KINH NGHIỆM bồi DƯỠNG học SINH GIỎI NGỮ văn 6

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc SÁNG KIẾN “KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI NGỮ VĂN 6” Họ và tên: Nguyễn Hà Phương Chức vụ: Tổ trưởng - Giáo viên Đơn vị

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

SÁNG KIẾN

“KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

NGỮ VĂN 6”

Quảng Bình, tháng 10 năm 2018

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

SÁNG KIẾN

“KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

NGỮ VĂN 6”

Họ và tên: Nguyễn Hà Phương Chức vụ: Tổ trưởng - Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THCS Tân Ninh

Quảng Bình, tháng 10 năm 2018

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lý do chọn sáng kiến:

“Dựng nước lấy việc học làm đầu Muốn thịnh trị lấy nhân tài làm gốc”

Ngay từ xa xưa ông cha ta đã khẳng định vai trò rất to lớn của giáo dục

nói chung và nhân tài nói riêng Nhận thức tầm quan trọng đó, trong nhà trường luôn chú trọng đến công tác bồi dưỡng học sinh giỏi và lấy chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi làm mũi nhọn

Tuy nhiên, thực trạng nhiều năm qua công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn 6 còn nhiều nan giải Thực tế cho thấy mặc dù kết quả sau mỗi kì thi dù có đạt giải nhưng chất lượng giải chưa cao, chưa thể nằm trong tốp đầu của Huyện Càng lên những lớp sau thì càng giảm sút về chất lượng giải nên số lượng học sinh dự thi Tỉnh bộ môn Văn ở trường rất hạn chế Đây chính là vấn

đề quan trọng khiến tôi trăn trở đi tìm giải pháp Qua nhiều năm đảm nhận công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, bản thân tôi thấy rằng: từ việc chọn đội tuyển, chương trình, thời gian bồi dưỡng… nếu không có phương pháp thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn Và sẽ khó khăn hơn nữa nếu giáo viên dạy bồi dưỡng chưa thực

sự tâm huyết với nhiệm vụ được giao

Bên cạnh đó, học sinh lớp 6 là lớp đầu cấp nên còn nhiều hạn chế trong việc học bộ môn và khi tham gia bồi dưỡng thì còn bỡ ngỡ Không chỉ vậy, hiện nay đa số phụ huynh còn không muốn con em theo học các môn xã hội Vì họ cho rằng theo học ngành xã hội khó có thể xin được việc làm Từ quan niệm đó, ngay từ lớp 6 phụ huynh đã hướng con em theo học các môn như Toán, Tiếng Anh… Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Ngữ văn, bản thân tôi luôn suy nghĩ rất nhiều Phải làm sao để lôi cuốn học sinh tham gia bồi dưỡng đúng sở thích, làm sao để chất lượng giải bồi dưỡng được nâng cao? Chính sự trăn trở đó đã thôi thúc tôi luôn suy nghĩ, tìm giải pháp để làm tốt nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi mà Nhà trường đã tin tưởng giao cho Và quan trọng hơn là để bộ môn Ngữ văn được “sống” đúng nghĩa của nó : “ Văn học là nhân học”

Trong quá trình công tác, tôi được phân công nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ Văn 6 Tôi luôn nhận thức được vai trò, ý nghĩa , tầm quan trọng của việc bồi dưỡng nguồn nhân lực cho đất nước Với mong muốn góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường nên tôi đã đúc rút từ kinh nghiệm

bản thân để đưa ra sáng kiến: “ Kinh nghiệm bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ văn 6”.

Với mong muốn sẻ chia cùng đồng nghiệp để cùng nhau phấn đấu vì mục tiêu chung là nâng cao chất lượng mũi nhọn trong nhà trường Và đích đến cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân tài cho đất nước

1.2 Điểm mới của sáng kiến:

- Cũng có nhiều bài viết, nghiên cứu có chủ đề tương tự Tuy nhiên, đa số

là trình bày trên lý thuyết, chưa phù hợp với tình hình thực tế hiện nay ở nhà trường và bộ môn

- Đây là những kinh nghiệm từ thực tiễn giảng dạy, bồi dưỡng của bản thân đã được áp dụng, chắt lọc trong các năm học nên phù hợp với những khó khăn trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn Ngữ văn ở ngôi trường mà tôi đang công tác

- Sáng kiến là kết quả công tác, nghiên cứu, trăn trở của bản thân để nhằm đạt mục tiêu đào tạo nguồn nhân tài Tôi rất mong muốn được đóng góp một phần trách nhiệm vào việc thực hiện “nhiệm vụ đột phá” mà nhà trường và Phòng giáo dục giao cho Chính vì lẽ đó tôi đã suy nghĩ, chắt lọc và đi sâu vào những giải pháp trọng tâm từ khâu tuyển chọn học sinh như thế nào, giáo viên phải giành tâm huyết ra sao đến các kinh nghiệm giảng dạy nên sáng kiến khá gần gũi, thiết thực phù hợp chia sẻ cùng đồng nghiệp

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Thực trạng bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn 6:

Những năm qua, với bộ môn Ngữ văn 6 công tác bồi dưỡng còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại

Trong quá trình quản lý tổ chuyên môn và trực tiếp bồi dưỡng tôi nhận thấy thực trạng nan giải đầu tiên là về phía giáo viên Qua công tác chỉ đạo, theo dõi chất lượng bồi dưỡng các đội tuyển tôi thấy một số giáo viên được giao nhiệm vụ bồi dưỡng chưa thật mặn mà với công việc Nhiều lúc còn chưa thực

sự tâm huyết và nhiệt tình Bên cạnh những giáo viên hết sức tâm huyết chủ động tăng buổi bồi dưỡng thậm chí là giành mọi thời gian để bồi dưỡng thì còn nhiều giáo viên thoái thác công việc, giao phó cho học sinh đề, bài tập mà chưa quan tâm, hỗ trợ kịp thời cho các em Cũng có một số trường hợp giáo viên bồi dưỡng cùng kiêm nhiệm nhiều công việc nên khó có thể toàn tâm, toàn sức cho công tác bồi dưỡng

Trong phương pháp giảng dạy cũng còn khá nhiều hạn chế Bước đầu tiên

là khâu biên soạn chương trình Không giống như dạy đại trà, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi để bao quát toàn bộ chương trình đòi hỏi giáo viên phải có kĩ năng Trong quá trình biên soạn chương trình, một số giáo viên còn chưa biết phân chia kiến thức cơ bản và kiến thức trọng tâm Chính vì vậy còn dạy dàn trải, thích đâu dạy đó Ngoài ra, để dạy bồi dưỡng Ngữ văn 6 giáo viên phải có những phương pháp thực sự phù hợp đặc trưng của bộ môn

Về phía học sinh, lớp 6 là lớp đầu cấp, học sinh còn nhiều lúng túng Các

em còn bỡ ngỡ cả về nhận thức lẫn thực tiễn Vấn đề nan giải đó là chữ viết và phương pháp học bộ môn Lên THCS các em được tiếp nhận khối lượng kiến thức nhiều hơn, do đó việc tiếp thu và ghi chép khá khó khăn, dẫn đến chữ viết chưa đáp ứng được.Và chưa làm quen với phương pháp học tập bộ môn

Bên cạnh các em học sinh còn có một bộ phận phụ huynh đang xem nhẹ

bộ môn Ngữ văn Các phụ huynh còn quan niệm đầu tư môn Toán, Tiếng Anh… hướng cho con em theo ngành tự nhiên bởi lẽ “dễ” xin việc làm Tuy nhiên, các bậc phụ huynh và các em chưa hiểu rằng Ngữ văn là môn học công cụ dẫn dắt các em đến với những môn học khác Đặc biệt, với xu thế xã hội hiện nay đòi

hỏi con người phải phát triển toàn diện Không chỉ có đủ tài mà còn phải hoàn thiện về đức như Bác Hồ đã răn dạy chúng ta, và môn Ngữ văn chính là chìa khóa nhân cách

Một vấn đề khá quan trọng nữa là thời gian để các em đầu tư bộ môn còn hạn chế Bởi lẽ, các em còn phải học tập cùng lúc nhiều môn học, không thể trọng môn này mà xem nhẹ môn kia Ngoài việc học bồi dưỡng các em còn phải tham gia khá nhiều hoạt động tập thể, thi đua giữa các lớp Nên sắp xếp thời gian phù hợp rất khó Do đó, giáo viên phải biết tận dụng thời gian hợp lí, hài hòa làm sao để tạo điều kiện tốt nhất cho các em

Kết hợp nhiều yếu tố từ phía giáo viên và học sinh dẫn đến thực trạng giải bồi dưỡng Ngữ văn 6 nhiều năm trước dù có giải nhưng chất lượng chưa cao Chưa thể nằm trong tốp đầu của Huyện và càng lên những lớp cao thì càng tụt dốc, không đủ điều kiện dự thi cấp Tỉnh Đó cũng là những vấn đề nan giải thôi thúc bản thân tìm tòi những giải pháp hữu hiệu nhất Và tôi luôn tâm niệm rằng đã kết duyên với nghề thì phải thực sự yêu nghề, yêu trẻ Chính vì vậy tôi mong muốn mang tất cả những gì đã được học, đã tích luỹ dần qua các năm để truyền đạt lại cho học sinh Với hi vọng giúp các em có năng khiếu trở thành những học sinh giỏi Văn, bồi dưỡng những con người vừa đức vừa tài cho đất nước Qua đây tôi cũng muốn chia sẻ với đồng nghiệp để học tập kinh nghiệm lẫn nhau vì đích đến cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục Đặc biệt là làm tròn “nhiệm vụ đột phá” mà nhà trường và Phòng GD hiện nay đang quyết tâm hướng đến

2.2 Nội dung sáng kiến:

Qua quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi Ngữ văn với nhiều năm làm nhiệm

vụ bồi dưỡng học sinh giỏi, mà đặc biệt là Ngữ văn 6 bản thân tôi càng dạn dày hơn để rút ra những bài học kinh nghiệm và mong muốn được chia sẻ cùng đồng nghiệp Tôi xin mạnh dạn đưa ra những giải pháp mà mình đã vận dụng có hiệu quả như sau:

2.2.1 Có tâm huyết, có lòng nhiệt tình và luôn định hướng tư tưởng cho học sinh:

Bản thân tôi quan niệm rằng: “Thành công của học sinh cũng chính là

thành công của mình trong sự nghiệp trồng người” Chính vì thế với tôi “tâm huyết và lòng nhiệt tình” chính là yếu tố quyết định thành công của công tác bồi

dưỡng học sinh giỏi Chỉ cần chúng ta thật sự dồn tâm sức hết lòng ít nhiều sẽ thu nhận thành quả Một giáo viên linh hoạt, sáng tạo và chu đáo sẽ biết được đặc điểm riêng của từng đối tượng học sinh, từng kiểu đề bài để từ đó có phương pháp giảng dạy hợp lí Nếu thực sự tâm huyết, chúng ta nên quan tâm, rèn nắn cho học sinh đến từng câu văn, nét chữ , đưa các em đi thi, nhắc nhở các em chuẩn bị bút mực trước khi vào phòng thi…Những cử chỉ, hành động sự quan tâm tưởng chừng như nhỏ nhoi, đời thường ấy thực ra lại có sức lan tỏa rất lớn,

là động lực giúp các em có được kết quả như mong muốn

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần gây hứng thú học tập bộ môn Từ những buổi đầu lên lớp phải thể hiện sự nghiêm túc, nhiệt tình trong công việc, giao nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng, tạo cho học sinh thói quen, động cơ học tập đúng đắn Hình thành cho học sinh tính tự giác Thường xuyên trau dồi kiến thức, học

tập đồng nghiệp và chọn lọc tài liệu, đề trên Internet Phải chuẩn bị nội dung chu đáo trước khi lên lớp Sau mỗi chuyên đề, giáo viên cần kiểm tra, đánh giá, phân loại đúng đối tượng học sinh Chúng ta có thể biểu hiện sự quan tâm, sẻ chia những khó khăn cùng học sinh như: động viên tâm lí, sức khỏe, chế độ dinh dưỡng và những kinh nghiệm khi làm bài

Sức mạnh của công tác tư tưởng là hết sức cần thiết Giáo viên phải khơi dậy ở các em lòng đam mê và nhiệt tình theo đuổi môn học ở lứa tuổi lớp 6 hồn nhiên, thơ dại Bởi nếu các em không biết mình đi thi học sinh giỏi sẽ có gì, được gì trong khi thời gian và các môn học chính khóa, hoạt động tập thể thậm chí là công việc ở nhà với các em đã là một gánh nặng Do đó công tác giáo dục định hướng tư tưởng là hết sức cần thiết và phải thường xuyên cùng với việc ôn

luyện kiến thức Để làm tốt công tác này cũng “xuất phát từ tâm huyết ” Chúng

ta có thể cho các em biết tham gia đội tuyển học sinh giỏi và đạt giải sẽ có gì, được gì Ví dụ: về kiến thức chắc chắn sẽ hỗ trợ các em rất nhiều trong các bậc học tiếp theo, về danh hiệu thì thật vinh dự và tự hào cho cả gia đình nếu chúng

ta được mọi người biết đến đây là phần thưởng vô cùng quý giá và tuyệt vời Về quyền lợi các em sẽ được thưởng từ phía cô, nhà trường, hội khuyến học, phòng, huyện… Những phần quà nhỏ trao cho các em qua các đợt khảo sát chất lượng, hay trích kinh phí từ bản thân để trao thưởng cho các em, giúp những em đạt kết quả cao, đứng tốp đầu hoặc những em gia cảnh khó khăn là việc làm thiết thực mà tôi đã áp dụng và thấy hiệu quả

Những ví dụ trên chỉ là công tác tư tưởng ban đầu định hướng cho học sinh động cơ học tập và phấn đấu đạt giải Ngoài ra, việc động viên khích lệ về

tư tưởng phải được tiến hành thường xuyên trong từng tiết học bằng những hành động như: lời khen ngợi, khích lệ, phần quà nhỏ…sẽ giúp các em nỗ lực học tập

Có thể nói, nếu có tâm huyết và lòng nhiệt tình nhất là làm tốt công tác tư tưởng

thì chúng ta đã thành công một nửa chặng đường

2.2.2 Công tác phát hiện, tuyển chọn học sinh và phối hợp với phụ huynh:

Khâu phát hiện và tuyển chọn học sinh cũng đóng vai trò quan trọng Học sinh giỏi phải là người có tố chất, năng khiếu, sự sáng tạo, vốn kiến thức cơ bản vững chắc và đặc biệt là niềm đam mê Năng khiếu là không thể thiếu nhưng quyết định vẫn là niềm đam mê Chỉ có yêu thích, đam mê thì các em mới có thể gắn bó lâu dài được Khi yêu thích môn học các em sẽ cần cù và sáng tạo và tự giác trong học tập Tất cả yếu tố cần và đủ đó thể hiện qua quá trình học tập của các em ngay từ những buổi đầu ở lớp Phải lựa chọn kĩ những em thực sự có năng lực và tố chất và niềm đam mê

Khi đã phát hiện và tuyển chọn được đội tuyển tôi thường rèn cho học sinh kĩ năng viết và cách trình bày khoa học Hướng dẫn các em sưu tầm tài liệu., khuyên các em mạnh dạn trao đổi vấn đề với cô, bạn bè Một điều khá thú

vị là tôi thường tạo không gian thoải mái cho học sinh học tập: có thể là trong lớp, ngoài ghế đá, đi bộ dạo mát kết hợp dò bài cùng bạn…Khi học một mình thì nên kết hợp đọc viết để khắc sâu hơn Hay là ôn bài lúc sáng sớm…

Với các bậc phụ huynh, tôi thường phối hợp bằng nhiều hình thức Liên lạc để trao đổi tình hình học tập, thăm nhà để động viên các em và trao đổi biện pháp quản lí các em học ở nhà Cùng phụ huynh đưa học sinh đi thi

2.2.3 Phương pháp bồi dưỡng:

Một nửa còn lại quyết định thành công với tôi là nhờ các phương pháp được vận dụng trong quá trình bồi dưỡng

Thứ nhất là lên kế hoạch, chương trình để chủ động bồi dưỡng Việc làm

này được tiến hành ngay từ đầu năm học Bởi công tác mũi nhọn thì phải xuyên suốt Phải có kế hoạch tuyển chọn, lên khung chương trình đảm bảo kiến thức cơ bản có nâng cao và kết hợp thực hành Dạy có trọng tâm chứ không dạy tràn lan Khung chương trình Ngữ Văn 6 tôi áp dụng như sau:

KHUNG CHƯƠNG TRÌNH BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI

MÔN : NGỮ VĂN – LỚP 6

Phân

Kiến thức cơ bản chọn lọc

Kiến thức nâng cao

Tiếng

Việt

(20 tiết)

1.Hệ thống các từ

loại Tiếng Việt

- Từ loại, cụm từ - Sử dụng từ loại, cụm từ để

đặt câu, viết đoạn, bài văn

2 Cụm từ - Xác định cụm từ - Cấu tạo cụm từ

3.Từ đơn, từ phức - Từ đơn

- Từ phức

- Giá trị biểu đạt từ láy

4.Nghĩa của từ, dùng

từ đặt câu

- Cách giải thích nghĩa của từ

- Dùng từ đặt câu, dựng đoạn

5 Biện pháp tu từ - So sánh

- Nhân hóa

- Ẩn dụ

- Hoán dụ

- Phân tích hiệu quả thẩm

mỹ của một số biện pháp tu từ: so sánh, nhân hoá, ẩn dụ, hoán dụ trong những đoạn thơ, văn tiêu biểu

- Sử dụng các biện pháp tu

từ để viết đoạn, bài văn

Kiến thức cơ bản chọn lọc

Kiến thức nâng cao

6 Chữa lỗi dùng từ,

dấu câu, thành phần

câu Câu

Khảo sát chất lượng

- Lỗi dùng từ

- Dấu câu

- Thành phần câu

- Câu

- Làm bài tập chữa lỗi dùng từ

- Điền dấu câu

- Xác định thành phần câu

- Câu:

Câu miêu tả, câu tồn tại Câu trần thuật đơn có từ là Câu ghép

Tập làm

văn

(40 tiết)

1.Văn tự sự :

Khảo sát chất lượng

Phương pháp làm các dạng bài tự sự :

- Kể chuyện sáng tạo

- Kể chuyện tưởng tượng

- Kể chuyện đời thường

- Kể chuyện tưởng tượng

2 Văn miêu tả :

Khảo sát chất lượng

- Rèn kỹ năng làm văn miêu tả với các dạng :

+ Tả cảnh, + Tả người, + Tả cảnh trong tả người, tả người trong tả cảnh

- Miêu tả sáng tạo

3 Cảm thụ thơ, văn: - Cảm thụ giá trị nội

dung , nghệ thuật, cảm nghĩ về một số đoạn văn bản tiêu biểu trong chương trình

- Cảm thụ một số bài thơ, bài văn giàu ý nghĩa ngoài chương trình

Kiến thức cơ bản chọn lọc

Kiến thức nâng cao

4 Tập làm thơ 4 chữ,

5 chữ

- Đặc điểm thơ 4 chữ, 5 chữ

- Làm thơ theo chủ đề

Văn học

(30 tiết)

1.Văn học dân gian: - Khái niệm, thể

loại, bản chất, đặc trưng của một số thể loại VHDG

- Phương pháp phân tích truyện dân gian

- Đặc điểm, ý nghĩa giáo dục của truyện ngụ ngôn

- Các kiểu nhân vật trong truyện cổ tích Việt Nam

- Đất nước, con người Việt Nam qua truyền thuyết, cổ tích

- Chứng minh giá trị của văn học dân gian

2 Văn học trung đại :

Khảo sát chất lượng

- Khái niệm về truyện trung đại

- Ý nghĩa nhân văn trong truyện trung đại VN

Kiến thức cơ bản chọn lọc

Kiến thức nâng cao

3 Văn học hiện đại

Việt Nam :

Khảo sát chất lượng

4 Văn bản nhật

dụng:

Khảo sát chất lượng

- Nghệ thuật miêu tả của nhà văn Tô Hoài trong

"Dế Mèn phiêu lưu kí"

- Nét đặc sắc trong miêu

tả cảnh của Đoàn Giỏi qua văn bản "Sông nước

Cà Mau"

- Lòng nhân ái trong tác phẩm "Bức tranh của em gái tôi"

- Yếu tố tự sự và nghệ thuật kết hợp các yếu tố

tự sự với trữ tình trong các bài thơ : Đêm nay Bác không ngủ , Lượm

- Nghệ thuật miêu tả trong bài kí “Cô Tô” của Nguyễn Tuân

- Thiên nhiên và con người trong văn bản

“Vượt thác”

- Vấn đề đặt ra cho toàn nhân loại trong văn bản “ Bức thư của thủ lĩnh da đỏ”

*Một số

chuyên

đề tham

khảo –

Luyện

đề

30T

+ Hiện thực đời sống, lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, khát vọng chinh phục thiên nhiên qua các truyền thuyết: Sơn Tinh – Thủy Tinh, Thánh Gióng…

+ Khát vọng về chiến thắng của cái thiện, về công bằng, hạnh phúc của nhân dân thông qua các truyện như: Thạch Sanh, Em bé thông minh

+ Phẩm chất và năng lực kỳ diệu của một số kiểu nhân vật

+ Nghệ thuật kỳ ảo, kết thúc có hậu trong truyện cổ dân gian + Cách ghi chép sự việc tái hiện sự kiện trong truyện trung đại + Quan điểm sống vì mọi người và ý thức tự phê qua các văn bản Bài học đường đời đầu tiên; Bức tranh em gái tôi

+ Tình yêu thiên nhiên, đất nước; (Sông nước Cà Mau; Vượt thác)