Luận văn kinh tế Nghiên cứu hệ thống quản lý tri thức doanh nghiệp trong việc nâng cao lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠOTRƯỜNGĐ ẠIHỌCKINHTẾQUỐCDÂN ------VŨXUÂNNAM NGHIÊNCỨUHỆTHỐNGQUẢNLÝTRITHỨCDOANH NGHIỆPTRONGVIỆCNÂNGCAOLỢITHẾCẠNHTRAN HCHODOANHNGHIỆPVỪAVÀNHỎỞVIỆTNAM... HàNội,ngày thá

BỘGIÁODỤCVÀĐÀOTẠOTRƯỜNGĐ ẠIHỌCKINHTẾQUỐCDÂN

- -VŨXUÂNNAM

NGHIÊNCỨUHỆTHỐNGQUẢNLÝTRITHỨCDOANH NGHIỆPTRONGVIỆCNÂNGCAOLỢITHẾCẠNHTRAN HCHODOANHNGHIỆPVỪAVÀNHỎỞVIỆTNAM

Tôiđãđọcvàhiểuvềcáchànhv i viph ạmsựtrung thựctrong họcthuật.Tôicamkếtbằngdanhd ựcánhânrằngnghiêncứunàydo tôitựthựch i ệnvà khôngv i p h ạmyêucầuvềsựtrungthựctronghọcthuật

HàNội,ngày tháng năm2018

Xácnhậncủangườihướngdẫnkhoahọc Nghiêncứusinh

TácgiảxintrântrọngcảmơntậpthểLãnhđạovàcácthầycôgiáo,cánb ộTrườngĐạihọcKinhtếQuốcdâncùngcácthầycôKhoaTinhọcKinhtếvàViệnĐàotạoSauĐạihọc,đặcbiệttácgiảxinđượcgửilờicảmơnsâusắcđếnTS.TrươngVănTúvàTS.TônQuốcBìnhđãnhiệttìnhhướngdẫn,chỉbảovàgiúpđỡđểtácgiảhoànthànhluậnánnày

Tácgiảxingửilờicảmơnchânthànhđếntậpthểlãnhđạo,cánbộnhânviên,cácchuyêngiacủacácdoanhnghiệpđượckhảosátdữliệuđãthamgiatrảlờiphỏngvấn,trảlờiphiếuđiềutra,cungcấpthôngtinbổíchcũngnhưtạođiềukiệnthuậnlợitrongquátrìnhthửnghiệmhệthốngđểtácgiảhoànthànhbảnluậnánnày

Tácgiảxinđượcgửilờicảmơnsâusắcđếngiađìnhvàngườithân,cáccộngsự,đồngnghiệp,bạnbè,đãhếtsứcủnghộ,tạođiềukiệnvàthườngxuyênđộngviên,khíchlệtácgi ảtrongq u á trìnhhọct ậpvà n g h i ê n c ứuđểtác giảho àn thành lu ậnánTiếnsĩnày

Xintrântrọngcảmơn!

LỜICAMĐOANL

ỜICẢMƠNMỤCL

ỤC

DANHMỤCKÝHIỆUVIẾTTẮTDANHM

ỤCBẢNG,HÌNH

LỜIMỞĐẦU 1

CHƯƠNG1QUẢNLÝTRITHỨCVỚIVẤNĐỀTẠODỰNGLỢITHẾCẠNHTRAN HCHODOANHNGHIỆPVỪAVÀNHỎTẠIVIỆTNAM 14

1.1 DoanhnghiệpvừavànhỏViệtNam 14

1.2 Lợithếcạnhtranh 16

1.2.1 Kháiquátvềlợithếcạnhtranhcủadoanhnghiệp 17

1.2.2 Cácnăng lựctrongdoanhnghiệpảnhhưởngđếnlợithếcạnhtranh 20

1.3 Quảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp 23

1.3.1 Kháiniệmtrithức 23

1.3.2 Phânloạitrithức 25

1.3.3 Trithứcdoanhnghiệp 28

1.3.4 Quảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp 29

1.4 Vaitròcủaquảnlýtrithứctrongtạodựnglợithếcạnhtranhchodoanhnghiệpvừavàn hỏ 33 CHƯƠNG2 H ỆTHỐNGQ U ẢNLÝT R I THỨCTRONGDOANHN G H I ỆPVỪA VÀNHỎTẠIVIỆTNAM 36

2.1 CáctrườngpháinghiêncứuvàthựctrạnghệthốngquảnlýtrithứctrongDNVVNtạiV iệtNam 36

2.1.1 CáctrườngpháinghiêncứuvềHệthốngquảnlýtrithức 36

2.1.2 Hệthốngquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệpvừavànhỏ 47

2.1.3 CấpđộpháttriểncủahệthốngquảnlýtrithứctrongDNVVNViệtNam 52

2.2 CácnhântốảnhhưởngtớihệthốngquảnlýtrithứctrongDNVVNtạiViệtNam 55

2.2.1 Môhìnhnghiêncứuvềhệthốngquảnlýtrithứcdoanhnghiệp 55

2.2.2 KiểmđịnhcácthangđochocácbiếnbằnghệsốtincậyCronbach’sAlpha 59

2.2.3 PhântíchnhântốkhámpháEFA 63

2.2.4 Phântíchnhântốkhẳngđịnh 70

2.2.5 Kiểmđịnhmôhìnhnghiêncứu 73

CHƯƠNG3 THIẾTK ẾK I ẾNT R Ú C T ỔNGT H ỂCHOHỆT H ỐNGQUẢNLÝT RITHỨCTẠOL ỢITHẾCẠNHTRANHCHOD O A N H NGHIỆPVỪAVÀNHỎ ỞVIỆTNAM 80

3.1 Phươngphápthiếtkếkiếntrúctổngthể 80

3.2 XâydựngkiếntrúctổngthểchoHệthốngquảnlýtrithức 83

3.2.1 Cácthànhphầnchủyếucủakiếntrúchệthống 84

3.2.2 Quytrìnhnghiệpvụcủahệthốngquảnlýtrithứcdoanhnghiệp 84

3.2.3 Kiếntrúcnghiệpvụ 86

3.2.4 Kiếntrúcdữliệu 87

3.2.5 Kiếntrúcứngdụng 88

3.2.6 Kiếntrúccôngnghệthôngtintổngthể 90

3.2.7 Kiếntrúccôngnghệthôngtinchitiết 91

3.3 ThựcnghiệmxâydựnghệthốngquảnlýtrithứcdựatrênnềnERP 92

CHƯƠNG4 M Ô H Ì N H H ỆT H ỐNGQ U ẢNL Ý T R I T H ỨCT ẠOL ỢIT H ẾC ẠNHTRANHCHODOANHNGHIỆPVỪAVÀNHỎỞVIỆTNAM 96

4.1 Đặtvấnđề 96

4.2 Thiếtkếnghiêncứu 97

4.3 Môhìnhnghiêncứu 98

4.4 Phươngphápnghiêncứu 101

4.5 Kếtquảkiểmđịnhmôhình 103

4.4.1 ĐánhgiáđộtincậycủacácthangđobằnghệsốCronbach’sAlpha 104

4.4.2 Phântíchnhântốkhámphá 107

4.4.3 Phântíchnhântốkhẳngđịnh 110

4.4.4 Kiểmđịnhđộphùhợpcủamôhìnhvàgiátrịphânbiệt 112

KẾTLUẬN 115

DANHMỤCCÁCCÔNGTRÌNHKHOAHỌCĐÃCÔNGBỐCỦATÁCGIẢ118T À I LI ỆUTHAM KHẢO 119 PHỤLỤC Error!Bookmarknotdefined.

Bảng1.2.Phân loạitri thứcẩnvàtrithứchiện 27

Bảng2.1.CấpđộpháttriểncủaHệthốngquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp 52

Bảng2.2.Mô tảmẫukhảosát 58

Bảng2.3.Cronbach’sAlphacácthangđocủabiếnHệthốngquảnlýtrithức 59

Bảng2.4.Cronbach’sAlphathangđocủabiếnQuytrìnhquảnlýtrithức 60

Bảng2.5.Cronbach’sAlphacủacácbiếnthangđoChiếnlượclãnhđạo 60

Bảng2.6.Cronbach’sAlphacủacácbiếnthangđoCơcấutổchức 61

Bảng2.7.Cronbach’sAlphacủacácbiếnthangđoCơsởhạtầngcôngnghệ 62

Bảng2.8.Cronbach’sAlphacủacácbiếnthangđoTổchứchọctập 62

Bảng2.9.Cronbach’sAlphacủacácbiếnthangđoVănhóatổchức 63

Bảng2.10.Cácthangđođộclậpđượcdùngtrongphântíchnhântố(EFA) 64

Bảng2.11.KiểmđịnhKMOvàBartlett’sđối vớibiếnđộclập 65

Bảng2.12.Bảngtổngphươngsaiđượcgiảithích 65

Bảng2.13.Matrậnxoaycácbiếnđộclập(EFA) 67

Bảng2.14.CácthangđophụthuộcđượcsửdụngtrongphântíchnhântốEFA 68

Bảng2.15.KiểmđịnhKMOvàBartlett’sđối vớibiếnphụthuộc 68

Bảng2.16.Bảngtổngphươngsaiđượcgiảithích 69

Bảng2.17.Matrậnxoaycácthangđophụthuộc(EFA) 69

Bảng2.18.Matrậnxoaycácthangđođộclập(CFA) 71

Bảng2.19.Hiệpphươngsaicủamôhìnhnghiêncứuchưachuẩnhóa 74

Bảng2.20.Hiệpphươngsaicủamôhìnhnghiêncứuchuẩnhóa 76

Bảng2.21.Kếtquảướclượngthamsốvàkiểmđịnhgiảthuyếtmôhìnhnghiêncứu.77B ảng3.1.So sánhcácphươngphápxâydựngkhungkiếntrúctổngthể 82

Bảng3.2.Sosánhvòngđờipháttriểnhệthống 83

Bảng4.1.Môtảđốitượngkhảosátdữliệu 103

Bảng4.2.HệsốCronbach’sAlphavớithangđocủabiếnHệthốngquảnlýtrithức104B ảng4.3 HệsốCronbach’sAlphavớithangđocủabiếnQuátrìnhraquyếtđịnh 105

Bảng4.4.HệsốCronbach’sAlphacácthangđocủabiếnNănglựcđổimới 105

Bảng4.5.HệsốCronbach’sAlphacácthangđocủabiếnKhảnănghọctập 106

Bảng4.7.HệsốCronbachAlphacủacácbiến 107

Bảng4.8.HệsốKMO 107

Bảng4.9.Tổnghợpphươngsaitrích 108

Bảng4.10:Matrậnthànhphần 109

Bảng4.11:Matrậnxoaycácthangđođộclập(CFA) 110

Bảng4.12.Kếtquảướclượngthamsốvàkiểmđịnhgiảthuyếtmôhìnhnghiêncứu 113

Hình: Hình1.Môhìnhnghiêncứu 9

Hình1.1.Cơcấucácdoanhnghiệpphântheoquymôvốn 16

Hình1.2.Cơcấucácdoanhnghiệpphântheosốlượnglaođộng 16

Hình1.3.Môhìnhnămlựclượngcạnhtranh 20

Hình1.4.Cácvấnđềliênquantớiquảnlýtrithức 30

Hình1.5.MôhìnhquytrìnhchuyểnđổitrithứccủaNonaka 32

Hình2.1:Môhìnhnămgiaiđoạncủaquátrìnhkhuếchtán 38

Hình2.2.MôhìnhTRA 40

Hình2.3.MôhìnhTAM 41

Hình2.4.MôhìnhTPB 42

Hình2.6.Môhìnhthànhcông 46

Hình2.7.SơđồtỷtrọngcấpđộpháttriểnhệthốngquảnlýtrithứctrongcácDNVVN ởViệtNam 54

Hình2.8.MôhìnhKMS 57

Hình2.10.Môhìnhnghiêncứukhichưachuẩnhóa 73

Hình2.11.Môhìnhnghiêncứuđãchuẩnhóa 75

Hình3.1.LịchsửrađờicácKhungkiếntrúc 81

Hình3.2.Sơđồquytrìnhnghiệpvụcủahệthốngquảnlýtrithứcdoanhnghiệp 84

Hình3.3.Đặctảchitiếtquytrìnhnghiệpvụcủahệthốngquảnlýtrithứcdoanhnghiệp 85

Hình3.4.Khungkiếntrúcnghiệpvụcủahệthốngquảnlýtrithứcdoanhnghiệp 86

Hình3.5.Kiếntrúcdữliệu 87

Hình3.6.Kiếntrúclớpứngdụng 88

Hình3.7.Phânhệkiếntrúcứngdụng 89

Hình3.9.Kiếntrúccôngnghệthôngtinchitiết 92

Hình3.10.Giaodiệnchínhcủahệthống 93

Hình3.11.CácMôđunhỗtrợhoạtđộngsảnxuấtkinhdoanh 94

Hình3.12.MôđunChiasẻtri thứctrongdoanhnghiệp 94

Hình4.1.MôhìnhKMStớiCA 101

Hình4.2.KếtquảCFAcủacácbiếnLợithếcạnhtranh 111

Hình4.3.MôhìnhảnhhưởngKMStớiCA 112

1 Giớithiệuvềluậnán

LỜIMỞĐẦU

Luậnántậptrungnghiêncứuvềhệthốngquảnlýtrithứcvớivaitròkiếntạol ợithếcạnhtranhchoDNVVNởViệtNam.Đểgiảiquyếtvấnđềnày,tácgiảđãtiếnh à n h nghiêncứutừngbước,từngnộidungchitiếtvềcácvấnđềliênquan.Đầutiên,tácgiảnghiêncứuvềquảnlýtrithứctrongDNVVN,xácđịnhvaitròcủaquảnlýtrithứcvớivấnđềtạodựnglợithếcạnhtranh.Tiếptheo,luậnántrìnhbàyvềtổngquanh ệthốngquảnlýtrithức,xácđịnhcáccấpđộpháttriểnvàmôhìnhhệthốngquảnlýtrithứct r o n gDNVVNtạiViệtN a m Vềkhíac ạnhcôngn g h ệt h ô

n g tin,tácg i ảx â y d ựngkiếntrúctổngthểchohệthốngquảnlýtrithứcđểgiúpcácnhàquảnlýcũngnhưlậptrìnhv i ê n c ó c á i n h ì n từt ổngq u a n đ ế nc h i tiếtv

ềc h ứcn ăng,h o ạtđ ộ ngc ủah ệt h ống.Phầncuốicùngcủaluậnán,tácgiảđềxuấtvàkiểmđịnhmôhình

ả nhhưởngc ủahệthốngquảnlýtrithứctớilợithếcạnhtranhtrongDNVVNtạiViệtNam

2 Lýdolựachọnđềtài

Trongt h ờiđạingàynay,c ù n g v ớitầmquant

r ọngvàsựp h á t tr i ểnc ủad o a n h n g h i ệp,t r i t h ức

n g à y c à n g trởn ê n q u a n t r ọngc h o s ựp h á t triểnbềnv ữngc ủamộtdoanhnghiệpcũngnhưcủamộtquốcgia.Trithứcđượcxemlànhữngthôngtincóýnghĩavàh ữuích trong mỗinhân viên, trongc á cdữli ệutácnghiệp,ho ạtđộngđãvàđ angdiễnra,trongcácchínhsáchhoặcquytrìnhtácnghiệp…củamỗidoanhnghiệp

Trongmộtdoanhnghiệpthìmụctiêuchủyếulàtồntạivàtìmkiếmlợinhuậntrênc ơs ởc ạnht r a

n h trênt h ịt r ường.H o ạtđ ộ ngc ạnht r a n h n h ưlàcuộcđ uag i ữan h ữngn h à s ảnx u ấthàngh o á , dịchvụ,c á c nhàkinhd o a n h trongn ềnk i n h tết h ị

t r ường,chiphốiquanhệcungcầuhướngtớimụctiêudànhcácđiềukiệnsảnxuất,tiêut h ụcólợinhấtchothịtrường

Cácưuthếmàdoanhnghiệpxâydựng,vậndụngchocạnhtranhđượcgọilàlợit h ếcanhtranh.NhờcóLTCTđượcthểhiệnbởicácđặcđiểmhaycácbiếnsốcủasảnp h ẩm,nhãnhiệumàdoanhnghiệptạoramộtsốưuđiểmvượttrộihơnsovớinhữngđốithủcạnhtranhtrựctiếp.Nếutỷlệlợinhuậncủadoanhnghiệpcaohơntỷlệbìnhq u â n t r o n g n g à n h thìd o a n

h n g h i ệpđ óc ó thểc o i làcól ợithếc ạnht r a n h D o a n h n g h i ệpcóLTCTbềnvữngnếudoanhnghi ệpcóthểduytrìtỷlệlợinhuậncaotrong k h o ảngthờigiandài.Hainhântốcơbảnbiểuthịlợithếcạnhtranhlàlượnggiátrịmàk h á c h hàngcảmnhậnvềhànghóahaydịchvụcủad o a n h nghiệpvàchiphísảnxuấtc ủanó.Nhưvậy,cácnhântốtạonênLTCTlàhiệuquả,chấtlượng,sựcảitiếnvàđápứngnhucầucủakháchhàng

Trithứcđượcxemlàmộttrongnhữngyếutốgópphầntạonênthànhcôngchodoanhnghiệpvàquảnlýtrithứctrởthànhmộttrongnhữngchiếnlượccạnhtranhhiệuquảnhất(Nonakaet.al,2011)

SựrađờicủaQuảnlýtrithứcđượcápdụngtrướchếtlàchocácdoanhnghiệpsảnxuấtvàngàynaymớibắtđầuphổbiếntronglĩnhvựcdịchvụ,chủyếulàtrongcácdịchvụchuyênnghiệpnhưdịchvụtưvấn(Hansen,Nohria,&Tierney,1999;Sarvary,1999)

Hệthốngquảnlýtrithứcgồmnhiềuthànhphần:hệđiềuhành,HTTT,hệthốngq u y ết

đ ị nh, K h á c v ớiq u ảnlýd ữl i ệuhayq u ảnlýt h ô n g t i n , quảnlýtrit h ứcđ ư ợ ch i ểulàmộtquátrìnhkiếntạo,chiasẻ,khaithác,sửdụngvàpháttriểnnguồntàisảntrithứctrongmộtdoanhnghiệpnhằmnângcaotínhhiệuquả,sựsángtạo,đổimớivàkhản ăngphảnhồinhanhchóngcủadoanhnghiệp.Mỗidoanhnghiệpluônphảicạnhtranhv ớicácdoanhnghiệpkhácdựatrêntrithứccủamìnhvàkhảnăngbiếncáctrithứcđót h à n h g i á t r ịthôngquas ảnp h ẩm,d ịchv ụ.C h í

n h v ì v ậy,q u ảnlýtrit h ứcmangt ầmq u a n trọng,trởt h à n h n h â n tốqu yếtđ ị nht h à n h bạicủam ỗidoanhn g h i ệp( A T a y l o r , H W r i g h t , 2006)

Mặcd ù n h i ềucôngtrìnht r ê n t h ếg i ớic ũngn h ưt ạiV i ệtNamđãl u ậng i ảiv à c h ứngminhđượcvaitrò, mứcđộảnhhưởngcủaquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệpn h ưngcáccôngtrìnhnghiêncứuvẫnchưathựcsựtrảlờiđượccácvấnđề:

Thứnhất,trongmôhìnhSECI,Nonaka2011đềcậptớiquátrìnhchuyểnđổitrithứctừt

r i t h ứcngầms a n g trit h ứch i ện.T u y n h i ê n , n ếuđ ặ ttrongbốic ảnhlàc á c doanhnghiệpcụthể,quátrìnhchuyểnđổinàychịuảnhhưởngrasaobởitácđộngcủac á c hệthốngquảnlýtrithức.Hệthốngquảnlýtrithứcsẽảnhhưởngnhưthếnàotới

hànhv i c h i a s ẻtrit h ức,k h ảnănghọctậpc ủac á c c á n bộ,n h â n v i ê n trongd o a n h n g

Thứba,hầuhếtcácnghiêncứuvềquảnlýtrithứcđãđượctiếnhànhtrongcáctổchứclớntrongnướcpháttriển,nơimàcácdoanhnghiệpthườnglàdocácnhàquảnlýg i á o d ụct ốt,hoạ

tđ ộ ngvớic á c c h i ếnl ượcd à i hạn.Mặtk h á c , m ộtsốn g h i ê n c ứut r o n g nướcmớiđềcậptớimôhìnhduytrìtrithứcchứchưalàquảnlýtrithức;phạmv i cácnghiêncứunàycũngdừngởDNVVNtạiViệtNam,nơimàhầuhếtkhôngcóhệthốngtổchứcminhbạch,khảnănglãnhđạovàkỹnăngquảnlýkinhdoanh,hoạtđộngt r o n g nềnk i n h tếc hu y ểnđổi,vàchủyếutậpt r u n

g v à o các m ụcđ íchn g ắnhạn.T u y n h i ê n , nếuđặttrongbốicảnhcácdoanhnghiệptạicácnướcđangpháttriểnsẽcầncóg i ảiphápquảnlýtrithứcnhưthếnào.Cácdoanhnghiệpcóhoạtđộngquảnlýtốtvớic á c chiếnlượcdàihạnsẽcầnquảnlýtrithứcrasaotrongbốicảnhvănhóa,xãhộiởc á c n ướcđangp h á t t r i ển,n ơimàn g ườil a o đ ộ ngc h ưađ ư ợ ct r a n g b ịđ ầ yđ ủ

c á c k ỹn ăngmềm,tưduy,cáchlàmviệctheoquytrìnhhiệnđại

Xuấtpháttừhìnhhìnhthựctếtrên,tácgiảchọnđềtài“Nghiêncứuhệthốngq u ảnlýt

rithứcdoanhnghiệpnhằmnângcaolợithếcạnhtranhchodoanhnghiệpvừavànhỏViệt Nam”nhằmgiảiquyếtcácvấnđềcòntồntạikểtrên.

3.Mụctiêunghiêncứu

Mụctiêuchính:XâydựngmôhìnhđánhgiátácđộngcủahệthốngquảnlýtrithứctrongDNVVNtớiLTCT

Mụctiêucụthể:

- Xácđ ị nhđượcmôhìnhv à c ấpđ ộ phátt r i ểnc ủah ệt h ốngquảnlýt r i t h ứct r o n g DNVVNtạiViệtNam

- Xâydựngkiếntrúctổngthểchohệthốngquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp

- Xâydựngm ô hìnhảnhhưởngcủah ệt h ốngq u ảnlýtrit h ứct ớiLTCTtrong D NVVN.

Phạmving hi ên cứuvềthờig i a n : cácd ữliệuđ ư ợ cth u t h ậptậptrungv à o cácnăm2015,2016

Phạmv i n g h i ê n c ứuv ềnộid u n g : L u ậná n nghiêncứut h ựct r ạng,y ếutốc ấut h à n

h cũngnhưảnhhưởngcủahệthốngquảnlýtrithứctớiLTCTtrongdoanhnghiệp

5 Phươngphápnghiêncứu

5.1 Thiếtkếnghiêncứu

Đểthiếtkế,đánhgiámôhìnhpháttriểnh ệthốngquảnlýtrithứcnhằmtạoLTCTtrongdoanhnghiệp,nghiêncứusinhxâydựngThiếtkếnghiêncứunhưsau:

- Thiếtkếtổngthể(địnhtính-phỏngvấn,địnhlượng,haykếthợp)

Nghiêncứusinhlựachọnngẫunhiêncácdoanhnghiệptrongcảnước,gồmcácl o ạihình:nhànước,tưnhân, liêndoanh, vốnđầutưnướcngoài…

vàtiếnhành khảosáttrên02phươngpháp:phỏngvấntrựctiếpvàsửdụngphiếuđiềutra

• Cáccuộcphỏngv ấntrựct i ếpvớin ộidungp h ỏngvấnlàb ảngh ỏiđ ãđ ư ợ cthiếtkếtrước.Kếtquảđượcđiềnchitiếtvàophiếuđiềutravàlàchìakhóacung cấpthôngtinquantrọngchocôngtrìnhnghiêncứu

• Ngườiđượcphỏngvấn:lãnhđạo,nhânviênvàđốitáccủacácdoanhnghiệpKếtquảtừphiếuđiềutrasẽđượ csửdụngđểbổsung chonghiên cứutài liệu

củanghiêncứusinhtrongviệcquảnlýtrithức

Nghiêncứusinhsửdụngphươngphápđiềutrađểkiểmđịnhviệcxácđịnhcácn g u y ê

n nhânđíchthựccủavấnđềquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp,đánhgiáhiệuquảcủamôhìnhgiảiphápđượcđưara.Quađó,tiếptụcápdụngphươngpháptiếpcậnh ệthống(SystemAppoach)đểxem xétvaitrò,vịtrícủaquảnlýtrithứcnhưlàmộtn h â n tốcấuthànhcủaquảntrịdoanhnghiệphiệnđại.Tìmrasựbấtcậpcủaquảnlýtrithứctrongdoanhnghi ệphiệnnay,p h

ân tích để tìmranguyênnhânvà giảiphápquađ ólựachọngiảipháptốiưuvàtiếnhànhcàiđặtxâydựnghệthốngquảnlýtrithứcvàđ ánhgiáhiệuquảcủahệthốngnày

- Mẫunghiêncứu

Mẫud o a n h n g h i ệpđượcchúý làc á c DNVVN,cót h ươngh i ệuđ ư ợ cn h i ềun gườibiếtđến.Cụthểnộidungđiềutra,khảosátlàmộtbảngcâuhỏibaogồmcácýk i ến,báocáoliênquanđếnkhởitạovàchiasẻtrithứcgiữacácnhânviêntrongdoanhn g h i ệpvàviệcquảnlý,điềuhànhdoanhnghiệpkếthợpcáckinhnghiệmlàmviệcvớic ảithiệnhiệusuất,cungcấpthôngtinvàquảnlýsựthayđổi

5.2 Phươngphápthuthậpdữliệu

+Sửd ụngp h ươngphápp h ỏngv ấnt r ựct i ếp:n g h i ê n cứusinhđãtrựct i ếpp h ỏngvấncácnhânviên,lãnhđạovàđốitáccủacácdoanhnghiệptrongphạmviđịalýchophép

+Sửdụngp h i ếuđiềut r a : xâyd ựngbảngc á c c â u hỏiđểk h ảos á t vềmôhìnhn g h i ê

n cứuđãđềxuất.Trongtrườnghợpphạmviđịalýquáxakhôngchophéptiếpc ậntrựctiếp,ng hi ên cứusinhdựđịnhđãsửdụngcôngcụđiềutrat r ựctuyếnđểthut h ậpdữliệu

Dữliệuthuthậpsẽđượcphântíchđểđiđếnkếtluậnvềcácnhântốảnhhưởngt ớiquátrìnhquảnlýtrithứccũngnhưxácđịnhcácthànhphầntronghệthốngquảnlýtrithứccầnphảicó

+Giaiđoạnđầutiên liênquan đếnviệcđánhgiá, lựachọncáccâuh ỏiphỏngv ấn,

đ iềutrađ ể t h u đượcdữl i ệuc u ốic ù n g d ù n g c h o phânt í c h n à y Sửd ụngđ ị nhlượngsơbộtrêntậpmẫuthử,bướcđầukiểmtratươngquangiữacácbiến,tươngquanb i ếntổng,kiểmđịnhCronbach’sAlpha,kiểmđịnhnhântốkhámphá(EFA),…

quađóx á c địnhđượcmôhìnhvớicácthangđochínhthức

+SửdụngphươngphápSEMđểkiểmtrađộthíchhợpmôhình,trọngsốCFA,đ ộ tinc ậy

t ổngh ợp,đơnh ướng,g i á trịh ộitụvàp h â n b i ệt,…

đánhg i á m ứcđ ộ ả nhh ưởng,độtươngquancủacácnhântốđộclậpvớinhaucũngnhưđốivớinhântốphụthuộctừđórútrađượcmôhìnhnghiêncứuphùhợpnhất

5.4Phươngphápphântích,thiếtkếhệthống

LuậnánsửdụngmôhìnhkiếntrúctổngthểEnterpriseArchitect-EAlàcáchtiếpcậngiúpcảnhàquảnlývàlậptrìnhviêncùnghiểuđượcsựvậnhànhcủahệthốngđể dựnglênbứctranhtoàncảnhvềhệthốngquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp.

- Cáclýthuyếtnhậnthứcxãhội(Bandura,1986);

- MôhìnhHTTTthànhcông(DeLonevàMcLean,1992,2003)

- CácmôhìnhHTTT(Bhattacherjee,2001;Premkumar,2004)

Nhữngmôhìnhnàychủyếutiếpcậntrêncơsởlàxemxétmốiquanhệcủacácb i ếngiảđịnh,dẫnđếnkếtquảnghiêncứu

Nghiênc ứugầnđ âyt r o n g lĩnhv ựcH T T T đềc a o h i ệuq u ảc ủacách ệt h ốngq u ảnlýtrithức(KMS)nhưlàsựđổimớitiêntiếnnhấttrongtươnglai.Vídụcáccuốns á c h vàbàibáocủacáctácgiảnhưDavenportvàPrusak(1998),Johnson(1998),Zack( 1 9 9 9 ) vàAlavi(2001)nhấnmạnhvàotầmquantrọngliênquanđếnpháttriểnKMSt r o n g tổchứcnhằmtạoravàduytrìLTCTtrongmộtmôitrườngkinhdoanhliêntụct h a y đổivànăngđộng

LTCTlàkếtquảcủanhữngquyếtđịnht ốiưuđượ ctạora thôngquaviệcứngd ụngtrithứcvàkỹnăng.Trongnghiêncứucủamìnhvàonăm2007,DeRobillardđãđ ề xuấtmôhìnhgiảithíchcáchthứcmàthôngtin,trithức,kỹnăngđượcsửdụngđểtạoraLTCT.Nhữngquyếtđịnhtốiưuđượcsửdụnghàngngàydựatrênviệcápdụngtrithứcngầmvàhiệncósẵntrongdoanhnghiệp.Trithứcngầmđượchiểunhưsựhiểub i ếtcủamỗicánhân,tậpthể,khiápdụngvàoLTCTsẽgiúpdoanhnghiệpxâydựngđ ư ợ cnhữnglợithếmàđốithủkhócóthểsaochépđược.TrithứcngầmlàmộtnhântốthànhcôngquantrọngđểđảmbảoLTCT(VanBeek,2008)

Mộtn g h i ê n cứukhácc ủaJohannessen & Olsen ( 20 03 ), chorằng:có mộtsựtươngquang i ữam ứcđộq u ảnlýt r i t h ức,khản ăngh ọctậpc ủatổchứcv ớimứcđ ộ L T C T Quảnlýtrithứcđãdẫnđếnviệccảithiệnhoạtđộngtrongdịchvụkháchhàng,p h á t triểnsảnphẩm,giáodục,đàotạovàquảnlýsángchế

TrongcácnghiêncứucủaPorter(1985),Barney(1991),andTeeceetal(1997)c ũngđãchỉrarằngcácHTTT,hệthốngquảnlýtrithứcđặcbiệt,phụcvụchosựpháttriểncủacácLTCT.Trongkhihệthốngquảntrịthôngtinvàtrithứcđơnđộckhôngt h ểcócácchấtlượngcầnthiếtđểcungcấpchocácdoanhnghiệpLTCTbềnvững.Sựk ếthợpcủahệthốngquảnlýtrithứcvớicácnguồnlựcdoanhnghiệpvànănglựccốtl õ i làc h ì a khóachosựphátt r i ểnv à duytrìL T C T b ềnvữngthôngq u a c ảit i ếnsảnphẩmv à q u á t r ì n h Trongv ịtríđó,hệt h ốngquảnlýtrit h ứcnắmm ộtv a i tròquant r ọngtrong v i ệcchuyểntừkhảnănghọchỏivànănglựccốtlõisangLTCTvàLTCTbền vững,bằngcáchcho phép vàkhôiphụclạiquá trìnhhọchỏivàpháttriểnnguồnlực

TạiViệtNamcũngđãcómộtsốcôngtrìnhnghiêncứuvềquảnlýtrithứccủac á c tácgiả:ĐoànQuangMinh(2012)vớiLuậnántiếnsĩ“Duytrìtrithứctạidoanh

nghiêpvừav à nhỏở ViệtNam:m ô hìnhv à quytrình”;NguyễnThịNguyệtQuế(2010)nghiêncứuvềđềtài“NănglựcquảnlýtrithứcvàLTCT:MộtnghiêncứutạicácdoanhnghiệpViệtNam”,PhạmThịBíchNgọc(2008)nghiênc ứuquátrìnhchuyểnđổitrithứctrongtổchứctạicácdoanhnghiệpcôngnghệthôngtinở ViệtNam;Mộtvàitácgiảkhácnghiênc ứuvềquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệpViệtNamnhư:NguyễnHữuLam(2003),HoàngViệtHà(2001),NguyễnNgọcThắng(2011).Tuynhiên,cáccôngtrìnhnghiêncứuởViệtNammớichỉtậptrungcáckhíacạnhquảnlý,chiasẻ,duytrìtrithứctrongmôitrườngdoanhnghiệpchứchưađềcậptớih ệthốngquảnlýtrithức.CácnghiêncứucũngchưachỉrõvaitròcủahệthốngquảnlýtrithứctrongviệcnângcaoLTCTchodoanhnghiệp.

TrêncơsởnghiêncứutổngquanvềHệthốngquảnlýtrithứcvàLTCTtrongdoanhnghiệp,luậnánđisâutìmhiểuvềcácmôhìnhvànghiêncứuchínhdướiđây:

- Môh ì n h S E C I d o N o n a k a đ ề xuấtquyt r ì n h c h u y ểntừt r i t h ứcẩ ns a n g trithứchiệnthôngquacácbước:Xãhộihóa(Socialization),Ngoạihóa(Externalization),K ếthợp(Combination)vàNộinhập(Internalization)

- MôhìnhchiasẻtrithứcdoA.Taylor,H.Wrightđềxuấtnăm2006chỉracácn h â

n tốảnhhưởngtớihiệuquảtrithứcgồm:Xuhướngquảnlý,Chiếnlượcpháttriểnv à Hạtầngcôngnghệthôngtinvàtruyềnthôngcủadoanhnghiệp

- NghiêncứucủaLamontBrucevàcộngsựvàonăm2003nhấnmạnhvàovaitròvàhiệuquảcủahệthốngquảnlýtrithức.Nghiêncứuchỉrõ,cácdoanhnghiệpcầnt h ườngxuyênxâydựnglạicácnănglựcnộibộ,cácnguồnlựcđểduytrìLTCTtheo thờigian.Hệthốngquảnlýtrithứctácđộngmạnhtớihainhântốnày,quađótácđộngt ớiLTCTcủadoanhnghiệp

- BelbalyNassimvàonăm2010chỉrahệthốngquảnlýtrithứcảnhhưởngđếnL T C T thôngquaviệcraquyếtđịnhvàkhảnănghọctậpcủatổchức

Cònmộtsốtồntại,cácnghiêncứukểtrênmớichỉxéttớitừngkhíacạnhriêngc ủatácđ ộngtừh ệt h ốngq u ảnlýt r i t h ứctớiL T C T Trongt r ườnghợpk ếthợpc á c n h â n tốphụthuộcthìmứcđộảnhhưởngđósẽnhưthếnào?

Nếudoanhnghiệpthiếuđic á c nhântốđóthìsẽảnhhưởngrasao?

Làmcáchnàođểpháthuykiếnthức,nănglựcc ủam ỗin h â n v i ê n ; k h u y ếnk h í c h , đ ư a

v i ệcc h i a s ẻtrit h ứctrởt h à n h tráchn h i ệm,nghĩavụvàkèmtheolàquyềnlợicủamỗinhânviêntrong doanhnghiêp?

Nhằmtrảl ờicáccâuhỏinày,nghiêncứusinhkếthợptấtcảcácnhântốKhảnănghọctậpcủatổc

h ức,Quátrìnhraquyếtđịnh,Nănglựccảitiếncủadoanhnghiệpvàđềxuấtmôhình

Quá trình ra quyết định

-Khai thác tri thức ẩn-Khai thác tri thức hiện-Khai thác tri thức văn hóa

Thủ tục hành chính

Sáng tạoThu nhận

Tổ chứcPhổ biến

Đổi mới quy trìnhĐổi mới sản phẩm

xácđ ị nhm ứcđ ộ ảnhh ưởngc ủah ệt h ốngq u ảnlýtrit h ứctớiLTCTt r o n g d o a n h n g h i

- Khảnănghọctậpcủatổchức:

Tổchứchọctậplàviệcsửdụnglạicáckiếnthứccủacáccánhânvàcácnhómn g ườisẵnsàngđểápdụngnótrongcôngviệccủahọbằngcáchraquyếtđịnhvàảnhh ưởngđếnnhữngngườikhácđểhoànthànhnhiệmvụquantrọngđốivớicáctổchức.Khảnăngtổchứchọctậpbaogồmbốnquátrình:Thuthậptrithức,sángtạotrithức,tổchứctrithứcvàphổbiếntrithức

- Nănglựcđổimới:

Nănglựcđổimớiđượcđoquacácthangđovềnănglựccảitiếnsảnphẩm,nănglựccảitiếnquytrìnhsảnxuất,tácnghiệptrongtổchức

- Lợithếcạnhtranh:

LợithếcạnhtranhđượcthểhiệnthôngquacácthangđovềGiá,Chấtlượng,T ốcđộđ ổimới,Đadạnghóasảnphẩm,Thủtụchànhchính,Liênminh,liênkếtgiữadoanhnghiệpliên quan,thắtchặtquanhệvớicácđốitác,đổimớiliêntụcquátrìnhkinhdoanh.

7.KếtcấucủaLuậnán

Luậnánđượcbốcụcthành04chương:

- Chương1 : Q u ảnlýtrithứcvớiv ấnđềtạod ựng

lợit h ếc ạnhtranhc h o D N V V N

Trongchương1,luậnántrìnhbàytổngquanvềquảnlýtrithứcvớivấnđềtạod ựngLTCTchoDNVVNtạiViệtNam.PhầnđầucủachươngtrìnhbàythựctrạngcủaD N V V N ViệtNam.Tiếptheo,giớithiệuvềLTCTvàcácnănglựctrongdoanhnghiệpả nhh ưởngđ ế nLTCT.P hầntiếpt h e o , g i ớit h i ệut ổngq u a n vềtrit h ức,p h â n l o ạitrithứcvàquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp.Phầncuốicùngcủachươngtrìnhbàycácp h â n tích,đánhgiáđểthấyđượcvaitròcủaquảnlýtrithứctrongviệctạodựngLTCTc h o DNVVN.

- Chương2:HệthốngquảnlýtrithứctrongDNVVNởViệtNam

Chương2trìnhbàynghiêncứutừtổngquantớichitiếtvềHệthốngquảnlýtrithứct r o

n g DNVVNtạiV i ệtN a m Phầnđầuc ủac h ươngt r ì n h bàyt ổngq u a n c á c t r ườngpháinghiênc ứuvềhệthốngquảnlýtrithức.Bêncạnhđó,tácgiảđãkhảosáth i ệnt r ạngv à x á cđịnhđ ư ợ cc ấpđ ộ p h á t t r i ểnc ủah ệt h ốngq u ảnlýt r i t h ứct r o n g D N V V N ở ViệtNam.C uốicùng, tácg i ảđ ề x u ấtvà ki ểmđ ị nhm ô h ì n h c á c n h â n tốả nhhưởngtớihệthốngquảnlýtrithứctrongDNVVNtạiViệtNam

- Chương3:T h i ếtk ếk i ếnt r ú c t ổngthểchoh ệt h ốngq u ảnlýt r i t h ứcc h o D N

V V N ởViệtNam

Nộidung c h ương3 trìnhb à y v ềv i ệcthiếtk ếk i ếntrúc t ổngt h ểchohệt h ốngq u ảnlýtrithức.Bắtđầutừviệcnghiêncứuvềcácphươngphápthiếtkếkiếntrúctổngt h ểchoHTTTnóichung,quađóđánhgiá,phântíchvàlựachọnphươngphápTogafđ ể xâydựngkiếntrúctổngthểchohệthốngquảnlýtrithứcchoDNVVNởViệtNam.P h ầntiếptheocủachươngtrìnhbàycáck ếtquảcủaviệcxâydựngkiếntrúctừtổngt h ểt ớichit i ếtc h o hệt h ốngquảnlýtri

t h ức.C u ốic ù n g làg i ớit h i ệuk ếtq u ảt h ựcn g h i ệmkhiápdụngkiếntrúctổngthểđểxâydựngvàtriểnkhaihệthốngquảnlýtrithứctạidoanhnghiệpcụthể

- Chương4 : Môhìnhhệt h ốngq u ảnlýtrit h ứctạol ợit h ếc ạnht r a n h c h o D N V

V N ởViệtNam

Trongchương4,tácgiảđãđềxuấtmôhìnhnghiên cứuvàkiểmđịnhmứcđộả nhhưởngtừhệthốngquảnlýtrithứctớiLTCTchoDNVVNởViệtNam.Cácphầnnộidungđượctrìnhbàychitiếttừthiếtkến g h i ê n cứu,môhình nghiên cứu,phươngp h á p nghiêncứutớikếtquảkiểmđịnhmôhìnhnghiêncứu.Quađó,tìmrasựbấtcậpc ủaquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệphiệnnay,phântíchđểtìmranguyênnhânvàg i ảipháp,lựachọngiảipháptốiưuvàtiếnhànhxâydựng,triểnkhaihệthốngquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp

Vềmặthọcthuật,lýluận:

- Luậnánđãlàmrõcáckháiniệm,tínhchấtvàcấpđộpháttriểnhệthốngquảnlýtrithứcdoanhnghiệp.Quađiềutrathựctế,luậnánđãxácđịnhđượccácDNVVNởV i ệtNamcóhệthốngquảnlýtrithứcđạtcấpđộ2lànhiềunhất(trên6mứctừ0đến5)

- Luậnánkiểmđịnhđượccácyếutốtácđộngtíchcựcđếnhệthốngquảnlýtrithứcdoanhnghiệp.Trêncơsởđó,luậnánápdụngkhungkiếntrúcTOGAFđểđềxuấtđ ư ợ ck i ếnt r ú c t ổngt h ểh ợplýc h o Hệt h ốngq u ảnlýt r i thứct r o n g D N V V N ở ViệtN a m

- KiểmđịnhđượctácđộngtừhệthốngquảnlýtrithứcđếnLTCTtrongD N V V N ởViệtnam

Vềmặtthựctiễn:

- Luậnánđãđánhgiáhiệntrạngtriểnkhai,xâydựngvàápdụnghệthốngquảnlýtrithứctrongDNVVNtạiViệtNam

- XâydựngvàthựcnghiệmtriểnkhaihệthốngquảnlýtrithứctạiDNVVN,cụt h ểđãtriểnkhaithànhcôngchomộtsốdoanhnghiệptạitỉnhTháiNguyên.Saumộtthờigians ửdụng,doanhnghi ệpđãn ân g caok h ảnănghọctập,th u ậntiệnhơntrong quátrìnhraquyếtđịnh,đổimớisảnphẩmgópphầnnângcaoLTCT

Nhữngkếtluận,đềxuấtmớirútratừkếtquảnghiêncứu:

- Từnghiêncứulýthuyết,kếthợpnghiêncứuđịnhtínhvàđịnhlượng,luậnánt h à n

h côngt r o n g v i ệcn g h i ê n c ứuh ệt h ốngq u ảnlýt r i t h ứct r o n g DNVVNtạiViệtN a m :

- Luậnánđãxácđịnhvàkiểmđịnhcácnhântốảnhhưởngđếnviệcxâydựng,q u ảnlývàứngdụngthànhcôngthànhcônghệthốngquảnlýtrithức.Cácyếutốnàyđ ư ợ cdùnglàmtiềnđềbảođảmpháttriểnthànhcônghệthốngquảnlýtrithứcchocácD NVVN

- Kếtquản g h i ê n cứunàyc ó t h ểđ ư ợ cs ửd ụngc h o c á c n h à q u ảnlýđ ể h ỗt r ợdoanhnghiệpxâydựngchiếnlượcnhằmtăngcườngLTCT

- Kếtquản g h i ê n cứucủaLuậnáncũngmởram ộtcáchnhìn mới,m ộthướngm ớitrongnghiêncứuvềhệthốngquảnlýtrithứctạimôitrườngdoanhnghiệp.Đồng

thời,Luậnáncũnggợimởmộtsốhướngnghiêncứutiếptheođốivớichủđềquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp.

CHƯƠNG1 QUẢNLÝTRITHỨCVỚIVẤNĐỀTẠODỰNGLỢITHẾCẠNHTRANHCHO

DOANHNGHIỆPVỪAVÀNHỎTẠIVIỆTNAM

Trongchương1,luậnántrìnhbàytổngquanvềquảnlýtrithứcvớivấnđềtạod ựngLTCTchoDNVVNtạiViệtNam.PhầnđầucủachươngtrìnhbàythựctrạngcủaD N V V N ViệtNam.Tiếptheo,giớithiệuvềLTCTvàcácnănglựctrongdoanhnghiệpả nhh ưởngđ ế nLTCT.P hầntiếpt h e o , g i ớit h i ệut ổngq u a n vềtrit h ức,p h â n l o ạitrithứcvàquảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp.Phầncuốicùngcủachươngtrìnhbàycácp h â n tích,đánhgiáđểthấyđượcvaitròcủaquảnlýtrithứctrongviệctạodựngLTCTc h o DNVVN

1.1 DoanhnghiệpvừavànhỏViệtNam

Doanhn g h i ệpv ừav à nhỏ(DNVVN)đ ư ợ cphânl o ạid ựatrênquym ô v ềlaođ ộ nghoặcvốncủacácdoanhnghiệp.Ởmỗiquốcgiatrênthếgiớiđềucósựkhácbiệtt r o n g k h á i niệmDNVVNlàt i ê u c h í p h â n l o ạiq u y môdoanhn g h i ệpv ớic á c mứclượnghóachitiếtcụthểtheotừngtiêuchíkhácnhau

Doanhnghiệpsiêunhỏ,nhỏvàvừahaycònđượcgọithôngdụnglàDNVVNlàn h ữngdoanhnghiệpcóquymônhỏbévềmặtvốn,laođộnghaydoanhthu.TạiViệtN a m , n g à

y 0 8 / 0 2 / 2 0 1 3 BộT à i C h í n h đ ãbanh à n h t h ô n g tưsố1 6 / 2 0 1 3 / T T

-B T C vềv i ệc“Hướngdẫnthựchiệnviệcgiahạn,giảmmộtsốkhoảnthungânsách nhànướct h e o nghịquyếtsố02/NQ-

CPngày07/01/2013c ủaChínhphủ”thìdoanhnghiệpvừav à nhỏ(DNVVN)đượcđịnhnghĩa:“Doanhnghiệpcóquymôvừavànhỏ,baogồmcảc h i nhánh,đơnvịtrựcthuộcnhưnghạchtoánđộclập,hợptácxã(sửdụngdưới200laođộnglàmviệctoànbộthờigiannămvàcódoanhthunămkhôngquá20tỷđồng)gọichunglàdoanhnghiệpvừavànhỏ”

Bêncạnhđó,ngày30/06/2009theoĐiều3nghịđịnh56/2009/

NĐCPcủaChínhphủđịnhnghĩa“Doanhnghiệpnhỏvàvừalàcơsởkinhdoanhđãđăngkýkinhdoanht h e o quyđịnhphápluật,đượcchiathànhbacấp:siêunhỏ,nhỏ,vừatheoquymôtổn

gn g u ồnvốn( t ổngn g u ồnvốnt ươngđ ư ơ ngt ổngt à i sảnđ ư ợ cx á c địnht r o n g bảngc â n đốikếtoáncủadoanhnghiệp)hoặcsốlaođộngbìnhquânnăm(tổngnguồnvốnlàtiêuc h í ưutiên)

”,cụthểnhưsau:

Bảng1.1.TiêuchídoanhnghiệpvừavànhỏởViệtNam Quymô

Khuvực

Doanhnghiệpsi êunhỏ Doanhnghiệpnhỏ Doanhnghiệpvừa

Sốngườilao động

Tổngvốn(tỷ đồng)

Sốngườilao động

Tổngvốn (tỷđồng)

Sốngườil aođộng

Trênthựctế,cácDNVVNcóthểsảnxuấtnhiềuchủngloạihànghoá,dịchvụđ adạngphùhợpvớiquymôthịtrườngphântán;bêncạnhđóDNVVNcókhảnănggiảiquyếtcôngănviệclàmtạichỗ,khaitháccácnguồnnguyênliệuđịaphương,đónggópđángkểvàonỗlựccânđốipháttriểnphânbổlaođộngđặcbiệtlàlaođộngnhànrỗi,đưacáchìnhtháisảnxuấtcôngnghiệptớinhiềuvùngdâncưkhácnhau.DNVVNgópphầnthúcđẩyquátrìnhchuyênmônhoávàđadạnghoángànhnghề,đồngthờitạođiềukiệnxâydựngvàr è n luyệnmộtđộingũdoanhnhânmớithíchứngvớikinhtếthịtrường

TheosốliệuđiềutracủaTổngcụcThốngkêtiếnhànhtrênquymôtoàn quốcthờiđiểm31/12/2013,xéttheoquymôvốn,trongtổngsố373.213doanhnghiệpViệtN a m (chưabaogồmcácdoanhnghiệphợptácxã,doanhnghiệptưnhân,côngtytráchn h i ệmh ữuhạn,côngtyc ổp h ầnt h u ộcc á c ngànhnông,lâm,t h u ỷs ản)c ó h ơn93%doanhnghiệplàDNVVN

Nguồn:TổngcụcThốngkê(2014)Kếtquảđiềutratoànbộdoanhnghiệp31/12/2013

Mặtkhác,nếuxéttheogócđộsốlượnglaođộng

trongdoanhnghiệp,sốD N V V N cũngchiếmtới92%tổngsốdoanhnghiệptrênphạmvicảnước:

Hình1.2.Cơcấucácdoanhnghiệpphântheosốlượnglaođộng

Nguồn:TổngcụcThốngkê(2014)Kếtquảđiềutratoànbộdoanhnghiệp31/12/2013

Tuynhiên,điềuđángquan tâmnhiềuhơnđằngsauviệcxácđịnhtỷtrọngcácl o ạihìnhdoanhnghiệplànhậnđịnhvaitrò,tầmquantrọngcủachúngtrongviệcđónggópvàosựpháttriểnkinhtế,xãhộicủaquốcgia.Việcxácđịnhnàysẽhướngtớiviệch ì n h thànhvàpháttriểnmôitrườngkinhdoanhhợplý,cạnhtranhcôngbằnggiữacáct h à n h phầnkinhtế,kếthợpvớicá c chính sáchkhuyếnkhích trợgiúptho ảđ áng,tạođ iềukiệnchomọinguồnlựcpháthuyđượcsứcmạnhtiềmnằngcủachúng

1.2 Lợithếcạnhtranh

Kháiniệmvềlợithếc ạnhtranh đ ư ợ cnhiềun g ườibiếtđế nnhấtlàđ ị nhnghĩac ủaM P o r t e r ( 2 0 0 4 ) : “ L ợit h ếc ạnht r a n h làg i á trịmàd o a n h nghiệpm a n g đ ế nc h o

kháchhàng,giátrịđóvượtquáchiphídùngđểtạoranó”.Doanhnghiệpcósảnphẩm,d ịchvụ,q

u y t r ì n h , …

màc á c doanhn g h i ệpk h á c k h ô n g c ó , h o ạtđộngt ốth ơnd o a n h n g h i ệpkháchaylàmđượcnhữngviệcmàdoanhnghiệpkháckhôngthểlàmđượckhidoanhn g h i ệpcóLTCT.CácdoanhnghiệpđềumongmuốnnângcaoLTCTnhằmxâydựngyếutốquantrọng,thiếtyếuchosựthànhcông,pháttriểnbềnvữngcủadoanhnghiệp

1.2.1 Kháiquátvềlợithếcạnhtranhcủadoanhnghiệp

MặcdùcónhiềunhàkinhtếđãsửdụngcáckháiniệmvềLTCTtrướcPorter,P o r t e

r work11(1979,1980,1985,và1990)vẫnlàđiểmkhởiđầuchobấtkỳcuộcthảol u ậnnàovềLTCT(Jones,2003)vàBarney(2002)lậpluậnrằngđiềukhoảncủaLTCTđ ãk h ô n g xuấth i ệ

nt r o n g tácphẩmc ủaP o r t e r c h o đ ế nnăm1 9 8 5 , n g ượclạiD a y ( 1 9 8 4 ) , Spence(1984)và Barney(1986) đãsửdụngcác điềuk ho ảncủaLTCTtr on g c ù n g k h o ảngthờig i a n v ớiP o r t e r , t r o n g k h i Pe nr ose ( 1 9 5 9 ) v à A n s o f f ( 1 9 6 5 ) đ ãs ửd ụngcáckháiniệmvềLTCTtrướckhithờiđiểmđó

Khảnăngcạnhtranhcủamộtdoanhnghiệplàkhảnăngmàdoanhnghiệpsẽđạtđ ư ợ cmụct i ê u c ủam ì n h N h ữngmụct i ê u nàyc ó t h ểs ẽđ ư ợ ct h ểhi ệnt r o n g mộtlo ạtc á c điềukiệntùythuộcvàongữcảnh(Barney2002).Trongmộtviễncảnhkinhtếvĩmô,mộtdoanhnghiệpcósựcạnhtranh,pháttriểnvàduytrìmộtmứcđộthựchiện,sẽgópphầnlàmt ăngt ổngs ảnphẩmq u ốcn ội(GDP),t ạor a n h i ềuc ơh ộiv i ệcl à m vàp h á t triểnkinhtếchongườidân.Từmộtquanđiểmkinhdoanh,đểcóthểcạnhtranhđ ư ợ ctrênthịtrườngthìmộtdoanhnghiệpcầncóLTCTđểtồntạitrênthịtrườngnhằmđạtđượcthịphầnvàlợinhuận.SựthànhcôngcủadoanhnghiệpđólàcóLTCT,vànóc ó thểđượcđobằngcảhaitiêuchíkháchquanvàchủquan:Tiêuchíkháchquanbaog ồm:lợinhuậntrênđầutư,th ịphần,l ợinhuậnvà doanhthubánhàng

;Tiêuchí chủq u a n baogồm:uytín v ớikh ác h h à n g , nhàcungc ấp,đ ố it h ủc ạnht r a n h vàcảithiệnc h ấtlượngdịchvụcungcấp(Barney2002)

Barney(2002)thảoluậnvềbốncáchtiếpcậnđểđolườngkhảnăngcạnhtranhc ủadoan

hn g h i ệp.N h ữngsốđ on à y là:Sựs ốngc ò n c ủad o a n h n g h i ệp,t i ếpc ậnc á c b ê n liênquan,cácbiệnphápkếtoánđơngiản,cácbiệnphápkếtoánđiềuchỉnh.TheoF e u r e r vàChaharbaghi(1994)việcđolườngkhảnăngcạnhtranhvềsốlượngđượcđob ằnglợin h u ận,khản ănghuyđ ộ ngvốnvàd ò n g t i ềnvềtìnht r ạngt h a n h k h o ản.S o l i m a n (1998)chobiếtthêm:cácyếutốvềchiphí,chấtlượng,khảnănggiaohàng,đ ộ tincậy,tínhlinhhoạtvàsángtạolàcácyếutốxâydựngmộtvịthếcạnhtranh.Nhưv ậy,M P o r t e r ( 1 9 8 5 ) đãchỉrar ằngmộtdoanhn g h i ệpc ó k i n h nghiệmc ũnglàmột

LTCTkhi"hànhđộngcủamìnhtrongmộtngànhcôngnghiệptạoragiátrịkinhtếvàkhivàidoanhnghiệpcạnhtranhđangthamgiavàocáchànhđộngtươngtự".DeWitv à Meyer(1999),Buffam(2000),vàChristensen(2001)chỉrarằngmộtdoanhn g h i ệpđócóLTCTkhid o

a n h nghiệpcócácLTCT sovớicácđốithủcạnhtranhvàkhicósựưutiêncủakháchhàng

Mụctiêuquantrọngcủamộtdoanhnghiệpkinhdoanhlàtốiưuhóalợinhuậnc ổđông.Tuy nhiên,tốiưuhóalợinhuậnngắnhạnkhôngnhấtthiếtphảiđảmbảocổđ ôngtốiưulợinhuậntừgiátrịcổđôngđạidiệnchocácgiátrịhiệntạiròngcủathun h ậpdựkiếntrongtươnglai.Mộttrongnhữngkỹthuậtphảnánhcáccổđôngtrởlạilàk h á i n i ệmc ủaT h ẻđ iểmc â n b ằnglàm ộtchỉs ốchoLTCTc ủadoanhn g h i ệp.Trongn h ữngnămgầnđây,lýthuyếtdựavàotàinguyêncủachiếnlượcđãtrởnênngàycàngc ó ả nhh ưởngl ớnvàh ầuh ếtc á c nhànghiêncứulấ

yc ảmh ứngtừc á c c ô n g t r ì n h n g h i ê n cứucủaPenrose(Foss1997;rangone1999).Trongkhiđó,Porter(1980)xemkhảnăngcạnhtranhcủadoanhnghiệplàkếtquảcủavịthếthịtrườngcủanó.Cácnhàn g h i ê n cứudựavàotàinguyênchorằng:doanh nghiệptrongmộtngànhcôngnghiệpđ anghoạtđộngtốtlàdựatrênnănglựccốtlõicủahọ.Nănglựccốtlõilàviệchọctậpt r o n g tổchức,đặcbiệtlàlàmthếnàođểphốihợpcáckỹnăngsảnxuấtđadạngvàtíc

hh ợpnhiềudòngcôngnghệPrahaladvàHamel(1990)

PrahaladvàHamel(1990) tậpt r u n g v à o các n g u ồnlực,k hản ăngvànănglựcc ủacáctổchứcnhưlànguồngốccủaLTCThơnsovớimôitrường,nhưtrongphươngp h á p truyềnthống

Mộtn g h i ê n c ứucủac á c DNVVNở HàL a n thôngq u a mộtp h ươngp h á p tiếpc ậndựatrêntàinguyênđểxácđịnhnguồngốccủaLTCTtrongmộtmẫucủa63doanhn g h i ệpđ ạ id

i ệnc h o n g à n h s ảnx u ấtv à d ịchv ụ( T i l l e y 2 0 0 3 ) T h e o n g h i ê n c ứun à y , " n g ườitiênphong"đượcphânbiệtvới"thànhviêntrởlại"bởicáchmàhọkếthợpbộb a nănglực:th ịtrường,công nghệvàtổchức.Wickham (2001)cũngápdụngcáclýt h u y ếtdựav à o t à i

n g u y ê n t r o n g p h â n tíchvềL T C T t r o n g c á c doanhn g h i ệpkinhd o a n h

Mộttrongnhữnglĩnhvựccơbảnquantâmtrongngànhkinhtếcôngnghiệplàtácđộngqualạigiữadoanhnghiệpvàcácnguồnlựcthịtrường.Cácnhàkinhtế,thuộct r ườngp h á i này,đãnhậnt h ứcđ ư ợ ct ầmquant r ọngc ủal i ê n kếtgi ữam ô i trườngvàc á c chiếnlượccủadoanhnghiệp.Họsửdụngcácsơđồcơcấu-thựchiện-

hiệusuất,m ộtmôhìnhgiảđịnhcácđiềukiệncơbảncủacung(đầuvào,côngnghệ,v.v.)vàcầu( t ăngtrưởngcủanhucầu,giá,v.v.).Cơcấuthịtrườngsauđóđượcđưavàoquanđiểmv ềsốngườithamgia thịtrường(ngườimuav à ngườibán), ràoc ảngianh ập,cơc ấu

chiphívàphânloạisảnphẩmliênquanđếnthựchiệnđượcminhhọatrongviệcđịnhg i á , chiếnlượcsảnphẩm,nghiêncứuvàđổimới(Porter1985).Sựtươngtácsẽđượcthôngquavàdẫnđếnhiệusuấtcủadoanhnghiệpthểhiệnbằnghiệuquảsảnxuất,việclàmcủacácnguồntàinguyênvàmứcđộcủasựtiếnbộ.Ởkhíacạnhnày,cơcấuthịt r ườngbaogồmcácmôitrườngmàcácdoanhnghiệpđanghoạtđộng.Trongđómôhình,cơcấuthịtrường,chiếnlượcvàthựchiệnsẽbaogồmcácbiếnsốảnhhưởngđếnkhảnăngcạnhtranhcủadoanhnghiệp(Kazem2004).

Porter(1980)chorằng“việccạnhtranhlàviệcgiànhlấythịphần.Bảnchấtcủasực ạnh

t r a n h làt ì m k i ếmr a l ợin h u ận,làk h o ảnl ợin h u ậnc a o h ơnm ứcl ợin h u ậnt ru n g b ì n

h màdoanhn g h i ệph i ệnđangcó.Kếtq u ảq u á trìnhc ạnht r a n h làsựb ì n h q u â n hóalợinhuậntrongngànhtheochiềuhướngcảithiệnsâudẫnđếnhệquảgiácảc ó thểgiảm”.Chaffey(2002)ngườihỗtrợchínhmôhìnhnămlựclượngcạnhtranhcổđ iểncủaPorterchorằngnóvẫncungcấpmộtkhuônkhổhợplýđểràsoátcácmốiđedọaphátsinhtrongnềnkinhdoanhđiệntử.Giátrịcủamôhìnhnguồnlựccạnhtranhc ủaPorterchophépcácnhàquảnlýphảisuynghĩvềtìnhhìnhngànhcôngnghiệpcủah ọtạithờiđiểmhiệntại.Đâylàmộtđiểmkhởiđầudễdàngchoviệcphântíchsâuhơnv ềmôhìnhnguồnlựccạnhtranhcủadoanhnghiệp

LýthuyếtcủaPotervềtruyềnthôngđãphầnlớnbịxemnhẹvàchưađạtđượcmộtvịtrícạnhtranhtốthơnsovớinhữngnhântốkhác.Ngàynay,truyềnthôngtrởnênquantrọnghơnnhiềutrongviệctạonênhoạtđộnghợptácgiúpđôibêncùngcólợi.Vớiđiểmnày,nókhôngthựcsựtácđộngđếntínhchiếnlược,liênkếtđiệntửcủaHTTTcủatoànbộdoanhnghiệptheomộtdãygiátrị,nhómcácmạngdoanhnghiệpảohoặcnhữngmạngkhác.Tuynhiên,Poter(2001)cho rằngInternetcótácđộngmạnhm ẽđếnviệccungcấpthôngtinkháchhàngvàmốiquanhệgiữadoanhnghiệpvànhàcungcấpvàkhôngcầnthayđổilýthuyếtchiếnlượcđểgiảiquyếtvớiInternet

LýthuyếtcủaPorterdựatrêntìnhhìnhkinhtếtrongthậpniên80.Môhìnhnàyk h ô n

g thểgiảithíchđư ợ cnhữngthayđổinăngđộngnhưngàynay.Mô hìnhnămlựclượngcạnhtranhcủaPortercóthểcómộtsốhạnchếlớntrongmôitrườngthịtrườngh i ệnnay.Nókhôngphảnánhsựtấtyếucủathànhphầntrunggianvàthựctếquanhệđốitácmớilàtrunggian

Trongý nghĩak i n h t ế,môhìnhg i ảđ ị nhcủaP o t e r đ ư ợ cápdụngở m ộtt h ịt r ườngcổđiểnhoànhảo.Cónhiềungànhcôngnghiệpđượcđiềuchỉnh,sựhiểubiếtvềmôhìnhnàycònhạnchế

Môhìnhnàyđượcápd ụngtốtn hấtchoviệcphân tích cácc ấutrúcth ịtrườngđơngiản.Mộtmôtảtoàndiệnvàphântíchcủatấtcảnămlựclượngsẽkhókhăntrong

Nguồn:Porter(1985)

1.2.2 Cácnănglựctrongdoanhnghiệpảnhhưởngđếnlợithếcạnhtranh

Tiếpcậntheoquanđiểmnguồnlực,LTCTđượcxemxétthôngquacácđịnhtốlàcácnhântốbêntrongmàdoanhnghiệpsởhữu,kiểmsoátvàcókhảnăngquảntrịc á c nhântốđó.Quanđiểmlýthuyếtcạnhtranhdựatrênnguồnlựccủadoanhnghiệpl u ô n đượcth ay đổivàph át triểntrong thịtrườngnăngđộngvàtạoralýthuyếtn ănglựcđ ộ ng.C h í n h v ì v ậy,“ c

h ỉc ó lýthuy ếtnănglựcđ ộ ngmớiđ ánhg i á đ ư ợ cl à m t h ến à o doanh nghiệpcóthểtạorađượcLTCT trong m ôi trườngthay đ ổ inhanh chóng”t h e o A m b r o s i n i &Bowman(2009)

TheoTeecevàcộngsự(1997),nănglựcđộngđượchiểulà“khảnăngtíchhợp,x â y dựngvàđịnhdạnglạinhữngtiềmnăngb ê n trongvà bênngoàidoanhnghiệpđểđ ápứngvớithayđổicủamôitrườngkinhdoanh”.NguồnlựccủadoanhnghiệpcóthểtrởthànhnănglựcđộngvàtạoraLTCTlànhữngnguồnlựcthỏamãn:cógiátrị,quýh i ếm,khóthaythếvàkhóbịbắtchước(Eisenhardt& Martin,2000).Chođếnnay,cón h i ềunghiêncứuxemxétảnhhưởngcủanănglựcđộnglênhiệuquảhoạtđộngkinhdoanhcũngnhưLTCTcủadoanhnghiệp.

1.2.2.1 Nănglựcsángtạo

Khảnăngsángtạocóảnhhưởnglớntớisựtồntại,pháttriểncủamỗidoanhnghiệp.Khidoanhnghiệpnàocónănglựcsángtạotốthơndoanhnghiệpkhác,doanhnghiệpđósẽhoạtđộngtốthơn,tạoranhiềulợinhuậnhơnvàmangnhiềugiá

trịthịtrườngcũngnhưđượcđánhgiátíndụngtốthơn(Volberdavàcáccộngsự,2009).Đểpháttriểnnănglựcsángtạo,doanhnghiệpphụthuộcnhiềuvàokhảnăngkhaithác,vậndụngtrithứcbêntrongvàtrithứcbênngoàimộtcáchcóhiệuquả(Fabrizio,2009).DNVVNcầnnângcao

0 8 ; Teece, 2 0 0 7 ) D o a n h n gh i ệpcónăngl ựcthích n g h i càng c ao t h ì càngdễtạodựngLTCT

1.2.2.3 Nănglựctiếpthu

TheoZhou&Li,2010:“Nănglựctiếpthucủadoanhnghiệpcóthểxếpvàokhản ănghọctậpvàquảntrịtrithứccủadoanhnghiệpđóvàdođócácdoanhnghiệpvớin ănglựcnàysẽcókhảnănghaynănglựcđểnhậnbiết,pháttriểnvàsửdụngtrithứcb ê n ngoàitạoratrithứcmớicógiátrị”

Nănglựctiếpthucóảnhhưởnglớnđếnviệcápdụngcáctrithứcbênngoàiđểđổimớic h

i ếnl ượckinhdoanhc ủad o a n h n g h i ệpthôngquaq u á t r ì n h h ọct ập.Nhưv ậy,cảtrithứcbêntrongvàbênngoàiđềuquantrọngđốivớinănglựctiếpthu.Doanh

1.2.2.4 Nănglựckếtnối

“Nănglựckếtnốilàkhảnăngcủadoanhnghiệpđểtạoravàsửdụngcácmốiq u a n hệgiữacáctổchứcđểcóđượccácnguồnlựckhácnhau”,địnhnghĩabởiWalterv à cáccộngsự,2006.Nănglựckếtnốilàkhảnăngdoanhnghiệpđạtđượclợithếcaoh ơntrongcácmốiquanhệvớicáctổchứckhác,từđóthiếtlậpcácmốiquanhệcólợit r o n g quátrìnhhoạtđộngkinhdoanhcủamình.Vi ệcxâydựngmộtmạnglướiliêntổchứcvớicácmốiquanhệhợptácvớicácnhàcungcấp,đốitác,kháchhàng,nhàphânp h ối,…

haylàmộtsốdoanhnghiệpcạnhtranhnhấtđịnhsẽgópphầntạodựngLTCT.C h í n h n ănglựckếtnốisẽlàn g u ồnl ựcquantrọngg i ú p chod o a n h n g h i ệpđ ạ tđ ư ợ cđ iềunàytrongmôitrườngluônluônbiếnđộng

1.2.2.5 Nănglựcnhậnthức

“Nănglựcnhậnthứctrongnhữngnguồnlựcchínhcủalợithếcạnhtranh,làkhản ăngcủadoanh nghiệphiểubiếtmộtcáchrõràng,nhanhchóngvàkịpthờinhấtcác đốithủcạnhtranh,k h á c h hàngvà môitrườngkinhdoanh”, th eo cá c kháin i ệmđượcp h á t biểubởiMorganvàcáccộngsự,2009.Khảnăngcủadoanhnghiệptìmhiểu,thut h ậpthôngtintừthịtrường,nhậnthứcthayđổicủathịtrườngđểđưaracáchànhđộngphùh ợplànănglựcnhậnthức( L i n

d b l o & e t c , 2 0 0 8 ) L i n d b l o & e t c , 2 0 0 8 c ũngđưaran h ậnđịnh“nănglựcnhậnthứcchophépcácDNVVNthuthậpthôngtinthịtrườngcóg i á t r ịv à g i ảit h í c h cáct h ô n g t i n đ ể

gl ựctíchhợpcòncóthểđồngbộhóatrithứctrongquákhứvớinhữngnănglựchiệncócủadoanhnghiệp.Chínhvìvậy,nănglựctíchhợpcótácđộngtíchcựcđếnLTCT

1.3 Quảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp

Sựpháttriểncủamộtdoanhnghiệpngoàicơsởvậtchất,vốnđầutư,…

cònphụthuộcvàomộtnhântốquantrọng,đólàtrithứccủamỗicánhânlàcánbộ,nhânviêncũngnhưtrithứccủatậpthể.Trithứcđượcxemlànhữngthôngtincóýnghĩavàhữuíchtrong mỗin gườilaođộng,t ro ng các quátrình hoạtđộng,tr on g c á c quyđị nhhayquytrìnhtácnghiệp…

củamỗidoanhnghiệp.Việcquảnlýtrithứcngàycàngtrởnênq u a n trọngchoviệcpháttriểnbềnvữngcủamộtdoanhnghiệp

1.3.1 Kháiniệmtrithức

Hiệnnay,cónhiềucôngtrìnhnghiên cứuđưarađịnhngh ĩavềtrithứcnhưngchưađ

ư ợ ct h ốngnhất.Trit h ứcđượcđ ị nhnghĩad ướin h i ềuhìnht h ứck h á c n h a u T r i thứccóthểđượcđịnhnghĩalàviệchiểuthôngquahọchỏivàtrảinghiệm,hoặccũngc ó t h ểđ ư ợ cxemnhưlàs ựt í c h l ũyt h ựct ế,q u y trìnhhaykhámp h á , họch ỏi.Tuyn h i ê n , trênt h ếg i ớicũngcónhiềucôngt r ì n h k h o a họcn g h i ê n cứuv ềv ấnđề nà y v à đưaranhữngđịnhnghĩariêng

TheotừđiểntiếngViệt:Trithứclànhữngsựhiểubiếtvềsựvậthiệntượngtựn h i ê n hoặcx ã h ội.T h e o từđ iểnO x f o r d E n g l i s h D i c t i o n a r y t h ì đ ị nhn g h ĩa:“ C h u y ê n m ô nhaykỹnăngcủamộtcá nhân đượchình thànhthông qua kinh nghi ệmhaygiáo d ục;baogồmcáctrithứcvềlýthuyếthaythựctiễnvềmộtđốitượng.Nhữnghiểubiếtv ềmộtlĩnhvựccụthểhaynhữngkiếnthứcchungbaogồmsựkiệnvàthôngtin”

Theo( N o n a k a & T a k e u c h i , 1 9 9 5 ) c h o r ằng:“ T r i t h ứclàq u á t r ì n h n ăngđ ộngc ủaconngườitrongviệcminhchứngcácniềmtincánhânvớinhững‘sựthật’”.Còn( D a v

e n p o r t &Prusak,1998),

(Davenport,1999)lạicóquanđiểm:“Trithứcđượcxemnhưlàthôngtinnằmtrongbộnãocủaconngười:làtậphợpcủakinhnghiệm,giátrị,ngữc ảnhc ủathôngt i n v à c á c k i ếnt h ứcchuyêns â u g i ú p chov i ệcđ ánhgiávàphốih ợpđểtạonêncáckinhnghiệmvàthôngtinmớibaogồmcảsựsosánh,kếtquả,liênh ệ,vàgiaotiếp”

Mộtcách tiếpc ậnkhácc ủa (Stenmark,2001),(Quigleyv à D e b o n s , 1 9 9 9 ) ,( H o l s a p p l e &Joshi,2000)địnhnghĩa:“Bộnãoconngườichuyểnđổithôngtinthành

c á c trithứccógiátrịkhinógiúpconngườihiểucáckháiniệmbằngcáchtrảlờichoc á ccâuhỏi:How(Nhưthếnào)?(Know-How),Why(Vìsao)?(Know-Why)”

Giữacáckháiniệmvềdữliệu,thôngtinvàtrithứccósựtươngđồngnhau,cầnp h â n biệtrõtừngkháiniệm:

Dữliệu(Data): làâmthanh, h ìn h ảnh,con s ố,chữvi ếtth u nhậnđượ ctừv i ệcq u a

n sáthayđolường

Thôngtin(Information):dữliệuđượcsắpxếpvàtổchứctheomộtmôthứccóý định,mụcđíchnhấtđịnh

Trithức(Knowledge):làphươngtiệngiúpchoviệcphântích/

hiểurõcácthôngtin,niềmtinvàtạoracơsởđểđưaracáchànhđộngcósuynghĩvàýnghĩanhấtđịnh

Trithứcđượcxemlàkhảnăngđểgiảithíchvàhànhđộngvềmộtvấnđềnàođó( S v e i b ynăm1997,1998).Thuậtngữtrithứcđượcsửdụngrộngrãitrongcáclĩnhvựck i n h tế,kỹthuậtvàxãhội,nhưngthườngkhámơhồtrongHTTTnóichungvàtronglĩnhv ựcq u ảnlýtrit hứcnóir i ê n g Cón h i ềuđịnhnghĩav ềtr i t h ứctừc á c nguồngốck h á c n ha u, m à k h ô n g c h ỉ

gi ữac á c m ô n khoah ọcquảnlýt r i th ức,màc ò n t r o n g c á c lĩnhvựccụthển h ưyt ế,xâyd ựng,công nghệ,…

(Lehner etal.1995,L e h n e r , Maier 1 9 9 7 ) Cácđịnhnghĩakhácnhaucủatrithứcdẫnđếnnhữngquanđiểmkhácnhauvềtrithứctổchức,doanhnghiệpvàtácđộngvàocáchthứcmàmộttổchứcxửlýtrithức( S c h n e i d e r 1996)

Tronglĩnhvựcquảntrịkinhdoanh,trithứccủacáctổchứcđượcsửdụngtheon h i ềucáchkhácnhauvớimộtloạtcácmốiquanhệvớicáckháiniệmkhác.Từđódẫnt ớinhiềutrườngpháikhácnhauđểsửdụngvàquảnlýtrithức,cụthể:

Trithứclàyếutốsảnxuất.Trithứccóthểđượcxemnhưlàmộtyếutốphivậtchất(Wittmann,1982)cùngvớisựsángtạo,nănglựcgiảiquyếtvấnđềcủamỗicánhâncũngnhưtoàndoanhnghiệphoặccácyếutốkháckhóđịnhlượng.Trithứcnhậnđượcs ựquantâmcaotrongdoanhnghiệpvìnólàcơs ởchocáchoạtđộng,việcraquyếtđịnhcủadoanhnghiệp.Dođó,trithứcthườngđượcxemlàcácyếutốsảnxuấtquantrọngmàphảiđượcxửlýphùhợp(Grant1996a,Grant1996b,1996aSpender),lànguồnlựcquantrọngcủaLTCTgópphầntạonênthànhcôngcủadoanhnghiệp

Trit h ứclàmộts ảnphẩm.Trit h ứck h ô n g chỉthamg i a vàoc á c h o ạtđ ộ ngtổchứcmàcũngc ó t h ểđ ư ợ cm u a b á n , traođ ổ i,c h u y ểng i a o r a b ê n n g o à i Vídụ,c á c doanhnghiệpdịchvụchuyên nghiệpbántrithứcmật,các d o a n h nghiệpdượcphẩmg i ữbằngsángchếvàcấpgiấyphépsảnxuấtthuốc, Trithứccũngcóthểlàmộtphầnc ủasảnphẩmthôngminh,sảnphẩmdựatrêntrithức(Davis/

Botkinnăm1994,165,G l a z e r 1999,Probstetal.1998,170)nêntrithứccóthểđượccoilàmộtsảnphẩmcót h ểmuabánđược

Trit h ứch ướngtớim ụcđ ích.Trit h ứcv à mốiq u a n h ệc ủan ó d ẫntớiv i ệcr a q u y ếtđịnhvàhànhđộngcủacánhân,tổchức(Wittmann1959) Mộtmặt,trithứclàc ơsởchohànhđộngcủatổchức.Mặtkhác,cáchoạtđộngcủatổchứctạoratrithứcvàả nhhưởngđếncáchoạtđộngtrongtươnglai.Mứcđộảnhhưởngcủatrithứclớnhơnn h i ềuảnhhưởngcủathôngtinvềquyếtđịnh,hànhđộngtrongcáctổchức(Mag1990,G e r s b a c h 1991).

Trithứclàtàisảncấuthànhtừmộtnềntảngvữngchắccủatổchức.Theoquanđ iểmdựat

r ê n t r i t h ức,mộtd o a n h n g h i ệp,tổchứcđ ãg ọiv ớic á c t h u ậtn g ữ:tổc h ứcthôngminh(Quinn1992,Schwaninger1998,1999,1999),tổchứctrithứcchuyênsâu( S t a r b u c k1992,Mahnke1997,Tuomi1999,Weggemann1999), tổchứchiểubiết(vídụ,C h o o

1 9 9 8 ) , tổchứcd ựatrênt r i t h ức(vídụ,W i l l k e 1 9 9 8 , 2 0 ) , trit h ứctổc h ức( S v e i b y 2 0

0 1 ) , c á c hệt h ốngtrit h ức( T s o u k a s 1 9 9 6 ) , tổchứch ọct ập( v í dụ,G a r v i n năm1993,80,Senge1990).Tấtcảnhữngkháiniệmđềucómộtđiểmchunglàtrongc á c tổchức,trithứcđượccoilàtàisảnquantrọngnhất

1.3.2 Phânloạitrithức

Hiệnnay,cónhiềukháiniệmvềtrithứcđượcphátbiểutheocáccáchphânloạik h á c nhau.Cómộtsốcáchphânloại:trithứccánhânvớitrithứcnhóm;trithứccôngv ớitrithứctư;trithứcẩnvớitrithứchiện;trithứcthànhphầnvớitrithứckếtcấu;trithứctườngthuậtvớitrithứcthủtụchoặcsựuyênthâm

1.3.2.1 Trithứccánhânvàtrithứcnhóm

Trit h ứcc á nhânđềcậpđ ế nn h ữngtrit h ứcd o c á n h â n l à m c h ủ.T h e o t r ườngp h á i

D e s c a r t e s , “ c á nhânlàk h ô n g g i a n lưug i ữv à v ậnd ụngh i ểub i ếtl ớnn h ất,n ếuk h ô n gnóilàduynhất”(Cook&Brown,1999).Ngoài trithứccánhânthìtrithứctậpt h ểhay“trithứcnhóm”đượchiểunhưthếnào.Nhiềunghiêncứuchorằngkháiniệmn à y khôngrõràngvàthậmchílàkhôngtồntại.Simon(1991,tr.125) chorằng“họchỏichỉdiễnratrongđầucáccánhân”.Grant(1996)cũngchorằngsựsángtạotrithứch o à n toànlàhoạtđộngcánhân.Ngượclại,m ộtsốnghiêncứucủaNelson &Winter,

( 1 9 8 2 ) , Kogut& Zander(1992)hayWeick&Roberts(1993)lạichorằngtrithứctậpt

h ểhaytrithứcnhómcótồntại.Trithứctậpthểlàloạitrithức“đượcchiasẻchung”t r o n g nhóm( C o o k & B r o w n , 1 9 9 9 ) Mỗic á n h â n t r o n g nhómc h ưah ẳnđềuh i ểuv à nắmrõmọitrithứcnhưngcáctrithứcthìđượccảtậpthểlĩnhhội

Nonaka&Takeuchi(1995)đãđưarakháiniệmvềtrithứcnhómlàtrithứctổchứcnhưsau:“khảnăngcủamộtdoanh nghiệptrongviệctạoratrithứcmới,chiasẻn ó trongtoànbộtổchức,vàđưatrithứcđóvàotrongsảnphẩm,dịchvụ,vàhệthống

củadoanhnghiệp”.Trithứccủatậpthểlànguyêntắc,điềulệhoạtđộng,quytrình,kỹn g h ệsảnxuấtvàcơsởdữliệuvềđốitác,kháchhàng(Kogut&Zander,1992).

Doanhnghiệpcầntạomôitrườngđểngườilaođộngpháttriểntrithứccánhânv à gópphầnxâydựngtrithứcchungchotậpthểnhằmtạodựngLTCT.Trongquátrìnhlàmviệc,trithứctrongmỗingườilaođộngcóthểđượcghinhậnthànhtrithứctậpthểv à ngượclại.Nóphụthuộcvàokhảnăngcủangườilaođộngtrongdoanhnghiệp,phụthuộcv à o v i ệck h u y ếnk h í c

h , t ạođ ộ ngl ựcchotrit h ứcđượcc h i a sẻt r o n g d o a n h n g h i ệp

1.3.2.2 Trithứccôngvàtrithứctư

Matusik&Hill(1998)đưaraphânloạitrithứctheohaihìnhthứctrithứccôngv à trithứctư.Trithứctưgồmcácquytrìnhhoạtđộngvàbíquyếtkinhdoanhcủamỗidoanhnghiệpvàchỉthuộcsởhữutrongmộtdoanhnghiệp.Trithứccônggồmcácquyđịnhchungđượcápdụngchotấtcảcácdoanhnghiệpnhưquyđịnhvềthuế,kiểmtoán,…

Mỗidoanhnghiệpsởhữuduynhấtmộttrithứctưvàcóthểsửdụngnguồnl ựcnàynhằmtạodựngnănglựccạnhtranh(Barney,1991).TrithứccôngkhôngthểtạoraLTCTvìbấtcứmộtdoanhnghiệpnàocũngcóthểs ởhữut r i thứccôngnày.Vấnđềlàdoanhnghiệpphảibiếtcáchứngdụngtrithứccông,trithứctưmộtcáchcóhiệuquảnếukhôngnókhôngnhữngkhôngtạor a LTCTm à cònlàmchodoanhnghiệpgặpbấtlợitrongmôitrườngcạnhtranh.Matusik&Hill(1998,tr 684)nhậnđịnhrằng“Việcứngdụngtrithứccôngliênquanđếnthônglệtốtnhấtcủangànhlàcầnthiếtđốivớisựsốngcòncủamộtdoanhnghiệptrongmộtmôitrườngcạnhtranhgaygắt,nhưngbảnthânnókhôngđảmbảotạoraLTCT.LTCTchỉcóđượckhidoanhnghiệptựpháttriểnđượcnhữngtrithứcriêngcócủamình”

1.3.2.3 Trithứchiệnvàtrithứcẩn

Trithứcẩnlàn h ữngkiếnthức,h i ểubiếtbêntrong mỗingười,ma ng tínhtr ựcg i á

c chứkhôngthểhiệnbằnglờivàkhôngthựcsựrõràng.Trithứcẩnphụthuộcvàomứcđộhiểubiếtcủamỗicánhânvàvàongữcảnhmàtrithứcđượcdiễnranênkhóđểc h í n h t h ứch o á v à c h

i a sẻc h o c ộngđ ồ ng( N o n a k a , 1 9 9 4 ) Trithứcẩ nc ó t h ểlàt r ựcg i á c , linhcảmchủquanhaysựhiểubiếtcủamỗicánhân

Trithứchiệnlàtrithứcđượcthểhiệnrõràng trêncác vậtthểm a n g tin, đượ cmãho

á thànhcáctàiliệuvàdễch ia sẻ,phổb i ếnthôngqua q uá trình traođổiở môit r ườngcôngcộng.Trongdoanhnghiệp,trithứchiệnđượchiểnthịtạicácquytrìnhthủt ục,cơchếchínhsách,điềulệhoạtđộng,vănbảnhướngdẫn,…Mặcdùlàhailoạitri

thứckhácnhaunhưngtrithứcẩnvàtrithứchiệnphụthuộclẫnnhauvàcũngkhôngcór a n h giớirõràngđểphânbiệtgiữahailoạitrithứcnày.

Trithứchiệnđượch i ểnthịrõràng,dễtruyềnđạtnênhaybịsaochép Ngượclại,B

a r n e y (1991)chor ằngtrithứcẩnkhóđ ư ợ cth ểhiệnrabê n ngoàinênđ ạ tđượctiêuchí“khóbắtchước”trongsốcácyêucầuđểtạoraLTCT

Bảng1.2.Phânloạitrithứcẩnvàtrithứchiện Trithứcẩn Trithứchiện

- Cơs ởdữliệu,báocáo củadoanhnghiệp

Cánhân -Tựđộng -Cóýthức

Tổchức -Tậphợp -Kháchquan

1.3.2.4 Trithứckếtcấuvàtrithứcthànhphần

Nguồn:Barney(1991)

Trongm ộtdoanhn g h i ệp,t r i thứct h à n h phầngồmtrit h ứcl i ê n quanđ ế nq u y trình

s ảnx u ấtkinhdoanh,q u y trìnhq u ảnlýc ơsởv ậtc h ất,t r a n g t h i ếtb ị,quytrìnhq u ảnlýbánhàng,…

Mỗimộtquytrìnhlàmộtphầntrongtrithứcchungtrongdoanhn g h i ệp.T h e o M a t u s

i k & H i l l ( 1 9 9 8 ) , trit h ứct h à n h phầnlàt r i t h ức“ b ộp h ận”c h ứk h ô n g phảilàtấtcảtrithứcchungcủadoanhnghiệp

Trithứckếtcấulàtrithứcchungcủadoanhnghiệp.Trithứcgồmcácquyđịnh,c ơchếđểsửdụngcácthànhphầnkhácnhaucủadoanhnghiệpmộtcáchcóhiệuquả.T h e o Henderson&Clark(1990), trithứcnàycótrong quytrìnhthủtụcđiềuphốivàx ửlýthôngt i n c ủadoanhn g h i ệp.Trithứckếtc ấuđ ư ợ cđ ánhg i á q u a n t r ọnghơntri

thứcthànhphầntrongtạodựngLTCTbềnvững(Matusik&Hill,1998).Dođó,doanhn g h

i ệpcầntạođiềukiệnthuậnlợiđểpháttriểncảhailoạitrithứcnhưngcósựưutiênđ ể pháttriểntrithứckếtcấu

1.3.2.5 Trithứcthủtục,trithứctườngthuậtvàsựuyênbác

Anderson(1983)đãđưaraphươngánphânbiệtgiữatrithứcthủtụcvàtrithứctườngthuậtquanghiêncứuvềbiếtcáigìvớibiếtnhưthếnào.Gorman(2002)đãbổs u n g kháiniệmvềsựuyênbác

Trithứct ườngt h u ật( k n o w - w h a t ) làtrithứcmôtảcácsựv ật,

hiệnt ượng( A n d e r s o n , 1 9 8 1 ) T r i t h ứct ườngt h u ậtcót h ểđ ư ợ cm ã hoáv à c h i a s

ẻt r ê n c á c v ậtm a n g tin(Garud,1997).Mỗicánhâncóthểlĩnhhộitrithứcnàyquaquátrìnhhọctập( A n d e r s o n & Finkelstein,1996)

“Trithứcthủtục(know-how)làtrithứcvềgiảiphápthựchiệnmộtcôngviệch a y cáchthứcgiảiquyếtvấnđề.Trithứcthủtụcmangtínhkỹnăng,kinhnghiệmcủam ỗicánhânhaytổchức”(Anderson,1981)

Sựuyênbác(know-why)làtrithứccókhảnănglýgiảivìsaomộtsựviệcnàođ óxảyrahayvìsaovấnđềđóđượchoặckhôngđượcthựchiện.Uyênbáclàsựhiểub i ếtvềc á c ng uy ên lýtrongmỗisựvật,h i ệntượngn à o đó( G a r u d , 1 9 9 7 ) Đólàkhản ăngnêunhữngthắcmắc,câuhỏivềnhữngvấnđềđangtồntạicóthểđưaranhữngc á c h thứcgiảiquyếtvấnđề(Gorman,2002)

Doanhnghiệpcầnđếncảbatrithứckểtrên.Doanhnghiệpcầntrangbịtrithứct h ủtụcđủl ớn,t í c h đ ư ợ csựuy ên bácđ ểc ó thểg i ảiquy ếtcác vấnđềs ảnx u ất,k i n h doanhhàngngàybằngtrithứctườngthuật

1.3.3 Trithứcdoanhnghiệp

Đặcđiểmq u a n t r ọngn h ấtc ủat ri th ứclàđ ư ợ ct ạoratừn hữnghoạtđộngcủac o n người.Vìvậy,trithứcmangtínhchủquan,tínhquátrình,tínhthẩmmỹvàđượctạor a t r o n g t hựchành.Đểh i ểuv i ệcquảntrịdựat r ê n trit h ức,c ầnm ộtlýt h u y ếtv ềdoanhn g h i ệpd ựat r ê n q

u a n đ iểmtrit h ức.Lýt h u y ếtn à y ngượcv ớinh ữnglýt h u y ếtq u ảntrịtruyềnthốngchorằngdoanhnghiệplàmộtchủthểđộclập,khôngphụthuộcv à trongđóyếutốchủquanconngườicầnphảiloạitrừrakhỏiphântích.Quanđiểmxemt r i t h ứclàh à n h đ ộ ngc h ủq u a n , m a

n g tínhq u á t r ì n h , tínht h ẩmmỹt r o n g t h ựch à n h chothấycáchtrithứcliêntụcđượctạorađểthayđổidoanhnghiệp

Kháiniệmtrithứcthựctiễnđượchiểuchunglàkhảnăngđưaraquyếtđịnhvàh à n h độngt h í c h h ợpn h ấtt r o n g mộttìnhhuốngc ụt h ển h ằmp h ụcv ụl ợiíchchung.T h e o Trithứcthựctiễnxétđếnnhữngtình huốngtheobốicảnh,nhắmvàonhữngchit i ết,vàthayđổimụctiêutrongquátrìnhkhicầnthiết(Eisner,2002).Trithứcthựctiễnđ ề cậpđếngiátrị.Nóvượtlêntrêntrithứcphântích,khoahọcvàtrithứckỹthuậthayb í quyếtvàliênquantớinhữngđánhgiávàquyếtđịnhđượcthựchiệntheocáchcủam ộttácnhânxãhộicóđạođức(Flyvbjerg,2001).Nóicáchkhác,nólàtrithứcẩnchấtlượngc a o c ó đ ư ợ ctừk i n h n g h i ệmt h ựchành,c h o phépc o n n g ườic ó n h ữngq u y ếtđ ị nhchínchắnvàcóhànhđộngthíchhợpkịpthờichomỗitìnhhuống,dướisựdẫndắtc ủagiátrịvàđạođức.Trithứcthựctiễncóđượctừsựcốgắng,nỗlựchoànthiệntayn g h ềcủaconngười,khiếnconngườitrởthànhmộtnghệnhân(MarIntyre,1984).

Kháin i ệmt r i t h ứcd o a n h n g h i ệpc h í n h làkhản ăngt h ựch à n h , v ậnd ụngk i ếnthứcđ ể đưar a n h ữngđ ánhg i á cóg i á trịt r o n g m ỗit ì n h h u ốngcụt h ểc ủad o a n h n g

h i ệp.Khản ăngn à y làm ộth à n h độngq u a n t r ọngc ủat r i t h ứcdoanhn g h i ệpt r o n g v i ệcnắmbắtchânlý.Trithứcdoanhnghiệpmangnhữngđặctínhcơbản:sựtừngtrải,sựkhônngoanvàsựhợplývớithựctiễn

1.3.4 Quảnlýtrithứctrongdoanhnghiệp

Quảnlýtrithứcvẫnlàmộtlĩnhvựcmớimẻvớibảnchấtđangànhvàcónhiềuk h á i niệmkhácnhauvềthuậtngữnày.Nhiềutrườngpháivàcáchtiếpcậnkhácnhauđ ư ợ ctiếnhànhnghiêncứugópphầnpháttriểnquảnlýtrithứcnhưngđôikhicũngdẫnđ ế nv i ệcn h ầml ẫnđáng

k ểt r o n g q u á trìnhn g h i ê n c ứu.Nhiềunhàn g h i ê n cứuđ ãc ó n h ữngc á c h t i ếpc ậnk h á c n

h a u v à t ạor a h a i đ ị nhh ướngk h á c b i ệt:đ ị nhh ướngc o n n g ườivàđ ị nhhướngc ô n g n g

h ệt h ô n g t i n H a i đ ị nhh ướngn à y vềc ơb ảnp h ảná n h n g u ồng ốccủaphươngp h á p t i ế

pc ận,hoặcn g h i ê n c ứuv ềc o n n g ười,tổc h ứch o ặcn g h i ê n cứuvềHTTTquảnlý,khoahọcmáytínhhaytrítuệnhântạo.Cũngcónhữngđ ị nhnghĩakháiquáthóacảhaihướngtiếpcậnnày,t u y nhiên phươngpháp tiếpcậnt o à n d i ệnnhấttậpt r u n g v à o đ ị nhh ướngc o n n

g ườiv à đ ề c ậpđ ế nc ô n g n g h ệlàmộtt r o n g nhữngyếutốhỗtrợ.Hình1.4chothấyhaimặtcủaquảnlýtrithứcvàmộtsốvíd ụmộtsốvấnđềliênquantrongcáchtiếpcậntổngthể:

Hình1.4.Cácvấnđềliênquantớiquảnlýtrithức

Nguồn:Tácgiảtổnghợp 1.4.4.1.Phânloạicáctrườngpháiquảnlýtrithức

Đểc ó đ ư ợ ck h á i niệmt o à n d i ệnv ềq u ảnlýt r i thứclàmcơs ởnghiêncứuv à p h á t triểnHTQLTT,l u ậnánnghiên cứutừn h ữngkhía cạnhnhỏh ơncủaquảnlýtrithứcnhưsau:

Từtổchứchọctậpđếnquảnlýtrithức

Quảnlýtrithứclàkếhoạchthựchiệncủaviệctổchứchọctập,tổchứclưugiữc á c điềukhoảnquảnlývàtíchhợpvớicáckháiniệmquảnlýnhưquảntrịchiếnlượcl ã n h đạo,quảnlýtiếntrình,quảnlýnhânsự,quảnlýthôngtin(Baitsch,2000).Quảnlýtậpt r u n g cũngk h u yếnk h í c h c á c địnhhướngthiếtk ếchov i ệcx ửlýtrit h ức,k h ản ănghaynănglựctrênmộtchiếnlượclãnhđạo,mứcđộrộngcủatổchức.Cuốicùng,c ốtlõicủaquảnlýtrithứclàviệcsửdụngcôngnghệthôngtin,truyềnthônghiệnđạinhưmộtkhảnăng,mộtchấtxúctácchocáccôngcụcủatổchứcthựchiệnđểcảithiệnc á c h t h ứctổchứcx ửlýt r i t h ức( D a v e n p o r t v à c t g , 1 9

9 8 ) Điềun à y c h o t h ấysựk ì v ọngrằngquảnlýtrithứcsảnxuấtranhucầu,cảitiếnquảnlýtrongviệcxửlýcáctrit h ức.Đâylàcáchgiảithíchcủacácnhàquảnlýtrithứcngàynay,mặcdùquảnlýtrithứcđãđượcbiếtđếntừlâunhưnggầnđâymớithựcsựđượcchútrọng

Từdữliệuđếnquảnlýtrithức

Nhiềunghiêncứuđãđưarakếtquảsosánhquảnlýtrithứcvớiquảnlýdữliệuv à quảnlýthôngtin:Kleinhans 1989,26f,Lehner2000,Levitan 1982,Kr cm ar 2003