SKKN một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học phần công dân với kinh tế giáo dục công dân lớp 11

Điểm mới của đề tài Hoạt động trải nghiệm trong môn GDCD nhằm định hướng, tạo điều kiện cho học sinh quan sát, suy nghĩ và tham gia các hoạt động thực tiễn, qua đó tổ chức khuyến khích,

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc - -

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI KINH TẾ - GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11

Quảng Bình, tháng 1 năm 2019

ĐỀ TÀI: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG

TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI

KINH TẾ - GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 11

Họ tên : Trần Thị Kim Huệ

Chức vụ : Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THPT Đào Duy Từ

Quảng Bình, tháng 1 năm 2019

KÍ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 HĐTN: Hoạt động trải nghiệm

2 PPDH: Phương pháp dạy học

3 GDCD: Giáo dục công dân

MỤC LỤC 1 Phần mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

1.2 Điểm mới của đề tài

1.3 Phạm vi nghiên cứu đề tài

1.4 Đối tượng nghiên cứu đề tài

2 Phần nội dung

2.1.Cơ sở lí luận

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.3 Thực trạng vấn đề

2.4 Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

2.5 Sản phẩm minh họa trong các bài học

2.6 Kết quả đạt được

2.6.1 Đánh giá chung về hiệu quả của việc áp dụng đề tài

2.6.2 Đánh giá cụ thể về hiệu quả của việc áp dụng đề tài

3 KẾT LUẬN

3.1 Ý nghĩa

3.2 Kiến nghị, đề xuất

Trang 1 1 2 3 3 4 4 4 5 6

10

24

24

24

26

26

26

1

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do viết sáng kiến kinh nghiệm

Trong thế kỉ hội nhập để phát triển, đất nước ta đứng trước nhiều thời cơ, vận

hội và cũng nhiều thách thức Giáo dục được xem là quốc sách hàng đầu Chính vì vậy

Bộ giáo dục đã chủ trương đổi mới phương pháp dạy học nhằm đáp ứng nhu cầu vận

động và phát triển của giáo dục, đồng thời đáp ứng được yêu cầu học tập ngày càng

cao của con người và của toàn xã hội

Đổi mới PPDH là sự vận dụng sáng tạo các phương pháp dạy học, các biện

pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại sao cho phù hợp với đối tượng, nội dung chương trình,

giúp người học tích cực, chủ động, sáng tạo trong việc tiếp thu kiến thức, rèn luyện kĩ

năng và vận dụng kiến thức vào thực tế Hiện nay, đổi mới PPDH đang thực hiện bước

chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người

học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học

sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện

chuyển từ PPDH theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng

kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất

Trong những năm gần đây, các nhà quản lí giáo dục và nghiên cứu giáo dục học

quan tâm nhiều đến thuật ngữ “trải nghiệm” trong dạy học nhằm chuyển đổi hình thức

dạy học chú trọng đến cung cấp tri thức cho người học sang dạy học phát triển năng

lực Đây là sự chuyển đổi cần thiết cho việc đổi mới PPDH, phù hợp với xu thế phát

triển của thời đại “ Trải nghiệm” có thể là những hoạt động ngoài giờ lên lớp hoặc

cũng có thể là các hoạt động diễn ra ở trong lớp học tạo điều kiện cho học sinh quan

sát, suy ngẫm và tham gia các hoạt động thực tiễn, nghiên cứu, tìm ra những giải pháp

mới, sáng tạo những cái mới trên cơ sở kiến thức đã học trong nhà trường và những gì

đã trải qua trong thực tiễn cuộc sống, từ đó hình thành ý thức, phẩm chất, kĩ năng sống

và năng lực cho học sinh

Môn GDCD ở trường trung học phổ thông cung cấp cho học sinh những kiến

thức cơ bản về đạo đức, kinh tế, pháp luật, các chủ trương đường lối của Đảng về

chính trị - xã hội…Những kiến thức này có vị trí rất quan trọng trong việc giáo dục

đạo đức, định hướng hành vi, hình thành nhân cách cho học sinh Để giải quyết vấn

đề, đáp ứng nhu cầu mà môn GDCD đặt ra, đòi hỏi việc đổi mới PPDH là điều hết sức

cần thiết Việc đổi mới PPDH trong giai đoạn hiện nay phải chú trọng đến các PPDH

trải nghiệm, cho học sinh được chủ động lĩnh hội tri thức, hình thành những cảm xúc

tích cực từ đó tự giác điều chỉnh hình vi bản thân, trở thành công dân có ích cho xã hội

Trong “ chương trình tổng thể” của Bộ Giáo dục đào tạo chỉ rõ vai trò của môn

GDCD trong giai đoạn hiện nay: “GDCD giữ vai trò chủ đạo trong việc giúp học sinh

2

hình thành, phát triển ý thức và hành vi của người công dân Thông qua các bài học về

lối sống, đạo đức, pháp luật, kinh tế, môn GDCD bồi dưỡng cho học sinh những phẩm

chất chủ yếu và năng lực chung, đặc biệt là tình cảm, niềm tin, nhận thức, cách ứng xử

phù hợp với chuẩn mực đạo đức và quy định của pháp luật, có kĩ năng sống và bản

lĩnh để học tập, làm việc và sẵn sàng thực hiện trách nhiệm công dân trong sự nghiệp

xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam và hội nhập quốc tế” Để đáp ứng nhu cầu, đòi

hỏi của xã hội, việc đổi mới PPDH, chú trọng dạy học trải nghiệm, cho học sinh được

chủ động lĩnh hội tri thức, hình thành những cảm xúc tích cực từ đó tự giác điều chỉnh

hành vi bản thân là điều hết sức cần thiết Do vậy, trong quá trình dạy học giáo viên

cần thực hiện việc đổi mới PPDH, tổ chức một số HĐTN để học sinh thực sự hiểu và

có những cảm xúc chân thực nhất, chạm đến trái tim của các em, đồng thời bước đầu

hình thành và củng cố một số năng lực xã hội

Tuy nhiên, trên thực tế môn GDCD vẫn bị coi là môn học thứ yếu và mờ nhạt

trong nhà trường Một bộ phận giáo viên chậm đổi mới PPDH, chậm tiếp cận với các

PPDH mới làm cho giờ học diễn ra một cách khô khan và nặng nề, ít gây hứng thú cho

học sinh Đặc biệt giờ dạy nặng tính lý thuyết, thiếu những tư liệu, trích đoạn “ người

thật việc thật”, những tình huống thật, giờ dạy vẫn còn “bó khung” trong khuôn khổ

của lớp học…cho nên sức thuyết phục, độ cảm xúc của bài dạy chưa cao

Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi đã lựa chọn đề tài “ Một số phương pháp tổ

chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học phần Công dân với kinh tế - Giáo dục

công dân lớp 11” làm sáng kiến kinh nghiệm Sáng kiến kinh nghiệm đưa ra các

phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong bài dạy, từ đó góp phần đổi mới

phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD ở trường trung học phổ thông

hiện nay

1.2 Điểm mới của đề tài

Hoạt động trải nghiệm trong môn GDCD nhằm định hướng, tạo điều kiện cho

học sinh quan sát, suy nghĩ và tham gia các hoạt động thực tiễn, qua đó tổ chức

khuyến khích, động viên và tạo điều kiện cho các em tích cực nghiên cứu, tìm ra

những giải pháp mới, sáng tạo ra những cái mới trên cơ sở kiến thức đã học trong nhà

trường và những gì diễn ra trong thực tiễn cuộc sống, từ đó hình thành nhân cách,

phẩm chất đạo đức, kĩ năng sống và năng lực cho học sinh

Điểm mới của đề tài thể hiện ở chỗ người giáo viên đứng lớp thường xuyên cho

các em học sinh được tham gia các hoạt động trải nghiệm thực tế đời sống phù hợp

gần gủi, quen thuộc với các em vào các tiết học phần Công dân với kinh tế - GDCD

lớp 11 Các em trong từng tiết học chuyển từ tư thế bị động tiếp nhận sang tư thế chủ

động lĩnh hội và chiếm lĩnh tri thức, các em được tham gia vào các hoạt động để tìm ra

3

bài học cho mình và củng cố khắc sâu bài học, vận dụng được những kiến thức vào

đời sống thực tiễn Cách học trải nghiệm khiến việc tiếp cận kiến thức vốn khô khan,

vốn xa lạ, trừu tượng trở nên dễ hiểu, dễ vận dụng và bài học trở nên nhẹ nhàng hơn

Thông qua việc tham gia vào các hoạt động trải nghiệm, học sinh được phát huy vai

trò chủ thể, tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của bản thân

Điểm mới của đề tài còn thể hiện ở những phương pháp cụ thể để người giáo

viên tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh Tùy vào kiến thức của từng bài, tùy

vào từng nội dung, tùy vào điều kiện cụ thể của lớp học để người giáo viên đưa ra các

phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm phù hợp Bởi vì trải nghiệm với những

loại hình khác nhau rất đa dạng cũng sẽ tạo ra các hoạt động vô cùng phong phú Các

hoạt động này sẽ được tổ chức linh hoạt tùy vào tình hình thực tế của trường, lớp, đối

tượng học sinh và bài dạy chứ không phải chỉ có tổ chức ngoài trời mới được coi là

trải nghiệm Với những môi trường không có điều kiện để tổ chức hoạt động ngoài

trời, giáo viên có thể tổ chức ngay trong phạm vi lớp học, sử dụng các phương pháp

phù hợp để tạo cho học sinh những trải nghiệm phong phú, hình thành những xúc cảm

tích cực, tạo cơ hội cho học sinh vận dụng những kiến thức đã có vào thực tiễn, tìm ra

tri thức mới, hình thành kĩ năng, kĩ xảo, phát triển năng lực cũng như phát huy tiềm

năng sáng tạo của bản thân

1.3 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Dựa trên thực tiễn giảng dạy GDCD trong những năm vừa qua ở nhà trường,

bản thân tôi luôn băn khoăn, trăn trở, tìm tòi những PPDH mới để làm sao bài dạy đạt

kết quả cao, giờ học sôi nổi, học sinh học tập tích cực, phát huy được các năng lực bản

thân, biết vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống Vì vậy tôi mạnh

dạn đưa ra một số phương pháp tổ chức HĐTN vào bài dạy GDCD nhằm nâng cao

hiệu quả dạy và học Tuy nhiên trong phạm vi nghiên cứu của đề tài tôi chỉ minh họa

một số phương pháp tổ chức HĐTN ở một số bài trong phần Công dân với kinh tế

(chương trình GDCD lớp 11), cụ thể:

Bài 3: Quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa

Bài 4: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa

Bài 5: Cung – cầu trong sản xuất và lưu thông hàng hóa

Bài 6: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Bài 7: Thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần và tăng cường vai trò quản lí

kinh tế của Nhà nước

1.4 Đối tƣợng nghiên cứu đề tài

Sử dụng một số phương pháp tổ chức HĐTN trong dạy học phần Công dân với

kinh tế - GDCD lớp 11 ở trường THPT Đào Duy Từ

4

2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận

Kế thừa quan điểm các kỳ đại hội của Đảngvề đổi mới PPDH, Đại hội XII tiếp tục

khẳng định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học, hình thức và phương

pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách

quan” Quan điểm của Đảng chỉ rõ đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo

hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ

năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập

trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập

nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp

sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa,

nghiên cứu khoa học Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm đáp ứng được quan

điểm chỉ đạo của Đảng về đổi mới PPDH

HĐTN có một vai trò to lớn trong việc hình thành và phát triển nhân cách của

học sinh Nó là phương pháp học mà trong đó học sinh được trực tiếp tham gia vào các

loại hình hoạt động phong phú, thu thập và xử lý thông tin từ môi trường xung quanh

để tạo thành tri thức cho bản thân, từ đó biến đổi và hoàn thiện bản thân Trong dạy

học trải nghiệm, người thầy không chỉ đơn thuần là người truyền thụ tri thức mà sẽ trở

thành người hỗ trợ, hướng dẫn, trọng tài, cố vấn nhằm phát huy tối đa tính năng động

chủ quan của người học

Thông qua HĐTN, học sinh thể hiện được giá trị bản thân, thiết lập các mối

quan hệ tương tác giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với tập thể, cá nhân với môi

trường học, môi trường sống Sự trải nghiệm sẽ tác động đến cả cảm xúc, ý thức và

hành động, phát huy toàn bộ năng lực hành động, sự liên kết và trách nhiệm của học

sinh đối với xã hội

Trong học tập qua trải nghiệm, chúng ta có thể quan sát được hành vi của người

học qua cả một quá trình, đánh giá sản phẩm của quá trình học tập đó để thấy được sự

tiến bộ Mỗi học sinh thông qua HĐTN sẽ tiếp nhận và biến đổi thông tin từ thực tế để

hình thành tri thức cá nhân Chính việc này cũng sẽ tạo sự tương tác, gắn kết giữa

nhận thức và cảm xúc, hành vi của người học, giữa người học với người học, giữa

người học và người dạy, từ đó giá trị của mỗi cá nhân đều được thể hiện, điều chỉnh,

hình thành và cũng cố các kĩ năng để hoàn thiện bản thân.

2.2 Cơ sở thực tiễn

Trong xu hướng hiện nay, việc dạy học không chỉ còn là việc truyền thụ tri thức

đơn thuần mà nó là sự định hướng quá trình nhận thức của người học, giúp người học

tích cực, chủ động hơn trong việc chiếm lĩnh tri thức khoa học, hình thành kĩ năng,

5

năng lực và ứng dụng một cách linh hoạt vào trong đời sống Để phát huy tối đa tính

tích cực của học sinh, giáo viên phải lực chọn các PPDH tối ưu nhất cho từng bài

giảng Ngày nay, dạy học môn GDCD là nhằm hình thành, phát triển cho học sinh các

phẩm chất đạo đức và năng lực chủ yếu của người công dân thông qua các bài học về

lối sống, đạo đức, pháp luật, kinh tế, nghĩa là chuyển các giá trị văn hóa, đạo đức, các

kiến thức pháp luật, kinh tế thành ý thức và hành vi của người công dân Do vậy, giáo

viên cần có PPDH phù hợp

Qua thực tế giảng dạy nhiều năm, qua trực tiếp trao đổi với các em học sinh,

tiếp cận nhiều PPDH, tôi nhận thấy dạy học thông qua HĐTN trong môn GDCD ở

trường trung học phổ thông là rất cần thiết Phương pháp này có nhiều sự khác biệt so

với các PPDH truyền thống mà trong đó, khác biệt cơ bản nhất là sự thay đổi vai trò

của người học và người dạy Chính sự thay đổi ấy khiến quá trình học tập của học sinh

chuyển từ thụ động sang chủ động, từ việc truyền thụ tri thức một chiều, chỉ nghe viết

là chính sang hoạt động tư duy, làm việc độc lập, làm theo nhóm và kích thích được

khả năng sáng tạo của học sinh Chính vì vậy, việc chủ động lựa chọn nội dung kết

hợp với các PPDH tích cực, trong đó có phương pháp tổ chức HĐTN là một phương

án rất tốt để giáo viên ngày càng nâng cao hơn chất lượng dạy và học, giúp cho học

sinh lĩnh hội tri thức dễ dàng, hiệu quả, đồng thời hình thành, cũng cố các kĩ năng,

hoàn thiện nhân cách của học sinh, đáp ứng sự đòi hỏi của xã hội hiện nay về đổi mới

PPDH theo hướng tích cực

2.3 Thực trạng vấn đề

Ngày 28/9/2016, Bộ Giáo dục – Đào tạo đã công bố phương án thi THPT Quốc

gia năm 2017, môn Giáo dục công dân là môn thi thuộc tổ hợp Khoa học xã hội Việc

đưa môn học này vào kỳ thi THPT Quốc gia cho thấy sự quan tâm, coi trọng của

ngành giáo dục và toàn xã hội đối với môn học “dạy người” Từ đó, giáo viên giảng

dạy bộ môn, việc học của học sinh, đặc biệt cái nhìn của xã hội về vai trò của bộ môn

GDCD trong nhà trường đã thay đổi theo chiều hướng tích cực Quan niệm về một bộ

môn dạy phụ, một môn học phụ đã được nhìn nhận đúng hơn Nên vấn đề đặt ra cho

giáo viên giảng dạy môn GDCD là làm sao thu hút học sinh học tập bộ môn chủ động,

tích cực và hứng thú, sôi nổi từ việc khai thác những nội dung thông tin có liên quan

đến bài học, đến việc hình thành khái niệm, rút ra nội dung chính và cũng cố kiến

thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ tích cực, biết vận dụng kiến thức vào giải

quyết những vấn đề diễn ra trong thực tiễn đời sống…vẫn là những vấn đề trăn trở và

khó khăn đối với giáo viên giảng dạy môn GDCD ở các trường trung học phổ thông

hiện nay

6

Bên cạnh đó, vẫn còn một bộ phận giáo viên và học sinh vẫn coi đây là một

môn học phụ nên học sinh thì xem nhẹ, lơ là trong giờ học, giáo viên thì không chịu

khó đầu tư về chuyên môn Chính vì vậy mới có thực trạng giáo viên chậm đổi mới

PPDH, chủ yếu chỉ dừng lại ở phương pháp vấn đáp hoặc thuyết trình về nội dung bài

học Từ đó học sinh học thuộc lòng, học vẹt, không hiểu bản chất vấn đề, không phát

huy các năng lực bản thân, không biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn Giờ học thì

diễn ra nặng nề, khô khan; học sinh học tập một cách uể oải, nhàm chán…

Để thay đổi thực trạng này, để nâng cao chất lượng dạy và học môn GDCD

trong trường trung học phổ thông, trong quá trình giảng dạy tôi đã áp dụng nhiều

phương pháp dạy học tích cực khác nhau trong đó đặc biệt nhất là phương pháp tổ

chức HĐTN Đồng thời đây chính là chìa khóa thực hiện mục tiêu giáo dục hiện nay:

Phát triển giáo dục và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng

nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển

toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực

tiễn, học qua làm, học qua giải quyết các vấn đề thực tiễn trong cuộc sống ngay trong

lớp, trong trường

2.4 Một số phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn

Giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

HĐTN là hoạt động giáo dục được tổ chức gắn liền với kinh nghiệm cuộc sống

để học sinh trải nghiệm, do đó đòi hỏi các hình thức và phương pháp tổ chức các hoạt

động đó phải đa dạng, linh hoạt, mang tính mở, học sinh tự hoạt động, trải nghiệm là

chính

* Phương pháp giải quyết vấn đề

Phương pháp giải quyết vấn đề là phương dạy học, trong đó giáo viên tạo ra các

tình huống mâu thuẫn, đưa học sinh vào trạng thái tâm lí phải tìm tòi, khám phá, từ đó

hướng dẫn, khích lệ học sinh tìm cách giải quyết để nắm được kiến thức, phát triển trí

tuệ và thái độ độc lập

Trong tổ chức HĐTN, phương pháp giải quyết vấn đề thường được vận dụng

khi học sinh phân tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng, sự

việc nảy sinh trong quá trình hoạt động Phương pháp giải quyết vấn đề có ý nghĩa

quan trọng, phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh, giúp các em có cách nhìn

toàn diện hơn trước các hiện tượng, sự việc nảy sinh trong hoạt động, cuộc sống hàng

ngày Để phương pháp này thành công thì vấn đề đưa ra phải sát với mục tiêu hoạt

động, kích thích học sinh tích cực tìm tòi cách giải quyết Đối với tập thể lớp, khi giải

quyết vấn đề thì giáo viên phải coi trọng nguyên tắc tôn trọng, bình đẳng, tránh gây ra

căng thẳng không có lợi khi giáo dục học sinh

7

Phương pháp giải quyết vấn đề được tiến hành theo các bước cụ thể như sau:

Bước 1: Nhận biết vấn đề

Trong bước này giáo viên cần phân tích tình huống đặt ra giúp học sinh nhận biết

được vấn đề để đạt yêu cầu, mục đích đặt ra Do đó, vấn đề ở đây cần được trình bày

rõ ràng, dễ hiểu đối với học sinh

Bước 2: Tìm phương án giải quyết

Để tìm ra các phương án giải quyết vấn đề, học sinh cần so sánh, liên hệ với cách

giải quyết vấn đề tương tự hay kinh nghiệm đã có cũng như tìm phương án giải quyết

mới Các phương án giải quyết đã tìm ra cần được sắp xếp, hệ thống hóa để xử lí ở giai

đoạn tiếp theo Khi có khó khăn hoặc không tìm được phương án giải quyết thì cần

quay trở lại việc nhận biết vấn đề để kiểm tra lại và hiểu vấn đề

Bước 3:Quyết định phương án giải quyết

Giáo viên cần quyết định phương án giải quyết vấn đề, khi tìm được phải phân

tích, so sánh, đánh giá xem có giải quyết vấn đề được hay không Nếu có nhiều

phương án giải quyết thì cần so sánh để xác định phương án tối ưu Nếu các phương

án đã đề xuất mà không giải quyết được vấn đề thì tìm kiếm phương án giải quyết

khác Khi quyết định được phương án thích hợp là đã kết thúc việc giải quyết vấn đề

* Phương pháp đóng vai

Phương pháp đóng vai là PPDH mà trong đó giáo viên tổ chức cho người học

thực hành, làm thử một số cách ứng xử nào đó trong mọi tình huống giả định Phương

pháp đóng vai mang tính chất tương tác giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinh với

học sinh, giữa học sinh với môi trường học tập

Đóng vai có ý nghĩa rất lớn trong việc hình thành và phát triển các kĩ năng giao

tiếp cho học sinh Thông qua đóng vai, học sinh được rèn luyện, thực hành những kĩ

năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực

tiễn, tạo điều kiện phát triển óc sáng tạo của các em, khích lệ thay đổi thái độ và hành

vi theo hướng tích cực trước một vấn đề hay đối tượng nào đó Về mặt tâm lý học,

thông qua các hành vi, cá nhân nhận thức và giải quyết tốt hơn vấn đề của bản thân,

vai trò lĩnh hội được trong quá trình đóng vai cho phép học sinh thích ứng với cuộc

sống tốt hơn Phương pháp đóng vai rất thích hợp với các môn khoa học xã hội nhằm

hình thành cho học sinh các kĩ năng xâm phập vào đời sống nội tâm của người khác,

thấu cảm và lắng nghe tâm sự của người khác cũng như kĩ năng giao tiếp, ứng xử của

học sinh

Phương pháp đóng vai được tiến hành theo các bước nhất định bao gồm:

- Nêu tình huống đóng vai (phù hợp với chủ đề hoạt động; phải là tình huống mở;

phù hợp với trình độ học sinh)

8

- Cử nhóm chuẩn bị vai diễn (có thể chuẩn bị trước khi tiến hành hoạt động): Yêu

cầu nhóm đóng vai xây dựng kịch bản thể hiện tình huống sao cho sinh động, hấp dẫn,

mang tính sân khấu nhưng không đưa ra lời giải hay cách giải quyết tình huống Kết

thúc đóng vai là một kết cục mở để mọi người thảo luận

- Thảo luận sau khi đóng vai: Khi đóng vai kết thúc, người dẫn chương trình đưa

ra các câu hỏi có liên quan để học sinh thảo luận

- Thống nhất và chốt lại các ý kiến sau khi thảo luận

* Phương pháp dạy học nhóm

Phương pháp dạy học nhóm là PPDH trong đó nhóm lớn được chia thành các

nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được làm việc, được bàn bạc, trao đổi

về một chủ đề cụ thể, và đưa ra các ý kiến chung của nhóm mình về vấn đề đó

Phương pháp dạy học nhóm giúp kiến thức của học sinh giảm bớt tính chủ quan,

phiến diện mà làm tăng tính khách quan khoa học; kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững,

dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do được giao lưu học hỏi giữa các thành viên trong nhóm

Học sinh được rèn luyện kĩ năng diễn đạt, phương pháp tư duy, nhờ không khí thảo

luận sôi nổi, cởi mở giúp học sinh thoải mái, tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của

mình và biết lắng nghe có phê phán ý kiến của các thành viên khác, tạo yếu tố kích

thích thi đua giữa các thành viên trong nhóm và giữa các nhóm, đặc biệt là trong

những chủ đề có tính sáng tạo cao, tạo điều kiện cho giáo viên nhận được nhiều thông

tin phản hổi từ phía học sinh, thu được những tri thức kinh nghiệm qua các ý kiến phát

biểu có suy nghỉ và sáng tạo của học sinh; giúp các thành viên trong nhóm chia sẽ băn

khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới Như vậy, nếu

dạy học nhóm được tổ chức tốt sẽ có tác dụng phát triển năng lực giao tiếp, tăng

cường sự tự tin cho học sinh; năng lực hợp tác làm việc nhóm; năng lực sáng tạo, tự

lực và tính trách nhiệm của học sinh

Kĩ năng làm việc nhóm là yếu tố quyết định thành công của học theo nhóm Với

lợi thế linh hoạt và chủ động về thời gian, nội dung, hoạt động trải nghiệm sẽ rất tốt

cho việc rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm và thực hành các kĩ năng xã hội khác Vì

vậy, để rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm cho học sinh có hiệu quả, khi tiến hành làm

việc theo nhóm trong HĐTN, giáo viên cần tiến hành theo các bước sau:

Bước1: Chuẩn bị cho hoạt động

Giáo viên hướng dẫn học sinh trao đổi, đề xuất vấn đề, xác định mục tiêu, nhiệm

vụ, cách thực hiện và lập kế hoạch; tự lựa chọn nhóm theo từng nội dung; phân công

nhóm trưởng và các vai trò khác cho từng thành viên Hướng dẫn từng nhóm phân

công công việc hợp lí, có liên quan, phụ thuộc nhau Chú trọng học sinh vào một số kĩ

năng làm việc nhóm cần thiết cho hoạt động (chọn 2 - 3 kĩ năng để nhấn mạnh) Giải

9

thích sự cần thiết; làm rõ khái niệm và cách thể hiện; tạo ra tình huống để luyện tập; tổ

chức cho học sinh tự nhận xét, đánh giá; yêu cầu học sinh thể hiện các kĩ năng đó

trong hoạt động

Bước 2: Thực hiện

Giáo viên quan sát, nắm bắt thông tin ngược từ học sinh xem các nhóm có hiểu rõ

nhiệm vụ không? Có thể hiện đúng các kĩ năng làm việc nhóm không? Các vai trò thể

hiện như thế nào?

Giúp đỡ những nhóm vận hành đúng hướng và duy trì mối quan hệ phụ thuộc lẫn

nhau một cách tích cực, khuyến khích, động viên các nhóm hoặc cá nhân làm việc tốt

Can thiệp, điều chỉnh hoạt động của nhóm khi thấy cần thiết,

Bước 3: Đánh giá hoạt động Ở bước này giáo viên cần

Lôi cuốn học sinh nhận xét, đánh giá về kết quả hoạt động của nhóm, mức độ

tham gia của từng thành viên Gợi mở cho học sinh phân tích sự phối hợp hoạt động

giữa các thành viên trong nhóm, thể hiện các kĩ năng làm việc nhóm Điều chỉnh, bổ

sung trên cơ sở đánh giá đúng sự cố gắng của từng nhóm, chú trọng phân tích những

kĩ năng làm việc nhóm mà học sinh đã thể hiện Đưa ra kết luận gồm kết quả hoạt

động và mức độ thể hiện các kĩ năng làm việc nhóm (những gì đã làm tốt, điều gì cần

rèn luyện thêm và rèn luyện như thế nào?)

* Phương pháp dạy học dự án

Dạy học dự án là PPDH mà trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập

phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp giữa lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch,

thực hiện và đánh giá kết quả Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án

là những sản phẩm hoạt động có thể giới thiệu được Đặc điểm của PPDH này là định

hướng hành động cho học sinh Khi thực hiện, học sinh có thể thiết kế và thực hiện dự

án với sự giúp đỡ của giáo viên

Phương pháp dạy học dự án giúp học sinh phát triển các kĩ năng điều tra gồm

quan sát, tập hợp mẫu, tập hợp thông tin từ các nguồn khác nhau để đưa ra kết luận;

phát triển ở học sinh năng lực hoạt động cá nhân, tập thể; thói quen suy nghĩ và hành

động độc lập; gắn lí thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội,

kích thích động cơ, hứng thú học tập của học sinh; phát huy tính tự lực, tinh thần trách

nhiệm, phát triển khả năng sáng tạo, rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn, kĩ năng hợp tác,

năng lực đánh giá; học sinh có cơ hội rèn luyện nhiều kĩ năng sống quan trọng như kĩ

năng giao tiếp, ra quyết định, giải quyết vấn đề, đặt mục tiêu…

Cách tiến hành phương pháp dạy học dự án:

- Bước 1: Chọn đề tài và xác định mục đích của dự án

- Bước 2: Xây dựng đề cương, kế hoạch thực hiện

10

- Bước 3: Thực hiện dự án

- Bước 4: Thu thập kết quả và công bố sản phẩm

- Bước 5: Đánh giá dự án

Bảng thống kê các phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong một

số bài dạy phần Công dân với kinh tế - GDCD lớp 11 Tên bài dạy Phương pháp tổ chức hoạt động trải

nghiệm Bài 3: Quy luật giá trị trong sản xuất và

lưu thông hàng hóa

- Phần: Nội dung của quy luật giá trị

- Phần: Tác động của quy luật giá trị

- Phương pháp làm việc nhóm nhóm

- Phương pháp dạy học dự án

Bài 4: Cạnh tranh trong sản xuất và

lưu thông hàng hóa

Phần: Tính hai mặt của cạnh tranh Phương pháp làm việc nhóm

Bài 5: Cung – cầu trong sản xuất và lưu

thông hàng hóa

- Phần: Người sản xuất, kinh doanh vận

dận dụng quan hệ cung – cầu

- Phần: Người tiêu dùng vận dụng quan hệ

Phần: Trách nhiệm của công dân đối với

sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

đất nước

Phương pháp giải quyết vấn đề

Bài 7: Thực hiện nền kinh tế nhiều

thành phần và tăng cường vai trò quản

lí kinh tế của Nhà nước

- Phần: Thành phần kinh tế tư nhân

- Phần: Củng cố bài học

- Phương pháp dạy học dự án

- Phương pháp giải quyết vấn đề

2.5 Sản phẩm minh họa trong các bài học

Bài 3: Quy luật giá trị trong sản xuất và lưu thông hàng hóa

* Phần 1: Nội dung của quy luật giá trị

- Giáo viên sử dụng phương pháp làm việc nhóm, tạo cho các thành viên trong

lớp đều được làm việc, được bàn bạc, trao đổi và đưa ra kết luận làm rõ nội dung của

11

quy luật giá trị được biểu hiện trong sản xuất và trong lưu thông đối với một hàng hóa

Đồng thời học sinh tự trải nghiệm vào đời sống thực tế, tự đặt mình vào hoạt động sản

xuất kinh doanh để giải quyết được vấn đề giáo viên đặt ra Kết quả sau quá trình thảo

luận là học sinh nắm được nội dung của quy luật giá trị và biết vận dụng nội dung đó

vào quá trình sản xuất kinh doanh trong đời sống

- Cách tiến hành:

Bước 1: Giáo viên chia cả lớp thành 2 nhóm lớn ( xếp lớp thành 2 dãy bàn, ở

mỗi dãy bàn học sinh ngồi đối diện với nhau)

Bước 2: Giáo viên giao nhiệm vụ, xác định thời gian, hướng dẫn cách thức thảo

luận

+ Nhóm “ Sản xuất”: 1 Hãy nhận xét về việc thực hiện yêu cầu của quy luật giá

trị của 3 người sản xuất (1, 2, 3) trong biểu đồ sau:

Thời gian lao động xã hội cần thiết

( của 1 hàng hóa A ) (1) (2) (3)

2 Nếu là người sản xuất hàng hóa, các em cần làm gì để tạo ra thời gian lao

động cá biệt nhỏ hơn so với thời gian lao động xã hội cần thiết ?

+ Nhóm “Lưu thông”: 1 Hãy nhận xét việc bán hàng tại các điểm A, B, C qua

12

Thời gian thảo luận: 7 phút

Bước 3: Tiến hành thảo luận: Học sinh trong nhóm tiến hành thảo luận, nhóm

trưởng điều hành chung, thư kí ghi lại ý kiến của các bạn trong nhóm Sau đó nhóm

trưởng và thư kí sắp xếp, chọn lọc ý kiến và trình bày kết quả thảo luận

Bước 4: Giáo viên tổng kết chốt lại kiến thức cơ bản làm rõ nội dung của quy

luật giá trị được biểu hiện trong sản xuất và lưu thông hàng hóa

- Nhóm “ Sản xuất”:

1 Trường hợp (1) có thời gian lao động cá biệt = Thời gian lao động xã hội cần

thiết Thực hiện đúng yêu cầu của quy luật giá trị Thu được lãi bình quân

Trường hợp (2) có thời gian lao động cá biệt < Thời gian lao động xã hội cần thiết

Thực hiện tốt yêu cầu của quy luật giá trị Thu được lãi cao

Trường hợp (3) có thời gian lao động cá biệt > Thời gian lao động xã hội cần thiết

Vi phạm yêu cầu của quy luật giá trị Thua lỗ, phá sản

2 Nếu là người sản xuất hàng hóa, để tạo ra sản phẩm có thời gian lao động cá

biệt nhỏ hơn so với thời gian lao động xã hội cần thiết chúng ta cần phải: Cải tiến kĩ

thuật; nâng cao tay nghề cho người lao động; hợp lí hóa sản xuất, thực hành tiết kiệm

- Nhóm lưu thông:

1 Bán hàng tại điểm A: Giá cả > Giá trị Người kinh doanh sẽ thu được lãi

lớn

Bán hàng tại điểm B: Giá cả = Giá trị Người kinh doanh thu được lãi bình quân

Bán hàng tại điểm C: Giá cả < Giá trị Người kinh doanh sẽ thua lỗ, phá sản

2 Nếu là người lưu thông hàng hóa, chúng ta sẽ luân chuyển hàng hóa từ nơi

giá thấp đến nơi có giá cao, từ nơi không có lãi hoặc lãi ít sang nơi lãi cao để thu được

lợi nhuận

Giáo viên nhận xét tinh thần, thái độ, đánh giá kết quả của 2 nhóm, biểu dương

phần trả lời đúng, có tính sáng tạo, có trải nghiệm vào thực tế quá trình sản xuất kinh

doanh hàng hóa

* Phần: Tác động của quy luật giá trị

- Giáo viên sử dụng phương pháp dạy học dự án

Bước 1: Chọn đề tài, chia nhóm

- Chọn đề tài:

Đề tài 1: Giải pháp vận dụng tác động điều tiết sản xuất của quy luật giá trị trong các

cơ sở sản xuất ở tỉnh Quảng Bình

Đề tài 2: Giải pháp vận dụng tác động điều tiết lưu thông của quy luật giá trị trong các

cửa hàng ở TP Đồng Hới

- Chia nhóm: Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm Nhóm 1: Đề tài 1, nhóm 2: Đề tài 2