SKKN nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức mạnh bền cho học sinh THPT trong môn bóng rổ

Trong thi đấu đòi hỏi vận động viên phải duy trì đợc sức bền, sức mạnh rấtcao, đặc biệt là sức mạnh bền làm cơ sở phát triển các tố chất thể lực khác nh:nhanh, linh hoạt, mạnh tốc độ, mạ

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc -

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên đề tài

“ Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức mạnh bền

cho học sinh trung học phổ thông trong môn Bóng rổ”

Quảng Bình, tháng 12 năm 2018

1.1 Những vấn đề huấn luyện thể lực trong huấn luyện thể thao 4

1.4 Phơng pháp giảng dạy sức mạnh bền chuyên môn Bóng rổ 11

3.1 Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng tố chất sức mạnh bền của học sinh

3.2 Nhiệm vụ 2: Lựa chọn và đánh giá hiệu quả các bài tập nhằm phát

triển sức mạnh bền chuyên môn Bóng rổ cho học sinh THPT 23

và tầm quan trọng của thể dục thể thao trong công cuộc đổi mới và xây dựng đất nớc,

sự nghiệp thể dục thể thao đợc Đảng và Nhà nớc đặc biệt quan tâm Bên cạnh việc

đầu t cho những môn thể thao mũi nhọn nhằm giành thứ hạng cao trong các cuộc thi

ở khu vực và thế giới là việc khôi phục và phát triển những môn thể thao khác trong

đó có môn Bóng rổ nhằm hớng tới một nền thể thao đại chúng toàn diện

Bóng rổ là môn thể thao Olympic và luôn đợc thi đấu chính thức trong các kỳ

Đại hội thể thao Châu á, Đông Nam á (Seagames) Ngay từ lúc vừa khai sinh(1891), Bóng rổ đã thể hiện nhiều u điểm về tính nghệ thuật, tính chiến đấu, sự đadạng biến hoá không ngừng trong thi đấu và cải thiện toàn diện năng lực thể chất chongời tập Do đó, Bóng rổ đã nhanh chóng phát triển rộng khắp và trở thành một trongnhững môn thể thao có số lợng đông đảo ngời tham gia tập luyện và hâm mộ trêntoàn thế giới

Trải qua hơn 120 năm cùng với sự phát triển vợt bậc của khoa học kỹ thuật,trình độ Bóng rổ hiện đại không ngừng đợc nâng lên rất nhanh Sự cạnh tranh thànhtích trên sân đấu quốc tế tơng quan thuận với tiềm năng kinh tế và thành tựu khoahọc của từng quốc gia Thật vậy, hình tợng cờng tráng, dẻo dai cùng sự thể hiệnthông minh, điêu luyện trong thi đấu của vận động viên đã mang nặng dấu ấn củakhoa học huấn luyện thể thao, mà trong đó cả hai ngành khoa học tự nhiên và khoahọc xã hội đều đóng vai trò quan trọng ở nớc ta, Bóng rổ đang có xu hớng pháttriển mạnh và đang đợc quan tâm đầu t ở một số tỉnh, thành phố lớn nh: Hà Nội, TP

Hồ Chí Minh, Yên Bái, Quảng Ninh, Cao Bằng Tập luyện và thi đấu Bóng rổ cótính đồng đội, tính đối kháng cao giúp con ngời phát triển toàn diện phẩm chất đạo

đức, phát triển con ngời cân đối hài hoà, là phơng tiện giáo dục thể chất, góp phầnvào việc tạo nên những con ngời có trí tuệ, có thể đáp ứng xu hớng thời đại mớiphục vụ cho công việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Xét từ kinh nghiệm thực tế của mình thông qua giảng dạy nhiều năm trongnhà trờng trung học phổ thông ( THPT) tôi nhận thấy trong quá trình thi đấu có rấtnhiều cơ hội kết thúc ghi điểm nhng hiệu quả thấp Nguyên nhân do thể lực không

đáp ứng đợc yêu cầu thi đấu, cụ thể không có sức bền, sức mạnh phát triển hoànthiện Trong thi đấu đòi hỏi vận động viên phải duy trì đợc sức bền, sức mạnh rấtcao, đặc biệt là sức mạnh bền làm cơ sở phát triển các tố chất thể lực khác nh:nhanh, linh hoạt, mạnh tốc độ, mạnh tăng tốc, mạnh tối đa Từ những vấn đề nêutrên và qua tìm hiểu sách báo, tài liệu chuyên môn ở lĩnh vực này đã có một số tácgiả nghiên cứu nhng đối tợng là các tỉnh, thành phố có nền thể thao phát triển tốt.Cùng với sự quan tâm chỉ đạo của tổ chuyên môn trong nhà trờng, tôi mạnh dạnnghiên cứu đề tài:

"Nghiên cứu lựa chọn một số bài tập nhằm phát triển sức mạnh bền cho học sinh trung học phổ thông trong môn Bóng rổ "

2 Điểm mới của đề tài

Nhìn lại kết quả học tập và thi đấu của học sinh THPT đều có đặc điểm chung là thể lực hạn chế, nhanh giảm sút nên hiệu quả tập luyện và thi đấu ch a đạt đợc nh mong muốn Vì vậy mà việc tìm ra hệ thống bài tập phát triển sức mạnh bền trong Bóng rổ phù hợp với tầm vóc và trình độ của học sinh là điều rất quan trọng Trên thực tế thông qua tập luyện đã cho thấy thể lực ngày càng phát triển bao nhiêu thì độ chính xác trong kết thúc ghi điểm và cơ hội giành đợc thắng lợi trong trận đấu càng cao hơn Qua một

số giải đợc tổ chức hàng năm cho cấp học sinh, sinh viên ở trong nớc tôi nhận thấy thể lực các em đã đợc cải thiện đáng kể, một số học sinh đã duy trì thể lực tốt trong suốt hiệp đấu, trận đấu Đặc biệt là sức mạnh bền đợc thể hiện rõ trong những pha bóng tốc

độ và ghi điểm chính xác

Do tầm quan trọng của sức mạn bền trong tập luyện và thi đấu Bóng rổ mà tôi nhận thấy cần phải xây dựng các bài tập thành một hệ thống khoa học hợp lý để thông qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sức mạnh bền Từ việc thực hiện bài tập một cách

hệ thống sẽ giúp các học sinh không nhứng có đợc sức mạnh mà còn duy trì thể lực bền vững Đây là nhân tố chủ đạo trong quá trình thi đấu để giành chiến thắng.

3 Phạm vi nghiên cứu

Từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên đây, với vai trò là giáo viên dạy thể dục gần 20 năm, tôi mạnh dạn đa các bài tập đã đợc lựa chọn thực nghiệm với học sinh THPT với mục đích:

Giúp cho các em có đợc sức mạnh bền trong môn Bóng rổ.

Làm cơ sở để huấn luyện học sinh tham gia hội khỏe Phù Đổng các cấp.

NộI DUNG

1 tổng quan các vấn đề nghiên cứu

1.1 Những vấn đề huấn luyện thể lực trong huấn luyện thể thao

Ngày nay, thể thao là một trong những lĩnh vực rất đợc quan tâm không kémbất cứ lĩnh vực nào trong xã hội nh kinh tế, chính trị trên thế giới Vì vậy, tiềmnăng của con ngời đợc khai thác triệt để để nhằm đạt thành tích thể thao cao nhấtcác khả năng về kỹ thuật, chiến thuật, sự hoạt động về tâm sinh lý và thể lực là yếu

tố quyết định đến thành tích thể thao, trong đó khả năng hoạt động thể lực là yếu

tố quan trọng nhất Chính vì vậy mà nó đợc các nhà khoa học và các huấn luyệnviên đặc biệt chú ý trong công tác huấn luyện

Nh vậy, huấn luyện thể lực là mặt cơ bản để nâng cao thành tích thể thao,song về bản chất mức độ phát triển các tố chất thể lực phụ thuộc vào trạng thái cấutạo và chức năng của các cơ quan Quá trình tâm lý để phát triển các tố chất thể lựccũng chính là quá trình hoàn thiện các hệ thống chức năng có vai trò chủ yếu trongmỗi hoạt động của cơ bắp Cụ thể: trong huấn luyện TDTT hiện đại ở tất cả cácmôn thể thao dù ở bất kỳ giai đoạn nào của quá trình đào tạo, công tác huấn luyệnthể lực chung đợc coi là khâu then chốt, là nền tảng để đạt thành tích thể thao cao

Một vấn đề không kém phần quan trọng trong quá trình huấn luyện thể lực

là sự phù hợp giữa các phơng tiện (bài tập thể lực) cũng nh các phép sử dụng trongquá trình huấn luyện phải phù hợp với quy luật của đối tợng, lứa tuổi, giới tính,trình độ thể lực Cần phải nhận rằng huấn luyện thể lực (còn gọi là quá trình giáodục các tố chất thể lực chung và chuyên môn) đó phải là một quá trình tác độngliên tục, thờng xuyên và theo kế hoạch sắp xếp hợp lý bằng các bài tập thể thaonhằm chủ yếu phát triển các mặt chất lợng và khả năng vận động của thể thaonhằm chủ yếu phát triển các mặt chất lợng và khả năng vận động của con ngời.Quá trình tác động sâu sắc đối với hệ thần kinh cơ cũng nh đối với cơ quan nội

tạng của con ngời Đơng nhiên, muốn có thành tích xuất sắc trong Bóng rổ, trớctiên các tố chất thể lực tốt phù hợp với các yêu cầu chuyên môn của các môn thểthao này (thể lực chuyên môn) song không có nghĩa là coi nhẹ các mặt khác nh thểlực chung, kỹ thuật, chiến thuật, tâm lý, đặc điểm cá nhân Thông thờng, tố chấtthể lực chia làm nhiều loại: sức nhanh, sức mạnh, sức mạnh bền, sức mạnh tốc độ,sức bền và khả năng mềm dẻo khéo léo.

* Huấn luyện thể lực chung

Trong quá trình huấn luyện thể lực chung, học sinh sẽ có đợc sự phát triển

về năng lực một cách toàn diện và sự phát triển này còn gọi là năng lực thể chất

Đợc đánh giá bởi mức độ về sức mạnh, sức nhanh, sức bền, khả năng mềm dẻo vàkhéo léo, khả năng làm việc của cơ quan chức phận khi mệt mỏi

Dới sự tác động của quá trình chuẩn bị thể lực chung, sức khoẻ đ ợc tăng ờng, hệ thống cơ quan chức phận của cơ thể đợc hoàn thiện và nh vậy khả năng tiếpnhận lợng vận động cũng đợc tăng lên và chính điều này đã dẫn đến mức độ pháttriển cao hơn của các tố chất thể lực Luận điểm nêu trên đã đợc chứng minh bằngkết quả của các công trình nghiên cứu khoa học (tác giả Dimkin - 1956, IA Kốp lép

c 1960, Pharphen c 1960), có thể nói rằng: Quá trình phát triển thể lực chung có một

ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục các phẩm chất tâm lý và ý chí, vì trong quátrình thực hiện các bài tập phát triển thể lực chung học sinh phải vợt qua những khókhăn ở mức độ khác nhau do việc thực hiện các bài tập mang lại

Trong quá trình huấn luyện thể lực, khả năng làm việc của các cơ quan chứcphận ở mức độ cao, đó chính là nhiệm vụ cơ bản của quá trình chuẩn bị thể lựcchung cho hoch sinh, điều này không phụ thuộc vào đặc điểm của bất kỳ môn thểthao nào Chuẩn bị thể lực chung cho học sinh nhờ vào việc sử dụng bài tập củamôn thể thao khác Vai trò quan trọng trong quá trình chuẩn bị t thế thể lực chung làviệc lựa chọn các bài tập buộc cơ thể phải huy động một số lợng lớn cơ bắp, cơ quanchức phận của cơ thể tham gia (các bài tập chạy, các bài tập thể dục), tuy nhiêncũng cần thiết phải lựa chọn các bài tập chỉ có ảnh hởng nhất định Hơn nữa, nhờquá trình chuẩn bị thể lực chung mà củng cố đợc những điểm còn yếu trong cơ thể.Những cơ quan chậm phát triển, các bài tập phát triển thể lực chung nh đã đề cập ởtrên tuỳ thuộc vào tác dụng và tính hớng đích của chúng có thể chia làm hai nhóm:

- Nhóm bài tập phát triển thể lực chung gián tiếp: là những bài tập hớng tớiviệc nâng cao khả năng làm việc của cơ quan chức phận Nh vậy, nói một cách giántiếp nhóm bài tập này có giá trị nâng cao trình độ tập luyện của học sinh

- Nhóm bài tập phát triển thể lực chung trực tiếp: là những bài tập thể lực tác

động trực tiếp và quan trọng hoàn thiện các tố chất vận động

* Huấn luyện thể lực chuyên môn

- Huấn luyện thể lực chuyên môn là việc hớng đến củng cố và nâng cao khảnăng làm việc của các cơ quan chức phận, các tố chất vận động phù hợp với đòi hỏicủa môn thể thao lựa chọn

Theo tác giả Ozolin, việc hình thành thể lực chuyên môn cơ sở của môn thểthao không có chu kỳ là tơng đối khó khăn Theo ông, ở đây có hai cách lựachọn:

- Thứ nhất: Bằng cách lặp lại nhiều lần các hoạt động chính, đặc trng của mônthể thao lựa chọn

- Thứ hai: Sự lặp lại nguyên vẹn các bài tập thi đấu của môn thể thao đó

Và nh vậy sự lựa chọn đúng bài tập có ý nghĩa rất lớn đối với các môn thểthao của nhóm này Khi lựa chọn và thực hiện không đúng các bài tập hình thành vàphát triển các bài tập chuyên môn cơ sở dẫn đến các sai lầm chuyên môn trong cáccơ quan chức phận, điều này làm ảnh hởng đến việc phát triển thành tích thể thaocủa học sinh Chính vì vậy các bài tập đợc lựa chọn làm phơng tiện giáo dục thể lựcchuyên môn cơ sở phải đợc thực hiện với cờng độ nhỏ, mặt khác khối lợng thực hiệncác bài tập đó cũng phải phát triển một cách từ từ trong những điều kiện từ dễ đếnkhó Nói cách khác, chúng ta có thể hiểu rằng việc chọn các bài tập trong quá trìnhgiáo dục tố chất thể lực chuyên môn cơ sở phải là sự kết hợp giữa các yếu tố nêutrên kết hợp giữa cờng độ trung bình của bài tập phải mang những nét đặc trng củamôn thể thao nhất định

Trong quá trình lựa chọn kế hoạch và huấn luyện thể lực chuyên môn cơ sởthông thờng ngời ta áp dụng một chu kỳ huấn luyện 3 ngày, mà trong đó việc sắp

đặt một lợng vận động nh sau: cờng độ của bài tập cao nhất ở ngày thứ nhất, ngàythứ hai giảm thấp hơn, ngày thứ ba ở cờng độ trung bình Song khối lợng thực hiệncác bài tập lại theo các tuần tự ngợc lại, nghĩa là khối lợng của bài tập đợc tăng lêntheo từng ngày và kế hoạch huấn luyện chung trong quá trình huấn luyện thể lựcchuyên môn cơ sở là tiếp nối của những chu kỳ 3 ngày nh vậy Và nh thế chu kỳthành lập tuần trong việc giải quyết nhiệm vụ này bao gồm hai chu kỳ nhỏ nêu trênvới một ngày nghỉ ở giữa Toàn bộ quá trình huấn luyện thể lực chuyên môn cơ sở

theo nhiều tác giả cần thiết phải kéo dài từ 3 - 4 tháng Trong một số trờng hợp, quátrình này có thể kéo dài đến 6 tháng khi bớc sang thời kỳ huấn luyện thể lực chuyênmôn cơ sở.

- Thể lực chuyên môn cơ bản: mục đích của quá trình huấn luyện chuyên môncơ bản đó là việc nâng cao đến mức cần thiết sự phát triển các tố chất vận động vàkhả năng chức phận của cơ quan nội tạng với sự phù hợp ngặt nghèo trớc những đòihỏi của môn thể thao lựa chọn mà trớc tiên là sự phát triển ở mức độ phù hợp củacác tố chất vận động Sự phát triển của các tố chất này phụ thuộc chủ yếu vào cácbài tập riêng mình, các bài tập của chính môn thể thao đợc thực hiện trong những

điều kiện giảm nhẹ hơn hoặc khó khăn hơn

Nguyên tắc chung trong lựa chọn các bài tập nhằm giáo dục các tố chất thểlực chuyên môn là các bài tập phải đợc thực hiện bằng cờng độ thi đấu hoặc giảmhơn chút ít, cao hơn chút ít với sự kết hợp các điều kiện để thực hiện các bài tập đó

Độ dài của quá trình huấn luyện thể lực chuyên môn cơ bản thông thờng từmột đến vài tháng Nghĩa là có kéo dài trong suốt thời kỳ thi đấu của một chu kỳchuẩn bị.Mọi tố chất thể lực cần phải tuân thủ những quy luật riêng với những ph-

ơng pháp và biện pháp giáo dục riêng

Trong phạm vi đề tài này tôi chỉ quan tâm đến tố chất sức mạnh bền trong công tác huấn luyện học sinh.

1.2 Đặc điểm thể lực chuyên môn trong Bóng rổ

Huấn luyện thể lực là quá trình sử dụng các bài tập thể lực nhằm tác động có chủ

đích đến sự phát triển và hoàn thiện về hình thái chức năng, tố chất thể lực và sức khoẻcủa học sinh Huấn luyện thể lực còn là cơ sở huấn luyện kỹ - chiến thuật Đây là mộtvấn đề cơ bản trong quá trình đào tạo nói chung, trong giảng dạy môn Bóng rổ nóiriêng và cũng đợc các chuyên gia, các nhà khoa học rất quan tâm

Trong bất cứ loại hình hoạt động nào thì các tố chất vận động cũng không thểhiện đơn độc mà luôn phối hợp hữu cơ với nhau, nhng trong mỗi môn thể thao có mộthoặc nhiều tố chất đợc thể hiện rõ rệt, nổi trội so với các tố chất khác, quyết định kếtquả hoạt động chung và quyết định thành tích thể thao của môn thể thao đó (chủ yếutrong các môn thể thao cá nhân hoặc các hoạt động có chu kỳ)

Huấn luyện, giảng dạy thể lực chuyên môn nhằm phát triển và hoàn thiệnnhững năng lực thể chất tơng ứng với đặc điểm môn thể thao chuyên sâu và pháttriển đến mức tối đa ở ngời tập.

Bóng rổ hiện đại là môn thể thao đợc thể hiện bằng cờng độ vận động cao,hoạt động thi đấu căng thẳng về mọi mặt, đòi hỏi ngời tập phải huy động tới cực hạncác khả năng chức phận của cơ thể, các tố chất nhanh, mạnh tối đa Không có thểlực tốt sẽ không thể phát huy hết trình độ kỹ - chiến thuật trong tập luyện và thi đấu

Do vậy đối với môn Bóng rổ, việc nâng cao các tố chất thể lực phải đợc coi trọng

t-ơng ứng với phát triển các kỹ thuật cơ bản Công tác huấn luyện thể lực là rất quantrọng, song hiện nay đa số các đội Bóng rổ nớc ta còn xem nhẹ Một số cho rằng chỉnên tập trung vào kỹ - chiến thuật là chính, số khác lại cho rằng chỉ cần tập sứcnhanh và độ chuẩn xác là đủ, ngoài ra đa số các đội chỉ chú ý đến thành tích tr ớcmắt nên đã ảnh hởng nhiều đến kết quả tập luyện vì gò ép thành tích dẫn tới sựkhông hệ thống, không khoa học trong giảng dạy, huấn luyện Vì vậy, cần phải thấy

rõ đợc tầm quan trọng của tập luyện nâng cao các tố chất thể lực, chính thể lực là cơ

sở cho việc tiếp thu kỹ - chiến thuật, qua đó cũng bồi dỡng ý chí phẩm chất cho ngờitham gia tập luyện môn thể thao Bóng rổ

Trong môn Bóng rổ, các tố chất thể hiện một cách tơng đối rõ nét

* Sức mạnh: Môn Bóng rổ có những yêu cầu cao về năng lực sức mạnh, biểu

hiện đáng kể ở các lần bật nhảy ném rổ chiếm độ cao hay nhảy tranh cớp bóng,ngoài ra còn thể hiện ở tốc độ di chuyển khi thực hiện các bài tập, các động tác khácnhau Theo các tài liệu chuyên môn Bóng rổ thì có hơn 80% các động tác mang tínhchất sức mạnh - tốc độ Song khi di chuyển, lúc đứng phòng thủ, các động tác cớpbóng hay các động tác gọi là các động tác "rắn" thờng đòi hỏi nỗ lực tĩnh lực lớn.Bởi vậy, việc huấn luyện sức mạnh cần phải toàn diện và phải phát triển sức mạnhcác cơ theo chế độ khác nhau, ngoài ra sức mạnh bột phát phản ánh năng lực biểuhiện sức mạnh đến mức tối đa trong một khoảng thời gian tối thiểu do điều kiện củabài tập thể thao hay của các tình huống thi đấu chi phối, trong môn Bóng rổ th ờng

sử dụng dạng sức mạnh này trong các lần bật nhảy, đột phá tấn công nhanh haychuyền bóng xa

* Sức bền: Với lợng vận động cao và sức ép nặng nề về tâm lý, và các thời kỳ

thi đấu kéo dài, liên tục, đồng thời trong tập luyện luôn cố gắng sức tối đa với sựtham gia trao đổi chất không có ôxy và các hoạt động sức mạnh luôn đợc gắng sức

tới tối đa Do vậy cần có khả năng chống lại mệt mỏi do tập luyện kéo dài hay thi

đấu gây ra

* Sức nhanh: Sức nhanh trong Bóng rổ đó là khả năng xuất phát với tốc độ

nhanh, khả năng tăng tốc đạt tốc độ tối đa và tốc độ của toàn đội, sức nhanh còn tạo

điều kiện giúp học sinh có thể nhanh chóng rút ngắn thời gian chuẩn bị và nhanhchóng chiếm đợc các lợi thế trong thi đấu (trong tấn công cũng nh trong phòng thủ)

