnổi tiếng trong phong trào Thơ mới như Xuân Diệu, Huy Cận, Nguyễn Bính

Đó đều là những tác giả và tác phẩm đã được bình giá, khẳng định qua chặngđường phát triển của văn học nước nhà, có tầm ảnh hưởng rất sâu rộng đối với

cả thời kỳ văn học Do đó, được sự quan tâm của rất nhiều các nhà nghiêncứu Các em có cơ hội được tiếp cận với rất nhiều nguồn tài liệu với những ýkhiến phê bình, đánh giá khác nhau, bao quát có, toàn diện có, chi tiết có, cụthể có Thậm chí trái ngược nhau để có thể hiểu bản chất của vấn đề, thấyđược những đóng góp có ý nghĩa vào sự phát triển của thơ ca Việt Nam theohướng hiện đại hóa

Bên cạnh đó, 30% phiếu trả lời chưa thể hiện rõ vấn đề đặt ra Cụ thể,học sinh hiểu đặc trưng cơ bản nhất của phong trào Thơ mới, còn hời hợt,không chắc chắn, phân tích chưa sâu, chưa toàn diện những nét chính làm nênphong cách các nhà Thơ mới, chưa phân biệt và nắm chắc đóng góp tiêu biểucủa phong trào Thơ mới đối với nền văn học dân tộc.

Số học sinh còn lại, 10%, không hiểu hoặc hiểu rất mơ hồ vấn đề đượcnêu ra

Thực tế trên bắt nguồn từ những lí do cơ bản sau:

Phong trào Thơ mới lãng mạn (1932- 1945) là hiện tượng văn học phongphú nhưng khá phức tạp Xung quanh vấn đề này, ý kiến của các nhà nhànghiên cứu phê bình vẫn còn có nhiều nội dung, quan điểm chưa đồng nhất Thơ mới có phong cách riêng, có tư tưởng và những đặc trưng thi phápnổi bật Các nhà Thơ mới nặng lòng yêu cuộc sống nhưng bế tắc không lối

thoát nên gợi cảm giác đau đời (Huy Cận) Dù vậy, dòng chủ lưu của Thơ

mới vẫn đậm chất nhân bản chủ nghĩa Vì vậy, cần xem xét, phân tích các tácgiả khác nhau ứng với hoàn cảnh lịch sử khác nhau, với những phong cáchkhác nhau để hiểu vấn đề cặn kẽ và thấu đáo

Các nhà thơ mới chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ văn học phương Tây, đặcbiệt là chủ nghĩa tượng trưng và siêu thực Pháp Vì vậy, việc tiếp cận, phântích, bình giá các tác phẩm không phải là điều đơn giản, nhất là đối với lứatuổi của các em học sinh

Một trong số đó phải kể đến là tính đa nghĩa: Là một đặc trưng nóichung và của thơ mới nói riêng, ở thơ lãng mạn tính đa nghĩa được thể hiện rõtrên nhiều cấp độ khác nhau Ở cấp độ hình tượng, mỗi bài thơ có cách xâydựng hình tượng riêng nên sẽ được hiểu và khai thác theo nhiều cách khácnhau Ở cấp độ hình ảnh ngôn từ, nhiều câu thơ, nhiều hình ảnh được hiểunhiều cách khác nhau

Hơn nữa, hơn 80 năm phát triển và trưởng thành, với nguồn tư liệuphong phú và đồ sộ, việc chọn lựa những thông tin cần thiết để hiểu đúng vàhiểu sâu cũng là một vấn đề đáng băn khoăn đối với các em học sinh.

Bên cạnh đó, giáo viên chưa phát huy hết năng lực tự học, tự tìm tòi,nghiên cứu của học sinh Tài liệu liên quan đến nội dung chuyên đề phần lớn

là do giáo viên cung cấp Điều này dẫn đến lối học thụ động, không nhận thứchết được sự đa dạng, phong phú về nội dung và nghệ thuật của phong tràoThơ mới do quá trình tìm tòi, thể nghiệm của chính bản thân người học mới

có được

3 Một số biện pháp rèn luyện năng lực tự học cho học sinh trong phần Thơ mới.

3.1 Hướng dẫn học sinh thu thập tài liệu

Tài liệu và thói quen tìm kiếm, thu thập tài liệu là điều không thể thiếuđối với học sinh chuyên Văn Lúc khởi đầu, học sinh cảm thấy rất bối rối và

mơ hồ trước vấn đề giáo viên yêu cầu Vì vậy, người dạy phải trực tiếp hướngdẫn cụ thể, tỉ mỉ cho các em

Như đã trình bày ở trên, phong trào Thơ mới đã tốn rất nhiều giấy mựccủa các nhà phê bình, nghiên cứu văn học, văn hóa… Chính vì lẽ đó, việc tìmhiểu, thu thập các tài liệu không hề đơn giản với các em học sinh Vì thế,chúng tôi đã cụ thể hóa từng vấn đề yêu cầu các em chuẩn bị trước khi bướcvào chuyên đề

Thu thập tài liệu ở đâu? Thực tế cho thấy, có rất nhiều nguồn để học sinhtìm tài liệu: thư viện, sách báo, tạp chí, phương tiện thông tin, đặc biệt làmạng internet Nhưng để tạo điều kiện tốt nhất cho học sinh, chúng tôi cungcấp những vấn đề cơ bản nhất cho các em, rồi từ đó, các em tìm hiểu thêm để

mở rộng, đào sâu vấn đề

Thu thập những nội dung cơ bản nào? Trước hết, học sinh cần tìm hiểuhoàn cảnh lịch sử nước ta 45 năm đầu thế kỉ XX để hiểu được bối cảnh ra đời

xu hướng văn học lãng mạn nói chung và phong trào Thơ mới nói riêng Thực

tế cho thấy, một trào lưu văn học ra đời bao giờ cũng phản ánh những đòi hỏinhất định của lịch sử xã hội Bối cảnh nước ta đầu thế kỉ XX có những biếnđộng nhất định Giai cấp tư sản đã tỏ ra hèn yếu ngay từ khi ra đời Vừa mớihình thành, các nhà tư sản dân tộc bị bọn đế quốc chèn ép nên sớm bị phá sản

và phân hóa, một bộ phận đi theo chủ nghĩa cải lương So với giai cấp tư sản,giai cấp tiểu tư sản giàu tinh thần dân tộc và yêu nước hơn Tuy không thamgia chống Pháp và không đi theo con đường cách mạng nhưng họ sáng tácvăn chương cũng là cách để giữ vững nhân cách của mình Cùng với sự ra đờicủa hai giai cấp trên là sự xuất hiện tầng lớp trí thức Tây học Đây là nhân vậttrung tâm trong đời sống văn học lúc bấy giờ Thông qua tầng lớp này mà sựảnh hưởng của các luồng tư tưởng văn hoá, văn học phương Tây càng thấmsâu vào ý thức của người sáng tác

Bước tiếp theo, học sinh thu thập tài liệu liên quan để hiểu được các giaiđoạn phát triển của phong trào Thơ mới Tản Đà chính là người dạo bản nhạcđầu tiên trong bản hòa tấu của phong trào Thơ mới Phong trào Thơ mới

chính thức bắt đầu khi Phan Khôi cho đăng bài thơ “Tình già” trên Phụ nữ tân văn số 22 cùng với bài tự giới thiệu “Một lối thơ mới trình chánh giữa làng thơ” Ở giai đoạn 1932-1935, học sinh cần biết đến cuộc đấu tranh giữa Thơ

mới và “Thơ cũ” Giai đoạn 1936-1939, Thơ mới chiếm ưu thế tuyệt đối sovới “Thơ cũ” trên nhiều bình diện, nhất là về mặt thể loại Giai đoạn này xuất

hiện nhiều tên tuổi lớn như Xuân Diệu (tập Thơ thơ -1938), Hàn Mặc Tử (Gái quê -1936, Đau thương -1937), Chế Lan Viên (Điêu tàn - 1937)… Xuân

Diệu chính là nhà thơ tiêu biểu nhất của giai đoạn này Từ năm 1940 trở đixuất hiện nhiều khuynh hướng, tiêu biểu là nhóm Dạ Đài, nhóm Xuân Thu,Trường thơ Loạn …

Nội dung chính của chuyên đề tập trung vào những mặt tích cực, tiến bộcủa phong trào Thơ mới: Tinh thần dân tộc, tâm sự yêu nước được thể hiệnqua các sáng tác tiêu biểu Đặc điểm tiêu biểu nhất của Thơ mới là sự khẳng

định cái Tôi cá nhân Học sinh hiểu được đây là sự tiếp nối ý thức cá nhân đãxuất hiện trong văn học trung đại như Hồ Xuân Hương, Nguyễn Công Trứ…Đồng thời, với bối cảnh lịch sử mới, cái tôi cá nhân có đủ điều kiện giảiphóng chính mình Mỗi nhà thơ có cách biểu hiện khác nhau làm nên sự đadạng, phong phú cho hiện tượng văn học đặc biệt này Bên cạnh đó, nỗi buồn,nỗi cô đơn cũng là đặc điểm nổi bật của Thơ mới Cái Tôi trong Thơ mới trốnvào nhiều nẻo đường khác nhau, ở đâu cũng thấy buồn và cô đơn Nỗi buồn

cô đơn là cảm hứng của chủ nghĩa lãng mạn.Với các nhà thơ mới, nỗi buồn ấycòn là cách giải thoát tâm hồn, là niềm mong ước được trải lòng với đời và

với chính mình, “Thơ mới đã đổi mới cảm xúc, đã tạo ra một cảm xúc mới trước cuộc đời và trước thiên nhiên, vũ trụ” Cho nên đề tài về thiên nhiên và

tình yêu đã tạo nên bộ mặt riêng cho Thơ mới Đó là vẻ đẹp tươi mới, đầy

hương sắc, âm thanh, tràn trề sự sống Học sinh có thể thấy rất rõ qua Vội vàng, Thơ duyên – Xuân Diệu; Mưa xuân, Tương tư của Nguyễn Bính, Đi giữa đường thơm – Huy Cận…

Tất cả những vấn đề trên đều được giáo viên hướng dẫn cụ thể, học sinh

có thể thu thập tài liệu có trọng tâm phục vụ tốt cho việc chuẩn bị chuyên đề.Bên cạnh đó, giáo viên cần hướng dẫn những học sinh khá giỏi, có sự đam

mê, yêu thích môn học, có năng lực thực sự một số tài liệu chuyên sâu như:

Địa vị lịch sử của phong trào thơ mới – GS Trần Đình Sử; Tìm hiểu cái tôi trong thơ mới – GS Nguyễn Huệ Chi; Hồn dân tộc nhiệm màu từ thơ mới- Đoàn Trọng Huy; Quan điểm mỹ học của các nhà thơ mới lãng mạn – GS Phan Cự Đệ Một số vấn đề nghệ thuật của phong trào thơ mới – GS Phan

Cự Đệ…

Khi đã có kiến thức nền tảng và những hiểu biết nhất định về phong tràoThơ mới, chúng tôi hướng dẫn các em tiếp tục tìm hiểu những tác giả tiêubiểu, những phong cách nổi bật nhất của Thơ mới Các em có thể tìm đọc

những cuốn sách như: Thơ mới, tác phẩm và dư luận; Xuân Diệu, tác giả và tác phẩm, NXB GD; Hàn Mặc Tử, thơ và đời, Nguyễn Bính, nhà thơ của hồn

quê; Chế Lan Viên, tác giả và tác phẩm; ba đỉnh cao thơ mới (Xuân Diệu, Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử)- Chu Văn Sơn…

Những tài liệu trên là cơ sở để các em có thể tìm hiểu tốt phong trào thơmới và các tác giả tiêu biểu của hiện tượng văn học độc đáo này

3.2 Hướng dẫn học sinh tự đọc

Khi các em đã có tài liệu trong tay thông qua những định hướng cụ thểcủa giáo viên, một câu hỏi đặt ra là cần phải đọc cái gì và đọc như thế nào? Chúng ta đã biết, đối với hoc sinh yêu thích văn, học sinh giỏi văn, bàigiảng của thầy cô trên lớp chỉ là kiến thức trọng tâm Muốn hiểu sâu sắc vàtoàn diện vấn đề không thể không đọc trước, trong và sau quá trình diễn ra bàigiảng

Một số nguyên tắc cần tuân thủ khi đọc tài liệu: Đọc đi liền với ghi chép.Nếu không đánh dấu, ghi chép cụ thể việc đọc không phát huy tác dụng; đọcphải có trật tự, phải có hệ thống, đọc từ dễ đến khó, từ cơ bản đến nâng cao.Tránh trường hợp thấy cái gì cũng đọc cho xong, qua loa, đại khái, cái gì cũngbiết nhưng lại rất mơ hồ, không hiểu bản chất vấn đề

Bên cạnh đó, giáo viên không thể không kiểm tra quá trình đọc của họcsinh Việc đọc không chỉ là sở thích, là nhu cầu mà còn là một trong nhữngnhiệm vụ tối quan trọng đối với học yêu thích văn, học sinh giỏi văn

Như vậy, đối với những nội dung thiết yếu trên, các em cần phải tự đọc

để hiểu được những vấn đề cụ thể sau:

Tài liệu Tìm hiểu cái tôi trong thơ mới – GS Nguyễn Huệ Chi, học sinh

cần hiểu được một số vấn đề trọng tâm như sau:

Học sinh cần trả lời được câu hỏi: “Cái tôi” là gì? Có những tố chất vànhững dạng thức biểu hiện như thế nào? Đó cũng chính là biểu hiện của “cái

tôi đa sắc trong Thơ mới” “Cái tôi” là dấu ấn, là “vân tay”, là một biểu hiện của phong cách nhà thơ thể hiện trong tác phẩm “Cái tôi” trong Thơ mới có

tiếp nối “cái tôi” trong thơ ca truyền thống “Cái tôi” là biểu hiện dấu ấn củangười nghệ sĩ trong tác phẩm Trong thời kì văn học trung đại không ít tác giả