TRƯỜNG: THPT NGUYỄN TRÃI TÊN ĐỀ TÀI: PHƯƠNG PHÁP TẠO BIỂU TƯỢNG VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI GIAO CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1941 – 1969.. Với những kinh nghiệm ít ỏi
Trang 1HỌ VÀ TÊN: NGUYỄN THỊ THUỶ
MÔN: LỊCH SỬ.
TRƯỜNG: THPT NGUYỄN TRÃI
TÊN ĐỀ TÀI:
PHƯƠNG PHÁP TẠO BIỂU TƯỢNG VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI GIAO CỦA HỒ CHÍ MINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI
ĐOẠN 1941 – 1969.
1 PHẦN MỞ ĐẦU.
1.1.Lý do chọn đề tài
Nhận thức là hoạt động đặc trưng của con người Thông qua hoạt động này, con người phản ánh tích cực, tự giác và sáng tạo thế giới khách quan vào bộ óc
Trang 2của con người trên cơ sở thực tiễn nhằm sáng tạo ra những tri thức về thế giới khách quan Trong đó, biểu tượng là một khâu quan trọng trong sợi dây chuyền của hoạt động nhận thức Do vậy, ở bất cứ một bộ môn khoa học nào việc hình thành nên các biểu tượng rất được chú trọng
Lịch sử cũng là một bộ môn khoa học nhằm cung cấp kiến thức khoa học và hình thành thế giới quan, phẩm chất đạo đức cho học sinh.Tuy nhiên đây cũng là môn học đặc thù Thông qua bộ môn Lịch Sử để học sinh hiểu được sự phát triển theo quy luật tự nhiên trong xã hội, biết vận dụng sáng tạo những hiểu biết
ấy vào hoạt động thực tiễn trong cuộc sống trên cơ sở những kiến thức cơ bản của môn học Muốn dạy học thành công bộ môn Lịch Sử, truyền đạt được những
ý tưởng cơ bản mà giáo viên muốn truyền đạt theo ý đồ, bên cạnh việc sử dụng những phương pháp giảng dạy truyền thống, giáo viên phải tích cực đổi mới phương pháp dạy học Việc sử dụng phương pháp tạo biểu tượng trong dạy học Lịch Sử cũng đem lại hiệu quả cao trong dạy học.Để sử dụng phương pháp này một cách có hiệu quả, tạo hứng thú học tập cho học sinh cũng là vấn đề khó khăn Với những kinh nghiệm ít ỏi của bản than và tham khảo đồng nghiệp, bản than tôi chọn đề tài “ phương pháp tạo biểu tượng về hoạt động ngoại giao của
Hồ Chí Minh trong dạy học Lịch Sử Việt Nam giai đoạn 1941 – 1969” để làm sáng kiến kinh nghiệm
1.2 Điểm mới của đề tài
Đối với các đề tài về phương pháp tạo biểu tượng trong dạy học Lịch Sử nhằm đạt hiệu quả cao trong giảng dạy đã có rất nhiều sáng kiến kinh nghiệm, các công trình nghiên cứu Tuy nhiên phương pháp tạo biểu tượng về hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh trong giai đoạn 1941-1969 còn ít đề tài nghiên cứu, hơn nữa với những thực tế giảng dạy tại trường THPT Nguyễn Trãi – nơi điều kiện kinh tế xã hội khó khăn, đầu vào của học sinh tương đối thấp thì bản thân tôi mạnh dạn chọn đề tài này để áp dụng tại trường với một điều kiện đặc thù như vậy
Trong đề tài có những điểm mới là kinh nghiệm của bản thân đúc rút trong quá trình giảng dạy 10 năm Với đề tài này tôi đã áp dụng một số phương pháp mới,
Trang 3áp dụng vào mốc thời gian cụ thế của hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh trong giai đoạn cụ thể từ năm 1941 đến năm 1969
Sử dụng các đoạn tường thuật để miêu tả hoạt động ngoại giao, áp dụng trong từng sự kiện cụ thể, thời gian cụ thể của các sự kiện đó, sử dụng phương pháp nêu đặc điểm, hình tượng…
Trang 42 PHẦN NỘI DUNG.