* Khéo léo: Sự linh hoạt trong môn Bóng rổ rất quan trọng trong thi đấu, giúp

học sinh kịp thời ứng phó với các tình huống thay đổi trong thời gian rất ngắn

1.3 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi THPT

1.3.1 đặc điểm tâm lý lứa tuổi THPT

Trong tâm lý học lứa tuổi ngời ta định nghĩa tuổi thanh niên là giai đoạn pháttriển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc bớc vào tuổi ngời lớn

+ Lứa tuổi từ 16 - 18 là giai đoạn đầu của tuổi thanh niên

Chúng ta xem xét đặc điểm tâm lý của giai đoạn 2 từ 16 – 18 tuổi

Xét về nội dung tính chất hoạt động của lứa tuổi này phức tạp hơn nhiều sovới lứa tuổi trớc đó, lứa tuổi này không những đòi hỏi về mặt học tập mà còn đòi hỏi

về tính nắng động sáng tạo ở mức độ cao hơn nhiều Đồng thời cũng đòi hỏi muốnnắm đợc chơng trình học tập một cách sâu sắc thì cần phải phát triển t duy về mặt lýluận Khi tuổi càng trởng thành kinh nghiệm càng phong phú thì càng ý thức đợcrằng mình đang đứng trớc ngỡng cửa của cuộc đời do đó thái độ ý thức học tập củalứa tuổi này phát triển cao, có hứng thú học tập gần với hứng thú nghề nghiệp, các

em đợc thúc đẩy bằng động cơ học tập và đã nhận thức đợc ý nghĩa xã hội của mônhọc của nghề nghiệp của mình lựa chọn, đó cũng là điều kiện thuận lợi cho việcgiảng dạy và huấn luyện

Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ tri giác có mục đích đã đạt đợc ở mức độcao quan sát trớc nên có mục đích có hệ thống và toàn diện hơn, ghi nhớ có chủ

định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ đồng thời vai trò của ghi nhớ lôgíctrừu tợng ngày một tăng rõ rệt, đặc biệt các em đã tạo đợc tâm thế trong ghi nhớ…

1.3.2 Đặc điểm sinh lý lứa tuổi THPT

Đa số các vận động viên bóng rổ ở lứa tuổi từ 16 - 18, việc huấn luyện và đàotạo phải xuất phát từ những đặc điểm sinh lý

Hệ thần kinh, sức phát triển thể hình đã tơng đối hoàn thiện, kích thớc não vàhành tuỷ đã đạt đến mức ngời trởng thành Hoạt động phân tích tổng hợp của vỏ não

tăng lên, t duy trừu tợng đã hình thành tốt T duy, suy nghĩ của các sinh viên đã đạtmức độ cao nh của ngời lớn, có khả năng suy nghĩ độc lập, có sáng tạo trong họctập.

Hệ tuần hoàn: tần số co bóp của tim khoảng 60-80 lần/phút (yên tĩnh) khi vận

động sẽ thay đổi nhiều Mạch đạt 160-180 lần/phút Tim hoạt động tinh tế hơn và

đạt mức gần ổn đinh Hệ tuần hoàn cũng thích nghi với sự tăng công suất hoạt độngthể lực ở mức độ cao Sự hồi phục sau vận động nhanh Thể tích phút đạt24-28l/phút Thể tích tâm thu đạt 120-140ml Huyết áp tối đa tăng 180-200mmHg,huyết áp tổi thiểu không ổn định

Hệ hô hấp: các chỉ số hô hấp đạt ổn định tần số hô hấp đạt 12-18 lần/phút lúc(yên tĩnh), độ hô hấp sâu (400-500ml) hấp thụ Oxy thấp hơn ngời lớn một chút

Bộ máy vận động: xơng, cơ, khớp đã phát triển ở mức độ cao, có thể chịu

đựng đợc lợng vận động lớn Tuy nhiên, ở nữ vì xơng xốp hơn lỗ tuỷ rỗng, bắp thịtcòn yếu và nhỏ, xơng chậu to và yếu nên khi bị chấn động mạnh dễ ảnh hởng đếncác cơ quan nằm trong khung chậu nh: dạ con, buồng trứng, …

ở lứa tuổi này các sinh viên có thể đạt đợc thành tích cao trong môn thể thaochuyên sâu, có khả năng thi đấu ở trình độ tơng đối cao nếu đợc đào tạo một cáchtoàn diện và có trình độ kỹ thuật cũng nh thể lực đạt ở mức độ cao, sự chuẩn bị tốt

Sự phát triển các tố chất thể lực không đều và cha đạt đến mức độ cao, thậmchí còn ở mức thấp Sức mạnh các nhóm cơ phát triển không đều nếu không có sựtập luyện đặc biệt thì sức mạnh phát triển chậm Sức nhanh: thời gian phản ứng vận

động đơn giản ở mức độ ngời trởng thành(0,11-0,25’’) Tốc độ động tác đơn lẻ hơigiảm so với lứa tuổi 13-14 Sức bền: VO2max đạt 3,5lít/phút, sức bền biến đổi rõ rệtdới tác động của tập luyện, đồng thời sức bền chung của các nhóm cơ chung tănglên Khả năng phối hợp vận động: khả năng định hớng trong không gian đạt mức độcao nh ngời lớn, khả năng định hớng thời gian đạt độ hoàn chỉnh, tuy nhiên cũng có

độ giao động rất lớn trong cùng một độ tuổi Khả năng điều chỉnh về lực gần hoànchỉnh

1.4 Phơng pháp giảng dạy sức mạnh bền chuyên môn Bóng rổ

Mỗi môn thể thao có đặc thù riêng, sự vận động đặc thù đó tạo nên sự pháttriển không đều nhau ở các nhóm cơ khác nhau ở các môn thể thao khác nhau

Các bài tập phát triển thể lực chuyên môn nói chung và các bài tập nâng caosức mạnh bền nói riêng thờng chia làm hai loại là:

Thứ nhất là các bài tập dẫn dắt, nhằm hỗ trợ cho việc tiếp thu những hình thức

kỹ thuật động tác mới

Thứ hai là các bài tập phát triển, chủ yếu phát triển các tố chất thể lực

Huấn luyện thể lực cho đội tuyển Bóng rổ nữ nhằm giải quyết các nhiệm vụsau:

+ Nâng cao mức độ phát triển và năng chức phận của cơ thể

+ Giáo dục các tố chất thể lực cũng nh phát triển tổng hợp các năng lực liênquan với các tố chất đó để đảm bảo hiệu quả hoạt động thi đấu

+Giáo dục tâm lí, lòng dũng cảm ngoan cờng, khắc phục khó khăn trong tậpluyện và trong thi đấu

Tạo cơ sở ban đầu cho ngời học để nắm đợc vai trò của thể lực trong môn thểthao Bóng rổ và định hớng đợc sự phát triển thể lực sau này giúp cho công tác huấnluyện sau này đạt hiệu quả cao

* Nguyên tắc tập luyện phát triển thể lực: Nâng cao thể lực phải toàn diện

cho nên không đợc tập luyện một cách cục bộ vì các tố chất thể lực của cơ thể cóliên quan mật thiết với nhau Phải tập luyện thờng xuyên, liên tục và phải kiên trìmới có đợc hiệu quả mong muốn Khối lợng và cờng độ phải nâng cao dần phụthuộc vào từng thời kỳ và giai đoạn huấn luyện

Sức bền chuyên môn trong Bóng rổ biểu hiện ở sức bền ý chí và sức bền cơbắp nhng ở đây chúng tôi đề cập tới sức bền cơ bắp là chủ yếu Sức bền trong thi

đấu Bóng rổ liên quan mật thiết với các tố chất khác, đặc biệt là tố chất sứcnhanh và sức mạnh Các mối tơng quan đó chúng tôi thể thiện trên sơ đồ sau:

Trong đó sức bền tốc độ là khả năng chống lại mệt mỏi trong các hoạt độngphải dùng sức tối đa với sự tham gia trao đổi chất không có oxy thờng là các hoạt

động dới 50 giây

ở đây chúng tôi chỉ đề cập tới sức mạnh và sức bền hay cụ thể hơn là sứcmạnh bền trong chuyên môn Bóng rổ

a Phơng pháp cơ bản trong rèn luyện sức mạnh chuyên môn

Huấn luyện chuyên môn Bóng rổ cho học sinh, trớc hết là nhằm cải thiện các khảnăng sức mạnh tốc độ làm nền tảng để phát triển tốt các hoạt động xuất phát, dừng độtngột, nhảy và ném trong thi đấu đó cũng chính là thành phần chính của công tác huấnluyện sức mạnh Việc huấn luyện tay ném bóng và bật nhảy có thể đợc kết hợp đồngthời ở đây đòi hỏi lợng vận động luôn chuyển đổi từ các hoạt động tay ném sang châmgiậm bật, quãng nghỉ giữa hai lần cũng phải đủ dài để phát huy hết sức mạnh cho nhữnglần thực hiện ở các bài tập sau

Sức mạnh phụ thuộc vào nhiều nhân tố, song ở đây ta chỉ tập trung vào cácnhân tố có thể điều khiển đợc bằng các biện pháp s phạm Trong đó điều khiển pháttriển và hoàn thiện nhân tố ngoại biên (thiết diện cơ) và nhân tố điều hoà thần kinh(trong một cơ và giữa các nhóm cơ) có ý nghĩa chủ đạo ở đây vừa phải nâng caocác yếu tố trên, vừa phải cho cơ quan vận động thích nghi với các hoạt động nặngtrong chuyên môn Bóng rổ Chủ yếu phát triển sức mạnh bột phát để bật nhảy chiếm

độ cao hay điều chỉnh cơ thể trong t thế không chân trụ, các động tác ném bóng xahay ném bóng cầu môn Thông thờng sử dụng các bài tập lặp lại cực hạn với lợng

đối kháng cha tới tối đa và sử dụng các bài tập với trọng lợng cha tới tối đa với tốc

độ tối đa

b Phơng pháp cơ bản trong rèn luyện sức bền

Sức bền chuyên môn trong Bóng rổ vừa giúp tăng cờng sự ổn định của việc sửdụng các động tác kỹ thuật, chiến thuật, vừa là những yếu tố chuyên môn để duy trìsức nhanh và sức mạnh (sức bền tốc độ và sức bền mạnh) cơ sở cơ bản để đạt đ ợc

Sức bền trong

thời gian dài Sức bền trong thờigian trung bình thời gian ngắnSức bền trong

Sức bền chung

điều đó là phát triển vững chắc sức bền chung ở các thời kỳ ở từng giai đoạn huấnluyện Lợng vận động để phát triển các sức bền chung ở các thời kỳ chuẩn bị là: sốlần lặp lại cao trong các nhóm tập: 15 - 20 lần với quãng chạy có thể kéo dài từ5000m - 7000m Cờng độ vận động trung bình khoảng 60% sức, tốt nhất là sử dụngcác bài tập chạy với phơng pháp kéo dài và các động tác nhảy, ném với phơng phápngắt quãng.

Việc chuyển đổi thờng xuyên liên tục giữa hai khả năng hoạt động của cơ thểtrong điều kiện nợ dỡng và đủ dỡng sẽ nâng cao đợc khả năng chịu đựng của cơ thể,tăng nhanh khả năng cung cấp năng lợng trong lúc vận động, tăng nhanh đợc khả nănghồi phục và nh vậy sẽ nâng cao đợc hiệu quả trong thi đấu

Phơng pháp nâng cao sức mạnh bền chuyên môn Bóng rổ là đồng thời cùnglúc phát triển cả hai tố chất sức mạnh và sức bền chuyên môn Trớc hết ta phát triểnsức mạnh cho các nhóm cơ đặc thù chuyên môn bằng các phơng pháp, phơng tiện(các bài tập thể lực), đồng thời với nâng cao khả năng chịu đựng của các nhóm cơtrong thời gian kéo dài

Đặc điểm trong hoạt động Bóng rổ rất đa dạng thể hiện ở các lần tăng tốc độtngột, luôn luôn nỗ lực nhanh, mạnh tới mức tối đa khi thực hiện nhảy ném cầu mônhay chuyền bóng xa, cản ngời trong phòng thủ, cùng với các áp lực về tâm lý gâycho sự mệt mỏi nhanh chóng mà nguyên nhân chính là dohọc sinh không có đợckhả năng hồi phục nhanh trong thời gian ngắn do sức bền của các nhóm cơ vận độngchính nhanh chóng mệt mỏi do cha có đợc trình độ cao về sức mạnh bền

Để phát triển sức mạnh bền chuyên môn trong Bóng rổ thì phải kết hợp đồngthời hai yếu tố là phát triển sức mạnh và sức bền, tức là nâng cao khả năng chịu

đựng của cơ thể khi vận động với cờng độ lớn trong thời gian kéo dài Chính vì vậy,

để phát triển sức mạnh bền chuyên môn trong Bóng rổ cần phải giải quyết ba nhiệm

Nh vậy, dựa trên nghiên cứu về đặc điểm và phơng pháp giảng dạy sứcmạnh bền chuyên môn trong Bóng rổ, đặc điểm lứa tuổi từ 16 – 18, tôi đã cónhững cơ sở sát thực để đi sâu vào giải quyết các vấn đề về nâng cao sức mạnhbền chuyên môn Bóng rổ cho học sinh trờng THPT.

Bảng 1 Kết quả phỏng vấn các tố chất đặc trng ở môn bóng rổ(n=24)

2 mục đích, nhiệm vụ, phơng pháp

và tổ chức nghiên cứu

2.1 mục đích nghiên cứu

Bằng cơ sở lý luận và thực tiễn thông qua đề tài tôi lựa chọn đ ợc một số bàitập để phát triển tố chất sức mạnh bền chuyên môn cho học sinh tr ờng THPTtrong tập luyện môn bóng rổ.

2 2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt đợc mục đích đề tài chúng tôi cần giải quyết hai nhiệm vụ sau:

* Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng tố chất sức mạnh bền chuyên môn của

học sinh

* Nhiệm vụ 2: Lựa chọn và đánh giá hiệu quả bài tập phát triển sức mạnh

bền chuyên môn cho học sinh

2.3 Phơng pháp nghiên cứu

2.3.1 Phơng pháp đọc và phân tích tổng hợp tài liệu

Tôi đã đọc các tài liệu sách, báo để tìm hiểu đặc điểm chỉ số đánh giá,nguyên tắc, phơng pháp huấn luyện các tố chất qua các quá trình hoạt động TDTT,các tài liệu bao gồm:

* Tài liệu chuyên ngành

- Sách giáo trình giảng dạy Bóng rổ

- Sách giáo khoa về kỹ thuật Bóng rổ

- Học thuyết huấn luyện TDTT

2.3.2 Phơng pháp thực nghiệm s phạm

Tôi tìm hiểu nghiên cứu, ứng dụng một số bài tập phát triển sức mạnh bềnchuyên môn có hiệu quả cho các học sinh THPT, so sánh với các phơng pháp và bàitập mà giáo viên đã áp dụng Chúng tôi tiến hành thực nghiệm trên đối tợng là họcsinh 16 - 17 tuổi

2.3.3 Phơng pháp toán học thống kê

Để phong trào và xử lý các kết quả đã thu đợc trong quá trình nghiên cứu, tôi

sử dụng các công thức toán học thống kê để xử lý số liệu:

B B A

A

n n

X x X

B A

n n

X X t

2 2

(

) )(

(

B B A A

B B A A

X X X X

X X X X r

2.4 Tổ chức nghiên cứu

2.4.1 Thời gian nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này chúng tôi nghiên cứu từ tháng 9 năm 2013 đến tháng

6 năm 2014, chia làm 3 giai đoạn:

* Giai đoạn 1: Từ tháng 9/2013 đến tháng 11/2013: Lựa chọn đề tài, xây

dựng đề cơng

* Giai đoạn 2: Từ tháng 12/2013 đến tháng 2/2014: Thu thập tài liệu, số liệu,

phân tích xử lý và giải quyết nhiệm vụ của đề tài

* Giai đoạn 3: Từ tháng 3/2014 đến tháng 6/2014: Hoàn thiện đề tài và báo

cáo nghiệm thu

2.4.2 Đối tợng nghiên cứu.

Học sinh THPT lứa tuổi 16 - 18

2.4.3 Địa điểm nghiên cứu.

