SKKN cách dạy kĩ năng nghe tiếng anh hiệu quả trong trường phổ thông

Mục đíchMục đích nghiên cứu của đề tài này nhằm giúp cho giáo viên có thêm được những cách dạy một tiết nghe hiểu hiệu quả, kích thích hứng thú luyện kĩ năng nghe hiểu của học sinh để từ

SỞ GD VÀ ĐT QUẢNG BÌNH TRƯỜNG THPT NINH CHÂU

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Cách dạy kĩ năng nghe Tiếng Anh hiệu quả

trong trường phổ thông

Giáo viên: Nguyễn Thị Thanh Nhung Trường: THPT Ninh Châu

MỤC LỤC

Trang

A Phần mở đầu ……… 1

I Lý do chọn đề tài ……… 1

II Mục đích ……… ……… 2

III Phạm vi nghiên cứu……….……… 2

IV Nhiệm vụ nghiên cứu……… ……… 2

V Phương pháp nghiên cứu……….……… 2

B NỘI DUNG I Cơ sở lý luận……….……… 3

II Thực trạng dạy kĩ năng nghe ở trường THPT Ninh Châu………….……… 6

III Một số giải pháp thực tế để có một tiết dạy nghe hiệu quả ……….………… 7

IV Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm ……… 12

V Bài học kinh nghiệm ……… 12

VI Những ý kiến đề xuất……… 14

C Kết luận……….……… 15

TÓM TẮT NHỮNG ĐIỂM MỚI, KHẢ NĂNG ÁP DỤNG VÀ HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ

TÀI, SÁNG KIẾN

1 Tên đề tài, sáng kiến:

Cách dạy kĩ năng nghe Tiếng Anh hiệu quả trong trường phổ thông

2 Điểm mới của đề tài:

Điểm mới của đề tài chính là việc dựa trên lí thuyết dạy học để nghiên cứu, thiết kế ra các dạng hoạt động kích thích tư duy, khả năng hoạt động tích cực của học sinh, vận dụng có hiệu quả vào công tác dạy học.

3 Khả năng áp dụng:

Giáo viên hoàn toàn có thể áp dụng các phương pháp vào tiết dạy nghe nhằm đổi mới phương pháp dạy học.

4 Hiệu quả:

Việc áp dụng sáng kiến mang lại nhiều hiệu quả trong việc khích lệ học sinh tham gia học tập tích cực, có hứng thú với tiết học nghe.

Người thực hiện đề tài, sáng kiến Xác nhận của thủ trưởng đơn vị

Nguyễn Thị Thanh Nhung

A Phần mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Tiếng Anh đóng một vai trò ngày càng quan trọng trong xã hội hiện nay Một thực tế cho thấy khi tuyển dụng lao động, hầu hết các cơ quan, công

ty đều nêu ra yêu cầu đối với người được tuyển dụng là phải thông thạo Tiếng Anh (tùy theo từng vị trí tuyển dụng) Sắp tới đây Quốc Hội nước CHXHCN Việt Nam sẽ thông qua việc sử dụng Tiếng Anh làm ngôn ngữ thứ 2 Hòa nhập với xu thế phát triển và toàn cầu hóa về mọi mặt, các công ty nước ngoài đang đầu tư và làm việc ở nước ta ngày càng nhiều, Tiếng Anh đang dần có vị trí vô cùng quan trọng Chính vì vậy, việc giảng dạy bộ môn Tiếng Anh ở nhà trường phổ thông đóng vai trò ngày càng quan trọng hơn

Phương pháp giảng dạy Tiếng Anh ở nhà trường phổ thông đã có những đổi mới Thay vì chỉ chú trọng vào ngữ pháp và dịch nghĩa, hiện nay,

cả bốn kĩ năng nghe, nói, đọc, viết được quan tâm và phối hợp trong các hoạt động trên lớp Kĩ năng nghe hiểu được xem là kĩ năng thiết yếu và đồng thời được đánh giá là một trong những kĩ năng mà người học khó đạt được nhất Điều đó đặt ra một vấn đề cho người dạy là phải làm thế nào để luyện kĩ năng nghe hiểu cho học sinh một cách hiệu quả nhất

Tại Trường THPT Ninh Châu, lãnh đạo nhà trường rất quan tâm và chú trọng đến chất lượng và hiệu quả giảng dạy bộ môn Tiếng Anh Giáo viên Tiếng Anh của trường cũng ý thức được tầm quan trọng của bộ môn này Hơn thế nữa, số lượng học sinh hứng thú với bộ môn Tiếng Anh cũng ngày càng tăng lên Song, qua thực tế giảng dạy, bản thân tôi nhận thấy học sinh ở trường vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong các tiết học nghe và các em chưa thực sự tìm thấy được hứng thú trong kĩ năng này

Chính vì những lý do nêu trên, tôi chọn đề tài: “Cách dạy kĩ năng

nghe Tiếng Anh hiệu quả trong trường phổ thông”

II Mục đích

Mục đích nghiên cứu của đề tài này nhằm giúp cho giáo viên có thêm được những cách dạy một tiết nghe hiểu hiệu quả, kích thích hứng thú luyện

kĩ năng nghe hiểu của học sinh để từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn Tiếng Anh

III Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu việc giảng dạy và học tập kĩ năng nghe Tiếng Anh của giáo viên và học sinh bậc Trung học phổ thông ở các khối 10,

11, 12 Trường THPT Ninh Châu Song đối tượng điển hình mà tôi mạnh dạn

áp dụng trong đề tài này là lớp 12A1, 12A3 và 10A9

IV Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được đề tài này, người nghiên cứu đã thực hiện các nhiệm vụ sau:

Nghiên cứu các tài liệu về kĩ năng nghe và giảng dạy kĩ năng nghe

Dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp

Dạy thực nghiệm 6 tiết ở 3 lớp nghiên cứu

Phát phiếu điều tra cho học sinh sau giờ dạy

V Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp quan sát: phương pháp này được thực hiện qua việc tìm tòi, nghiên cứu tài liệu và dự giờ thăm lớp của đồng nghiệp

Phương pháp trao đổi, thảo luận: sau khi dự giờ đồng nghiệp và đồng nghiệp dự giờ người thực hiện đề tài, đồng nghiệp và người thực hiện đề tài tiến hành trao đổi, thảo luận, đóng góp ý kiến và rút kinh nghiệm giờ dạy

Phương pháp dạy thực nghiệm: phương pháp này được thực hiện qua 4 tiết dạy thực nghiệm tại 3 lớp nghiên cứu

Phương pháp điều tra: phương pháp này được thực hiện qua việc đặt câu hỏi cho học sinh sau các tiết dạy thực nghiệm

B NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận

1 Định nghĩa kĩ năng nghe hiểu

Theo Howatt and Dakin (1974), nghe được định nghĩa là khả năng nhận biết và hiểu những gì người khác nói Quá trình này liên quan đế việc hiểu giọng, cách phát âm, ngữ pháp và từ vựng của người nói và cả việc hiểu

về nghĩa Theo hai tác giả này, nghe có nghĩa là hiểu lời nói của người nói dựa vào ngữ pháp và từ vựng mà người nói sử dụng trong câu

Trong khi đó, Brown (1994) tranh luận rằng nghe hiểu không chỉ là là quá trình truyền và nhận âm thanh mà còn là quá trình có sự tác động qua lại

và có ý thức để truyền thông tin tới não

2 Các nguyên tác dạy nghe

Theo Forseth (1994), nguyên tắc đầu tiên là sử dụng các bài nghe nguyên bản (authentic listening text) và giới thiệu các bài nghe này càng tự nhiên và có thật càng tốt Việc sử dụng các bài nghe nguyên bản giúp học sinh quen với giọng và cách phát âm của người bản ngữ, giúp họ hiểu và biết cách sử dụng ngôn ngữ trong cuộc sống thường ngày

Nguyên tắc thứ hai là bài nghe phải đa dạng Đó có thể là đoạn hội thoại, mẩu chuyện vui, bài giảng, tin tức, bài hát, bài văn, v.v Điều này giúp học sinh quen với những tình huống giao tiếp khác nhau trong đời sống thường ngày

Nguyên tắc thứ ba là sử dụng các bài tập có ý nghĩa Mục đích của việc dạy nghe là giao tiếp nên việc dạy nghe phải chú ý đến nghĩa

Thứ tư, giáo viên phải thể hiện mục đích cụ thể của bài nghe Giáo viên

có thể thiết kế những dạng bài tập luyện một hoặc nhiều tiểu kĩ năng nghe chẳng hạn: nghe để lấy ý chính, nghe để lấy thông tin cụ thể, tóm tắt, v.v

Nguyên tắc thứ năm là việc chuẩn bị trước khi nghe Theo Harmer (1998), giáo viên cần giới thiệu về bài nghe trước khi cho học sinh nghe Giáo viên cũng cần nghe bài trước khi đến lớp nhằm chuẩn bị trước những vấn đề,

khó khăn có thể gặp phải Thêm nữa, giáo viên cũng cần xem xét liệu học sinh có nghe được và làm được các bài tập đưa ra không

Một nguyên tác nữa của việc dạy nghe là giáo viên không cần dạy trước tất cả từ vựng nhằm giúp học sinh phát triển kĩ năng đoán từ dựa vào ngữ cảnh Tuy nhiên, những từ cần thiết cần được giới thiệu cho học sinh giúp họ hiểu ý chính của bài

Nguyên tắc cuối cùng, theo Harmer (1998), học sinh nên được nghe hơn một lần bởi thông thường, học sinh không thể hiểu đầy đủ trong lần nghe đầu tiên

3 Các giai đoạn dạy nghe

3.1 Giai đoạn trước khi nghe (Pre – Listening)

Mục đích của giai đoạn này là giúp người học tập trung vào chủ đề cụ thể bằng việc giới hạn lại những gì họ sẽ nghe và huy động những kiến thức

và từ vựng có liên quan Vì vậy, vai trò của người giáo viên trong giai đoạn này rất quan trọng Giáo viên cần đưa ra định hướng đúng, hướng học sinh vào mục đích chính của bài nghe và giúp học tránh những bất ngờ ban đầu không cần thiết Giáo viên cần dành nhiều thời gian trong giai đoạn này để chuẩn bị cho học sinh những gì họ sẽ nghe Giáo viên có thể sử dụng những hoạt động sau: xem tranh, bản đồ, sơ đồ; ôn lại từ vựng và cấu trúc ngữ pháp

có liên quan đến bài nghe; thiết kế những dạng bài điền từ; đoán nội dung bài nghe, v.v Đây được xem là giai đoạn quan trọng nhất trong việc dạy kĩ năng nghe hiểu

3.2 Giai đoạn trong khi nghe (While – Listening)

Mục đích của giai đoạn này là đưa ra cho người học những cơ hội giúp

họ luyện tập kĩ năng nghe Có rất nhiều cách mà giáo viên có thể sử dụng trong giai đoạn này, chẳng hạn: bài tập nghe hiểu yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi về bài nghe, sắp xếp tranh hoặc câu theo thứ tự, hoàn thành bảng, hoàn thành sơ đồ, v.v

3.3 Giai đoạn sau khi nghe (Post – Listening)

Giai đoạn này nhằm mục đích kiểm tra xem người học có hiểu những gì

họ cần hiểu, liệu họ đã hoàn thành các bài trong giai đoạn trước đó chưa, và tạo cơ hội cho người học xem xét thái độ và thể cách của người nói trong bài nghe Đây là giai đoạn không thể thiếu trong quá trình dạy nghe Các hoạt động giáo viên có thể sử dụng trong giai đoạn này là hướng học sinh vào hoạt động nói hoặc viết

Trong ba giai đoạn dạy nghe, các hoạt động trong giai đoạn đầu tiên được đánh giá là quan trọng nhất vì chúng kích thích học sinh và giúp học sinh hiểu nội dung mà họ sẽ nghe, hiểu những gì mà họ phải làm tiếp theo

4 Các yếu tố cơ bản trực tiếp tác động đến hiệu quả của tiết dạy nghe 4.1 Giáo viên

Với phương pháp dạy học mới, tích cực, lấy học sinh làm trung tâm thì người giáo viên đóng vai trò chủ đạo, điều khiển học sinh trong giờ học

Để tiến hành một tiết dạy nghe hiệu quả, giáo viên cần thực hiện tốt các yếu tố cơ bản sau:

Thứ nhất, cần chọn và sử dụng linh hoạt các kĩ thuật dạy nghe phù hợp với từng kiểu bài và đối tượng học sinh

Tổ chức, điều khiển lớp học, phân bố thời gian hợp lý giữa từng phần, từng khâu

Thứ ba, cần sử dụng thành thạo các phương tiện, đồ dùng dạy học phục

vụ cho việc dạy nghe

Thứ tư, cần sáng tạo các đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung bài dạy

Cuối cùng, phong cách dạy cần lôi cuốn, sôi nổi, kích thích hứng thú học tập của học sinh

4.2 Phương pháp, kĩ thuật dạy nghe

Phương pháp dạy nghe được quy định bởi nội dung bài dạy, nói cách khác, nội dung bài dạy nghe chi phối việc lựa chọn, vận dụng phối hợp các

phương pháp, các kĩ thuật dạy nghe Mỗi kĩ thuật dạy học được vận dụng với một hình thức bài dạy cụ thể một cách phù hợp

4.3 Các phương tiện, thiết bị đồ dùng dạy học phục vụ cho việc dạy nghe

Một tiết dạy nghe hiệu quả không thể không tính đến sự hỗ trợ rất lớn của các phương tiện dạy học, chẳng hạn như: máy cassette, đĩa CD, tranh ảnh, poster, phiếu học tập, máy chiếu, máy tính, loa, v.v Thiết bị dạy học là phương tiện tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, thúc đẩy động

cơ và gây hứng thú học tập cho học sinh

4.4 Học sinh

Trong mối tương quan giữa dạy và học, học sinh đóng một vai trò vô cùng quan trọng Giáo viên là người tổ chức, điều khiển học sinh tự chiếm lĩnh tri thức bằng chính những thao tác, những hành động trí tuệ của riêng mình Một tiết dạy nghe hiệu quả rất cần đến sự hợp tác tích cực từ học sinh

và cũng đòi hỏi những kĩ năng cần thiết trong việc nghe hiểu bằng Tiếng Anh

II Thực trạng dạy kĩ năng nghe ở trường THPT Ninh Châu

1 Ưu điểm

1.1 Về phía giáo viên

Các giáo viên đều trẻ và năng động, biết tiếp cận tốt về đổi mới phương pháp dạy học Đa số giáo viên đều có ý thức học hỏi, trau dồi kinh nghiệm Phần lớn giáo viên ý thức được tầm quan trọng của việc dạy kĩ năng nghe cho học sinh Giáo viên đều thành thạo trong việc sử dụng máy cassette và băng đĩa, biết thiết kế giáo án điện tử phục vụ cho việc dạy kĩ năng nghe cho học sinh Hơn nữa, giáo viên nắm được sức học của học sinh nên đã có ý thức thiết kế các hoạt động nghe phù hợp với năng lực của học sinh

1.2 Về phía học sinh

Đa số học sinh đã nhận thức được tầm quan trọng của việc học kĩ năng nghe hiểu Học sinh đã dần quen với việc học nghe Nhiều học sinh đã nghe

và nhận biết được giọng, cách phát âm của người bản ngữ Phần lớn học sinh

có thể nghe và làm được những bài có nội dung đơn giản

1.3 Về phương tiện dạy học

Trường cũng đã được trang bị màn hình TV, máy tính trong các phòng học, có máy cassette, loa và đĩa CD phục vụ cho việc dạy nghe

2 Tồn tại

2.1 Giáo viên

Vẫn còn một số giáo viên gặp khó khăn trong việc thực hiện các thao tác, các hoạt động trong từng giai đoạn của bài dạy nghe Một số giáo viên vẫn còn lúng túng trong việc thiết kế các dạng bài tập nghe cho phù hợp với trình độ của học sinh nên sử dụng phần lớn các hoạt động và dạng bài tập được thiết kế sẵn trong sách giáo khoa, điều này gây khó khăn cho học sinh trong việc nghe hiểu vì phần lớn học sinh của trường còn yếu kĩ năng này Một số giáo viên vẫn còn ngại sử dụng đồ dùng dạy học phục vụ cho tiết dạy

2.2 Học sinh

Đa số học sinh ít có cơ hội để luyện nghe Hầu hết học sinh của trường hiếm khi luyện nghe qua các kênh đài bằng Tiếng Anh và khả năng về Tiếng Anh của các em chưa tốt Điều quan trọng là các em chưa quen với giọng của người bản ngữ

2.3 Phương tiện, đồ dùng dạy học

Số lượng tranh, ảnh, máy tính phục vụ cho việc dạy nghe còn hạn chế Ngoài ra, các phòng học chưa được trang bị loa sẵn nên khi dạy nghe có bằng máy chiếu, giáo viên phải đem theo loa, thực tế này khiến cho giáo viên ngại ứng dụng công nghệ thông tin trong giờ dạy nghe

III Một số giải pháp thực tế để có một tiết dạy nghe hiệu quả

1 Lập kế hoạch cho một tiết dạy nghe

Để một tiết dạy nghe đạt hiệu quả, người giáo viên cần thực hiện tốt các việc sau đây:

Thứ nhất, giáo viên cần nghiên cứu kĩ các nội dung của tiết dạy trong sách giáo khoa, sách giáo viên, bám sát tài liệu hướng dẫn Chuẩn kiến thức –

Kĩ năng, hướng dẫn giảm tải chương trình của Bộ Giáo Dục Đó là cơ sở quan trọng để giáo viên hoạch định việc giảng dạy của mình trong tiết dạy Việc nghiên cứu kĩ sẽ giúp giáo viên tổ chức, điều khiển tiết dạy nghe đi đúng trọng tâm, trọng điểm

Thứ hai, cần nghiên cứu mục đích, yêu cầu của tiết dạy Mục đích, yêu cầu của tiết dạy là đích mà cả giáo viên và học sinh cần phải đạt được sau khi thực hiện tiết dạy Đối với tiết dạy nghe, mục đích, yêu cầu của tiết dạy là giúp học sinh rèn luyện, phát triển kĩ năng nghe, thông thường là một vài tiểu

kĩ năng trong việc nghe hiểu Khi nắm được mục đích, yêu cầu của tiết dạy, giáo viên có thể thiết kế các dạng bài tập khác sách giáo khoa nhưng vẫn đảm bảo được mục đích, yêu cầu của tiết dạy

Thứ ba, giáo viên cần lựa chọn và phối hợp các kĩ thuật dạy nghe một cách linh hoạt và phù hợp Việc lựa chọn kĩ thuật dạy nghe phải được xác định trên căn cứ là nội dung của tiết dạy, đặc điểm, năng lực của học sinh và

ba giai đoạn trong tiến trình dạy nghe Giáo viên cần lưu ý thiết kế, sử dụng các hoạt động phù hợp với từng giai đoạn

Giáo viên cần chú trọng đến việc sử dụng đồ dùng dạy học một cách linh hoạt, đặc biệt là máy cassette và đĩa CD Trước khi dạy, giáo viên cần nghe thử trước bài để biết chất lượng đĩa và cách chạy đĩa, tua đĩa sao cho phù hợp, cần dự phòng pin khi mất điện Đối với các tiết dạy có sử dụng công nghệ thông tin, giáo viên cần chú ý cách liên kết các file nghe và cần nhớ những vị trí liên kết để tránh nhầm lẫn không đáng có Sẽ dễ dàng hơn cho giáo viên khi dạy nghe có sử dụng công nghệ thông tin, giáo viên nên cắt file

âm thanh thành những đoạn nhỏ hơn và dành cho việc kiểm tra lại cho học sinh dễ dàng và tiết kiệm thời gian Đối với tranh ảnh minh họa, giáo viên có thể tận dụng những tranh ảnh có sẵn trong sách giáo khoa Những tranh ảnh tìm ngoài phải đảm bảo rõ, đủ lớn để những học sinh cuối lớp có thể nhìn rõ

Một yêu cầu quan trọng nữa đó là giáo viên cần lên một giáo án hợp lý, khoa học Giáo viên cần hoạch định rõ hoạt động của giáo viên, hoạt động của