Phép lặp trong một bài hát thường được sử dụng như một "móc"để bắt tai của người nghe và được lặp lại thường xuyên trong suốt một bài hát.. Mong rằng nghiên cứu này góp phần giúp những h
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM :
TẠI SAO CẦN ÁP DỤNG DẠY TIẾNG ANH QUA CÁC BÀI HÁT NHẠC POP DÀNH CHO HỌC SINH THPT
Quảng Bình, tháng 12 năm 2018
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ
I Lí do chọn đề tài.
Âm nhạc thúc đẩy tâm trí và sự sáng tạo của chúng ta Nó cũng chính là mộtphần không thể thiếu trong đời sống tinh thần và văn hoá của con người Trong đờisống của con người nói chung, cơ thể đáp ứng âm nhạc bằng sự thay đổi chức năngsinh học như nhịp tim, hơi thở, huyết áp, sức căng bắp thịt, giảm cảm giác đau, sảnxuất kích thích tố… Thực tế đời sống xã hội cho thấy những hành vi bạo lực ít xuấthiện ở những con người có tâm hồn phong phú, nhạy cảm và sống cùng với âm nhạc.Thật tuyệt vời nếu nền giáo dục dục âm nhạc được phổ cập một cách hệ thống bài bản
và chọn lọc tới tất cả mọi người để thế giới tràn ngập sự yêu thương và luôn có nhiềutrái tim nhân hậu
Nhà soạn nhạc thiên tài người Đức Lucvichvan Beethoven đã nói rằng âm nhạclàm trái tim của người nam sôi sục và khóe mắt của người nữ đẫm lệ Âm nhạc đã làngôn ngữ của tâm hồn của trái tim và nhịp đập cuộc sống, phải chăng tất cả nhữngđiều đó đã khẳng định sự diệu kỳ của âm nhạc trong cuộc sống loài người Mặt khác
âm nhạc còn giúp giải tỏa căng thẳng - nguyên nhân khiến con người tăng nguy cơmắc nhiều chứng bệnh liên quan đến tim mạch Ngày nay âm nhạc được sử dụng nhưmột liệu pháp giúp người bệnh thư giãn lấy lại trạng thái tinh thần sau những tổnthương và những cú sốc về tình cảm
Trong rất nhiều thể loại âm nhạc người nghiên cứu chọn các bài hát nhạc poplàm đối tượng nghiên cứu vì trong các bài hát thể loại này sử dụng rất nhiều phép lặp.Đặc biệt là các bài hát giai đoạn những năm 80-90 đến 2000 là những bài hát đã trởnên bất hủ trong lòng mọi thế hệ trẻ Về mặt lịch sử, đoạn điệp khúc Hy Lạp là mộtnhóm các nghệ sĩ sẽ chấm dứt biểu diễn bằng cách họ hát cùng với khán giả nhữngphần điệp khúc Những phần được lặp lại thường xuyên này rất dễ nhớ đối khán giả
để họ cùng tham gia những đoạn mà được gọi là "đoạn điệp khúc" Thực tế, nhà dântộc học Bruno Nettl đếm và tính được rằng phép lặp có tính phổ quát trong âm nhạc
Trang 3với bất kì dân tộc nào (Margulis, 2014) Điều này hiện nay ít có thay đổi trong âmnhạc thời hiện đại Phép lặp trong một bài hát thường được sử dụng như một "móc"
để bắt tai của người nghe và được lặp lại thường xuyên trong suốt một bài hát Mộtlợi ích của lặp đi lặp lại là dễ tạo ra trôi chảy Chính hiệu quả này đã được ghi nhậnrộng rãi cho một số ngôn ngữ Một lợi ích đáng chú ý khác ngoài tạo sự trôi chảy đốivới các sản phẩm âm nhạc là tính thẩm mỹ, chính nó là tạo ra một trạng thái thư giãn
dễ chịu (Reber, Schwarz, và Winkielman, 2004)
Phép lặp là điểm chung của các nền âm nhạc trên thế giới Các nhà tâm lý học đã
lý giải đó là "Hiệu ứng tiếp xúc thường xuyên” Phép lặp có sự thu hút rất lớn trong
âm nhạc Và có thể nói đây là điểm nhấn nhất cho tất cả các bài hát
Từ những lý do trên, đề tài “ Tại sao cần áp dụng dạy tiếng Anh qua các bài hát nhạc pop dành cho học sinh THPT ” được lựa chọn để thực hiện Mong rằng nghiên
cứu này góp phần giúp những học sinh THPT đang theo học tiếng Anh và những aiyêu thích nhạc pop có cái nhìn rõ ràng sâu sắc về phép lặp ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp
và ngữ nghĩa giữa BHTA và BHTV Trên cơ sở đó để đề xuất một số gợi ý cho việcgiảng dạy và học tiếng Anh với hy vọng góp phần nâng cao chất lượng dạy và họctiếng Anh như một ngoại ngữ
II Điểm đổi mới của đề tài.
Thực hiện nghiên cứu phép lặp ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, ngữ nghĩa trong các
ca khúc nhạc pop bằng tiếng Anh và tiếng Việt Từ đó rút ra một số nét giống nhau vàkhác nhau về việc sử dụng phép lặp trong các ca khúc nhạc pop Khi nhận ra được ýnghĩa của phép lặp trong các ca khúc nhạc pop sẽ tiếp tục khai thác và áp dụng vàoviệc dạy và học ngoại ngữ
Trang 4
B Giải quyết vấn đề
I Cơ sở khoa học
1 Cơ sở pháp lý.
1 1 Một vài nét về ngữ pháp văn bản (NPVB)
a Khái niệm về văn bản
Quan niệm thứ nhất, theo Trần Ngọc Thêm (1999) “Văn bản là sản phẩm củahoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, nó là một thể thống nhất có tính trọn vẹn về nộidung, hoàn chỉnh về hình thức” (tr.19)
Quan niệm thứ hai, theo Lê A, Đình Cao (1989) “Văn bản là một hệ thống gồmmột chuỗi câu được sắp xếp theo hình tuyến tính và có tổ chức chặt chẽ, trong đó mỗicâu là một đơn vị liên kết của văn bản Mỗi đơn vị của văn bản tổ hợp gắn bó với nhautạo thành một cấu trúc hoàn chỉnh, nhằm thực hiện một ý đồ giao tiếp chung”
b Khái niệm liên kết văn bản và một số khái niệm liên quan đến liên kết văn bản
- Khái niệm liên kết văn bản
Liên kết văn bản là một mạng lưới các mối liên hệ và quan hệ giữa các câu, cácđoạn, các phần trong mỗi văn bản
- Khái niệm chủ ngôn và kết ngôn
Trong hai câu liên kết với nhau, có một câu chứa đựng chỉ ra sự liên kết của nóvới câu còn lại Câu đó được gọi là kết ngôn Câu còn lại độc lập hơn được gọi là chủngôn
Như vậy chủ ngôn là phát ngôn tiền đề, phát ngôn đứng làm chủ Còn kết ngôn làphát ngôn liên kết với các phát ngôn khác Đó là nói theo quan hệ giữa hai câu đang xét.Trên thực tế, một kết ngôn này lại có thể là chủ ngôn của phát ngôn khác
(1.1)
(1) Đánh mắng lắm, nó mụ người đi đấy
Trang 5(2) Mà mình bắt nó làm vừa vừa chứ.
[Nam Cao]Trong ví dụ trên, câu (1) liên kết với câu (2) – câu (1) là chủ ngôn (phát ngônđứng làm chủ), còn câu (2) chứa những dấu hiệu liên kết với câu (1) (từ nối mà và từnó) đó là kết ngôn (phát ngôn liên kết)
- Khái niệm yếu tố liên kết, kết tố, chủ tố
Những yếu tố trực tiếp tham gia thể hiện sự liên kết ở chủ ngôn và kết ngôn đượcgọi là các yếu tố liên kết Yếu tố liên kết ở kết ngôn được gọi là kết tố, yếu tố liên kết
Khái niệm câu tự nghĩa và câu hợp nghĩa
Trong hai câu liên kết với nhau nếu câu nào hoàn chỉnh về nội dung, ta có thểhiểu được nó mà không cần có sự hổ trợ của câu còn lại hoặc ngữ cảnh, câu đó là câu
tự nghĩa Câu hợp nghĩa là câu không độc lập về nghĩa, muốn hiểu được nó ta phảidựa vào nghĩa của câu khác hoặc ngữ cảnh
(1.3)
(1) Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước
(2) Đó là một truyền thống quý báu của ta”
[Hồ Chí Minh]Xét ví dụ trên câu (1) là câu tự nghĩa, câu (2) là câu hợp nghĩa
1 2 Khái niệm phép lặp
Trang 6Theo Galerin (1971), phép lặp là một phương thức cú pháp, là sự xuất hiện lạicủa cùng một từ, cụm từ hai hay nhiều hơn hai lần.
Theo Pearce (1985), phép lặp là việc nói hay viết một điều gì đó hơn một lần.Phép lặp là sự lặp lại cùng một từ, cụm từ, câu … nhằm mục đích chỉ ra sự quantrọng hoặc làm cho chúng dễ nhớ hơn Phép lặp dạng này được tìm thấy nhiều trongcác văn hóa nhạc pop, đặc biệt thường xuất hiện trên sóng truyền hình
Theo nhà phong cách học Vandrey (1976), phép lặp là một trong những biệnpháp tu từ có nguồn gốc từ việc thúc đẩy ngôn ngữ Phép lặp là khi ứng dụng vào mộtngôn ngữ một cách logic để trở thành một công cụ hữu ích cho ngôn ngữ Bản chấtcủa phép lặp là tạo nên sự hào hứng nhằm mang lại cảm giác mạnh mẽ nhất khi nghemột bản nhạc
Ở Việt Nam một số nhà ngôn ngữ học cũng có những định nghĩa khác nhau vềphép lặp Theo Trần Ngọc Thêm (1999), phương thức lặp là một phương thức liên kếtthể hiện ở việc lặp lại trong kết ngôn những yếu tố đã có ở chủ ngôn Ngoài Trần
Ngọc Thêm, nhà ngôn ngữ Đinh Trọng Lạc phát biểu: Điệp ngữ (còn gọi là lặp) là lặp
lại có ý thức những từ ngữ nhằm mục đích nhấn mạnh ý, mở rộng ý, gây ấn tượngmạnh hoặc gợi ra những xúc cảm trong lòng người nghe Luận văn này sử dụng địnhnghĩa của Galperin, Trần Ngọc Thêm, Đinh Trọng Lạc để làm cơ sở cho nhữngnghiên cứu trong luận văn
1.3 Định nghĩa nhạc Pop
Theo cuốn tạp chí Thế Giới Âm Nhạc (Music world, 1998), nhạc pop (viết tắt của chữ
“popular” (đại chúng) ra đời do thị hiếu âm nhạc của mọi người Về nguyên tắc, chủ đích của nhạc pop là làm sao cho mọi người nhớ và thuộc ngay các ca khúc trong lần nghe đầu tiên Đa số nhạc pop được phát triển dựa trên sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa giai điệu lặp đi lặp lại và các lời điệp khúc trình bày nhiều nội dung quan trọng khác nhau Nhạc pop như một kính vạn hoa, lấp lánh nhiều màu sắc hơn nhạc rock, một mặt vừa tồn tại song song với nhiều phong cách thể hiện, lại vừa phải duy trì ưu điểm về mặt cấu trúc riêng của thể loại nhạc này Tổng quát ‘quê nhà yêu dấu’ của nhạc pop là Top 40 và các đài phát thanh có tính
Trang 7trung dung của những người thành niên Mặc dù chỉ mang khuynh hướng giải trí khá thú vị,
ở mức hoàn chỉnh nhạc pop có thể có sức truyền cảm mạnh mẽ và có những giai điệu ngẫu hứng mới lạ Tóm lại đó là những nét nhạc du dương, dễ nhớ được kết hợp tuyệt vời với những bài hát có cấu trúc chặt chẽ nên nhạc pop luôn tường tồn.
2 Cơ sở thực tiễn
Vào năm 2016, được nhà trường tạo điều kiện tham gia học cao học tại Đại họcNgoại ngữ Huế chuyên nghành Ngôn ngữ học So sánh Đối chiếu tôi đã chọn các cakhúc nhạc pop làm đối tượng nghiên cứu trong luận văn của mình Sau hơn một nămnghiên cứu làm đề tài luận văn tôi càng cảm nhận sâu sắc những lợi ích của âm nhạc
và đặc biệt là nhạc pop với việc dạy và học ngoại ngữ
Đối tượng học sinh của trường THPT Đồng Hới nói chung và các em học sinhtôi trực tiếp giảng dạy là học sinh khối 12 là những học sinh rất tích cực và năng độngtrong học tập Khi đưa các bài hát vào giảng dạy chính là giúp tôi gần với các em hơn
và giúp các em gần với việc học ngoại ngữ một cách tích cực hơn
Trong một cuộc khảo sát đầu năm học thì 70% các em học sinh 12 có nghe nhạc vànghe thường xuyên 20% còn lại không nghe hoặc không biết chọn loại nào đểnghe.10% còn lại chủ yếu chọn nhạc K-pop
Sau một thời gian tiếp xúc với các bài hát tiếng Anh thì 90% học sinh nghe thườngxuyên nhạc pop
Khi nhận thấy học sinh rất thú vị với việc học tiếng Anh qua bài hát, tối đi sâuvào nghiên cứu để một lần nữa khẳng định “Tại sao cần áp dụng dạy tiếng Anh quacác bài hát nhạc pop dành cho học sinh THPT”
II.Mục đích nghiên cứu, nội dung nghiên cứu
Trang 8đóng góp trong việc thúc đẩy kỉ năng nghe, nói trôi chảy, và khả năng dịch của họcsinh Mục đích cuối cùng là đề xuất một số gợi ý cho việc dạy và học tiếng Anh.Vàđặc biệt để khẳng định lý do tại sao nên đưa các bài hát nhạc pop vào dạy và họcngoại ngữ.
2 Nội dung nghiên cứu
1 Các đặc điểm của phép lặp ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng, ngữ nghĩa trong các cakhúc bằng tiếng Anh và tiếng Việt là gì?
2 Những điểm tương đồng và dị biệt của phép lặp ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng,ngữ nghĩa trong hai ngôn ngữ kể trên là gì?
III Đối tượng nghiên cứu, phạm vi ứng dụng, phương pháp nghiên cứu
1.Đối tượng nghiên cứu
Khảo sát các đặc điểm ngôn ngữ của phép lặp được sử dụng trong các ca khúcnhạc pop từ những năm 1980- 1990 đến năm 2000 Các đặc điểm ngôn ngữ của phéplặp bao gồm phép lặp ngữ âm, phép lặp từ vựng, phép lặp ngữ pháp và phép lặp ngữ
nghĩa.
2 Phạm vi ứng dụng.
Học sinh trong trường THPT Đồng Hới
3 Phương pháp nghiên cứu
3.1 Phương pháp chung
Trong luận văn này người nghiên cứu sử dụng quan điểm tập hợp và phân tích sốliệu kết hợp định tính và định lượng Theo các mục tiêu được đề ra của luận văn thìviệc kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng sẽ phát huy được những ưuđiểm của hai phương pháp nghiên cứu này Theo Ary, Jacobs, Sorensen và Razavich(2010) mục tiêu của việc kết hợp giữa phương pháp định lượng, định tính là để sử dụngthế mạnh của các phương pháp trong một nghiên cứu Bằng cách này thì có thể làmgiảm thiểu tối đa những mặt yếu của mỗi phương pháp Việc phối hợp của hai phươngpháp này làm cho kết quả nghiên cứu rõ ràng hơn, thuyết phục hơn Bên cạnh đó thì sự
Trang 9kết hợp này chính là giúp người nghiên cứu trả lời được hai câu hỏi nghiên cứu được đề
ra trong luận văn của mình Đặc biệt Câu hỏi nghiên cứu số 1 là về đặc điểm của phéplặp ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng, ngữ nghĩa trong các ca khúc nhạc pop bằng tiếng Anh
và tiếng Việt Với Câu hỏi nghiên cứu số hai thì sự kết hợp này giúp người nghiên cứunắm được sự khác nhau và giống nhau về số lượng và tính chất sử dụng phép lặp giữatiếng Anh và tiếng Việt trong các ca khúc nhạc pop Cụ thể như sau:
- Sử dụng phương pháp định tính thông qua quá trình miêu tả, đối chiếu
- Sử dụng phương pháp định lượng thông qua việc thống kê tần xuất xuất hiệncủa 200 BHTA và 200 BHTV
- Sử dụng phương pháp phân tích tổng hợp
3.2 Phương pháp thu thập ngữ liệu
Trong nghiên cứu này, các mẫu (sample) của phép lặp được thu thập bao gồm từmột câu, một dòng của bài hát có chứa phép lặp từ hơn 400 bài hát tiếng Anh và tiếngViệt bằng lấy từ sách, ấn phẩm tạp chí, một phần từ các bài hát trên Internet Dựa trênnền tảng lý thuyết, người nghiên cứu sẽ đọc tất cả các tài liệu để chọn ra các ví dụ vềphép lặp
Nguồn dữ liệu này được sử dụng để mô tả và phân tích so sánh phép lặp về ngữ
âm, từ vựng, ngữ pháp, ngữ nghĩa Các kết quả phân tích dữ liệu được trình bày bằngcách sử dụng bảng, biểu đồ hình cột Các phát hiện về sự tương đồng và sự dị biệt củaphép lặp được đưa ra từ phân tích mô tả và so sánh đối chiếu
3.3 Phương pháp phân tích ngữ liệu
Phương pháp miêu tả đặc điểm và thống kê định lượng được sử dụng để phântích các mẫu mang phép lặp ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp, ngữ nghĩa trong các BHTA
và BHTV
Phương pháp đối chiếu song song: tiếng Anh và tiếng Việt đều là ngôn ngữ đích,mục đích để tìm ra những điểm tương đồng và dị biệt giữa hai ngôn ngữ trên cơ sởnhững đặc điểm đó Đối chiếu các đặc điểm ngôn ngữ của phép lặp nhằm tìm ra
Trang 10những điểm tương đồng và dị biệt trên cơ sở những đặc điểm đó Từ đó, đưa ra những
đề xuất hữu ích trong phương pháp giảng dạy tiếng Anh nhằm cải thiện việc dạy vàhọc tiếng Anh hiện tại
IV Các biện pháp tiến hành.
4.1 So sánh phép lặp ngữ âm trong các bài hát nhạc pop của tiếng Anh và tiếng Việt
Với hơn 400 bài hát tiếng Anh và tiếng Việt, chúng tôi xin đi đến một số kết luậnsau đây:
Biểu đồ 4.1 Tần số xuất hiện của phép lặp ngữ âm trong BHTA và BHTV
Xét Biểu đồ 4.1 ta có thể thấy phép lặp ngữ âm đều xuất hiện trong cả BHTA vàBHTV Tuy nhiên thì điểm khác biệt dễ thấy đó là tần số sử dụng phép lặp ngữ âmtrong BHTA nhiều hơn so với BHTV (34.5% so với 25%)
Bảng 4.1 Thống kê phép lặp ngữ âm trong BHTA và BHTV
Trang 111 Phép lặp phụ âm 6 3% 31 17%
2 Phép lặp vần 63 31,5% 16 8%
So sánh với Bảng 4.1 Lặp phụ âm và lặp vần thì sự khác biệt càng thấy rõ cụthể, tần suất phụ âm trong BHTV cao hơn so với BHTA (17% so với 3%) và tần suấtcủa lặp vần trong các BHTA cao hơn so với BHTV (31,5% so với 8%)
4.2 So sánh phép lặp từ vựng trong các bài hát nhạc pop của tiếng Anh và tiếng Việt
Phép lặp từ vựng thông qua Biểu đồ 4.2 và Bảng 4.2
-Bảng 4.2 Thống kê phép lặp từ vựng trong BHTA và BHTV
Trang 12Trong quá trình nghiên cứu phép lặp từ vựng có một điểm khác nữa giữa haingôn ngữ là: Lặp nối tiếp ít được sử dụng nhất trong BHTV nhưng khá phổ biến trongBHTA (4% so với 6%).
Xét Bảng 4.3
Có 9 loại phép lặp thuộc về từ vựng các nhà soạn nhạc sử dụng hầu hết trong 9loại này, lặp nối tiếp và lặp cụm từ đặt lên đầu được sử dụng thường xuyên nhất Lặpgiữa, lặp vòng tròn, lặp cách quãng đối với BHTA và lặp tên riêng, lặp vòng tròn , lặpcách quãng trong BHTV các nhà soạn nhạc của cả hai ngôn ngữ đã không sử dụng
Trang 134.3 So sánh phép lặp ngữ pháp trong các bài hát nhạc pop của tiếng Anh và tiếng Việt
Bảng 4 4 Bảng tóm tắt so sánh sự khác nhau và giống nhau về ngữ pháp trong BHTA và BHTV