Tuy nhiên khác với các bộ môn khác đi sâu vào nghiên cứu cácchuyên ngành của lĩnh vực mình thì bộ môn giáo dục công dân là bộ môn tổnghợp nhiều kiến thức khoa học tạo cho các em sự hiểu
Trang 1CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Quảng Bình, tháng 12 năm 2018
Trang 2- -Tên đề tài:
GIÁO DỤC KỶ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH THÔNG QUA CÁC BÀI GDCD LỚP 10
Họ và tên: Đinh Thị Hải Vịnh Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Trần Hưng Đạo Huyện Lệ Thuỷ - Tỉnh Quảng Bình
Quảng Bình, tháng 12 năm 2018
Trang 3MỤC LỤC
1 PHẦN MỞ ĐẦU 2
1.1 Lí do chọn đề tài 2
1.2 Điểm mới của đề tài 5
2 PHẦN NỘI DUNG 7
2.1 Thực trạng nội dung cần nghiên cứu 7
2.2 Các giải pháp 10
3 PHẦN KẾT LUẬN 20
3.1 Ý nghĩa của đề tài, sáng kiến, giải pháp 20
3.2 Kiến nghị, đề xuất 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO 22
Trang 41 PHẦN MỞ ĐẦU1.1 Lí do chọn đề tài
Nằm trong chương trình các bộ môn học ở bậc phổ thông, bộ môn GDCDtrong những năm qua đã có sự quan tâm chỉ đạo sát sao, đánh giá đúng tầm quantrọng của bộ môn trong hệ thống giáo dục, nhất là giáo dục đạo đức tư cách lốisống học sinh Tuy nhiên khác với các bộ môn khác đi sâu vào nghiên cứu cácchuyên ngành của lĩnh vực mình thì bộ môn giáo dục công dân là bộ môn tổnghợp nhiều kiến thức khoa học tạo cho các em sự hiểu biết về các vấn đề xã hộicũng như thiết lập kỹ năng sống để các em ứng phó với những hoàn cảnh thựctiễn xã hội
Nhưng cùng với sự tác động của nền kinh tế thị trường, chúng ta đangthấy một thực tế rằng giới trẻ hiện nay đang thiếu đi kỹ năng sống để các em ứngphó với những hoàn cảnh thực tiển xã hội, những hiện tượng như bạo lực họcđường, ăn chơi sa đoạ của một bộ phận học sinh Những em mang trên mìnhnhững bộ đồng phục nhưng đưa nhau vào nhà nghĩ, hay cảnh đánh hội đồng củacác em nữ được đưa lên mạng trong sự thờ ơ của những người xum quanh, rồinhững con số kinh hoàng về tình trạng nạo phá thai của các em nữ dưới 18 tuổi Tất cả những vấn đề đó là hồi chuông báo động về vấn đề đạo đức đang xuốngcấp hiện nay Vậy các em được giáo dục những vấn đề đó ở đâu? đó chính láđiều mà một giáo viên bộ môn GDCD như tôi luôn trăn trở Vì vậy trong quátrình giảng dạy của mình tôi đã lồng nghép kỹ năng sống vào những bài GDCDlớp 10
Lứa tuổi thanh thiếu niên có những thay đổi về tâm sinh lí, sự thay đổi nàykéo theo nhưng hành động khác với giai đoạn phát triển trước đó Giai đoạn nàycác em đang dần dần điều chỉnh những ảnh hưởng của gia đình để tự lập hơntrong những quyết định liên quan trưc tiếp đến bản thân mình như việc học
Trang 5trường đại học nào, chọn nghành nghề nào, chơi với ai vì vậy đòi hỏi giới trẻphải có những phương thức tiếp cận phù hợp với các vấn đề xã hội nảy sinh.
Kỹ năng sống chính là chiếc chìa khoá để giải quyết các vấn đề, kỹ năngsống chính là năng lưc của mỗi con người giúp giải quyết những nhu cầu vàthách thức của cuộc sống một cách có hiệu quả Hiện nay các nước phương Tâyviệc đưa giáo dục kỹ năng sống vào giáo dục từ rất sớm đã giúp cho giới trẻ cóđược những điều kiện tốt để phát huy được tính chủ động sáng tạo trong việcgiải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống
Tại Việt Nam hiện nay tuy con nhiều mới mẽ nhưng việc trang bị kỹ năngsống cho giới trẻ cũng đã và đang nhận được sự quan tâm ủng hộ của mọingười đặc biệt là trong bộ môn GDCD Bằng phương pháp trực quan sinhđộng, những kỹ năng tích cực tạo điệu kiện cho chúng ta bộc lộ những điển yếu
và những thế mạnh của bản thân, những xu hướng và sở thích cá nhân Thôngqua đó mỗi cá nhân sẻ biết được cách điều chỉnh sao cho phù hợp nhất với nhucầu phát triển hoàn thiện của bản thân cho mỗi con người, tạo nên sự tự tin chocác em học sinh
Trong cách giáo dục mới hiện nay học sinh được giúp đở để biết mình là
ai, mình muốn gì có mục đích gì trong cuộc sống, biết dung hoà cái tôi vào cáichúng ta và có những sự lựa chọn và quyết định đúng trước những biến cố docuộc sống đưa đến Để có năng lực tâm lí xã hội này, trẻ được dạy các kỹ năngnhư: ý thức vào bản thân, thấu cảm với người khác, suy nghĩ sáng tạo, giao tiếphiệu quả giải quyết vấn đề ứng phó với cảm xúc và stress
Phương pháp giáo dục mới đưa kỹ năng sống vào bài học đặt ra cho họcsinh trước những tình huống khó giải quyết ví dụ như bị bạn bè rủ chơi game,hút ma tuý hay một bạn gái trước sức ép của bạn trai để quan hệ tình dục đểhọc sinh giải quyết được những vấn đề này thông qua hình thức như thảo luận
Trang 6nhóm, trò chơi, sắm vai, vẻ tranh hay những hành động cụ thể Qua đó trẻ tựquyết định để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống.
Kỹ năng sống là một phần quan trọng của cuộc sống cá nhân trong xã hội hiện
đại “Ý nghĩa của cuộc sống không phải ở chỗ nó đem đến cho ta điều gì mà ở
chỗ ta có thái độ đối với nó ra sao, không phải ở chỗ điều gì xảy ra với ta, mà ởchỗ ta phản ứng với những điều đó như thế nào” (Lewis L Dunmington)
- Kỹ năng sống giúp con người tích lũy thêm kiến thức, kinh nghiệm để có cáinhìn tự tin, có suy nghĩ theo chiều hướng tích cực
- Kỹ năng sống giúp con người biến kiến thức, cảm xúc thành hành động thựctiễn
- Kỹ năng sống giúp con người luôn sống yêu đời, hạnh phúc, biết làm chủ cuộcsống của mình Kỹ năng sống đặc biệt quan trọng đối với vấn đề chăm sóc sứckhỏe về thể chất và tinh thần
- Trong môi trường sống luôn có những biến động, xã hội luôn đặt ra với conngười những yêu cầu cao thì kỹ năng sống giúp con người biết cách nghĩ, ứng
xử, hành động phù hợp với hoàn cảnh, với bối cảnh văn hóa xã hội
Như vậy, kỹ năng sống góp phần thúc đẩy cá nhân và xã hội, ngăn ngừa đượccác vấn đề tiêu cực nảy sinh trong xã hội, bảo vệ sức khỏe và quyền con người.Các cá nhân thiếu kỹ năng sống là một nguyên nhân nảy sinh nhiều vấn đề lệchchuẩn Người có kỹ năng sống biết cách bảo về mình trước những yếu tố bất lợicủa cuộc sống, biết xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp, nhân văn và từ đó gópphần làm giảm tệ nạn xã hội, làm cho xã hội phát triển, văn minh
Vì vậy việc giáo dục kỹ năng sống đang dần trở thành nhu cầu cấp thiết mà cácbậc cha mẹ cần trang bị cho con cái của mình, giúp trẻ thành công hơn trongcuộc sống
Trang 7Qua nhiều năm giảng dạy bộ môn GDCD tôi thấy rằng để rèn luyện chohọc sinh một kỹ năng sống tốt thì đòi hỏi người giáo viên bộ môn GDCD phải cótâm với nghề, phải chịu khó đào sâu tìm tòi nghiên cứu để tìm ra được nhữnghình thức tích hợp lồng nghép hiệu quả mới mẽ áp dụng vào bài học Đặc biệtthông qua hình thức giảng dạy của mình giáo viên bộ môn GDCD có thể lồngnghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh vào các bài GDCD lớp 10 Vì vậy qua
những năm giảng dạy và áp dụng có hiệu quả tôi xin đề suất kinh nghiệm “Giáo
dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các bài GDCD lớp 10”.
