SKKN phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử lớp 10

Trong Luật Giáo dục sửa đổi năm 2010, điều 28.2, đã nêu rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm củ

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Điểm mới của đề tài 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

7 Cấu trúc của đề tài: 3

B NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.1 Khái niệm dạy học tích cực 5

1.1.2 Định hướng dạy học tích cực 5

1.1.3 Thế nào là tích cực và hứng thú trong học tập? 6

1.2 Cơ sở thực tiễn 6

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÂU HỎI ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ KHẮC SÂU KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG MÔN LỊCH SỬ 9

2.1 Yêu cầu 9

2.2 Biện pháp 9

2.2.1 Xây dựng tình huống có vấn đề bằng câu hỏi trước khi vào bài mới 9

2.2.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi theo cấp độ nhận thức cho cả bài học 12

2.2.3 Xây dựng câu hỏi củng cố toàn bài, chương 14

2.2.4 Lựa chọn câu hỏi để rèn luyện kĩ năng thảo luận nhóm 14

2.3 Vận dụng vào tiết học cụ thể 16

2.4 Kết quả thực nghiệm 21

C KẾT LUẬN 22

D TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định trong Nghị quyếtTrung ương 4 khóa VII (01/1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12/1996),được thể chế hóa trong Luật Giáo dục sửa đổi năm 2009, được cụ thể hóa trong cácvăn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo Trong Luật Giáo dục sửa đổi năm 2010, điều

28.2, đã nêu rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự

giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú, học tập cho học sinh” Có thể

nói, cốt lõi của đổi mới phương pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy học mônlịch sử nói riêng là hướng hoạt động học tập tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh,giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn học sinh học tập, chống lại lối dạy đọc chép,thói quen học tập thụ động

Bộ môn Lịch sử có vị trí và ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ

Từ những hiểu biết về quá khứ, học sinh hiểu rõ truyền thống dân tộc, tự hào vớithành tựu giành và giữ nước của tổ tiên, xác định nhiệm vụ trong hiện tại có thái độđúng với sự phát triển hợp quy luật của tương lai G.Tsecnưsepxki - nhà tư tưởng dân

chủ Nga thế kỷ XIX đã nói rằng: “Có thể không biết không say mê học tập môn

Toán có thể không biết hàng nghìn môn khoa học khác nhưng dù sao đã là người có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là một con người không phát triển đầy đủ về trí tuệ” Tuy nhiên, những quan niệm sai lệch về vị trí của môn lịch sử đã

dẫn tới phương pháp học tập không đúng làm giảm sút chất lượng của bộ môn trênnhiều mặt Tình trạng học sinh không biết những sự kiện lịch sử cơ bản, nhớ sai, nhầmlẫn kiến thức hoặc tỏ ra kém hứng thú với bộ môn là hiện tượng khá phổ biến ở nhiềutrường học Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tíchcực của học sinh có ý nghĩa rất quan trọng Vì vậy việc khơi dậy, phát triển ý thức, ýchí, năng lực, bồi dưỡng, rèn luyện, phương pháp tự học là con đường phát triển tối ưucủa giáo dục

Qua kinh nghiệm giảng dạy môn Lịch sử lớp 10 ở Trường tôi nhận thấy có bộ

phận không nhỏ học sinh chưa có hứng thú cao với môn học này Cho nên, bản thân

tôi luôn trăn trở câu hỏi: Làm thế nào để học sinh hứng thú say mê trong giờ học lịchsử? Học sinh có hứng thú say mê học tập với bộ môn thì mới tích cực, chủ động tiếpthu, tìm tòi, sáng tạo để nâng cao chất lượng dạy học Nhưng dạy như thế nào để gâyđược hứng thú cho học sinh? Không phải cứ biết thông thạo sử là dạy được sử, cũng

như không phải chỉ nghe nhạc là đã có thể trở thành nhạc sĩ

Một trong những phương pháp quan trọng để phát huy tính tích cực và gâyhứng thú cho học sinh trong giờ học nói chung, giờ học lịch sử nói riêng, đó làphương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh.Quá trình hoạt động chung thống nhất giữa thầy và trò nhịp nhàng, sẽ làm học sinhnắm vững hơn những tri thức, hình thành kĩ năng và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức vànhân cách đạo đức cho các em.

Vậy, để góp phần nào vào việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạyhọc Lịch sử nói riêng Bản thân tôi mặc dù là giáo viên trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm

trong giảng dạy cũng xin mạnh dạn trình bày một số vấn đề về “Phương pháp sử dụng

câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong dạy học Lịch sử lớp 10”.

2 Điểm mới của đề tài

Thư nhất Đề tài không nghiên cứu tổng quát về việc sử dụng hệ thống câu hỏi để phát

huy tính tích cực, và hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử nói chung mà đã cụthể hóa được việc sử dụng câu hỏi qua từng mục, từng bài trong phạm vi lịch sử lớp

10 như:

+ Câu hỏi tạo tình huống trước khi vào bài mới

+ Hệ thống câu hỏi theo các mức độ nhận thức (nhận biết , thong hiểu, vận dung vàvận dụng cao)

+ Hệ thống câu hỏi củng cố toàn bài và toàn chương…

Thứ hai Đề tài đưa ra các yêu cầu cụ thể đối với giáo viên khi sử dụng hệ thống câu

hỏi trên để phát huy tính tích cực, tạo hứng thú cho học sinh ngay từ các khâu: soạngiáo án, các khâu lên lớp cách thức biễu đạt câu hỏi đối với người học…

Thứ 3 Đề tài đã có sự kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp nghiên cứu Trong đó

nổi bật và việc tích cực chủ động thực nghiệm bằng các phương pháp mới thông quahoạt động dạy học để rút ra được kết quả

3 Mục đích nghiên cứu

Với việc nghiên cứu đề tài này tôi mong rằng sẽ giúp được phần nào cho giáoviên tiến hành dạy môn Lịch sử 10 đạt hiệu quả cao, học sinh tích cực chủ động trongviệc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức một cách sinh động

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huytính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong dạy học Lịch sử lớp 10

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện tốt đề tài này tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Thu thập, tổng hợp, nghiên cứu tài liệu liên quan đến đề tài

- Thao giảng, dự giờ, dạy thục nghiệm, trao đổi ý kiến với các đồng nghiệp trong quátrình dạy

- Áp dụng phương pháp mới trên lớp

- Điều tra, khảo sát kết quả học tập cả học sinh

- Lấy ý kiến đồng nghiệp và học sinh

6 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Việc đổi mới phương pháp dạy học trong đó có phương pháp sử dụng câu hỏi

để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh là đề tài đã được nhiều nướctrên thế giới nghiên cứu và áp dụng Ở Việt Nam, việc nghiên cứu vấn đề trên cũngđược chú ý nghiên cứu trong những năm gần đây, trong đó nổi lên một số công trìnhnhư:

- Bộ Giáo dục và Đào tạo (2006), Chương trình giáo dục phổ thông - Những vấn đềchung, NXB Giáo dục

- TS Huỳnh Văn Sơn (2011), Những cơ sở tâm lí của việc tổ chức hoạt động dạy vàhọc tích cực, NXB Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh

Tập thể tác giả ĐHSP Hà Nội (2015), Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh(khoa học xã hội), NXB Đại học Sư phạm Hà Nội

- Chính phủ (2012), Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 Ban hành kèm theo

quyết định số 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ

- Robert J Marzano, Debra J Pickering, Jane E Pollock, dịch giả: Nguyễn Hồng Vân (2011), Các phương pháp dạy học hiệu quả, NXB Giáo dục.

-.Các công trình trên đã đề cập đến phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tíchcực và gây hứng thú cho học sinh Tuy nhiên, các công trình trên chỉ đề cập một cáchkhái quát vấn đề Cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống

và cụ thể hóa về phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và gây hứngthú cho học sinh riêng ở bộ môn Lịch sử, đặc biệt là ở một khối lớp nhất định

7 Cấu trúc của đề tài:

Đề tài nghiên cứu ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài.

