Hoàn thiện thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự trong quá trình cải cách tư pháp hiện nay

Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật tố tụng hình sự 46 Việt Nam về thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự Ch•ơng 2: Thực tiễn áp dụng các quy thủ tục tố tụng t

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN HỮU TUẤN

HOÀN THIỆN THỦ TỤC TỐ TỤNG TẠI PHIÊN TÒA SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ TRONG QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH TƯ PHÁP HIỆN NAY

Chuyên ngành : Luật hình sự

Mã số : 60 38 40

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2009

Công trình được hoàn thành tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Hồng Hải

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn, họp tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Vào hồi giờ , ngày tháng năm 2009.

Có thể tìm hiểu luận văn tại Trung tâm tư liệu - Thư viện Đại học Quốc gia Hà Nội Trung tâm tư liệu - Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

môc lôc cña luËn v¨n

tụng tại phiên tòa sơ thẩm hình sự1.1 Quy định chung về thủ tục tại phiên tòa hình sự 61.1.1 Khái niệm về thủ tục tại phiên tòa hình sự 6

1.1.2.Các nguyên tắc chung khi xét xử vụ án hình sự 9

1.2 Quy định về thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm hình sự 19

1.2.1.Vị trí, vai trò của thủ tục phiên tòa sơ thẩm hình sự 19

1.2.2.Thủ tục bắt đầu phiên tòa 23

1.2.3.Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa 26

1.2.4.Thủ tục tranh luận tại phiên tòa 30

1.2.5.Thủ tục nghị án và tuyên án 39

1.2.6.Thủ tục giải quyết đối với ng•ời vi phạm trật tự phiên tòa 40

1.3 Thủ tục phiên tòa hình sự sơ thẩm ở một số n•ớc trên thế

giới 41

1.3.1.Thủ tục tố tụng tại phiên tòa hình sự của Tòa án Hoa Kỳ 41

1.3.2.Thủ tục tố tụng tại phiên tòa hình sự của Tòa án Pháp 43

1.3.3.Thủ tục tố tụng tại Tòa án của Liên bang Nga 44

1.4 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật tố

tụng hình sự

46 Việt Nam về thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ

án hình sự Ch•ơng 2: Thực tiễn áp dụng các quy

thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm hình sự

2.1 Thực trạng áp dụng các quy định về thủ tục tố tụng tại

phiên tòa

51 sơ thẩm hình sự

2.1.1 Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân ch•a đ•ợc thực sự

độc lập khi

53 xét xử

2.1.2 Vẫn còn tình trạng oan sai trong xét xử sơ thẩm 55 2.1.3 Vi phạm các quy định của pháp luật về thủ tục tố tụng tại

2.2 Nguyên nhân của những hạn chế 72 2.2.1 Nguyên nhân khách quan 72 2.2.2 Nguyên nhân chủ quan 74

Ch•ơng 3: Một số kiến nghị nhằm nâng cao chất 76

l•ợng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự 3.1 Những quan điểm cơ bản của Đảng và Nhà n•ớc về

cải cách t•

76 pháp và việc hoàn thiện các quy định về thủ tục phiên tòa sơ

thẩm hình sự

3.2 Những kiến nghị về việc hoàn thiện các quy định

của pháp luật

78 về thủ tục phiên tòa sơ thẩm hình sự nhằm đáp ứng yêu cầu về

cải cách t• pháp hiện nay

3.2.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về thủ tục

tố tụng tại

78 phiên tòa hình sự sơ thẩm

3.2.2 Hoàn thiện các quy định để đảm bảo quyền bào

chữa của bị can,

87 bị cáo, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của

1 Tính cấp thiết

của đề tài

mở đầuXét xử các vụ án hình sự là một giai

đoạn quan trọng trong quá trình giảiquyết một vụ án hình sự Chỉ có Tòa

án mới có quyền kết tội và quyết địnhhình phạt đối với một ng•ời nh•ng hoạt

động này phải tuân theo những quy

định của Bộ luật Tố tụng hình sự(BLTTHS) hình sự thông qua việc xét

xử tại phiên tòa Tại đây, Hội đồngxét xử (HĐXX) trực tiếp xác địnhnhững tình tiết của vụ án bằng cáchhỏi và nghe ý kiến bị cáo, ng•ời bị hại,nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự,ng•ời có quyền lợi nghĩa vụ liên quan

đến vụ án, ng•ời làm chứng, ng•ời giám

định, xem xét vật chứng và nghe ýkiến của Kiểm sát viên, ng•ời bàochữa, ng•ời bảo vệ quyền lợi của

đ•ơng sự để đ•a ra phán quyết vềviệc bị cáo có phạm tội hay không,hình phạt và các biện pháp t• phápkhác cũng nh• các vấn đề khác của vụ

định về thủ tục tố tụng tại phiên tòa

đóng một vai trò rất quan trọng Ngoài

ra, việc tuân thủ này còn góp phầngiáo dục công dân trong việc tuân thủpháp luật, góp phần vào công tác đấutranh phòng, chống tội phạm nói chung

ở phiên tòa sơ thẩm, việc tuân thủ thủtục phiên tòa càng có ý nghĩa quantrọng vì đây là giai đoạn xét xử đầutiên, có ý nghĩa quyết định vì có thể

vụ án sẽ không tiếp diễn ở giai đoạnphúc thẩm nữa hoặc nếu có thì cũngchỉ xem xét ở nội dung có kháng cáo,kháng nghị

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhânkhách quan, chủ quan, hiện t•ợng viphạm các quy định về thủ tục xét xử

trị ra đời có nội dung

nhấn mạnh yếu tố tranh

tụng trong quá trình

mới thì việc tuân thủ

các thủ tục tại phiên tòa

còn xuất hiện nhiều

điểm ch•a hợp lý, ch•a

điểm bất hợp lý so với thực tế, từ đó,

đề xuất những giải pháp nhằm nângcao hiệu quả việc áp dụng các quy địnhcủa BLTTHS và hoàn thiện các quy định

về thủ tục phiên tòa sơ thẩm, tác giảchọn đề tài: "Hoàn thiện thủ tục tốtụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình

sự trong quá trình cải cách t• pháp hiệnnay" làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Nghiên cứu đề tài này, tác giả h•ớng

tới mục đích làm rõ thêm cơ sở lý luận

và thực tiễn, bản chất, nội dung của thủtục xét xử tại phiên tòa sơ thẩm vụ ánhình sự, chỉ ra những bất cập còn tồntại trong việc áp dụng quy định củaBLTTHS về thủ tục phiên tòa

sơ thẩm cũng nh• những bất hợp lý của các quy định hiện tại, thôngqua đó đề xuất những giải pháp thiết thực, đ•a ra những kiếnnghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng các quy

định của BLTTHS về thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm vụ ánhình sự, h•ớng tới xây dựng một phiên tòa hình sự thực sự côngbằng, dân chủ góp phần thực hiện quá trình cải cách t• pháp

Để đạt đ•ợc mục đích nghiên cứu trên, nhiệm vụ của luận văn

đ•ợc đặt ra là:

1- Nghiên cứu cơ sở lý luận của thủ tục phiên tòa sơ thẩm vụ án hình

sự, trong đó có đề cập tới quy định về phiên tòa hình sự nóichung và phiên tòa sơ thẩm hình sự nói riêng

2- Phân tích, đánh giá thực trạng áp dụng các quy định của BLTTHS

ở Việt Nam những năm gần đây, qua đó rút ra những mặt tíchcực cũng nh• những tồn tại, hạn chế trong hoạt động này, lý giảinhững nguyên nhân dẫn đến tồn tại trên

3- Trên cơ sở kết quả nghiên cứu và những đánh giá về thực trạng cácphiên tòa sơ thẩm hình sự hiện nay, luận văn nêu ra các giải phápnâng cao hiệu quả áp dụng các quy định về thủ tục phiên tòahình sự sơ thẩm, kiến nghị để hoàn thiện các quy định trongBLTTHS trong hoạt động này tr•ớc yêu cầu cải cách t• pháp

3 Phạm vi nghiên cứu

Thủ tục tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự là vấn đề lớn tronghoạt động tố tụng, có nhiều nội dung thể hiện ở các giai đoạn cụthể nh•: Bắt đầu phiên tòa, xét hỏi, tranh luận, nghị án và tuyên

án nên trong phạm vi của một luận văn thạc sĩ không thể xem xét

và giải quyết một cách cụ thể hết mọi vấn đề mà chỉ tập trungnghiên cứu các quy

định trong BLTTHS năm 2003 về thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơthẩm và thực tiễn áp thi hành các quy định này, chỉ ra v•ớngmắc và đ•a ra kiến nghị nhằm nâng cao chất l•ợng xét xử tạiphiên tòa sơ thẩm hình sự Qua luận văn, tác giả cũng muốn gópphần hoàn thiện các quy định về thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơthẩm vụ án hình sự trong quá trình cải cách t• pháp ở n•ớc ta hiệnnay

4 Ph•ơng pháp nghiên cứu của đề tài

Để hoàn thành luận văn, tác giả đã dựa trên cơ sở ph•ơng phápluận của chủ nghĩa Mác - Lênin (chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử), t• t•ởng Hồ Chí Minh, các quan điểmcủa Đảng và Nhà n•ớc ta về pháp luật, về cải cách t• pháp

Đồng thời, luận văn sử dụng một số ph•ơng pháp nghiên cứu cụthể sau: Ph•ơng pháp phân tích, tổng hợp; ph•ơng pháp thống kê,

so sánh; ph•ơng pháp lịch sử; ph•ơng pháp khảo sát thực tiễn tạinhững phiên sơ thẩm vụ án hình sự

5 Những điểm mới của luận văn

Là công trình đề cập tới thủ tục tại phiên tòa sơ thẩm vụ ánhình sự, luận văn có những điểm mới sau:

1- Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về thủ tục phiên tòa sơ thẩm hình sự,góp phần nâng cao nhận thức về nội dung, bản chất của hoạt

động của Tòa án khi xét xử sơ thẩm vụ

4- Đề xuất một số kiến nghị để sửa đổi, bổ sung các quy định củaluật tố tụng hình sự năm 2003 về thủ tục phiên tòa sơ thẩm nhằm

đổi mới phiên tòa hình sự sơ thẩm, đáp ứng yêu cầu cải cách t•pháp của Đảng và Nhà n•ớc ta hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,nội dung của luận văn gồm 3 ch•ơng:

Ch•ơng 1: Một số vấn đề lý luận về thủ tục tố tụng tại phiên tòa

sơ thẩm hình sự

Ch•ơng 2: Thực tiễn áp dụng các quy định về thủ tục tố tụng tại

phiên tòa sơ thẩm hình sự

Ch•ơng 3: Một số kiến nghị, đề xuất nhằm hoàn thiện thủ tục

tố tụng và nâng cao chất l•ợng tại phiên tòa sơ thẩm vụ án hình sự

Ch•ơng 1

Một số vấn đề lý luận về thủ tục tố tụng tại

phiên tòa sơ thẩm hình sự

1.1 Quy định chung về thủ tục tại phiên tòa hình sự

1.1.1 Khái niệm về thủ tục tại phiên tòa hình sự

Trong tố tụng hình sự, hoạt động xét xử là đặc biệt quantrọng, biểu hiện tập trung cao nhất của cả quá trình giải quyết vụ

án hình sự Qua hoạt động xét xử, Tòa án mới có thể ra đ•ợc bản

án phán quyết về một vụ án và bị cáo có tội hay không có tội…

Chỉ có qua hoạt động xét xử công khai của tòa án, mọi hoạt

động của Cơ quan

điều tra, Viện kiểm sát và Tòa án đều đ•ợc thể hiện một cách

toàn diện, đầy đủ Tại

đây, những ng•ời tham gia tố tụng đ•ợc công khai tranh tụng,

đ•a ra lý lẽ để bảo vệ mình hoặc bác bỏ lý lẽ của ng•ời khác

Có thể khẳng định, xét xử sơ thẩm là trung tâm của tố tụnghình sự Vai trò, tầm quan trọng, tính thiêng liêng, tối thợng… củabản án nói chung và bản án sơ thẩm nói riêng sẽ chỉ đ•ợc đảmbảo khi hoạt động xét xử phải tuân thủ đúng những thủ tục cụthể tại phiên tòa xét xử

1.1.2 Các nguyên tắc chung khi xét xử vụ án hình sự

Phiên tòa hình sự phải tuân theo những nguyên tắc mà BLTTHSquy định, trong đó có các "nguyên tắc cơ bản" liên quan đến quátrình xét xử tại Tòa án, đ•ợc quy định tại ch•ơng II BLTTHS năm

2003 nh•: Bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong tố tụng hìnhsự; tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân; bảo đảmquyền bình đẳng của mọi công dân tr•ớc pháp luật; tôn trọng vàbảo vệ các quyền cơ bản của công dân; không ai bị coi là có tộikhi ch•a có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật; xác

định sự thật của vụ án; bảo đảm quyền bào chữa của ng•ời bịtạm giữ, bị can, bị cáo; bảo đảm sự vô t• của những ng•ời tiếnhành tố tụng hoặc tham gia tố tụng; thực hiện chế độ xét xử có

Hội thẩm nhân tham gia; thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập

và chỉ tuân theo pháp luật; Tòa án xét xử tập thể; xét xử côngkhai; bảo đảm quyền bình đẳng tr•ớc Tòa án; thực hiện chế độhai cấp xét xử; bảo đảm hiệu lực của bản án và quyết định củaTòa án; thực hiện quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo phápluật trong tố tụng hình sự; tiếng nói và chữ viết dùng trong tố tụnghình sự…

Trong phạm vi này, chúng tôi chỉ đề cập đến một số nguyêntắc cơ bản, có tính đặc tr•ng của phiên tòa sơ thẩm xét xử vụ ánhình sự:

Nguyên tắc thực hiện chế độ xét xử có hội thẩm tham gia (Điều

15 BLTTHS).

Khi xét xử tại phiên tòa, bên cạnh thẩm phán, thực hiện nhiệm vụ xét xử vụ án còn

có hội thẩm nhân dân hoặc hội thẩm quân nhân Hội thẩmnhân dân, hội thẩm quân nhân là ng•ời đ•ợc bầu hoặc cử thamgia xét xử và có ngang quyền với thẩm phán.

Nguyên tắc Thẩm phán và Hội thẩm xét xử độc lập và chỉ tuân theo pháp luật (Điều 16 BLTTHS)

Khi xét xử các vụ án hình sự, không một ai, một cơ quan nào

có quyền can thiệp, yêu cầu HĐXX phải làm trái các quy định củapháp luật

Nguyên tắc Tòa án xét xử tập thể và quyết định theo đa số (Điều

Nguyên tắc xét xử công khai (Điều 18 BLTTHS)

Nguyên tắc này nhằm bảo đảm cho nhân dân tham gia vàoviệc kiểm tra, giám sát hoạt động của cơ quan xét xử, nâng caotrách nhiệm của Tòa án tr•ớc nhân dân

Nguyên tắc bảo đảm quyền bình đẳng tr•ớc Tòa án (Điều 19).

Tại phiên tòa, kiểm sát viên, bị cáo, ng•ời bào chữa, ng•ời bị hại,nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, ng•ời có quyền lợi, nghĩa

vụ liên quan đến vụ án, ng•ời đại diện hợp pháp của họ, ng•ời bảo

vệ quyền lợi của đ•ơng sự đều có quyền bình đẳng trong việc

đ•a ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, đ•a ra yêu cầu và tranh luận dânchủ tr•ớc Tòa án

Nguyên tắc bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo (Điều 11)

Tại phiên tòa, bị cáo đ•ợc sử dụng tất cả các biện pháp màpháp luật quy định nhằm đ•a ra các chứng cứ để bảo vệ quyền

và lợi ích hợp pháp của mình hoặc bị cáo có thể nhờ ng•ời khácbào chữa cho mình Trong một số tr•ờng hợp nhất định, mặc dù

bị cáo không tự bào chữa và cũng không nhờ ng•ời khác bào chữathì Tòa án phải chỉ

định ng•ời bào chữa cho bị cáo

Ngoài những nguyên tắc cơ bản đ•ợc quy định tại Ch•ơng II,BLTTHS, còn một số nguyên tắc hết sức quan trọng đ•ợc quy

định tại ch•ơng XVIII, BLTTHS năm 2003 "Quy định chung về thủtục tố tụng phiên tòa" Chính vậy, khi xét xử sơ thẩm cũng phảituân thủ triệt để những nguyên tắc này, gồm:

Nguyên tắc xét xử trực tiếp (Điều 184 BLTTHS): Tòa án phải

trực tiếp xác định những tình tiết của vụ án bằng cách hỏi vànghe ý kiến của bị cáo, ng•ời bị hại, nguyên

đơn dân sự, bị đơn dân sự, ng•ời có quyền lợi nghĩa vụ liên quan

đến vụ án hoặc ng•ời

đại diện hợp pháp của họ, ng•ời làm chứng, ng•ời giám định; xemxét vật chứng và nghe ý kiến của Kiểm sát viên, ng•ời bào chữa,ng•ời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của

đ•ơng sự

Nguyên tắc xét xử bằng lời nói (Điều 184 BLTTHS): HĐXX hỏi

những ng•ời tham gia tố tụng về mọi tình tiết của vụ án Nhữngng•ời tham gia phiên tòa cũng có nghĩa vụ trả lời các câu hỏi củaHĐXX Trong tr•ờng hợp một ng•ời cần xét hỏi tại phiên tòa nh•ng lạivắng mặt thì HĐXX phải công bố lời khai của họ trong hồ sơ vụ án

Nguyên tắc xét xử liên tục (Điều 184 BLTTHS): Khi đã xét xử

một vụ án, tòa án phải xét xử liên tục từ khi tiến hành thủ tục bắt

đầu phiên tòa cho đến khi tuyên án, trừ thời gian nghỉ cần thiếtnh• nghỉ giải lao, nghỉ tr•a, nghỉ hết ngày làm việc

1.2 Quy định về thủ tục tố tụng tại phiên tòa sơ thẩm hình sự

1.2.1 Vị trí, vai trò của thủ tục phiên tòa sơ thẩm hình sự

Việc ra bản án đòi hỏi phải trải qua quá trình xét xử, tr•ớc tiên làxét xử sơ thẩm -

nơi tòa án lần đầu tiên điều tra, xem xét một cách khách quan,toàn diện và công khai

đối với tất cả chứng cứ tài liệu, những ng•ời tham gia tố tụng đ•ợctranh luận, đối đáp với nhau tr•ớc Tòa, đ•ợc đ•a ra quan điểmcủa mình cũng nh• bác bỏ quan điểm của những ng•ời tham gia

tố tụng khác Trên cơ sở đó, Tòa án đ•a ra những quyết địnhgiải quyết vụ án

1.2.2 Thủ tục bắt đầu phiên tòa

Chủ tọa phiên tòa tiến hành kiểm tra căn c•ớc của bị cáo, bị hại,nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, ng•ời có quyền lợi nghĩa

vụ liên quan, ng•ời làm chứng và những ngời khác mà tòa đã triệutập và có mặt tại phiên tòa…và phổ biến, giải thích quyền vànghĩa vụ của họ tại phiên tòa

Chủ tọa phiên tòa giới thiệu thành phần Hội đồng xét xử, đạidiện Viện kiểm sát, Th• ký tòa án và hỏi xem có đề ai nghị thay

đổi Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, Kiểm sát viên, Th• ký tòa án,ng•ời giám định, ng•ời phiên dịch hay không

Phần thủ tục bắt đầu phiên tòa kết thúc khi chủ tọa phiên tòahỏi Kiểm sát viên và những ng•ời tiến hành tố tụng xem có đềnghị hoãn phiên tòa hay không (nếu có ng•ời tham gia tố tụngvắng mặt); có cần triệu tập thêm ng•ời làm chứng hoặc đ•athêm tài liệu, vật chứng ra xem xét hay không

1.2.3 Thủ tục xét hỏi tại phiên tòa

Thủ tục xét hỏi bắt đầu bằng việc Kiểm sát viên đọc bản cáotrạng và trình bày ý kiến bổ sung (nếu có) Chuyển sang phầnxét hỏi, Hội đồng xét xử phải xác định đầy

đủ các tình tiết về từng việc và về từng tội của vụ án theo thứ tự

xét hỏi hợp lý Khi xét hỏi, chủ tọa phiên tòa hỏi tr•ớc rồi đến các

Hội thẩm nhân dân, sau đó đến Kiểm sát viên, ng•ời bào chữa,

ng•ời bảo vệ quyền lợi của đ•ơng sự.

Tr•ớc khi hỏi bị cáo, chủ tọa phiên tòa phải để bị cáo trình bày

ý kiến về bản cáo trạng và những tình tiết của vụ án Sau đó,HĐXX sẽ hỏi thêm về nội dung chi tiết, những điểm bị cáo trìnhbày ch•a đầy đủ hoặc còn mâu thuẫn

Khi hỏi ng•ời làm chứng, HĐXX phải hỏi riêng từng ng•ời và phảihỏi rõ quan hệ giữa họ với bị cáo và các đ•ơng sự trong vụ án

Đối với ng•ời giám định, HĐXX đề nghị ng•ời giám định trìnhbày kết luận của mình và giải thích về vấn đề đ•ợc giám định.Ngoài việc xét hỏi bị cáo và những ng•ời tham gia tố tụngkhác, Hội đồng xét xử có thể kết hợp xem xét những vật chứng

có liên quan đến vụ án, công bố tài liệu có liên quan, lời khai tạiCơ quan điều tra hoặc có thể cùng với Kiểm sát viên và nhữngng•ời tham gia tố tụng đến nơi đã xảy ra tội phạm hoặc những

địa điểm khác có liên quan đến vụ án

1.2.4 Thủ tục tranh luận tại phiên tòa

Mở đầu phần tranh luận là việc Kiểm sát viên trình bày bảnluận tội để đề nghị HĐXX quyết định bị cáo có phạm tội haykhông? giải quyết về hình sự và giải quyết việc bồi th•ờng (nếucó) nh• thế nào?

Ngay sau phần luận tội của Kiểm sát viên thì bị cáo đ•ợctrình bày lời bào chữa, nếu bị cáo có ng•ời bào chữa thì ng•ờinày trình bày lời bào chữa tr•ớc và bị cáo trình bày ý kiến bổsung

Sau đó, chủ tọa phiên tòa mời ng•ời bảo vệ quyền lợi của đ•ơng

sự trình bày ý kiến bảo vệ quyền lợi cho đ•ơng sự mà mìnhnhận bảo vệ, sau đó đ•ơng sự trình bày ý kiến bổ sung

Sau đó, chủ tọa phiên tòa điều khiển việc đối đáp giữanhững ng•ời tranh luận Bị cáo, ng•ời bào chữa và những ng•ờitham gia tố tụng khác có quyền trình bày ý kiến