1.2 Điểm mới của đề tài
Phạm vi áp dụng của đề tài mà tôi chọn sẽ đi sâu vào một số bài GDCDlớp 10 từ đó đưa ra phương pháp lồng nghép giáo dục kỹ năng sống cho các em
Qua tìm kiếm trên mạng cũng như đọc các tài liệu tham khảo, tôi thấyrằng vấn đề giáo dục kỹ năng sống rất được xã hội quan tâm Nhiều hoạt độngngoại khóa đã được tổ chức nhằm giáo dục kỹ năng sống cho các em để các em
có được một kiến thức và kỹ năng sống tốt khi ứng phó với những vấn đề xảy ra.Trong nhà trường phổ thông hiện nay giáo dục kỹ năng sống chưa được giảngdạy cụ thể thành một bộ môn, và việc lồng nghép giáo dục kỹ năng sống khôngphải bộ môn nào cũng lồng nghép và tích hợp được Cũng đã có rất nhiều côngtrình nghiên cứu và sáng kiến kinh nghiệm nhằm đưa ra giải pháp giáo dục kỹnăng sống cho học sinh nhưng vẫn còn chung chung và chưa đi sâu vào cụ thểgiáo viên phải làm gì? Dạy ở lớp như thế nào? Cụ thể với giáo viên môn GiáoDục Công Dân thì khi dạy ở lớp sẽ cung cấp kiến thức và có phương pháp dạynhư thế nào để học sinh được trang bị giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thôngqua môn học
Với môn GDCD phần đạo đức học kì 2 là phần giáo viên dể dàng lồngghép giáo dục kỹ năng sống nhất Tuy nhiên chưa có một đề tài đi sâu vào
Trang 8nghiên cứu làm rỏ giáo dục kỹ năng sống như thế nào trong các bài GDCD 10như thế nào thì vẫn còn nhiều bỏ ngỏ và chưa đầy đủ toàn diện
Cái mới mà đề tài tôi chọn là tôi sẽ đi sâu cụ thể vào một số phần kiếnthức của các bài GDCD lớp 10 và đưa ra phương pháp và cách dạy như thế nào
để lồng nghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Từ đó qua từng bài học cụthể mà học sinh biết mình phải làm như thế nào? Ứng phó ra sao trước thực trạngcủa vấn đề, hay việc mình làm như vậy đã đúng hay chưa? Cần phải thay đổinhư thế nào cho phù hợp? Và tôi cũng tin tưởng đây là một đề tài mới và nếuđược áp dụng rộng rãi sẻ mang lại hiệu quả cao cho việc giảng dạy của giáo viêncũng như cung cấp thêm kiến thức về kỹ năng sống cho các em
Trang 92 PHẦN NỘI DUNG2.1 Thực trạng nội dung cần nghiên cứu
Với mục tiêu của giáo dục phổ thông là “giúp học sinh phát triển toàn diện
về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỷ, thể chất và các kỹ năng cơ bản phát triển năng lực
cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt NamXHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếptục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổquốc”.Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số16/2006/QĐ-BGDĐT vào ngày 5/5/2006 của Bộ GD-ĐT cũng nêu “phải pháthuy tính tích cực tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh phù hợp với đặc trưngmôn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp học, bồi dưỡngcho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác rèn luyện kỹ năng vận dụngkiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú vàtrách nhiệm học tập cho học sinh”.Vì vậy hiện nay việc giáo dục kỹ năng sốngđang được lồng nghép vào giảng dạy cho học sinh để các em có những kỹ năng
cơ bản trong cuộc sống Tuy nhiên so với các bộ môn thì bộ môn GDCD là bộmôn phù hợp hơn cả trong việc lồng ghép kỹ năng sống đặc biệt là phần GDCDlớp 10 vì GDCD 10 hướng đến những phạm trù đạo đức
Định hướng chung về đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tíchcực, tận dụng được công nghệ mới nhất, khắc phục lối dạy truyền thống, truyềnthụ một chiều các kiến thức có sẵn Rất cần phát huy năng lực tự học, học suốtđời trong thời đại công nghệ thông tin Tăng cường học tập cá thể, phối hợp vớihợp tác Định hướng vào người học được cụ thể hóa thông qua những hoạt độngdạy học khác như dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo tình huống, dạy họcđịnh hướng hành động nhằm tăng cường hươn nữa việc gắn lý thuyết với thựctiễn, tư duy với hành động, nhà trường với xã hội
Trang 10Trong việc giảng dạy môn GDCD ở nhà trường phổ thông hiện nay, giáodục kỹ năng sống cho học sinh là một điều đáng làm Trong xu thế phát triển như
vũ bảo của khoa học công nghệ chúng ta phải đào tạo ra một thế hệ trẻ năngđộng tự tin, sáng tạo, trình độ nhận thức cao, có khá năng ứng phó với nhữngbiến động xã hội tốt Muốn làm được điều đó ngay từ khi ngồi trên nghế nhàtrường các em được thầy cô ngoài dạy tri thức còn truyền tải cho các em kỹ năngsống tốt để các em bước vào đời tránh những khó khăn bở ngỡ
Xã hội hiện đại có những thay đổi về kinh tế, văn hóa, xã hội và lối sống,một mặt sự phát triển của xã hội hiện đại làm cho chất lượng cuộc sống của conngười ngày càng tốt hơn, nhưng mặt khác làm nảy sinh những vấn đề mới màtrước đây con người chưa gặp, chưa trải nghiệm, chưa biết cách đương đầu, đồngthời mức độ phức tạp, khó khăn của những vấn đề cũ đã gặp trước đây cũng có
xu hướng tăng lên Như vậy trong xã hội hiện đại con người càng cần có kỹ năng
sống để thích nghi tốt hơn và nâng cao chất lượng cuộc sống Vậy kỹ năng sống
là gì? Có nhiều quan điểm khác nhau về kỹ năng sống:
- Theo quan niệm của tổ chức văn hóa, khoa học giáo dục của Liên Hiệp Quốc(UNESCO): Kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chứcnăng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày
- Theo quan niệm của tổ chức y tế thế giới (WHO): Kỹ năng sống là những kỹnăng mang tính tâm lý xã hội và kỹ năng về giao tiếp được vận dụng trong cáctình huống hằng ngày để tương tác có hiệu quả với người khác và giải quyết cóhiệu quả những vấn đề, những tình huống của cuộc sống hàng ngày
Có nhiều cách phân loại kỹ năng sống khác nhau Tuy nhiên, kỹ năng
sống thường không tồn tại độc lập, mà thường có mối quan hệ mật thiết với
nhau, đan xen và bổ sung cho nhau Có thể tổng kết một số kỹ năng sống cơ bảnsau :
Trang 11- Kỹ năng tư duy tích cực
Nói tóm lại, nói tới kỹ năng sống không đơn giản chỉ ở nhận thức mà cao hơnnữa con người còn biết tích cực vận dụng những kiến thức đã học vào xử lý cáctình huống thực tiễn có hiệu quả, qua đó giúp con người sống vui vẻ, có ý nghĩahơn
Vậy vì sao phải áp dụng giáo dục kỹ năng sống vào trong các bài GDCDlớp 10?
Thứ nhất: trong việc giảng dạy GDCD hiện nay vẫn còn đâu đó tồn tạinhững phương pháp học cũ như “thầy đọc trò chép”, “thầy giảng trò nghe” tạocho học sinh sự nhàm chán thụ động trong cách tiếp cận Các em sẻ cảm thấyquá căng thẳng cùng những kiến thức khô khan, các em không có được sự hứngkhởi cùng môn học, không kích thích được sự tư duy sáng tạo trong các em
Việc học tập mang tính chất sách vỡ, các em tiếp nhận bằng cách trả bài cũcùng với những con điển nhưng khi áp dụng kiến thức học được học vào thực tếcuộc sống rất khó khăn Vì vậy việc lồng nghép giáo dục kỹ năng sống cho các
em sẻ giúp các em yêu thích môn học mình hơn, các em được cung cấp nhữngthông tinh bổ ích, được suy nghĩ tìm tòi xữ lí các thông tin số liệu, được tự dophát biểu ý kiến nói lên những suy nghĩ của mình, phát huy khả năng thuyếttrình Cũng từ những bài giảng đưa giáo dục kỹ năng sống vào các em được trình
Trang 12bày những ý tưởng những sản phẩm do mình làm ra, đấu tranh bảo vệ quan điểmcủamình.
Thứ hai: tâm lí của các em học sinh hiện nay luôn coi môn GDCD là mônphụ Vì vậy các em không chịu học hoặc có học thì không có sự đầu tư, khôngchuẩn bị bài vở Còn đối với giáo viên dạy môn GDCD cũng có tâm lí buôngxuôi không đầu tư vào bài vỡ, đến lớp dạy cho qua tiết hoặc sử dụng phươngpháp cũ
Trong khi đó bộ môn GDCD 10, đặc biệt phần đạo đức học kì 2 lại cungcấp cho các em rất nhiều kiến thức đa dạng phong phú giúp các em hiểu biết hơn
về cuộc sống, rèn luyện nhân cách đạo đức của bản thân và đặc biệt rèn luyện kỹnăng sống cho các em
Thứ ba: Trong thời gian gần đây, vấn đề xuống cấp của đạo đức đang được
xã hội rất quan tâm, đặc biệt giới trẻ hiện nay đang thiếu đi những kỹ năng sốngcần thiết Các em ra đời giống như những chú gà công nghiệp, không biết mìnhphải ứng phó ra sao trước những vấn đề của cuộc sống Vì vậy khi gặp phảinhững rắc rối hoặc cám dỗ các em không đủ bản lĩnh và kỹ năng để vượt qua và
dễ dẫn đến những hành động sai lầm
2.2 Các giải pháp
Để phát huy vai trò giáo dục bộ môn, giúp học sinh rèn luyện hành vi và
có trách nhiệm với bản thân gia đình và cộng đồng và đất nước, giúp học sinh cókhả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mốiquan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và mọi người, sống tích cực chủ động chanhoà và lành mạnh
Cụ thể trong các bài GDCD 10 tôi đã giáo dục kỹ năng sống cho học sinhbằng nhưng phương pháp sau:
Trang 13 Bài 10: Quan niệm về đạo đức
Sau khi giáo viên dạy xong phần khái niện về đạo đức khi sang phần cùngvới sự vận động phát triển của xã hội, các quy tắc chuẩn mực này cũng biến đổitheo Để minh chứng cho điều này giáo viên có thể lấy bài tập 2 trong sách giáokhoa để yêu cầu họ sinh lí giải
“Ngày xưa một người lấy việc chặt củi đốt than trên rừng làm nghề sinhsống được coi là lương thiện Ngày nay, nếu chặt củi, đốt than thì bị dư luận xãhội lên án, cho rằng là kẻ phá hoại rừng, là người thiếu ý thức bảo vệ môi trường
và cộng đồng”
Em hãy giải thích thế nào về việc này?
Sau khi đưa ra câu hỏi có nhiều học sinh sẽ giải thích được, tuy nhiên nếuhọc sinh chưa giải thích được thì giáo viên có thể giải thích cho học sinh: ngàyxưa viếc đốt củi lấy than là việc làm lương thiện, nhưng ngày nay con người quálạm dụng vào thiên nhiên chặt phá rừng bừa bãi gây ra nhưng hậu quả khônlường xã hội lên án hành vi này, pháp luật coi là phạm pháp vì vậy mà ngàynay người ta có cách nhìn nhận thay đổi về hành vi này
Ngoài ra, để tạo cho học sinh kỹ năng thể hiện sự tự tin, kỹ năng thể hiện
sự thông cảm Giáo viên có thể yêu cầu học sinh lấy một số ví dụ về hành vi của
cá nhân tuy không vi phạm pháp luật nhưng lại trái với chuẩn mục đạo đức xãhội Qua đó em rút ra cho mình được điều gì?
Giáo viên gọi tên một số học sinh trình bày ví dụ và rút ra bài học cho bảnthân Từ đây khơi gợi khả năng thuyết trình, sự tự tin trong các em và các em rút
ra được hành vi đúng sai cho mình Sau đó giáo viên chốt lại bằng những ví dụ:Một số em đi xe buýt, đến nơi công cộng gặp người tàn tật, thương bệnh binh,người già trẻ em, phụ nữ mang thai nhưng không nhường ghế ngồi