Chương 2: Một số yêu cầu và biện pháp sử dụng câu hỏi để phát huy tính tích cực và

khắc sâu kiến thức cho học sinh trong môn lịch sử

B NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Khái niệm dạy học tích cực

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiềunước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo của người học Phương pháp dạy học tích cực hướng tới việc hoạtđộng hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào pháthuy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cựccủa người dạy Để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều

so với dạy theo phương pháp thụ động

Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh có nghĩa là phải thay đổicách dạy và cách học Chuyển cách dạy thụ động, truyền thụ một chiều “đọc- chép”,giáo viên làm trung tâm sang cách dạy lấy học sinh làm trung tâm hay còn được gọi làdạy và học tích cực Trong cách dạy này học sinh là chủ thể hoạt động, giáo viên làngười thiết kế, tổ chức, hướng dẫn, tạo nên sự tương tác tích cực giữa người dạy vàngười học

1.1.2 Định hướng dạy học tích cực

Vấn đề phát huy tính tích cực học tập của học sinh đã được đặt ra trong ngành giáo dục Việt Nam từ những năm 1960 Ở thời điểm này, các trường Sư

phạm đã có khẩu hiệu: “Biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo”.

Trong cuộc cải cách giáo dục lần thứ hai vào năm 1980 đã chỉ rõ phát huy tính tích cực đã là một trong các phương hướng cải cách, nhằm đào tạo những người lao động sáng tạo làm chủ đất nước Từ đó, trong nhà trường xuất hiện ngày càng nhiều tiết dạy tốt của các giáo viên giỏi, theo hướng tổ chức cho học sinh hoạt động, tự lực chiếm lĩnh tri thức mới

Sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, sự thách thức của quá trình hội nhập kinh tế toàn cầu đòi hỏi phải có nguồn nhân lực, người lao động

có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn mới Người lao động phải có khả năng thích ứng, khả năng thu nhận và vận dụng linh hoạt, sáng tạo tri thức của nhân loại vào điều kiện hoàn cảnh thực tế, tạo ra những sản phẩm đáp ứng yêu cầu của xã hội Để có nguồn nhân lực trên, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới giáo dục, trong đó có đổi mới mục tiêu giáo dục, nội dung

giáo dục và phương pháp dạy học Định hướng đổi mới phương pháp dạy học đã được xác định trong Nghị Quyết Trung ương 4 khóa VII (1/1993), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (12/1996) và được thể chế hóa trong Luật Giáo dục sửa

đổi ban hành ngày 27/6/2005, điều 2.4, đã ghi “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; Bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”.

1.1.3 Thế nào là tích cực và hứng thú trong học tập?

Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người Để tồn tại và phát triển,con người luôn phải chủ động và hăng hái cải biến môi trường tự nhiên Bởi vậy, hìnhthành và phát triển tính tích cực là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục.Tính tích cực học hỏi về bản chất là tính tích cực nhận thức, đặc điểm ở khát vọngthông hiểu, có nghị lực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức

Tính tích cực nhận thức trong hoạt động học hỏi liên tưởng trước tiên với động

cơ học hỏi Động cơ đúng tạo ra hứng thú Hứng thú là tiền đề của tự giác Hứng thú

và tự giác là hai nhân tố tạo nên tính tích cực Tính tích cực sản sinh nếp tư duy độclập Nghĩ suy độc lập là mầm mống của sáng tạo Ngược lại, tính tích cực sẽ phát triển

sự hứng thú, bồi dưỡng động cơ học hỏi Tính tích cực học hỏi thể hiện ở những dấuhiệu như: hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, nhận xét các câu trả lời của bạn,mạnh dạn phát biểu ý kiến của mình trước vấn đề đặt ra; hoặc nêu thắc mắc, đòi hỏigiải thích cặn kẽ những vấn đề chưa đủ rõ; chủ động vận dụng kiến thức, kĩ năng đãhọc để tiếp nhận thức kiến thức mới; say mê hoàn thành các bài tập, không nản chítrước những tình huống khó khăn… Tính tích cực học tập biểu hiện qua các cấp độ từthấp lên cao như: Bắt chước, tìm tòi và sáng tạo

1.2 Cơ sở thực tiễn

Khi nói về thực trạng dạy và học môn Lịch sử ở các trường phổ thông,

GS-NGND Phan Huy Lê - Chủ tịch Hội khoa học Lịch sử Việt Nam đã nhận định: “ Vấn

đề đánh giá thực trạng dạy, học môn Lịch sử hiện nay không phải bây giờ mới đặt ra nhưng giờ đây đã được dư luận quan tâm rất nhiều trên các phương tiện truyền thông, đặc biệt là sau kì thi đại học những năm vừa qua Có những năm kết quả thi tuyển sinh môn Lịch sử đã thực sự gây “sốc” đối với toàn xã hội : Tỷ lệ thí sinh có điểm thi dưới trung bình chiếm hơn 80% trong đó hơn 60% có điểm thi dưới 1 (1/10) Qua đó cho thấy kiến thức bộ môn Lịch sử của học sinh bậc trung học phổ thông quá yếu” Đó là một vấn đề mà cả xã hội đang quan tâm.

Nhìn vào kết quả của việc học tập môn Lịch sử, đặc biệt là qua các kì thi tuyển,chúng ta có thể thấy rõ về thực trạng đó Ở trường trung học phổ thông, trong các môn

thi tốt nghiệp, có lẽ môn lịch sử là môn gây nên sự chú ý nhiều nhất của dư luận và

lập được nhiều “kỷ lục” trong thi cử ở nước ta: là môn thi có điểm trung bình thấp

nhất trong các môn thi tốt nghiệp THPT nhiều năm gần đây

Trong các môn thi tuyển ở Đại học năm 2006 thì môn sử có điểm số thấp nhất.Trường ĐH Sư phạm Hà Nội có gần 700 bài thi môn sử bị điểm 0; chỉ có 9% bài thiđạt điểm từ 6 trở lên Kết quả thi tuyển sinh môn Lịch sử của trường ĐH Sư phạmThành Phố Hồ Chí Minh cũng không khá hơn là mấy khi các bài thi đa số dưới 5thuộc loại yếu kém

Qua vài năm giảng dạy lớp 10 ở trường tôi nhận thấy:

*Ưu điểm

- Nhà trường, tổ bộ môn tạo điều kiện thuận lợi và khuyến khích giáo viên đổimới phương pháp dạy học Trường đã tập huấn và phổ biến tài liệu về các phươngpháp dạy học tích cực cho giáo viên

- Hầu hết giáo viên dạy môn Lịch sử trong nhà trường đều nhận thức rõ về tầmquan trọng của việc đổi mới phương pháp tiếp thu kiến thức của học sinh Vì vậy,trong quá trình dạy học trong một chừng mực nhất định giáo viên cũng đã có nhiều cốgắng trong việc phát huy tính tích cực và tạo hứng thú cho học sinh Trong soạn giảng

có hướng đổi mới phương pháp dạy học bằng nhiều hình thức như đặt câu hỏi có vấn

đề, đưa ra những tình huống để học sinh giải quyết, xây dựng hệ thống câu hỏi pháthuy tính tích cực của học sinh Trong quá trình dạy học đã kết hợp nhuần nhuyễn các

đồ dùng dạy học, khai thác một cách triệt để các đồ dùng và phương tiện dạy học nhưtranh, ảnh, bản đồ, ứng dụng công nghệ thông tin thường xuyên vào giảng dạy

- Đa số học sinh có ý thức học tập tốt, khả năng tiếp thu và giải quyết vấn đềnhanh nhạy Các em tỏ ra hứng thú với các câu hỏi tư duy động não

*Tồn tại và nguyên nhân

- Việc thực hiện dạy học tích cực bằng cách sử dụng hệ thống câu hỏi để pháthuy tính tích cực và hứng thú của học sinh còn chưa được đồng đều giữa các giáoviên, một số giáo viên chưa vận dụng linh hoạt vào bài dạy Do đó, chưa phát huy hếttích tích cực cũng như chưa tạo được hứng thú thật sự của các em đối với bộ môn

- Vẫn còn một số ít giáo viên chưa cải tiến nội dung và phương pháp dạy học,chưa gây được hứng thú học tập cho học sinh, lối dạy truyền thụ một chiều “thầy nói,trò nghe”, “thầy đọc, trò chép” tuy có giảm nhưng vẫn còn Từ đó, dẫn đến học sinhnhàm chán, học một cách thụ động, dẫn đến chất lượng ở một số lớp chưa cao

- Một số giáo viên còn xem nhẹ việc sử dụng hệ thống câu hỏi để tương tác vớihọc sinh Việc vận dụng đổi mới phương pháp vào các tiết dạy chưa linh hoạt, sinhđộng, hấp dẫn, chưa tạo được hứng thú học tập bộ môn cho học sinh Đôi lúc giáoviên đặt câu hỏi hơi khó, học sinh không trả lời được nhưng lại không có hệ thống câuhỏi gợi mở để dẫn dắt học sinh khai thác Hoặc ở một số tiết giáo viên chỉ nêu vài bacâu cho học sinh khá giỏi trả lời chưa có câu hỏi dành cho đối tượng học sinh trungbình Cho nên đối tượng này ít được chú ý, các em thêm tự ti về năng lực của mình vàcảm thấy chán nản môn học.

- Có bộ phận không nhỏ học sinh chỉ học bài đối phó, sự say mê và hứng thú thật

sự chưa có Việc ghi nhớ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn yếu Đa số các

em chưa độc lập suy nghĩ để trả lời câu hỏi mà phải lệ thuộc hoàn toàn vào sách giáokhoa, hay chỉ nêu một mốc thời gian mà không hiểu được ý nghĩa hay bản chất của sựkiện, hiện tượng lịch sử

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÂU HỎI ĐỂ PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ KHẮC SÂU KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG MÔN LỊCH SỬ

2.1 Yêu cầu

Việc sử dụng câu hỏi trong quá trình dạy học nói chung, dạy lịch Sử nói riêng

có lẽ không một giáo viên nào không sử dụng, nhưng sử dụng câu hỏi phải đúng lúc,đúng kiểu bài lên lớp đồng thời phải phù hợp với mức kiến thức của đối tượng họcsinh Hơn nữa phải đưa ra câu hỏi làm sao phải phát huy được tư duy của các em, câuhỏi cần xoáy vào trọng tâm của bài

Đặt câu hỏi trong dạy học lịch sử là một trong những biện pháp quan trọng đểphát triển tư duy học sinh Song sử dụng câu hỏi và hệ thống câu hỏi như thế nào đểphát huy tính tích cực của học sinh là một vấn đề khó và phức tạp Để thực hiện tốtvấn đề trên, trước hết giáo viên phải thực hiện tốt khâu soạn giáo án Trước đây chúng

ta xác định mục đích, yêu cầu của bài học là “Làm cho học sinh nắm được, hiểuđược.” Có nghĩa là trong giờ dạy, giáo viên là trung tâm, học sinh thụ động tiếp thukiến thức, nhận thông tin từ người thầy Nhưng từ khi đổi mới chương trình sách giáokhoa, đổi mới phương pháp giảng dạy, khâu soạn giảng cũng có nhiều thay đổi, mụctiêu bài học có mức độ: Nhận biết, thông hiểu, vận dụng (thấp, cao) Như vậy, chúng

ta đã chuyển hoạt động của giáo viên sang hoạt động của học sinh là chính, học sinhxây dựng kiến thức cho mình dưới sự hướng dẫn của giáo viên thông qua hệ thống câuhỏi Học sinh không chỉ nắm kiến thức mà còn nắm phương pháp để hiểu và vận dụngkiến thức vào thực tiễn cuộc sống

Để đạt mục đích trên, đòi hỏi giáo viên phải đầu tư cho bài soạn, đặc biệt là việc xây dựng hệ thống câu hỏi của bài dạy Sử dụng câu hỏi trong dạy học lịch sử để phát huy tính tích cưc trong học tập và khắc sâu kiến thức cho học sinh phải được thực hiện linh hoạt ở tất cả các bước trong giờ dạy

2.2 Biện pháp

2.2.1 Xây dựng tình huống có vấn đề bằng câu hỏi trước khi vào bài mới.

Xây dựng tình huống có vấn đề có ý nghĩa đặc biệt đối với việc phát huy tính

tích cực và tạo hứng thú học tập cho học sinh Trước khi vào bài mới, giáo viên nên

nêu tạo tình huống có vấn đề để điều khiển học sinh giải quyết theo hướng tích cực.Các câu hỏi nêu vấn đề đưa ra vào đầu giờ nhằm động viên sự chú ý, huy động nănglực nhận thức của học sinh vào việc theo dõi bài giảng để tìm câu trả lời Những câuhỏi này là vấn đề cơ bản mà học sinh phải nắm vững Đương nhiên, khi đặt câu hỏinày không yêu cầu học sinh trả lời ngay mà chỉ sau khi giáo viên cung cấp đầy đủ kiếnthức thì học sinh mới trả lời được

Trong mỗi bài, mỗi mục đều ẩn chứa các tình huống có vấn đề Bản thân cácvấn đề bao gồm các vấn đề lớn hay nhỏ, vấn đề phức tạp hay đơn giản Giáo viên cầnxác định kiến thức trọng tâm cần đạt của tiết học để xây dựng tình huống có vấn đềphù hợp Có những loại tình huống có vấn đề sau:

Tình huống nghịch lí: là tình huống vấn đề xuất hiện đứng trước một sự lựachọn rất khó khăn giữa hai hay nhiều phương án giải quyết

Tình huống bác bỏ: là tình huống vấn đề đòi hỏi phải bác bỏ một luận điểm ,kết luận sai lầm để đạt được điều đó, học sinh phải tìm ra chổ yếu, chỗ sai, chỗ thiếuchính xác để chứng minh tính sai lầm của vấn đề

Tình huống tại sao: là tình huống phổ biến trong dạy học tình huống này đòihỏi học sinh phải vận dụng kiến thức và kĩ năng vốn có để giải quyết vấn đề đặt ra.Học sinh phải tìm ra được các mối liên hệ đặc biệt là mối liên hệ nhân quả Tìm rađược nguyên nhân dẫn đến kết quả đó Trên cơ sở đó, giáo viên linh động, sáng tạoxây dựng tình huống có vấn đề với hệ thống câu hỏi phù hợp

Ví dụ: Khi dạy bài “Các quốc gia cổ đại phương Đông” - tiết 2, kiến thức

trọng tâm là những thành tựu lớn về văn hoá của các quốc gia cổ đại phương Đông

Để tạo hứng thú, phát huy tính tích cực trong học tâp của học sinh, mở đầu bài học tôi

dẫn dắt ngắn gọn và đưa học sinh vào tình huống có vấn đề: Vì sao nói phương Đông

là cái nôi của nhân loại, nơi mà lần đầu tiên con người đã biết sáng tạo ra chữ viết, văn học, nghệ thuật và nhiều tri thức khoa học khác? (Tình huống tại sao) Những thành tựu văn hóa nào của người phương Đông thời cổ đại mà đến nay chúng ta vẫn thừa hưởng?

Với cách giới thiệu bài như trên, giáo viên đã tạo cho học sinh một sự tò mò,

mong muốn khám phá

Ví dụ: Khi dạy bài “Thời Bắc thuộc và các cuộc đấu tranh giành độc lập dân

tộc (Thế kỉ II đến đầu thế kỉ X)”, kiến thức trọng tâm là những nội dung cơ bản chínhsách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc ở nước ta về tổ chức bộ máy caitrị, chính sách bóc lột kinh tế, chính sách đồng hóa dân tộc; Những chuyển biến kinh

tế, văn hóa, xã hội nước ta trong thời Bắc thuộc Mở đầu bài học tôi dẫn dắt: Năm 179

TCN, Âu Lạc bị Triệu Đà xâm chiếm Từ đó, đến đầu thế kỉ X, các triều đại phong kiến phương Bắc từ triệu đến Đường thay nhau đô hộ nước ta Chúng đã thực hiện nhiều chính sách cai trị thâm độc với âm mưu đồng hóa dân tộc ta Từ đó tôi đưa ra

câu hỏi có tình huống cho học sinh:

- Các triều đại phong kiến phương Bắc đã thực hiện những chính sách cai trị

gì đối với dân tộc ta?