- Tại trờng học

3 kết quả và phân tích kết quả nghiên cứu

3.1 nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng tố chất sức mạnh bền của học sinh THPT trong môn Bóng rổ

3.1.1 Đánh giá thực trạng kế hoạch huấn luyện thể lực cho học sinh THPT

Để đạt hiệu quả cao trong quá trình huấn luyện trong các môn bóng nóichung và Bóng rổ nói riêng thì ngay từ đầu cần phải vạch ra đợc các hớng đi đúng

và có những kế hoạch huấn luyện riêng của mình cả về thể lực cũng nh kỹ - chiếnthuật Tuy nhiên, tuỳ thuộc vào từng môn thể thao, giai đoạn thi đấu mà có thể utiên cho việc huấn luyện thể lực hay kỹ chiến thuật nhiều hơn Trong Bóng rổ vấn đề

về thể lực luôn là yếu tố quan trọng để lập nên thành tích và nó cần phải đợc chútrọng huấn luyện ở tất cả các giai đoạn phát triển Song vấn đề kỹ chiến thuật cũngphải đợc quan tâm phát triển một cách hợp lý

Để tìm hiểu thực trạng huấn luyện thể lực cũng nh huấn luyện sức mạnh bềnchuyên môn cho học sinh THPT tôi quan sát và trực tiếp tìm hiểu tiến trình, kếhoạch huấn luyện của một số trờng bạn Kết quả tôi trình bày ở bảng 2

Bảng 2: Kết quả khảo sát chơng trình huấn luyện thể lực cho học sinh THPT

TT Nội dung Số giáo án Tỷ lệ %

Qua bảng 2 tôi thấy kế hoạch huấn luyện thể lực nh sau:

- Thời gian huấn luyện sức nhanh là: 22,5%

- Thời gian huấn luyện sức mạnh là: 23,5%

- Thời gian huấn luyện sức mạnh bền là: 17%

- Thời gian huấn luyện mềm dẻo là: 15,5%

- Khả năng phối hợp vận động là: 22%

Trong khi đó thời gian huấn luyện sức mạnh bền chuyên môn là 8,5% chiếm50% thời gian huấn luyện sức mạnh bền.Nh vậy, thời gian dành cho huấn luyện sứcmạnh bền chuyên môn của học sinh là còn quá ít

3.1.2 Đánh giá thực trạng tố chất sức mạnh bền chuyên môn của học sinh THPT

Trong những năm gần đây, Bóng rổ phát triển nhanh chóng, qua các giảiBóng rổ chúng ta nhận thấy trình độ thi đấu của các đội đứng đầu không có chênhlệch lớn Trong số đó đa phần là các đội tuyển của tỉnh phía Bắc

Bóng rổ là môn thể thao có tính chất đối kháng mạnh, với những tình huốngxảy ra liên tục trên sân và thời gian thi đấu kéo dài của một trận đấu, một giải đấu.Việc đạt thành tích trong thi đấu Bóng rổ phụ thuộc vào rất nhiều các yếu tố, cụ thể

là sự tổng hoà các thành tích của từng cá nhân Trong đó mỗi đấu thủ của đội phảichịu tác động từ nhiều mặt Do đó, ngời có trình độ thể lực tốt thì các hoạt độngphòng thủ cũng nh tấn công đều đạt hiệu quả cao, có thể cùng đồng đội phối hợpgây nên những bất ngờ cho đối phơng, có thể làm cho đối phơng thi đấu theo ý đồchiến thuật của mình và đạt hiệu quả cao

Do đó, những học sinh muốn đạt đợc hiệu quả cao trong tập luyện cũng nhtrong thi đấu đều phải có trình độ thể lực tốt Đặc biệt là sức mạnh và sức bềnchuyên môn

Bóng rổ cũng nh các môn thể thao khác, trong quá trình huấn luyện bao giờcũng có huấn luyện thể lực

Huấn luyện thể lực là quá trình huấn luyện bằng các phơng tiện của TDTT(chủ yếu là các bài tập thể lực) để tác động có chủ đích đến sự phát triển và hoànthiện hình thái chức năng, tố chất thể lực và sức khoẻ.

Sức mạnh bền là năng lực thực hiện một hoạt động nào đó với cờng độ cho

tr-ớc hay năng lực duy trì khả năng vận động trong thời gian dài nhất mà cơ thể có thểchịu đựng đợc

Vì vậy phát triển sức mạnh bền chuyên môn có ý nghĩa rất lớn đối với thànhtích trong thi đấu Bóng rổ Vì Bóng rổ là môn thể thao thi đấu đồng đội đối khángtrực tiếp, hầu hết các tình huống thi đấu đều mang tính chất luân phiên ở cả hai phía

đòi hỏi các phải sử dụng triệt để khả năng khéo léo của đôi tay, di chuyển chạy chỗ,nhận bóng, chuyền bóng hợp lý để thực hiện các kỹ thuật, chiến thuật để ghi điểmcho đội mình và đợc thực hiện trong suốt thời gian trận đấu Nếu nh thực hiện đầy

đủ các chức năng và nhiệm vụ của mình trong suốt trận đấu một cách hoàn tất thì

tr-ớc thi đấu không những phải nâng cao trình độ chuyên môn của mình mà còn phải

có sự chuẩn bị tốt về sức mạnh bền chuyên môn

Từ thực tế thi đấu cho thấy đội bóng nào có sự chuẩn bị tốt về sức mạnh bềnchuyên môn thì đó là đội luôn giữ thế chủ động trong thi đấu, có hiệu quả ném bóngvào rổ chuyền bắt bóng, tranh bóng bật bảng tốt hơn và là đội giành phần thắng

Xuất phát từ thực tế trên tôi đi tới quyết định tiến hành thống kê số liệu vềnhảy ném rổ, tranh bóng bật bảng và chuyền bóng của các đội bóng rổ qua giảiBóng rổ học sinh THPT các tỉnh phía Bắc năm 2013