Giáo dục pháp luật trong quân đội nhân dân Việt Nam - một số vấn đề lý luận và thực tiễn

Về công tác đảm bảo thực hiện hoạt động giáo dục pháp luật 75 những ng•ời làm công tác giáo dục pháp luật trong 76 Quân đội nhân dân Việt Nam giáo dục pháp luật trong Quân đội nhân dân

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

VŨ BÍCH NGỌC

GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật

Mã số: 60 38 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2011

thức giáo dục pháp luật 17 1.1.2.6 Ph•ơng

pháp giáo dục pháp luật 27

yếu tố tác

động

đến giáo dục pháp luật 28

hoàn thiện của hệ thống pháp luật 28

2.1 T hự c t r ạ ng c ông t á c g i áo

dụ

c pháp l u ật t rong Qu

â n độ i nh â n d â V

iệt Nam 66

chức và bảo đảm thực hiện công tác giáo dục 67

pháp luật trong Quân

đội nhân dân Việt Nam

2.1.1.1 Về công tác tổ chức

67 2.1.1.2 Về công tác đảm bảo

thực hiện hoạt động giáo dục pháp luật 75

những ng•ời làm công tác giáo dục pháp luật trong

76 Quân đội nhân dân Việt Nam

giáo dục pháp luật trong Quân đội nhân

dân 82 Việt Nam 2.1.3.1 Thực trạng về nội dung

giáo dục pháp luật chung 82

2.1.3.2 Nội dung giảng dạy pháp

luật trong các nhà tr•ờng quân đội

91

thức, ph•ơng pháp giáo dục pháp luật trong Quân

93

đội nhân dân Việt Nam

2.1.4.1 Về hình thức giáo dục

pháp luật trong Quân

đội nhân dân Việt Nam

93 2.1.4.2 Về ph•ơng pháp giáo

dục pháp luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam

đội nhân dân Việt Nam

1 0 7

truyền thống dân tộc 31

pháp luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam

pháp luật trong Quân

ả

i p h

á

g Q u

â

n

đ ội nh

â n

1 1 0

t N a m

cao nhận thức, t• t•ởng 111

1 1 5

sĩ trong

47 Quân đội nhân dân Việt Nam

dục pháp luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam

48

xây dựng Nhà n•ớc pháp quyền Việt Nam xã hội

48 chủ nghĩa

đáp ứng nhiệm vụ giáo dục pháp luật trong tình hình mới

dục pháp luật 122

pháp luật chung 122

giảng dạy pháp luật trong các nhà tr•ờng quân

đội 128

ph•ơng pháp giáo dục pháp luật

130

đổi mới của Đảng và Nhà n•ớc ta

nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

51

tổ chức và bảo

đảm hoạt động giáo dục pháp luật trong quân đội

1 3 5

xây dựng quân đội cách mạng, chính qui, tinh 54

nhuệ, từng b•ớc hiện

đại

pháp luật trong Quân đội nhân dân Việt Nam

56

thống pháp luật, tạo môi tr•ờng thuận lợi để pháp luật

đi vào cuộc sống

1 3 7

trong Quân đội nhân dân Việt Nam làm cho

lối của Đảng và Nhà n•ớc thấm nhuần vào cán bộ, chiến sĩ, nâng cao

luật rất cần một t• duy phục vụ

137

kiến thức cho bộ đội

Quân đội nhân dân Việt Nam góp phần

quả quản lý nhà n•ớc, tăng c•ờng sức mạnh của quân đội, phòng

ngừa hành vi vi phạm kỷ luật của bộ

đội

Gi

á o d ụ c p h

á

bé, chiÕ

n sÜ

vµ nh©

n d©n

1 3 8 1 4 0

KÕt luËn 141

Mở đầuSống và làm việc theo pháp luật là một trong những yêu

cầu quan trọng của việc xây dựng nhà n•ớc pháp quyền xã

hội chủ nghĩa Việt Nam Muốn xây dựng nhà n•ớc pháp

quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thành công thì bên

cạnh điều kiện cần là ban hành một hệ thống pháp luật

đầy đủ, đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tế của xã hội

n•ớc ta, còn phải có điều kiện đủ là

đ•a hệ thống pháp luật vào cuộc sống, làm cho mọi thành

viên trong xã hội

đều nhận thức đ•ợc các quy định của pháp luật, xây

dựng đ•ợc lòng tin và ý thức pháp luật, tự giác tham gia vào

các lĩnh vực đời sống pháp luật, tạo điều kiện cho nhà n•ớc

quản lý xã hội bằng pháp luật

Trong nhiều năm qua, Đảng bộ quân đội đã rất tích

cực trong việc tổ chức thực hiện nâng cao chất l•ợng

công tác giáo dục pháp luật trong quân

đội Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà tình

hình vi phạm pháp luật của bộ đội vẫn còn rất phức tạp,

công tác giáo dục pháp luật ch•a đạt

đ•ợc những b•ớc đột phá cần thiết trong nhận thức và t•

t•ởng Đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế, chính trị trong

n•ớc và quốc tế hiện nay: Việt Nam gia nhập Tổ chức

Th•ơng mại Thế giới (WTO), bên cạnh những thuận lợi do hội

nhập quốc tế đem lại, chúng ta cũng gặp không ít những

thử thách mới Các thế lực thù địch lợi dụng chủ tr•ơng đổi

mới và mởi rộng quan hệ quốc tế của ta để đẩy mạnh

chiến l•ợc "diễn biến hòa bình", kích động quần chúng

gây bạo loạn, lật đổ chống lại chính quyền nhà n•ớc với

những âm m•u thủ đoạn ngày càng tinh vi xảo quyệt

hơn Việc tranh chấp chủ quyền biển đảo, vùng đặcquyền kinh tế trên Biển Đông giữa các quốc gia đang diễn

ra hết sức phức tạp Tình hình đó càng đòi hỏi đội ngũcán bộ, chiến sĩ trong quân đội nhân dân Việt Nam, là lựcl•ợng vũ trang trực tiếp làm nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc, càngphải nắm rõ các qui định của pháp luật, chủ động thựchiện tốt, kiên định lập tr•ờng chính trị, tuyền truyền vận

động nhân dân cùng thực hiện tốt các qui định của phápluật

Xuất phát từ những luận điểm trên, tôi đã lựa chọn đề

tài: "Giáo dục pháp luật trong quân đội nhân dân Việt Nam - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" làm

luận văn thạc sĩ luật học

Ch•ơng 1

Giáo dục pháp luật trong quân đội nhân dân việt

nam-Cơ sở lý luận và pháp lý

1.1 Cơ sở lý luận về giáo dục pháp luật

1.1.1 Khái niệm về giáo dục pháp luật

Theo Từ điển tiếng Việt: "Giáo dục là hoạt động nhằm

tác động một cách có hệ thống đến sự phát triển tinh

thần, thể chất của một đối t•ợng nào đó làm cho đối t•ợng

ấy dần dần có đ•ợc những phẩm chất năng lực nh• yêu cầu

đặt ra"

Khái niệm giáo dục pháp luật th•ờng đ•ợc hiểu ở hai cấp

độ khác nhau:

Theo nghĩa rộng, giáo dục pháp luật là quá trình hình

thành ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý của các thành

viên xã hội, quá trình đó chịu sự tác

động của những điều kiện khách quan và nhân tố chủ

quan, trong đó điều kiện khách quan (chế độ chính

trị, điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội, môi tr•ờng sống )

là nhân tố ảnh h•ởng, nó có thể tác động tự phát theo

chiều tích cực hoặc tiêu cực, còn nhân tố chủ quan bao

giờ cũng là sự tác động tự giác, tích cực, có ý thức, có

chủ định theo chiều h•ớng xác định nhằm đạt

đ•ợc mục đích của chủ thể tác động Theo nghĩa hẹp,

giáo dục pháp luật là hoạt động có định h•ớng, có tổ

chức, có chủ định của cơ quan, tổ chức và cá nhân (chủ

thể giáo dục) tác động lên đối t•ợng giáo dục nhằm cung

cấp tri thức pháp luật, bồi d•ỡng tình cảm pháp luật và thói

quen tuân thủ pháp luật

Theo tôi, khái niệm giáo dục nên đ•ợc hiểu theo nghĩa

hẹp

Từ những phân tích trên ta có thể đ•a ra khái niệmgiáo dục pháp luật nh• sau: Giáo dục pháp luật là hoạt

động có chủ định, có định h•ớng, có tổ chức của cơquan, tổ chức và cá nhân để cung cấp tri thức phápluật, bồi d•ỡng tình cảm cho đối t•ợng giáo dục nhằmhình thành ở họ ý thức pháp luật, niềm tin pháp luật, thóiquen chấp hành và sử dụng pháp luật một cách tự giác,tích cực, chủ động

Giáo dục pháp luật trong quân đội là hoạt động mà kháiniệm của nó không nằm ngoài khái niệm giáo dục pháp luậtnói chung Vậy nên, nó cũng tuân thủ những đặc điểmchung của giáo dục pháp luật mà tôi xin trình bày sau đây

1.1.2 Đặc điểm giáo dục pháp luật

1.1.2.1 Mục đích của giáo dục pháp luật

- Mục đích cung cấp, từng b•ớc làm sâu sắc và mở rộng

hệ thống tri thức pháp luật của công dân (mục đích mhận

thức)

- Mục đích hình thành tình cảm và niềm tin đối với pháp

luật (mục đích cảm xúc)

- Giáo dục pháp luật nhằm hình thành động cơ, hành vi và

thói quen xử sự hợp pháp, tích cực của công dân (mục đích

hành vi)

Tóm lại, giáo dục pháp luật có ba mục đích cụ thể là:

mục đích nhận thức; mục đích cảm xúc; mục đích hành

vi Giữa các mục đích này có sự đan xen, thống nhất, qua

lại với nhau (có thể nói là đi từ nhận thức đến tự giác, từ tự

giác đến tích cực và từ tích cực đến thói quen xử sự hợp

pháp)

1.1.2.2 Chủ thể của giáo dục pháp luật

+ Nhóm chủ thể đ•ợc giao nhiệm vụ chuyên làm công

tác giáo dục pháp luật nh• các giáo viên giảng dạy pháp luật,

các báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật

+ Nhóm chủ thể không chuyên làm công tác giáo dục

pháp luật nh•ng trong quá trình thực hiện chức năng

nhiệm vụ đ•ợc giao họ cũng tiến hành giáo dục pháp luật

nh• các cán bộ Toà án, Viện Kiểm sát, các cán bộ quản lý,

các cán bộ công chức, viên chức

+ Nhóm chủ thể không đ•ợc giao nhiệm vụ giáo dục

pháp luật nh•ng do có trách nhiệm với cộng đồng họ cũng

thực hiện hoạt động tuyên truyền, giáo dục pháp luật nh•

các thành viên của các tổ chức chính trị, tổ chức quần

chúng, cá nhân công dân am hiểu pháp luật

Trong hoạt động giáo dục pháp luật, việc phân nhóm chủthể giáo dục là cần thiết vì đối t•ợng của giáo dục phápluật rất đa dạng, phong phú và ở nhiều trình độ khácnhau, nhu cầu cần đ•ợc giáo dục pháp luật cũng khác nhaunên việc xác định chủ thể phù hợp với đối t•ợng giáo dụcpháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật.1.1.2.3 Đối t•ợng của giáo dục pháp luật

Theo qui định tại Quyết định số 13/2003/QĐ-TTg ngày17/01/2003 của Thủ t•ớng Chính phủ phê duyệt ch•ơngtrình phổ biến giáo dục pháp luật từ

năm 2003 đến năm 2007 và theo Quyết định số

37/2008/QĐ-TTg ngày 12 tháng 03 năm 2008 của Thủ

t•ớng Chính phủ phê duyệt ch•ơng trình phổ biến, giáo

dục pháp luật từ năm 2008 đến 2012 thì đối t•ợng, nội

dung phổ biến giáo dục pháp luật gồm:

+ Phổ biến giáo dục pháp luật cho các tầng lớp nhân

dân

+ Phổ biến giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức

+ Phổ biến giáo dục pháp luật cho thanh, thiếu niên

+ Phổ biến giáo dục pháp luật cho ng•ời lao động,

ng•ời quản lý, cán bộ công đoàn trong doanh nghiệp

+ Phổ biến giáo dục pháp luật trong lực l•ợng vũ trang

nhân dân

+ Phổ biến giáo dục pháp luật liên quan trực tiếp đến

ng•ời Việt Nam ở n•ớc ngoài và ng•ời n•ớc ngoài ở Việt

Nam

1.1.2.4 Nội dung giáo dục pháp luật

Nội dung của giáo dục pháp luật nhằm chuyển tải tri

thức của nhân loại nói chung, của một Nhà n•ớc về hai

hiện t•ợng Nhà n•ớc và pháp luật- cung cấp một cách

thựờng xuyên, có hệ thống các loại thông tin về pháp luật

và thực tiễn thi hành, bảo vệ pháp luật qua đó bồi d•ỡng

ở các đối t•ợng giáo dục những nhận thức, tình cảm

đúng đắn, lòng tin vào pháp luật, rèn luyện khả năng sử

dụng những tri thức đó để phân tích, phê phán, lý giải

một cách có căn cứ khoa học về những vấn đề thực tiễn,

làm cơ sở định hứơng và lựa chọn cách xử sự phù hợp

trong những hoàn cảnh cụ thể

1.1.2.5 Hình thức giáo dục pháp luật

Theo dự án VIE/98/001 về tăng c•ờng năng lực pháp luật tại Việt Nam - giai đoạn II" các hình thức giáo dục pháp luật bao gồm:

- Giáo dục pháp luật trực tiếp (tuyên truyền miệng);

- Giáo dục pháp luật qua ph•ơng tiện thông tin đại chúng;

- Giáo dục pháp luật qua biên soạn và phát hành các tài liệu giáo dục pháp luật;

- Giáo dục pháp luật trong nhà tr•ờng;

- Giáo dục pháp luật qua tổ chức cuộc thi tìm hiểu pháp luật;

- Giáo dục pháp luật qua sinh hoạt câu lạc bộ;

- Giáo dục pháp luật qua xây dựng, quản lý, khai thác tủ sách

pháp luật;

- Giáo dục pháp luật qua t• vấn và dịch vụ pháp lý;

- Giáo dục pháp luật qua hoạt động xét xử ở Toà án và hoà giải

ở cơ sở;

- Giáo dục pháp luật qua hoạt động văn hoá, văn nghệ

1.1.2.6 Ph•ơng pháp giáo dục pháp luật

Ph•ơng pháp giáo dục hiện nay rất đa dạng nh•

ph•ơng pháp giáo dục thuyết phục, ph•ơng pháp tranh

luận, ph•ơng pháp nêu g•ơng, ph•ơng pháp rèn luyện,

ph•ơng pháp xử lý tình huống, ph•ơng pháp thi đua,

ph•ơng pháp bắt buộc xử phạt Mỗi một ph•ơng pháp

đều có vị trí, vai trò nhất định, có

•u điểm và nh•ợc điểm và có mối quan hệ tác động qua

lại bổ sung lẫn nhau nh• Makarenko đã khẳng định: "Bất

cứ một ph•ơng pháp nào cũng không

đ•ợc coi là tốt, là xấu nếu nó tách rời các ph•ơng pháp khác,

tách rời toàn bộ những ảnh h•ởng phức tạp" Chính vì thế,

khi sử dụng các ph•ơng pháp phải căn cứ vào đối t•ợng, nội

dung ch•ơng trình giáo dục, mục đích giáo dục để lựa

chọn sử dụng các ph•ơng pháp cho phù hợp

1.2 Một số yếu tố tác động đến giáo dục pháp

luật

Mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật là yếu tố

ảnh h•ởng đến công tác giáo dục pháp luật Mức độ hoàn

thiện của hệ thống pháp luật đ•ợc đánh giá qua các tiêu

chí: tính hệ thống, tính đồng bộ, tính phù hợp và trình độ

kỹ thuật pháp lý cao

Ngày nay, trong nền kinh tế thị tr•ờng với những quan

hệ đa dạng, phức tạp thì vai trò điều chỉnh của pháp luậtcàng trở nên quan trọng Pháp luật sẽ tạo ra hành lang pháp lýthuận lợi cho các tổ chức, cá nhân hoạt động Cũng chínhthông qua hoạt động giáo dục pháp luật sẽ làm cho phápluật ngày càng đi sâu vào trong nhận thức của nhân dân.Tuy nhiên, hệ thống pháp luật n•ớc ta vẫn còn thiếu đồng

bộ, thiếu chế tài điều chỉnh, các văn bản pháp luật lại sửa

đổi th•ờng xuyên nên cũng gây nhiều khó khăn cho côngtác giáo dục pháp luật

1.2.2 Trình độ phát triển kinh tế

Tr•ớc hết do giáo dục pháp luật đ•ợc tiến hành trên cơ

sở của pháp luật; pháp luật là tiền đề để tiến hành giáo

dục pháp luật mà pháp luật luôn phản

ánh trình độ phát triển kinh tế - xã hội

Trình độ phát triển kinh tế tác động to lớn đến giáo

dục pháp luật Nếu nền kinh tế phát triển thì hệ thống cơ

sở vật chất phục vụ hoạt động giáo dục pháp luật sẽ cao và

đầy đủ Nếu nền kinh tế kém phát triển thì những cơ

sở vật chất phục vụ việc giáo dục pháp luật sẽ thiếu do

đó công tác giáo dục

pháp luật sẽ không thu đ•ợc kết quả cao ở n•ớc ta, do xây

dựng chủ nghĩa

xã hội từ một nền kinh tế nông nghiệp nghèo nàn, lạc hậu

lại ch•a qua giai

đoạn phát triển t• bản chủ nghĩa, vì vậy, mà cơ sở vật

chất nói chung cũng nh• cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt

động giáo dục pháp luật còn thiếu và gặp nhiều khó khăn,

nguồn kinh phí phục vụ cho công tác này còn hạn chế chủ

yếu vẫn từ ngân sách nhà n•ớc, ngoài ra còn huy động

từ các tổ chức, cá nhân, trong và ngoài n•ớc nh•ng không

nhiều

1.2.3 Trình độ dân trí, tính tự giác của ng•ời

dân

Thực trạng hiểu biết pháp luật, ý thức tuân thủ pháp

luật của ng•ời dân n•ớc ta ch•a cao Trong một thời gian

dài do ảnh h•ởng của cơ chế kinh tế tập trung, quan

liêu, bao cấp nên ý thức dân chủ của ng•ời dân ch•a

phát triển ý thức pháp luật, lối sống theo pháp luật của

ng•ời dân ch•a phát triển vì thế mà viêc thay đổi thói

quen, nếp sống, ý thức đó của ng•ời dân là việc rất khó

khăn, lâu dài Khi chuyển sang nền kinh tế thị tr•ờng với

những mặt xấu của nó nh• các tệ nạn xã hội, các hành visuy đồi đạo đức, các hành vi vi phạm pháp luật ngày càngtăng, thái độ bất chấp, coi th•ờng pháp luật, thêm vào đótrong một thời gian dài công tác giáo dục pháp luật không

đ•ợc coi trọng, sự tự giác tuân theo pháp luật của ng•ờidân ch•a cao điều này đã ảnh h•ởng không nhỏ tới hoạt

động giáo dục pháp luật

N•ớc ta có một truyền thống văn hóa lâu đời, đó làlòng yêu n•ớc, tinh thần đoàn kết, cố kết cộng đồng,truyền thống "lá lành đùm lá rách", tinh thần t•ơng thânt•ơng ái, ý chí đấu tranh chống ngoại xâm kiên c•ờng vớinhững truyền thống tốt đẹp đó ng•ời dân Việt Nam luôntin t•ởng vào đ•ờng

lối của Đảng và Nhà n•ớc điều đó đã tạo điều kiện thuận

lợi cho công tác giáo dục pháp luật

Thêm vào đó, trình độ văn hóa ng•ời dân n•ớc ta còn

thấp nhiều phong tục tập quán lạc hậu đã ăn sâu vào trong

tiềm thức ng•ời dân khó thay đổi nh•: nạn tảo hôn, tình

trạng mê tín dị đoan Do đó, công tác giáo dục pháp luật

phải tác động một cách th•ờng xuyên, lâu dài thì mới thay

đổi đ•ợc nếp sống đó

Vấn đề đặt ra là cần phải kết hợp một cách hài hòa

giữa truyền thống dân tộc, phong tục tập quán, đạo đức

với giáo dục pháp luật cho phù hợp với sự phát triển của xã hội

trong thời kỳ hội nhập kinh tế - quốc tế là điều mà chúng

ta đang và sẽ phải làm cho tốt Nh• vậy, mới phát huy đ•ợc

hiệu quả công tác giáo dục pháp luật trên thực tế

1.3 Đặc thù của giáo dục pháp luật trong quân

đội nhân dân Việt Nam

1.3.1 Đặc thù về đối t•ợng giáo dục pháp luật trong

quân đội nhân dân Việt Nam

Đối t•ợng giáo dục pháp luật trong quân đội là quân

nhân, nhân viên quốc phòng, dân quân tự vệ, lực l•ợng

dự bị động viên Những ng•ời mà đã có những hiểu biết

nhất định về xã hội, có trình độ văn hóa nhất định, có

hiểu biết nhất định về pháp luật

Tuy nhiên, quân nhân cũng là những công dân phục

vụ trong quân đội Vì vậy, đối t•ợng giáo dục vừa là

ng•ời công dân vừa là ng•ời quân nhân trong một thể

thống nhất không thể xem nhẹ khía cạnh nào

Đối t•ợng giáo dục pháp luật trong quân đội chủ yếu có

thể đ•ợc phân thành năm nhóm sau:

Nhóm thứ nhất, hạ sĩ quan, binh sĩ thực hiện nghĩa vụ

quân sự, đặc biệt là chiến sĩ mới

Nhóm thứ hai, học viên các nhà tr•ờng quân đội Nhóm thứ ba, sĩ quan, cán bộ chỉ huy đơn vị

Nhóm thứ t•, cán bộ, công chức quốc phòng, công nhân,nhân viên hợp đồng của các đơn vị làm kinh tế hoặc các

đơn vị chuyên môn, nghiệp vụ khác

Nhóm thứ năm, dân quân tự vệ, lực l•ợng dự bị độngviên trong thời gian tập trung huấn luyện hoặc kiểm tratình trạng sẵn sàng chiến đấu