2.1 Thực trang vấn đề.
2.1.1 Thuận lợi.
Hầu như trong các trường THPT hiện nay đều được trang bị hệ thống máy chiếu, tivi phục vụ cho công tác giảng dạy Đây là điều kiện thuận nhất để giáo viên sử dụng hình ảnh minh hoạ sinh động cho giờ dạy, góp phần tăng hiệu quả cho dạy học nói chung và môn Lịch sử nói riêng Bên cạnh phương tiện dạy học được trang bị đầy đủ giáo viên còn có nhiều nguồn tài liệu để tham khảo, học tập
Hàng năm thường có các buổi tập huấn để nâng cao trình độ chuyên môn, áp dụng phương pháp mới và rất được sự quan tâm của Bộ giáo dục, Sở giáo dục
và Ban Giám hiệu nhà trường đã tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên tham gia các buổi tập huấn, học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
2.1.2 Khó khăn
Hiện nay thực trạng chung đối với bộ môn Lịch Sử ở các trường THPT đa
số học sinh đều xem đây là môn phụ, các e cảm thấy nhàm chán thậm chí là không học bộ môn này Trong những năm vừa qua, phản ánh ở tỉ lệ thi và điểm thi THPT quốc gia và đại học cho thấy sự hứng thứ đối với bộ môn hầu như rất
ít, thậm chí có thể không có Đây là một tình hình chung đòi hỏi giáo viên giảng dạy bộ môn Lịch Sử cần phải nghiên cứu, tìm tòi các phương pháp giảng dạy mới, hấp dẫn tạo ra tích cực chủ động cho học sinh, kích thích sáng tạo trong học tập
Tăng cường tìm tòi phương pháp mới nhằm tạo hiệu quả hơn trong hoạt động dạy học Với đề tài “ Phương pháp tạo biểu tượng trong dạy học Lịch Sử” cũng đã được giaó viên đưa vào sử dụng nhiều nhưng chưa hiệu quả và còn mang tính hình thức, đối phó trong các giờ thao giảng hay thi cử Chưa có
những sự ứng dụng đại trà, phổ biến và đều giữa các giáo viên Vì vậy bản thân tôi cũng có nhiều băn khoăn, cố gắng tìm và áp dụng phương pháp tạo biểu tượng trong dạy học cụ thể ở phần ngoại giao của Hồ Chí Minh giai đoạn 1942-1969
Ngoài ra đối với học sinh THPT đây là thời kì các em lựa chọn các môn học, khối học phục vụ cho việc đào tạo ngành nghề sau này, tuy nhiên đại đa số các nghành học có bộ môn Lịch Sử rất ít, ra trường khó tìm kiếm việc làm Đây
Trang 5cũng là khó khăn dẫn đến thực trạng chung là các em lười học, nhác học bộ môn Lịch Sử và hiệu quả mang lại chưa cao
2.2 Giải Pháp.
2.2.1 Những yêu cầu đối với việc tạo biểu tượng về hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh qua dạy học lịch sử.
- Phải căn cứ vào hoạt động nhận thức của học sinh THPT
- Phải tuân thủ nhận thức Mácxít - Lêninnít
- Phải xuất phát từ đặc điểm bộ môn lịch sử, trong học tập học sinh không thể trực quan sinh động các sự kiện, hiện tượng, quá khứ
- Phải chú ý đến mục đích giáo dục tư tưởng, tình cảm và phát triể nhân cách của học sinh trong quá trình tạo biểu tượng về hoạt động cách mạng của Võ Nguyên Giáp
2.2.2 Biện pháp sư phạm được sử dụng để tạo biểu tượng về hoạt động ngoại giao của Hồ CHí Minh.
2.2.2.1 Xác định thời gian và không gian xảy ra sự kiện phản ánh hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh.
Để giúp học sinh có được những nhận thức đúng và lưu lại được trong đầu
óc học sinh những nét điển hình nhất về hoạt động ngoại giao của Hồ CHí Minh, trong quá trình dạy học lịch sử, chúng ta cần xác định rõ thời gian và không gian xảy ra những sự kiện về hoạt động ngoại giao Hồ Chí Minh, để giúp học sinh hình dung được thời điểm và bối cảnh lịch sử cụ thể mà Hồ Chí Minh đã sống, làm việc và hiểu hơn những đối sách của Người đối với kẻ thù và những nước khác
Ví dụ: Để tạo biểu tượng “Thêm bạn bớt thù” trong hoạt động ngoại giao
của Hồ Chí Minh khi giảng dạy mục III3: Hà hoãn với Pháp nahwmf đẩy quân
Trung Hoa dân quốc ra khỏi nước ta, bài 17, SGK lịch sử lớp 12 (Chương trình
chuẩn) chúng ta cần giúp học sinh hình dung được bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ
để từ dó thấy được sự nhạy bén, sáng suốt của Hồ Chí Minh trong việc đưa ra đối sách ngoại giao kịp thời đúng đắn để tránh một lúc đối đầu với nhiều kẻ thù, thông qua hệ thống câu hỏi khơi gợi sau:
Trang 6- Sau khi chiếm các dô thị ở Nam bộ và Nam Trung Bộ thực dân Pháp đã
có hành động gì để tiến quan ra Bắc?
- Hành đồng đó tác động đến cách mạng nước ta như thế nào?
- Đảng, Chính Phủ và Chủ Tịch Hồ Chí Minh đã có chủ trương, đối sách gì
để giải quyết những vấn đề nêu trên?
Qua việc trả lời được hệ thống câu hỏi nêu trên học sinh sẽ hình dung được những đặc điểm, chuyển biến mới trong bối cảnh cách mạng của nước ta vào đầu năm 1946, để từ đó thấy được sự tài tình, của Đảng của Bắc khi đưa ra đối sách: hòa với Pháp để muộn tay Pháp đuổi quân Trung Hoa dân quốc về nước, tranh đụng đầu một lúc với hai kẻ thù và tranh thủ thời gian để chuẩn bị cho một cuộc đấu tranh không thể tránh khỏi
Như vậy, qua trình bày cụ thể bối cảnh lịch sử (không gian, thời gian) không chỉ giúp học sinh nhận thức được những hoạt động ngoại giao cụ thể của
Hồ Chí Minh, mà còn giúp học sinh hình dung được những nét bản chất của quá trình đó
2.2.2.2 Sử dụng nhuần nhuyễn hệ thống phương pháp dạy học lịch sử để tạo biểu tượng hoạt động của nhân vật.
Sau khi chọn được sự kiện cơ bản, chính xác, tương đối đầy đủ cần phải có phương pháp trình bày cụ thể, sinh động với việc sử dụng những tài liệu tham khảo, đồ dùng trực quan và các phương tiện khác
Nội dung biểu tượng về hoạt động nhân vật được trình bày chủ yếu qua ngôn ngữ có hình ảnh, gợi tả, sinh động kết hợp phân tích chân dung nhân vật, song không rườm ra mà phải tinh gọn và có sức lôi cuốn học sinh Vì vậy, miêu
tả, tường thuật có hình ảnh, đòi hỏi phải lựa chọn chi tiết đắc giá, có tác dụng gợi cảm, gây ấn tượng, kích thích suy nghĩ của học sinh cũng như chuản bị khả năng vậ dụng kiến thức vào đời sống thực tiễn
Ở đây cần chú ý giải quyết vấn đề thời gian, trình độ học sinh với việc lựa chọn thông tin, mức độ kiến thức sâu, rộng vừa có nghiệp vụ sư phạm để trong một thời gian cho phép, cung cấp cho học sinh một lượng thông tin chính sác khao học, tạo ở ở sinh một biểu tượng rõ nét về nhân vật lịch sử càn nắm vững
Trang 7có tác dụng giáo dục tình cảm, đạo đức, thẩm mỹ cao và phát triển năng lực tu duy lịch sử cho học sinh Kết quả đó là biểu hiện trình độ của giáo viên đã thống nhất tính khoa học, tính sự phạm trong dạy học lịch sử
2.2.2.3 Khi tạo biểu tượng về nhân vạt lích sử cần tuân thủ quan điểm cụ thể.
Đảm bảo quan điểm lịch sử cụ thể tức là làm cho học sinh hình dung được hoàn cnahr cụ thể mà nhân vật ấy đang sinh sống, hoạt động và từ đó đánh giá công lao của họ về điều này, Lênin đã chỉ rõ rằng khi đánh giá nhân vật lịch sử:
Chúng tôi không căn cứ vào chỗ họ cống hiến được gì so với nhu cầu của thời đại chúng ta mà căn cứ vào chỗ học đã cống hiến được gì so những bậc tiền bối của họ.
Quan điểm lích ử cụ thể đòi hỏi trong quá trình tạo biểu tượng các nhân vật lịch sử phải lựa chọn nhưng chi tiết phản ánh mối quan hệ giai cấp hay tập đoàn
xã hội mà nhân vạt ấy đại diện quyền lợi và phục vụ, không được quên nội dung
giai cấp trong hoạt động của nhân vật, không có “anh hùng phi giai cấp” tuy
nhiên làm cho học sinh hiểu rằng nhiều nhân vật thuộc giai cấp tiến bộ, khi phục
vụ cho giai cấp mình, trong một chừng mực nhất định, họ đều phụ vụ lợi ích của nhân dân
Cần sử dụng các phương tiện trực quan, kỹ thuật cần thiết có thể có được trong việc tạo biểu tượng lịch sử nói chung, biểu tượng nhân vật lịch sử nói riêng, trong đó có Hồ Chí Minh
2.2.2.4 Sử dụng các đoạn tường thuật, miêu tả để tạo biểu tượng về hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh.
Do đặc trưng của quá trình nhận thức lịch sử là các sự kiện lịch sử không còn trước mắt học sinh nữa, do vậy trong quá trình dạy học lịch sử để giúp học sinh có thể khôi phục lại bức tranh quá khứ, chúng ta có thể sử dụng các đoạn tường thuật, miêu tả
Khi miểu tả về hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh chúng ta cần làm rõ những nét bản chất, chủ yếu trong nội tâm, tính cách cũng như hình dáng, dung
Trang 8mạo bên ngoài của Hồ Chí Minh để phân tích, lý giải hành động của Người trong những hoàn cảnh lịch sử nhất định
Ví dụ: Để làm rõ biểu tượng “lợi dụng mâu thuẫn trong hàng ngũ kẻ thù
nhằm thêm bạn bớt thù cho cách mạng Việt Nam” trong hoạt động ngoại giao
của Hồ Chí Minh, giáo viên có thể sử dụng đoạn tường thuật sau:
“Ngày 9/3/1945, Nhật làm đảo chính lật đổ Pháp ở Đồng Dương, làm cho
Mỹ không còn nắm được tin tức gì về Đông Dương Trước tình hình đó, Bộ chỉ huy Mỹ cử Sáclơ Phen thuộc tổ chức OSS đến gặp Hồ CHí Minh Sau này Sáclơ Phen kể lại: “Tôi có hỏi ông Hồ là muốn gì ở người Mỹ Ông nói: Chỉ muốn họ công nhận tổ chức Việt Minh Tôi đã nghe phong phanh người này là cộng sản và tôi đã hỏi về điều đó Hồ nói rằng, người Pháp gọi tất cả những người Việt Nam muốn độc lập đều là cộng sản Tôi đã kể cho ông nghe về công việc của chúng tôi
và hỏi ông có muốn giúp chúng tôi không Hồ nói, họ có thể giúp được… Chúng tôi thảo luận về người Pháp, Hồ nhấn mạnh rằng Việt Minh chỉ chống Nhật Giọng ông nói rõ ràng, dứt khoát, gây cho tôi một ấn tượng mạnh mẽ” Ngày 20/3, Sáclơ Phen gặp người lần hai tại hiệu cà phê của gia đình anh Tống Minh Phương ở phố Chinpi, Côn Minh Hai bên thỏa thuận về phương thức hợp tác Phía Mỹ nhận cung cấp các phương tiện thông tin liên lạc, nhân viên sử dụng các phương tiện thông tin liên lạc và huấn luyện cho người Việt Nam cách sử dụng các phương tiện quân sự đó Phía Việt Minh đồng ý cung cấp địa bàn hoạt động Ngày 19/3, Hồ Chí Minh gặp tướng Sênôn Tướng Sênôn rất cảm ơn Việt Minh
đã cứu giúp các phi công Mỹ và hỏi: “Việt Minh có vui lòng giúp việc tổ chức cứu giúp những phi công Đồng Minh bị rơi ở Đông Dương không?” Người trả lời: “Trách nhiệm của những người chống phát xít là làm tất cả những việc gì họ
có thể làm để giúp đỡ Đồng minh” Tướng Sênôn hứa sẽ cung cấp thuốc men, vũ khí và những sĩ quan huấn luyện kĩ thuật quân sự, kỹ thuật vô tuyến điện cho Việt Minh Mở đầu cho mối quan hệ, Sênôn tặng Việt Minh 6 khẩu súng ngắn, hai vạn viên đạn, một số thuốc men và cử hai người Mỹ là Ph.Tan và Mátxin mang theo điện đài theo Người về Việt Nam”.
Trang 9Qua việc sử dụng đoan tường thuật nêu trên khi giảng dạy mục III1: Khởi
nghĩa từng phần (từ tháng 3 đến tháng 8/1945), SGK Lịch sử lớp 12 (Ban cơ bản), Giáo viên không chỉ giúp học sinh thấy được phương pháp ngoại giao
không khéo “thêm bạn bớt thù của Hồ Chí Minh”, qua đó cũng giúp học sinh
thấy được sự đúng đắn trong chuyển hướng chỉ đạo cách mạng của Đảng ta sau
sự kiện Nhật đảo chính Pháp, để từ đó có được những ngồn lực mới phục vụ cho cuộc Tổng khởi nghĩa sắp đến
Hay giáo viên có thể cung cấp cho học sinh một số đoạn trích tring các bức thư của chủ tịch Hồ Chí Minh gửi cho chính giời và nhân dân Pháp để giúp các
em thấy tư tưởng Độc lập xuyên suốt trong
Hay để thấy rõ hơn đặc trưng ngoại giao nhân dân của Hồ Chí Minh giáo
viên có thể sử dụng đoạn tường thuật sau:
“Trong những năm chiến tranh thế giới lần thứ hai, ở Côn Minh, Trung Quốc, Mỹ có quân đoàn không quân số 14 với trên 300 máy bay chiến đấu, dưới quyền chỉ huy của tướng Sênôn và Đại sứ Mỹ ở Trung Khánh Quân đoàn này có nhiệm vụ hỗ trợ cho bộ binh Trung Quốc ở mặt trận Quảng Tây và đánh phá quân Nhật ở Việt Nam Trong một đợt cất cánh, một máy bay Mỹ bị quân Nhật bắn rơi gần thị xã Cao Bằng, viên phi công Mỹ Uy liêm Sao đã nhảy dù xuống và được lực lượng Việt Minh cứu thoát Uy liêm Sao được Việt Minh đưa đến gặp Hồ Chí Minh Nhìn Uy liêm Sao Bác tươi cười, bắt tay anh ta, kéo anh ta ngồi xuống cạnh mình và nói chuyện hết sức thân mật:
- Quê anh ở bang nào của nước Mỹ?
Nghe Bác nói bằng tiếng Anh rất chuẩn, Uy liêm Sao ngạc nhiên, nở nụ cười rạng rỡ đáp:
- Thưa ông tôi ở Tếchdát.
- Anh đã lấy vợ chưa?
- Thưa ông tôi đã có vợ.
- Anh có muốn về Mỹ gặp lại vợ không?
- Thưa ông rất muốn.
- Chúng tôi sẽ trao trả ông cho lực lượng không quân Mỹ tại Trung Quốc.
Trang 10- Thưa ông nếu được như vậy quả là niềm hân hạnh đối với tôi.
Rồi Bác bảo anh em bố trí nơi ăn, chốn ở cho anh ta Khi về chỗ nghỉ, Uy liêm Sao hết lời ca ngợi “ông cụ”, rằng: “Ông ấy nói tiếng Anh nghe sao rõ quá, lại đối xử thân mật với tôi như cha tôi vậy” Sau khi gặp Bác, tinh thần của Sao phấn chấn hẳn lên Mấy hôm sau Bác bảo các cô gái địa phương kiếm chỉ thêu chữ “chúc mừng” (bằng tiếng Anh) trên mảnh lụa trắng tặng Uy liêm Sao Nhận tặng phẩm Uy liêm Sao xúc động đến rơi lệ Anh ta không ngờ tại nơi rừng núi heo hút này lại có người đối xử với anh ta văn minh như thế Nắm được cơ hội thuận lợi, Người quyết định đưa Uy liêm Sao trao trả cho Mỹ ở Côn Minh Làm việc này, người muốn cho Mỹ thấy rõ lực lượng lớn mạnh cũng như thiện ý của Việt Minh, đồng thời đặt mối quan hệ với Mỹ, tranh thủ sự giúp đỡ của Mỹ đối với cách mạng Việt Nam Khi đến Côn Minh, Người bắt liên lạc với sĩ quan Mỹ trong các tổ chức OSS (phục vụ chiến lược), OWI (thông tin chiến tranh) và AGAS (cứu trợ không quân), mà Người đã quen biết họ hồi ở Liễu Châu trước
đó Trước hết, nhân danh Việt Minh, Người tiếp xúc với AGAS, thông báo một số tình hình hoạt động của quân đội Nhật ở Việt Nam Họ rất cảm ơn và tặng Người thuốc men.”
Như vậy, bằng ngôn ngữ trong sáng, gợi cảm, giàu hình ảnh, việc miêu tả, tường thuật giúp học sinh có biểu tượng rõ ràng, cụ thể về hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh Đó là cơ sở cho việc suy nghĩ, tìm tòi, nêu qui luật, phát triển lịch sử và giáo dục tình cảm dạo đức cho học sinh
2.2.2.5 Sử dụng các tư liệu lịch sử để tạo biểu tượng về hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh
Do hạn chế về mặt dung lược nên các kiến thức lịch sử trong sách giáo khoa nhìn chung chỉ mới đề cập đến những kiến thức lịch sử cơ bản, nên trong quá trình giảng, để giúp học sinh hiểu sâu hơn, tiếp thu được những hình ảnh đặc trưng trong hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh, giáo viên có thể cung cấp cho học sinh một số nguồn tư liệu lịch sử khác nhau: tài liệu thành văn, đoạn băng hình, video …
Ví dụ: