Phương pháp gây hứng thú cho học sinh trong giờ học âm nhạc

Đề tài tập trung xây dựng về mục tiêu, cách hướng dẫn cụ thể cho học sinh trong từng tiết học Âm nhạc với từng kiểu bài khác nhau như dạy kiến thức nhạc lý, dạy hát, dạy tập đọc nhạc và

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài.

Là giáo viên môn Âm nhạc chúng ta đều biết rằng “Âm nhạc là loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng của âm thanh, nhịp điệu” Với học sinh THCS môn Âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho học sinh nhằm góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh theo mục tiêu đào tạo, tạo cơ sở hình thành nhân cách con người mới toàn diện Âm nhạc trong nhà trường THCS nhằm mục đích giáo dục văn hoá âm nhạc cho học sinh, tạo điều kiện cho khả năng cảm thụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật Âm nhạc ở các em ngày càng phát triển Đồng thời, khơi dậy ở các em những khả năng sáng tạo trong hoạt động âm nhạc, củng cố thêm về tình cảm đạo đức, về niềm tin thị hiếu nghệ thuật và nhu cầu Âm nhạc, bồi dưỡng khả năng nhận thức, phát triển tư duy, óc sáng tạo góp phần cùng các môn học khác, phát triển năng lực trí tuệ cho học sinh bằng những phương tiện của nghệ thuật âm thanh, bồi dưỡng những năng khiếu nghệ thuật, đẩy mạnh phong trào văn nghệ quần chúng, làm cho không gian dạy và học của nhà trường thêm vui tươi lành mạnh

Học sinh THCS đang trong thời kì phát triển nhanh về thể chất, tâm sinh lí, giai đoạn này các em có nhiều ước mơ, suy nghĩ về cuộc sống Trong quá trình học Âm nhạc, đây là giai đoạn rất thích hợp để phát huy tính sáng tạo của học sinh

Dạy Âm nhạc để phát huy tính sáng tạo có nhiều mức độ, từ dễ đến khó, từ sáng tạo ở mức độ thấp đến cao Môn Âm nhạc ở THCS gồm 4 nội dung là: Học hát, tập đọc nhạc, nhạc lí và âm nhạc thường thức Vậy, phải dạy như thế nào để thu hút được sự đam mê của học sinh, thu hút học sinh vào tiết học Âm nhạc, phát huy được tính sáng tạo về nghệ thuật của học sinh?

Xuất phát từ những vấn đề đó, bản thân là giáo viên giảng dạy môn Âm

nhạc trong trường THCS“A”, tôi chọn và phát triển đề tài “Phương pháp gây hứng thú cho học sinh trong giờ học Âm nhạc” Mặc dù tên đề tài và nội dung

nghiên cứu này đã được nhiều giáo viên dày công xây dựng, nhưng với bản thân, thì đây là một đề tài có sự kế thừa, tham khảo, phát triển theo ý tưởng của mình để tạo thành một tài liệu áp dụng tốt cho dạy và học môn âm nhạc trong trường THCS

1.2 Điểm mới của đề tài

Đề tài được thực hiện bằng các phương pháp nghiên cứu lí thuyết, quan sát, đàm thoại, thực nghiệm, nghiên cứu sản phẩm hoạt động, phân tích và tổng kết kinh nghiệm Phạm vi áp dụng ở học sinh lớp 6,7,8,9 trường THCS “A”

Đề tài tập trung xây dựng về mục tiêu, cách hướng dẫn cụ thể cho học sinh trong từng tiết học Âm nhạc với từng kiểu bài khác nhau như dạy kiến thức nhạc

lý, dạy hát, dạy tập đọc nhạc và dạy Âm nhạc thường thức phải dạy như thế nào,

sử dụng các đồ dùng dạy học gì và cách tổ chức lớp học đối với mỗi kiểu bài nhằm tạo được hứng thú cho học sinh trong hoạt động dạy học, do đó cần có những giải pháp tích cực, phù hợp làm cho các em yêu thích nghệ thuật, biết cảm thụ và nhận biết âm nhạc một cách sâu sắc, hình thành ở học simh một tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, cách tư duy sắc sảo, lòng khát khao sáng tạo, giàu tình cảm nhanh nhẹn hoạt bát và sống vui tươi Tạo cho mỗi tiết học, học sinh học theo phương châm học vui- vui học Hứng thú trong học tập nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, nuôi dưỡng ở các em lòng ham muốn chính đáng trong việc không ngừng vươn tới những đỉnh cao của việc nắm kiến thức, luôn tìm tòi học tập cái mới tích cực sáng tạo cái đã học vào hoạt động thực tiễn Thực hiện tốt theo đề tài, học sinh sẽ mạnh dạn, tự tin hơn, không còn e ngại khi

trình bày bài hát trước lớp và cũng tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên đổi mới,

sáng tạo trong dạy học, thực hiện tốt mục tiêu đào tạo

2 PHẦN NỘI DUNG

2.1 Thực trạng nội dung cần nghiên cứu:

2.1.1 Thuận lợi:

- Âm nhạc là một môn học độc lập trong chương trình THCS Dạy và học nghiêm túc, có kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kì và cuối năm, kết quả là một trong những tiêu chuẩn để xét lên lớp hay tốt nghiệp bậc học

- Nhà trường và BGH quan tâm thường xuyên

- Có máy tính, máy chiếu (cho nhiều môn học), đàn Organ điện tử để phục vụ dạy học môn âm nhạc

- Nhà trường có kết nối mạng Internet thuận lợi cho việc tìm kiếm thông tin phục

vụ giảng dạy

- Giáo viên nắm chắc về chuyên môn, tích cực tìm tòi, nghiên cứu những phương pháp mới để vận dụng trong quá trình giảng dạy

Học sinh ngoan, đa số các em rất yêu thích môn Âm nhạc Thích học hát, thích đọc nhạc, nghe hát, thích được biểu diễn Một thuận lợi nữa là thời đại công nghệ thông tin phát triển các em có thể tham khảo thêm kiến thức âm nhạc trên Iternet hữu ích cho việc học tập bộ môn nói riêng và các môn học khác nói chung

2.1.2 Khó khăn:

- Cơ sở vật chất cho việc dạy và học âm nhạc của nhà trường chưa đầy đủ, ngoài đàn organ thì các loại đàn khác, máy nghe nhạc, chưa có hoặc không sử dụng được

- Giáo viên phải tự chuẩn bị đồ dùng dạy học Trong khi đó yêu cầu của bộ môn lại cần phải có những trang thiết bị hiện đại thường xuyên (Máy phát hình, máy nghe nhạc,…) để phục vụ cho việc dạy và học

Đối với học sinh đa phần các em là con em nông thôn, điều kiện chưa được đầy

đủ, việc học thêm một số môn văn hoá như Văn, Toán, Lý, Hóa… còn khó khăn thì môn Âm nhạc càng khó hơn Học sinh ít được quan tâm, vì thế hiểu biết về Âm nhạc đang còn hạn chế, chưa sâu rộng, không kích thích các em học tập Đa phần các em bị chi phối, ảnh hưởng về các môn chính, còn môn Âm nhạc được các em xem là môn học phụ Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển có nhiều tác động chưa tốt đến học sinh đặc biệt trong lĩnh vực Âm nhạc, học sinh thích nghe và thưởng thức những dòng nhạc không phù hợp với lứa tuổi, trong khi các ca khúc trong sách giáo khoa chưa thực sự thu hút các em về giai điệu tiết tấu, buộc giáo viên phải hướng cho các em và từng bước đổi mới cách truyền đạt

2.1.3.Khảo sát chất lượng thực tế:

Lớp Sô HS Hoàn thành tôt (A+) Hoàn thành (A) Chưa hoàn thành

2.2 Những biện pháp - giải pháp đã thực hiện.

2.2.1 Trong dạy kiến thức nhạc lí.

Nêu kiến thức cần nắm.

Làm cho học sinh ghi nhớ tên, đặc điểm, tính chất, tác dụng của kiến thức nhạc lí

Giáo viên thuyết trình, giới thiệu hoặc liên hệ những điều học sinh đã biết để giới thiệu kiến thức mới

Ví dụ: Khi học về nhịp, giáo viên có thể yêu cầu học sinh nhắc lại hiểu biết của

các em về nhịp, vừa củng cố lại kiến thức đã học, vừa dẫn dắt sang kiến thức mới

Ví dụ: Giới thiệu về nhịp lấy đà, giáo viên có thể đưa ra hai bản nhạc có cùng số

chỉ nhịp, một bản không có nhịp lấy đà và bản nhạc kia có lấy đà, để học sinh so sánh và đưa ra khái niệm

Minh họa kiến thức trên bản nhạc

Giáo viên yêu cầu học sinh tìm những bài hát, bản nhạc trong sách giáo khoa có

sử dụng nhịp lấy đà để các em thấy kiến thức đó gần gũi với thực tế

Giáo viên minh họa thực tế khi vào hát với nhịp đàn để các em biết cách vào một bài hát giữa nhịp lấy đà và nhịp đủ, khi học sinh hiểu thì có thể cho một vài

em có năng lực khá trình bày một số ví dụ cho sinh động thêm

Ví dụ khi học về thứ tự các dấu thăng, dấu giáng ở hoá biểu Giáo viên giới thiệu các dấu thăng và các dấu giáng được sắp xếp theo một trình tự xuất hiện

Có thể ghi và cho học sinh đọc thuộc tên thứ tự các dấu thăng giáng xuất hiện: Pha – đô – sol – rê – la – mi – si ( F – C – G – D – A – E – B)

Si – mi – la – rê – Sol – đô – fa ( B – E – A – D – G – C – F)

Minh họa trên dòng nhạc:

Pha – đô – sol – rê – la – mi – si ( F – C – G – D – A – E – B)

&=====§==="

Si – mi – la – rê – Sol – đô – fa ( B – E – A – D – G – C – F)

'&======®="

Yêu cầu học sinh tìm các bài hát, bài Tập đọc nhạc trong sách giáo khoa có sử dụng hoá biểu, sau đó hướng dẫn các em xác định giọng của các bản nhạc đó

Sự xuất hiện của dấu thăng trên hóa biểu:

Dấu thăng trên hóa biểu xuất hiện theo Quãng 5 đi lên

- Dấu giáng trên hóa biểu xuất hiện theo Quãng 5 đi xuống.

Đối với những bản nhạc không có hóa biểu thăng giáng, căn cứ vào nốt kết thúc

bản nhạc, nếu kết là nốt Đô thì bài có giọng Cdur, kết nốt La thì bài có giọng Am.

Đối với những bản nhạc có hóa biểu , nếu kết ở nốt Xon thì bài có

giọng Gdur, nếu kết ở nốt Mi thì bài có giọng Em.

Đối với những bản nhạc có hóa biểu , nếu kết ở nốt Fa thì bài có

giọng Fdur, nếu kết ở nốt Rê thì bài có giọng Dm

Cho các em chia nhóm để tìm các khúc bản nhạc có các hóa biểu đầu dòng nhạc tạo không khí vui vẻ thu hút các em vào công việc

Lưu ý: chúng ta không dùng biện pháp áp đặt học sinh dễ gây nên cảm giác gò

bó bắt buộc

Minh họa kiến thức bằng âm thanh

Đây là một hoạt động quan trọng trong việc dạy nhạc lí, giúp học sinh không chỉ học lí thuyết suông mà được nghe âm thanh để hiểu rõ hơn về khái niệm, vai trò, tác dụng của kiến thức nhạc lí Điều rất quan trọng là cần cho học sinh nghe gì để các em hiểu được bản chất của kiến thức Giáo viên có thể đàn, hát hoặc dùng băng đĩa, băng hình để cho học sinh nghe, nhận xét sự khác nhau giữa bản nhạc có

sử dụng và không sử dụng kiến thức nhạc lí đó

Ví dụ

Pha thăngQuãng 5

La thăngQuãng 5 Quãng 5

Quãng 5 Quãng 5

Đô thăng Son thăng Rê thăng

Mi thăng Si thăng

Quãng 5

Si giáng Quãng 5

Son giáng Quãng 5 Quãng 5

Quãng 5 Quãng 5

Mi giáng La giáng Rê giáng

Đô giáng Pha giáng

Quãng 5

- Dạy về nhịp, có thể thực hiện các bước sau:

+ Học sinh nghe một tiết điệu (giáo viên không dùng phần đệm tay trái) nhịp như Foxtrot hoặc Country trên đàn phím điện tử, học sinh nghe và cảm nhận về phách mạnh và phách nhẹ của loại nhịp này Tốt hơn nếu các em vừa nghe vừa tập

vỗ tay thể hiện phách mạnh, phách nhẹ của loại nhịp này

+ Trên nền tiết điệu đó, giáo viên đàn giai điệu có dùng phần đệm một bài hát (ví dụ bài Tập đọc nhạc số 8 - Âm nhạc 8 - Thầy cô cho em mùa xuân) viết ở nhịp

mà học sinh đã học để các em thấy nhịp này được ứng dụng vào thực tế như thế nào

- Dạy về cung và nửa cung, có thể thực hiện các bước sau:

+ Học sinh nghe gam Đô trưởng, trong đó có 2 quãng nửa cung và 5 quãng một cung Giáo viên có thể minh họa bằng thước để học sinh thấy rõ cung và nửa cung

+ Học sinh nghe gam Đô trưởng Cromatic, gồm toàn các quãng nửa cung

- Dạy về giọng cùng tên, giáo viên có thể giới thiệu và minh họa bằng bài hát Một mùa xuân nho nhỏ (Trần Hoàn) cho học sinh nghe và cảm nhận về đặc điểm, ứng dụng của giọng cùng tên Bài hát có 2 đoạn, đoạn 1 viết ở giọng La thứ, đoạn 2 chuyển sang giọng cùng tên là giọng La trưởng Cũng có thể dùng những bài hát khác để minh họa về việc chuyển sang giọng cùng tên là bài Trở về Su-ri-en-tô (nhạc Italia), Bóng cây kơ-nia (nhạc Phan Huỳnh Điểu) hoặc Tuổi đời mênh mông (Trịnh Công Sơn), giáo viên đánh trên đàn nốt nhạc đầu tiên của 2 bài để học sinh nghe và biết đều bắt đầu bằng âm chủ cùng tên

- Dạy về hợp âm, có thể thực hiện các bước sau:

+ Học sinh nghe hợp âm Đô trưởng với 3 âm lần lượt vang lên

+ Học sinh nghe hợp âm Đô trưởng với 3 âm vang lên đồng thời

+ Thực hiện tương tự với một vài hợp âm trưởng, hợp âm thứ, hợp âm bảy.

- Dạy về dịch giọng, có thể làm theo cách sau:

+ Giáo viên giới thiệu bài hát

+ Giáo viên đàn cho học sinh hát ở giọng Mi thứ, tốc độ trung bình

+ Giáo viên giới thiệu ở giọng Rê thứ

+ Giáo viên đàn cho học sinh hát ở giọng Mi thứ, tốc độ hơi nhanh

+ Có thể thực hiện tiếp tục với các giọng Pha thứ, Son thứ, La thứ

Với cách dạy trên, học sinh vừa được quan sát, vừa được hát đoạn trích Bài ca hoà bình với giọng cao dần và tốc độ tăng dần sẽ giúp các em hiểu rõ bản chất của dịch giọng và sẽ rất hào hứng khi tham gia bài học này

Cuối cùng giáo viên cho một học sinh nam trình bày ở một giọng phù hợp (học

sinh tự chon độ cao), tiếp đó cho một học sinh nữ cũng trình bày tượng tự để các

em thấy rằng sự cần thiết phải dịch giọng trong khi trình bày bài hát nói riêng, tác phẩm âm nhạc nói chung

Củng cố

Học sinh thực hiện 1-2 bài tập nhạc lí đơn giản hoặc yêu cầu các em nhắc lại kiến thức vừa học

Tùy thời gian dạy học và năng lực của học sinh, giáo viên có thể đưa ra một số bài tập nhằm củng cố kiến thức Ví dụ về một số dạng bài:

- Viết một hình tiết tấu gồm 4 nhịp, trong đó sử dụng một nốt trắng, bốn nốt đen

và bốn nốt móc đơn Ví dụ kết quả học sinh làm được là:

- Viết lên khuông nhạc 4 nhịp, sử dụng với cao độ bất kì, trường độ có một nốt trắng, bốn nốt đen và bốn nốt móc đơn Giả sử giáo viên gợi ý học sinh vẫn dùng tiết tấu trên, kết quả các em làm được có thể là:

- Có bạn viết đoạn nhạc ở nhịp, hãy cho biết những ô nhịp nào bạn đã viết sai về trường độ?

- Ghi khoảng cách cung và nửa cung giữa các nốt cho đúng.

- Xác định những quãng sau là quãng mấy?

Có thể cho các nhóm tự thi với nhau để thay đổi không khí và thu hút các em vào bài học

2.2.2 Trong dạy hát

Khuyến khích kĩ năng nghe và đánh giá của học sinh.

Để học sinh không bị thụ động trong cách lựa chọn tiết tấu cho bài hát, GV khuyến khích kỹ năng nghe và đánh giá của học sinh bằng cách như sau: GV thay đổi tiết tấu, tempo hay dịch giọng bản nhạc để học sinh nhận biết và thực hành

GV hỏi: Em có nhận xét gì nếu thay đổi tốc độ cũng như tiết tấu cho bài hát như chúng ta vừa trình bày?

Học sinh trả lời sau đó giáo viên củng cố nếu hát ở tốc độ chậm cũng như tiết tấu nhẹ nhàng mềm mại sẽ không phù hợp với sắc thái của bài hát vì bài hát có tính chất vui tươi, rộn ràng, trong sáng

GV giải thích: Cơ bản một bài hát có thể sử dụng nhiều tiết tấu và tempo khác nhau tuy nhiên dựa vào tính chất của bài để lựa chọn tiết tấu và tempo phù hợp như thế mới truyền tải được sắc thái cũng như ý tưởng của tác giả

Với cách trình bày như vậy chắc chắn từng ngày học sinh sẽ có những cảm nhận mới trong mỗi lần hát và nghe hát

Học sinh phát biểu cảm nhận về bài hát dưới nhiều hình thức khác nhau.

Trong học tập, so với bắt chước thì tìm tòi sáng tạo là hình thức cao nhất thể hiện tính tích cực học tập của học sinh, hãy bắt đầu khuyến khích các em mạnh dạn nói lên những cảm nhận của mình về môn học, về bài hát Học sinh có thể không ủng hộ ý kiến của GV, của bạn bè, có thể trình bày những ý kiến, tư tưởng của mình Đó là cơ sở để có kĩ năng sáng tạo lớn hơn GV cần tạo điều kiện để học sinh tự nhận xét, tự đánh giá, tự cảm nhận để có thể điều chỉnh cách học theo hướng tích cực

*Ví dụ: học hát bài Lí kéo chài

Cách 1:

- Sau khi cho HS nghe hát mẫu và đọc lời ca, GV đặt câu hỏi:

Em hãy nêu cảm nhận của mình về bài hát Lí kéo chài - dân ca Nam Bộ

HS sẽ trả lời qua phần gợi mở của GV

VD: Nội dung bài hát nói lên điều gì? Giai điệu bài hát như thế nào? Qua bài hát này bản thân em học tập được gì? Em sẽ phải làm gì để xứng với những điều mà nội dung bài hát muốn chuyển tải tới…?

Có thể HS trả lời chưa được trôi chảy hoặc ý tứ chưa được sâu sắc, song qua nhận xét và khắc hoạ của giáo viên thì học sinh từ chỗ hiểu nội dung bài hát còn mơ hồ sẽ hiểu sâu sắc hơn và đặc biệt là sẽ có trách nhiệm hơn trong việc học tập cũng như rèn luyện

Cách 2:

- Học xong bài hát, GV chia lớp thành 2 nhóm Lần lượt từng nhóm viết lời giới thiệu cho bài hát GV nhận xét, chấm điểm

Hướng dẫn học sinh biểu diễn bài hát.

Thông thường mỗi bài hát giáo viên đều hướng dẫn học sinh hát kết hợp vận động giúp cho các em tự nhiên khi hát Tuy nhiên, ở một số bài GV có thể dạy học sinh một vài động tác tay hoặc múa đơn giản, phù hợp để các em có thêm những lựa chọn khi biểu diễn bài hát

*Ví dụ 1: Với bài hát Lí kéo chài GV hướng dẫn một vài động tác thể hiện các

hoạt động lao động của người dân miền biển mạnh mẽ, uyển chuyển, sông động… Như vậy những điều đó sẽ không chỉ giúp cho cách trình bày bài hát thêm sinh động mà các em còn được tìm hiểu về những điệu múa rất cuốn hút và đặc sắc

Thông qua những tiết học như vậy học sinh sẽ có những áp dụng sáng tạo trong những lần hội diễn văn nghệ trong nhà trường, các hoạt động ngoại khoá, biết cách dàn dựng và sử dụng những động tác múa phụ hợp với thể loại bài hát…

Khi học GV đưa ra yêu cầu học sinh tự chọn nhóm 4 - 5 học sinh và biểu diễn bài hát có động tác phụ hoạ GV không nên áp đặt các em vào từng nhóm, để các em tự chọn sẽ làm học sinh phấn khởi, vui thích khi được làm việc trong nhóm phù hợp về sở thích, về âm vực, chất giọng…

- Học sinh sẽ tự chọn nhóm có giọng hát thích hợp về âm vực để trình bày bài hát:

- Học sinh tự chọn cách trình bày bài: Các em có thể trình bày bài một hoặc hai lần, có mở đầu có kết thúc, mỗi câu hát sẽ do em nào đảm nhiệm hay cả nhóm cùng hát Bài hát gồm mấy đoạn, tính chất như thế nào? (GV có thể gợi ý trước) Ngoài ra, học sinh có thể chọn để sử dụng các cách hát như lĩnh xướng, hoà giọng, đối đáp…làm thế nào để phù hợp với nội dung cũng như cấu trúc bài hát Như vậy hình thức trình bày bài hát của mỗi nhóm sẽ rất đa dạng, phong phú, giàu tính sáng tạo

- Học sinh tự chọn động tác phụ hoạ cho bài hát: học sinh có thể nghĩ ra động tác phù hợp với nội dung bài hát và tập trình bày cho đều, đẹp (hát kết hợp vận động hoặc múa, hát kết hợp một vài động tác diễn xuất)

- Tuy nhiên để sự sáng tạo đạt hiệu quả cao, GV cần tạo điều kiện về thời gian cho học sinh chuẩn bị Thông thường GV thông báo trước một tuần để học sinh chọn nhóm và tập cách trình bày, biểu diễn bài hát

Chơi trò chơi.

- Sau khi học sinh hát đúng giai điệu của bài hát, GV hướng dẫn học sinh chơi trò chơi:

- Trò chơi "Nghe nhạc đoán lời ca”

Ví dụ sau khi học xong bài hát giáo viên sử dụng đàn đánh giai điệu một tiết nhạc bất kì cho học sinh nghe và hát lời ca câu nhạc đó

Ví dụ 1, câu hát: