Một số giải pháp nâng cao hiệu quả khi dạy chương soạn thảo văn bản môn tin học 6

Người giáo viên từ chỗ là trung tâm trong mô hình truyền thống đã chuyển sang là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội

1 MỞ ĐẦU:

1.1 Lí do chọn sáng kiến:

Trước sự phát triển của khoa học công nghệ nói chung, của ngành tin học nói riêng, môn Tin học đã được đưa vào giảng dạy ở các trường học với vai trò là môn học tự chọn có đặc thù riêng là kiến thức lí thuyết đi đôi với thực hành

Với mục tiêu quan trọng là đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông, vai trò của giáo viên và học sinh cơ bản là thay đổi và khác so với dạy học truyền thống Người giáo viên từ chỗ là trung tâm trong mô hình truyền thống đã chuyển sang là người thiết kế, tổ chức, hướng dẫn hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ

để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình; học sinh là trung tâm

Môn Tin học 6 có nhiều đặc trưng riêng với nội dung trọng tâm là chương soạn thảo văn bản rất quan trọng vì những ứng dụng của nó trong cuộc sống thực

tế Với các em học sinh lớp 6 còn nhiều bỡ ngỡ khi bước vào cấp học mới cần được hướng dẫn cách học sao cho các đối tượng học sinh đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy tính nhiều giúp các em có thể tự khám phá và tự học Đây sẽ là bước đệm vững chắc để từ đó các em có thể làm quen với cách học mới và sẽ chủ động hơn ở các lớp kế tiếp

Qua nhiều năm giảng dạy môn Tin học 6, bản thân tôi đã tích lũy được một

số kinh nghiệm trong dạy chương soạn thảo văn bản Tôi mong muốn chia sẻ với các đồng nghiệp để cùng nhau thống nhất cách thực hiện và áp dụng có hiệu quả

vào bài dạy trên lớp Đó là lí do tôi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm: " Một số giải pháp nâng cao hiệu quả khi dạy chương soạn thảo văn bản môn Tin học 6” 1.2 Điểm mới của sáng kiến:

Sau một thời gian áp dụng và trao đổi, học hỏi thêm ở đồng nghiệp; tích lũy qua từng bài dạy, tôi đã có được một số kinh nghiệm nâng cao hiệu quả khi dạy chương soạn thảo văn bản môn Tin học 6 Sáng kiến làm rõ tiến trình dạy học chương soạn thảo văn bản với các giải pháp giúp giáo viên xây dựng kế hoạch dạy học, tổ chức các hoạt động học tập của học sinh; tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học (được cụ thể hóa bằng những ví dụ)

* Phạm vi của sáng kiến: Những kinh nghiệm của bản thân tôi được rút ra từ thực

tiễn công tác và có khả năng phù hợp với các học sinh lớp 6 trên địa bàn huyện Quảng Ninh

2 NỘI DUNG:

2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu:

** Thuận lợi:

- Tuy môn Tin học mới chỉ là môn học tự chọn nhưng nhà trường đã tạo điều kiện sắm sửa máy móc, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy và học môn Tin học

- Chương soạn thảo văn bản được ứng dụng phổ biến trong thực tế nên phần lớn học sinh đều có nguyện vọng tìm hiểu, học hỏi, khám phá những kiến thức mới

- Chi Bộ và BGH nhà trường quan tâm trong việc đổi mới phương pháp dạy học

- Tin học môn học trực quan, sinh động, môn học khám phá những lĩnh vực mới nên học sinh rất hứng thú học, nhất là những tiết thực hành

** Khó khăn:

- Giáo viên lúng túng khi đổi mới vì chưa được tiếp cận cụ thể nội dung, còn “làm” nhiều, “nói” nhiều khi dạy

- Phòng máy Tin học đã được nâng cấp, sửa chữa nhưng số học sinh/máy còn nhiều, ảnh hưởng đến chất lượng tiết học

- Hoạt động học tập tổ chức trên lớp chưa hiệu quả, chỉ mang tính hình thức Cách chia nhóm và tổ chức hoạt động trên lớp chưa linh hoạt

- Nhiều học sinh ngại thực hành, ngại phát biểu, ngại trình bày khi được chỉ định

mà chủ yếu là quan sát các học sinh khác trong nhóm thực hành (HS khá - giỏi) Nhiều đối tượng học sinh (yếu) bị lãng quên trong tiết học

Qua khảo sát đầu năm học được kết quả như sau:

** Nguyên nhân:

- Cách tiếp cận phương pháp dạy mới, học mới của cả giáo viên và học sinh còn rất lúng túng Đặc biệt là các em học sinh lớp 6 vẫn còn bỡ ngỡ với phương pháp học của bậc THCS

- Nội dung đổi mới căn bản toàn diện giáo dục chưa cụ thể hóa thành từng nội dung

để giáo viên và học sinh dễ tiếp cận

- Phần lớn học sinh chỉ được tiếp xúc, làm quen với máy tính trong giờ học dẫn đến việc sử dụng máy của học sinh còn lúng túng, ảnh hưởng đến hiệu quả tiết học

2.2 Các giải pháp:

2.2.1 Nghiên cứu bài học, xây dựng kế hoạch dạy học:

Một số phần chính trong kế hoạch dạy học chương soạn thảo văn bản:

+ Xác định mục đích

+ Xác định yêu cầu về kiến thức, kỹ năng và thái độ

+ Xác định những năng lực chung và năng lực chuyên biệt cần hướng tới

Ví dụ: Năng lực định hướng hình thành và phát triển cho học sinh khi học chương soạn thảo văn bản:

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực tự học

- Năng lực hợp tác

- Năng lực giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ

- Năng lực thao tác với phần mềm soạn thảo văn bản

+ Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học có thể là:

- Vấn đề tìm kiếm, xây dựng kiến thức mới

- Vấn đề kiểm nghiệm, ứng dụng kiến thức

+ Những chuẩn bị của GV và HS về công cụ, phương tiện, thiết bị dạy học + Các phần trong một bài học để học sinh tiếp cận kiến thức và vận dụng, sáng tạo

Dựa vào các nội dung trọng tâm ta có thể chia bài dạy thành các hoạt động chính (trọng tâm) với phân lượng thời gian phù hợp và hoàn chỉnh tiến trình của tiết học với các hoạt động cụ thể Tiến trình dạy học nên gồm các phần sau:

Hoạt động 1: Tạo sự thích thú, hấp dẫn học sinh bằng việc mở đầu bài dạy

Giáo viên tạo tình huống học tập dựa trên việc huy động kiến thức, kinh nghiệm của bản thân học sinh có liên quan đến vấn đề trong SGK; làm bộc lộ "cái" học sinh đã biết, giúp học sinh nhận ra "cái" chưa biết và muốn biết Từ đó, giúp học sinh suy nghĩ và xuất hiện những nhiệm vụ ban đầu của mình về vấn đề sắp tìm hiểu, học tập, hứng thú học bài mới

Lư

u ý: Nhiệm vụ học tập được giao cho học sinh trong hoạt động "Khởi động" cần

đảm bảo rằng học sinh không thể giải quyết trọn vẹn với kiến thức, kĩ năng cũ mà cần phải học thêm kiến thức, kĩ năng mới trong các hoạt động "Hình thành kiến thức" và "Luyện tập" để hoàn thiện

Ví dụ: Phần khởi động khi dạy tiết Định dạng văn bản

a Mục tiêu hoạt động: Học sinh biết được yêu cầu cần định dạng văn bản.

b Phương tiện: Máy chiếu, camera vật thể.

c Phương pháp, kỹ thuật dạy học: tìm hiểu cá nhân, thảo luận cặp đôi.

d Chuẩn bị:

Giáo viên:

- Máy chiếu, máy chiếu vật thể, phòng thực hành

- Một số văn bản có định dạng và chưa được định dạng

- Chuẩn bị 1 văn bản (Thiệp mời sinh nhật) với đầy đủ các loại định dạng có trong bài học

Học sinh:

- Sưu tầm các văn bản sẵn có ở nhà, trên mạng…ví dụ giấy mời, sách báo…

Bước 1: Khai thác kiến thức và kinh nghiệm sẵn có của HS

phẩm hướng tới

+ Giáo viên chọn một số sản phẩm mà

học sinh đã sưu tầm được và yêu cầu Hs

giới thiệu các khả năng định dạng văn

bản có trong văn bản đó (có thể gọi 2

hoặc 3 Hs trình bày tùy theo thời gian)

+ Dự kiến tình huống: Có thể Hs không

trình bày hết tất cả các định dạng có

trong văn bản (không yêu cầu Hs biết

hết)

+ Dự kiến thời gian: 3 - 4 phút)

+ Hs giới thiệu sản phẩm thông qua máy chiếu vật thể về các sản phẩm đã sưu tầm

Các kiến thức về định dạng văn bản có sẵn của Hs

Bước 2: Tạo mâu thuẫn nhận thức và nhu cầu tìm hiểu

phẩm hướng tới

+ Chiếu lên bảng 2 văn bản, 1 chưa được

định dạng, 1 đã được định dạng mà Gv

đã chuẩn bị trước có đầy đủ các loại định

dạng (Mẫu văn bản minh họa Gv có thể

tự thiết kế)

+ Ghi bảng hoặc (đọc) các câu hỏi:

? Em thích mẫu giấy mời nào Vì sao

? Hãy chỉ ra sự khác nhau được thể hiện

ở trên hai văn bản

+ Quan sát hai văn bản của Gv

+ Thích văn bản số

2 hơn vì nó được trình bày đẹp

+ Hs có kiến thức

về thẩm mỹ + Một số định dạng văn bản + Hứng thú và có nhu cầu tìm hiểu kiến thức

? Bằng cách nào mà người ta có thể tạo

được văn bản đó? Chúng ta (các em) có

thể tạo được không?

+ Dự kiến tình huống: Có thể Hs không

phát hiện được định dạng đoạn văn và

định dạng trang

+ Dự kiến thời gian 3 - 4 (phút)

+ Thảo luận và phát hiện được những điểm khác nhau trên hai văn bản

Mẫu 1:

THIỆP MỜI SINH NHẬT

Nhân dịp sinh nhật

MI ANH

Kính mời:……… ………….

Đến dự buổi tiệc thân mật cùng gia đình

Tiệc mừng sẽ được tổ chức vào thứ 7

Vào lúc 18h00 – Ngày 10 10 2016

Tại: First Place (Khách sạn Đệ Nhất)

DCD: Số 21Hoàng Việt P4 Q Tân Bình

Sự hiện diện của quý khách là niềm vui cho gia đình chúng tôi

Mẫu 2:

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

Mục đích của phần này là giúp học sinh xây dựng kiến thức, kĩ năng mới của bản thân trên cơ sở đối chiếu kiến thức, kinh nghiệm sẵn có với những hiểu biết mới; kết nối/sắp xếp kiến thức, kĩ năng cũ và mới dựa trên việc phát biểu, viết ra các bước thực hiện

Phần này được chia thành nhiều hoạt động tùy theo nội dung cụ thể Thời gian mỗi hoạt động không nhất thiết phải bằng nhau Mỗi hoạt động học tương ứng với một nhiệm vụ học tập giao cho học sinh, thể hiện rõ: mục đích, nội dung, phương thức hoạt động và sản phẩm học tập mà học sinh phải hoàn thành Để tiết học hấp dẫn, mỗi hoạt động nên sử dụng 1 phương pháp, kỹ thuật dạy học Các phương pháp dạy học tích cực có thể là: Dạy học giải quyết vấn đề, Dạy học tình huống, Dạy học theo nhóm (phù hợp với từng bài)

** Các bước tiến hành:

- Chuyển giao nhiệm vụ học tập: nhiệm vụ học tập rõ ràng và phù hợp với khả năng

của học sinh, thể hiện ở yêu cầu về sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành khi thực hiện nhiệm vụ; hình thức giao nhiệm vụ sinh động, hấp dẫn, kích thích được hứng thú nhận thức của học sinh; đảm bảo cho tất cả học sinh tiếp nhận và sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ

- Thực hiện nhiệm vụ học tập: khuyến khích học sinh hợp tác với nhau khi thực

hiện nhiệm vụ học tập; phát hiện kịp thời những khó khăn của học sinh và có biện pháp hỗ trợ phù hợp, hiệu quả; không có học sinh bị "bỏ quên"

Ví dụ: Hình thành kiến thức: Định dạng kí tự

a Mục tiêu: HS biết thao tác định dạng font chữ, cở chữ, kiểu chữ, màu chữ.

b Phương tiện: Phòng máy tính, máy chiếu, camera vật thể (chưa sử dụng

SGK)

c Kỹ thuật dạy học: thực hành trải nghiệm, thảo luận nhóm cặp đôi.

d Sản phẩm của học sinh: Là các thao tác định dạng ký tự được ghi vào vở

(Hoặc phiếu học tập)

e Các bước tiến hành

Bước 1: Giao nhiệm vụ và thực hiện nhiệm vụ

phẩm hướng tới

+ Giao nhiệm vụ: (Trình chiếu hoặc ghi bảng các

nhiệm vụ):

? Khởi động một phần mềm STVB (hoặc word, tùy

+ Hs luân phiên thực hành trên

+ HS phải tự khám phá để tìm

ra các bước thực

điều kiện thực tế)

? Quan sát thanh bảng chọn và thanh công cụ có

trên giao diện của phần mềm để phát hiện vị trí các

biểu tượng và thảo luận hoàn thành phiếu học tập

theo nhóm

? Ghi lại các bước để thực hiện việc làm đậm, làm

nghiêng, gạch chân, tăng giảm cở chữ, đổi font chữ

+ Dự kiến tình huống: Có thể HS chưa biết khái

niệm Font chữ; HS có thể gặp khó khăn đối với

phần mềm soạn thảo phiên bản mới; một số công

cụ bị ẩn

+ Trong quá trình HS trải nghiệm, GV theo dõi quá

trình và hỗ trợ kịp thời

+ Dự kiến thời gian hoàn thành: 10-15 phút

máy theo các nhiệm

vụ trên

+Thảo luận với bạn;

+ Ghi lại các bước

để thực hiện các thao tác có trong

nhiệm vụ được giao

hiện các thao tác định dạng

+ Phiếu học tập

có ghi đầy đủ các bước để thực hiện định dạng ký tự

HOẠT ĐỘNG NHÓM:…… PHIẾU HỌC TẬP Khởi động phần mềm soạn thảo văn bản (Microsoft word)

1 Tìm vị trí 1, 2 ,3, 4 ở trên thanh công cụ

2 Bôi đen cụm từ Thiệp mời và nháy chọn vào các ô 1, 2, 3, 4 (mỗi ô chọn nhiều tùy chọn khác nhau) quan sát sự thay đổi và ghi lại các bước định dạng phông chữ, cỡ chữ, kiểu chữ, màu chữ: Định dạng phông chữ: ……… ……… ……….

Định dạng cỡ chữ:……….… ……… ……….

Định dạng màu chữ:……… ……….………

Định dạng kiểu chữ:……….….………

- Báo cáo kết quả và thảo luận: hình thức báo cáo phù hợp với nội dung học tập và

kĩ thuật dạy học tích cực được sử dụng; khuyến khích cho học sinh trao đổi, thảo luận với nhau về nội dung học tập; xử lí những tình huống sư phạm nảy sinh một cách hợp lí

- Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập: nhận xét về quá trình thực hiện

nhiệm vụ học tập của học sinh; phân tích, nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và những ý kiến thảo luận của học sinh; chính xác hóa các kiến thức mà học sinh đã học được thông qua hoạt động

Bước 2: Báo cáo và đánh giá kết quả

phẩm hướng tới + Chọn 2-3 nhóm học sinh lên trình bày sản phẩm

tìm hiểu của nhóm (các bước để thực hiện các

nhiệm vụ tđịnh dang ký tự): chọn nhóm HS trình

bày theo thứ theo thứ tự thấp đến cao của việc

hoàn thành sp để hs từng bước phát hiện những sai

lầm của bạn và bổ sung thêm kiến thức của các

nhóm.

+ Yêu cầu tất cả học sinh: Các em hãy theo dõi bạn

trình bày và cho cô biết bạn trình bày đúng hay sai,

thiếu chỗ nào?

+ Dự kiến tình huống:

Bài tốt nhất vẫn chưa hoàn thiện, Gv có thể bổ

sung thêm các thao tác học sinh chưa làm được

+ Dự kiến thời gian: 10 phút

+ Yêu cầu Hs mở SGK và đối chiếu cách định

dạng ký tự có trong sách với cách định dạng mà

HS đã trải nghiệm

+ Dự kiến tính huống: các bước được trình bày

trong sách khác với trên phần mềm Gv giải thích

lý do là phiên bản (hoặc phần mềm soạn thảo văn

bản) đang sử dụng và mới hơn (hoặc khác) với

phần mềm soạn thảo văn bản được trình bày trong

sách Yêu cầu Hs về nhà tìm hiểu thêm

+ Yêu cầu Hs đánh giá mức độ hoàn thành của

từng sản phẩm

+ Dự kiến tình huống: 1 nhóm chưa hoàn thành, 2

nhóm hoàn thành tốt Gv nhận xét từng nhóm

Báo cáo và nhận xét : Quan sát trên màn hình máy chiếu và đối chiếu với sản phẩm của nhóm mình

để phát hiện sai sót

và bổ sung

+ Đối chiếu

để phát hiện sai (hoặc khác)

+ Phát biểu chính kiến của bản thân đối với mức độ hoàn thành

+ Phát hiện được sai sót của nhóm bạn (nếu có)

+ Đề xuất được một số điều chỉnh

+ Nhằm chính xác hóa và khắc sâu kiến thức

HS đánh giá được sản phẩm của nhóm khác A: 5/10

B: 8/10 C: 9/10 + Khuyến khích

HS tự giác, tích cực học tập những nội dung tiếp theo

** Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp: Để việc thực hiện

nhiệm vụ của học sinh có kết quả tốt thì giáo viên nên tổ chức hoạt động nhóm trọng tâm trong tiết học:

Lưu ý: Việc lựa chọn hình thức hoạt động cá nhân, cặp đôi, nhóm hay toàn lớp phụ thuộc vào yêu cầu của đơn vị kiến thức.

- Làm việc cá nhân (những đơn vị kiến thức nhỏ, đơn giản): Trước khi tham

gia phối hợp với bạn, cá nhân luôn có một khoảng thời gian với các hoạt động để tự khám phá, lĩnh hội kiến thức, chuẩn bị những gì cần thiết trước khi sử dụng nó để

có những hoạt động khác cùng cả nhóm

- Làm việc theo cặp (2 học sinh): Làm việc theo cặp rất phù hợp với các công

việc như: kiểm tra dữ liệu, giải thích, chia sẻ thông tin; thực hành kĩ năng giao tiếp

cơ bản (ví dụ như nghe, đặt câu hỏi, làm rõ một vấn đề)

- Làm việc chung cả nhóm: Nhóm sẽ cùng trao đổi nhận xét, bổ sung về cách

giải quyết nhiệm vụ Nhóm là hình thức học tập phát huy rất tốt khả năng sáng tạo nên hình thức này dễ phù hợp với các hoạt động cần thu thập ý kiến và phát huy sự sáng tạo

- Làm việc cả lớp: Kết thúc "Hoạt động hình thành kiến thức", thông thường

cần tổ chức hoạt động chung cả lớp để học sinh được trình bày, thảo luận về kết quả hoạt động nhóm; giáo viên chốt kiến thức cho học sinh ghi nhận và vận dụng

Hoạt động 3: Luyện tập: Mục đích của phần này là giúp học sinh củng cố, hoàn

thiện kiến thức, kỹ năng vừa lĩnh hội được, từ đó áp dụng trực tiếp kiến thức, kĩ năng đã biết để giải quyết các tình huống trong học tập

Với chương soạn thảo văn bản, kĩ năng thực hành thao tác với máy tính và các phần mềm soạn thảo văn bản nên giáo viên cần giúp học sinh luyện tập, hiểu kiến thức qua việc minh họa thao tác:

- Minh họa không giải thích: Trong một số trường hợp, giáo viên sẽ thao tác và

yêu cầu học sinh quan sát mà không giải thích cho học sinh Sau đó, giáo viên sẽ vấn đáp với học sinh rằng mình đã làm gì và tại sao cần làm như vậy? Từ đó giúp học sinh hình thành và ghi nhớ vấn đề

- Minh họa những thao tác sai mà học sinh cần tránh: Việc nhận ra những thao

tác sai và tránh khi thực hiện là điều rất cần thiết Giáo viên minh họa những thao tác sai mà học sinh hay mắc phải và nhấn mạnh cho các em cần tránh

- Minh họa theo cách thử sai: Giáo viên đặt mục đích của vấn đề cần thực hiện

ngay từ đầu, yêu cầu học sinh nêu các bước thực hiện và thao tác theo phát biểu của các em Nếu việc minh họa không thành công - không đạt được mục đích ban đầu

thì giáo viên sẽ đặt vấn đề tại sao tiến trình thất bại và hướng dẫn các em cách thực hiện đúng

+ Học sinh là người thực hiện việc minh họa: Việc lựa chọn học sinh có thể ngẫu

nhiên, nhưng giáo viên cần lưu ý chọn một học sinh không quá xuất sắc cũng không quá yếu Nếu học sinh quá xuất sắc, em sẽ làm đúng các quy trình minh họa, điều này khiến giáo viên không thể giải thích thêm các thao tác sai mà học sinh hay mắc phải như mục đích chủ quan ban đầu Nếu học sinh quá yếu, giáo viên sẽ mất nhiều thời gian để hướng dẫn các em hoàn thành thao tác, như vậy sẽ làm mất nhiều thời gian của tiết học, ảnh hưởng đến hiệu quả tiết học

Hoạt động 4: Củng cố nội dung bài học:

- Sau một tiết học tôi thường củng cố lại cho học sinh những kiến thức vừa học bằng các dạng bài tập trắc nghiệm giúp học sinh nắm lại bài, học sinh có thể phân biệt được lệnh, các biểu tượng và nắm ý nghĩa của các biểu tượng hoặc củng cố nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy

- Tổ chức các trò chơi để củng cố nội dung bài học: Chơi mở ô chữ, đoán ô chữ thông qua việc trả lời đúng các câu hỏi (dạng tự luận, trắc nghiệm)

Việc củng cố bài học bằng cách này thực sự rất hiệu quả, giúp học sinh hứng thú, vui vẻ tiếp nhận lại những kiến thức trọng tâm trong nội dung bài học

Ví dụ: Củng cố nội dung bài “Làm quen với soạn thảo văn bản”:

- Nối các ý của cột A, B, C, D sao cho hợp lý

Ctrl + O

Ctrl + N

Ctrl + S

Alt + F4

File \ Open File \ Save File \ Exit File \ New

Tạo tập tin văn bản mới Đóng tập tin văn bản

Mở văn bản đã có Lưu văn bản Điền vào bảng sau tên và ý nghĩa của các nút lệnh tương ứng: