SKKN phương pháp ôn tập kiểu bài nghị luận về chi tiết nghệ thuật trong văn bản tự sự van

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMNơi công tác hoặc nơi thường trú Chức danh Trình độ chuyên môn Tỉ lệ % đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến 1 Phạm Thị Giang 1974 Trường THPT Nho Quan B H

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Nơi công tác (hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Tỉ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến

1 Phạm Thị Giang 1974

Trường THPT Nho Quan B Hiệu trưởng Thạc sĩ 40%

2 Đinh Thị Tuấn Anh 1974

Trường THPT Nho Quan B Tổ trưởng tổ

Cử nhân

Là đồng tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: Phương pháp ôn tập kiểu bài

nghị luận về chi tiết nghệ thuật trong văn bản tự sự.

Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Lĩnh vực giáo dục – bộ môn ngữ văn cấp THPT

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN

1 Thực trạng việc dạy

Những năm gần đây, Bộ GD và ĐT đã lấy việc đổi mới thi cử làm bước độtphá đầu tiên cho lộ trình đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục trong thời kì đổimới.Vì vậy đề thi của các môn nói chung và môn ngữ văn nói riêng liên tục đổimới theo hướng mở phát huy tính chủ động tích cực, sáng tạo của người học Đây

là một áp lực không nhỏ đối với cả người dạy và ngườihọc

Đối với học sinh lớp 12 thi cử luôn là một áp lực gây căng thẳng tâm lí lạithêm kết quả thi THPT quốc gia không chỉ để xét tốt nghiệp mà còn là căn cứ đểxét tuyển đại học nên kì thi lại càng có sức nóng hơn bao giờ hết Trong khi đó thờigian ôn tập không nhiều, kiến thức của các môn thi thì quá lớn Vậy làm thế nào để

cho việc ôn tập có hiệu quả? Thiết nghĩ đây là một bài toán không đơn giản chohọc sinh và cũng là cho mỗi người thầy trong quá trình hướng dẫn học sinh củamình ôn thi đạt hiệu quả.

Đối với môn ngữ văn những năm gần đây, phần nghị luận văn học đề ra liêntục có sự đổi mới kể cả đối với một tác phẩm rất quen trong chương trình Từ dạng

đề cảm nhận phân tích có tính bao quát tác phẩm, dần dần đề thi có xu hướng đivào những phần tiểu tiết với yêu cầu về kĩ năng cao hơn như so sánh, bình luận…Điều đó đòi hỏi người dạy và người học phải xây dựng được một kế hoạch ôn tậpkhoa học, thực tiễn Ngoài việc trang bị tri thức, kiến thức cần phải có phươngpháp ôn tập hữu hiệu mới mong đạt được kết quả như mong muốn

Có nhiều phương pháp để ôn tập cho học sinh nhưng qua thực tế giảng dạychúng tôi thiết nghĩ rằng việc ôn tập theo cấu trúc đề thi của Bộ, dạng đề thi thamkhảo của bộ là rất cần thiết Đó là lí do vì sao chúng tôi mạnh dạn đưa ra một sốgiải pháp ôn thi cho học sinh 12 dạng bài nghị luận về chi tiết trong văn bản vănxuôi - một dạng bài khá mới trong cách ra đề thi của một số năm gần đây

2 Giải pháp cũ thường làm

2.1 Bản chất của giải pháp cũ

- Trước đây, khi đọc hiểu văn bản văn học, đôi khi chúng ta chỉ tìm hiểukhái quát đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Vì vậy, những lớp trầmtích ý nghĩa và nhiều phương diện nghệ thuật của tác phẩm chưa được phát lộ Khihướng dẫn HS ôn luyện tác phẩm tự sự mới chủ yếu đi sâu tìm hiểu nhân vật, tìnhhuống truyện, kết cấu, giọng điệu trần thuật, ngôn ngữ… mà chưa chú ý đúng mứcđến chi tiết nghệ thuật Qua thực tế giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THPT,chúng tôi thấy một nhược điểm phổ biến là nhiều bài viết của học sinh thường kháhời hợt, rơi vào cảm nhận chung chung, xa rời văn bản và dễ bỏ qua những chi tiếtđặc sắc của tác phẩm Đây là nguyên nhân dẫn đến các bài văn của học sinh liênquan đên svawn bản tự sự khá mờ nhạt, không có điểm nhấn

- Trước đây khi giảng dạy hoặc hướng dẫn ôn tập, giáo viên chưa chú ýnhiều đến đối tượng học sinh nên trong tiết ôn tập dù trong lớp nhiều đối tượnghọc sinh nhưng giáo viên thường chỉ sử dụng thuần nhất một phương pháp phátvấn, giảng giải còn học sinh ghi chép và ghi nhớ một cách máy móc Khi làm bàigặp những dạng đề mở , yêu cầu cảm nhận cụ thể theo kiểu chi tiết nghệ thuật họcsinh vô cùng lúng túng, viết bài thường không xác định được vấn đề Với học sinh

trung bình, yếu thì không biết viết cái gì, bắt đầu từ đâu Còn với học sinh khá giỏi,đối tượng được xem là có khả năng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo lạichưa có định hướng đúng và trúng vào vấn đề dẫn đến thực trạng thường thấy làlan man, ôm đồm kiến thức viết dài nhưng không hiệu quả, xa yêu cầu của đề bài.

- Dạng đề nghị luận liên quan đến chi tiết nghệ thuật được quan niệm là khóvới năng lực học sinh nên giáo viên thường không có sự nghiên cứu chuyên sâu

2.2 Hạn chế của giải pháp cũ

- Giải pháp cũ không bắt nhịp được với yêu cầu đổi mới trong giảng dạy bộmôn ngữ văn THPT Theo xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay thì phương pháp cũbộc lộ những nhược điểm rõ rệt: Không phát huy được tính tích cực,chủ động,sáng tạo của học sinh Theo phương pháp cũ, học sinh ghi nhớ kiến thức một cáchthụ động, hời hợt và sau đó quên ngay sau lúc học

- Cảm thụ văn bản tự sự trong chương trình học qua loa, hời hợt theo kiểulướt qua để nắm cốt truyện hoặc những diễn biến quan trọng trong cuộc đời nhânvật Kĩ năng làm bài về chi tiết nghệ thuật yếu

3 Giải pháp mới

3.1 Bản chất của giải pháp mới.

- Với sự thay đổi về tư duy dạy học theo hướng mở để phát huy năng lựccủa người học chúng tôi càng nhận thức sâu sắc hơn việc dạy học nói chung và dạyvăn nói riêng là quá trình hướng dẫn học sinh cách thức tìm ra bản chất của vấn đềchứ không phải dạy văn là cố gắng tìm ra những trần ngôn sáo ngữ bay bổng cầu kìkhông gần gũi với đời sống Trong một tác phẩm tự sự chi tiết nghệ thuật là mộttrong những yếu tố quan trọng bậc nhất Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh khẳng định:

“ Chi tiết tiêu biểu trong truyện ngắn có vai trò quan trọng như nhãn tự trong một

bài thơ tứ tuyệt” Mỗi chi tiết nghệ thuật được ví như là mạch máu, là tế bào củatác phẩm Tìm được những chi tiết đắt giá chúng ta đã có trong tay chìa khóa để

mở ra thế giới nghệ thuật của tác phẩm Trong quá trình thực hành làm văn của họcsinh, những bài viết biết khai thác các chi tiết nghệ thuật thường mới mẻ, sâu sắc,thể hiện sự sáng tạo riêng của các em

- Vì vậy trong quá trình hướng dẫn đọc hiểu văn bản cũng như khi ôn tập,chúng tôi đã không còn coi nhẹ việc hướng dẫn học sinh kĩ năng, phương pháptìm hiểu chi tiết nghệ thuật như trước đây nữa Trong tất các tiết dạy cũng như ôntập về tác phẩm tự sự, chúng tôi đều coi chi tiết nhất là những chi tiết đắt giá là nơi

bắt đầu cho các giá trị về nội dung nghệ thuật của tác phẩm Từ đó giao nhiệm vụcho học sinh cùng tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề này để đến lớp cùng trao đổi

- Khi tiến hành quá trình ôn tập, rèn kĩ năng cho học sinh chúng tôi đã phânchia đối tượng học sinh theo năng lực để rèn kĩ năng thự hiện dạng bài nghị luận

về chi tiết nghệ thuật Áp dụng linh hoạt những phương pháp cách thức khác nhau

để có thể phát huy cao nhất năng lực, khả năng tư duy sáng tạo của các em trongquá trình tạo lập văn bản Đặc biệt khi gặp đề bài mở: cảm nhận hoặc so sánh haichi tiết các em không bị lúng túng, Học sinh có thể xác định đúng hướng đi, trọngtâm kiến thức cần triển khai của bài (Tất nhiên là độ nông sâu của bài viết còn phụthuộc vào năng lực tư duy của người viết)

- Khi thực hiện kiểu bài ôn tập về chi tiết nghệ thuật trong văn bản tự sựchúng tôi đã có sự phân loại trình độ học sinh: Đối với những học sinh yếu, trungbình chúng tôi vẫn sử dụng phương pháp truyền thống là phát vấn, phân tích, giảnggiải một cách cụ thể Hướng dẫn cách ghi nhớ , lưu ý những kĩ năng cần thiết Cònđối với học sinh khá giỏi chúng tôi sử dụng phương pháp thảo luận nhóm, trong đó

cử những em có khả năng nổi trội làm nhóm trưởng, trong quá trình ôn tập giáoviên giao vấn đề về lí luận, dạng bài cụ thể, các em tìm hiểu trước ở nhà, đến lớpcác em trao đổi, tập hợp ý kiến, kết quả của các bạn, xin ý kiến tư vấn của cô giáo

3.2 Tính mới, sáng tạo của giải pháp

- Đối với học sinh

+ Tạo hứng thú trong quá trình học tập, tiếp nhận văn bản tự sự thông quachi tiết

+ Thông qua chi tiết nghệ thuật trong văn bản tự sự, học sinh có thể cảm thụtác phẩm một cách sâu sắc Học sinh trở thành chủ thể đồng sáng tạo với tác giả

+ Phát huy khả năng tư duy logic, làm việc nhóm, khả năng sáng tạo, tự tinkhi đứng trước những đề bài khó trong chương trình học

- Đối với giáo viên

+ Giáo viên thay đổi được cách dạy học theo lối truyền thụ, áp đặt mộtchiều, ghi nhớ kiến thức một cách máy móc

+ Giáo viên tập trung dạy cho học sinh cách học, cách nghĩ, khuyến khích

tự học, tạo cơ hội để người học tự cập nhật thông tin, đổi mới tri thức, kĩ năng,phát triển năng lực

+ Qua quá trình ôn tập, giáo viên có được những đánh giá chính xác, kháchquan về điểm mạnh, điểm yếu của học sinh trong việc vận dụng kĩ năng làm bài vềchi tiết nghệ thuật trong văn bản văn học từ đó tìm ra các giải pháp để phát huy thếmạnh, khắc phục những hạn chế của học trò.

+ Hình thành phẩm chất tốt, bồi dưỡng năng khiếu cho học trò

+ Thông qua bài ôn tập rèn kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức đã học tạo

ra sản phẩm là bài viết có chất lượng, đáp ứng được yêu cầu đổi mới trong thi cửhiện nay

III HIỆU QUẢ KINH TẾ XÃ HỘI DỰ KIẾN ĐẠT ĐƯỢC

- Văn bản tự sự trong chương trình ngữ văn chiếm một số lượng lớn trongchương trình học vì vậy quá trình đọc- hiểu văn bản tự sự là hết sức quan trọng

- Là một giáo viên dạy văn cấp THPT, tìm hiểu chi tiết trong tác phẩm tự sự,cũng là một cách người viết tự học, tự nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.Hơn nữa, chúng tôi mong muốn qua đề tài này sẽ giúp học sinh tìm được một conđường đi hiệu quả, để khám phá thế giới nghệ thuật phong phú trong những vănbản tự sự đặc sắc của các nhà văn lớn Đồng thời, đây cũng là cơ hội để ngườithực hiện đề tài có cơ hội trao đổi kinh nghiệm giảng dạy với các đồng nghiệptrong tỉnh nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn ngữ văn trongtrường PT

- Chúng tôi đã vận dụng sáng kiến này để ôn thi THPT quốc gia, ôn thi họcsinh giỏi tỉnh, … và đã đạt được những kết quả khả quan…giúp các em học sinhgiảm tải về thời gian, áp lực tâm lí thi cử thậm chí cả tiền bạc khi đến các lò luyệnthi

IV ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

1 Điều kiện thực hiện.

-Tổ nhóm chuyên môn thống nhất xây dựng kế hoạch ôn tập gắn với nhữngvăn bản tự sự trong chương trình ngữ văn 12

- Giáo viên và học sinh có sự tâm huyết và có chung mục tiêu nâng cao chấtlượng giờ ôn tập nhằm trang bị kiến thức và tâm thế tự tin bước vào kì thi THPTquốc gia

2 Khả năng áp dụng:

Đề tài nghiên cứu có thể vận dụng rộng rãi với tất cả học sinh cấp THCS,THPT nhất là HS lớp 12 ôn thi THPT quốc gia, với mục đích nâng cao hiệu quảhọc tập môn Ngữ văn nói chung và kết quả thi cử nói riêng

DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI THAM GIA ÁP DỤNG SÁNG KIẾN LẦN ĐẦU

Ngày tháng năm sinh

Nơi công tác (hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Nội dung công việc hỗ trợ

Trường THPT Nho Quan B

Hiệu trưởng Trường THPT Nho Quan B Chủ nhiệm đề tài

Thạc sĩ Quản lí

Chỉ đạo thực hiện

2 Đinh Thị Tuấn Anh 1974

Trường THPT Nho Quan B

Tổ trưởng tổ Văn

- Sử - Phó chủ nhiệm đề tài

Cử nhân Văn học

Thực hiện

3 Bùi Thị Kim Phượng 1978

Trường THPT Nho Quan B

GV tác giả đề tài

Cử nhân Văn học

Thực hiện

Chúng tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trên là đúng sự thật và hoàn toàn chịu

trách nhiệm trước pháp luật về nội dung theo đơn đề nghị

Nho Quan, Ngày 1 tháng 5 năm 2019

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN, ĐƠN VỊ

Bùi Việt Hùng

NHÓM TÁC GIẢ

Phạm Thị Giang:

Đinh Thị Tuấn Anh:

Bùi Thị Kim Phượng:

PHỤ LỤC SÁNG KIẾN PHỤ LỤC 1: MỘT VÀI VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ CHI TIẾT

NGHỆ THUẬT TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ, CÁCH KHAI THÁC

CHI TIẾT TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ.

1 Thế nào là chi tiết trong tác phẩm văn học?

- Chi tiết văn học là những tiểu tiết trong tác phẩm nhưng nó có ý nghĩa lớngóp phần làm nổi bật nội dung tư tưởng của tác phẩm và phong cách nghệ thuậtcủa nhà văn Chi tiết có thể xuất hiện trong thơ hoặc văn xuôi bao gồm chi tiếtmiêu tả thiên nhiên, miêu tả không gian, chi tiết miêu tả tính cách, diễn biến nộitâm của nhân vật… Chi tiết nghệ thuật có tính tạo hình, chi tiết gắn liền với quanniệm nghệ thuật về con người, chi tiết có vai trò biểu lộ tư tưởng, chủ đề tác phẩm.Chi tiết đóng vai trò làm tiền đề cho sự phát triển của cốt truyện

- Trong tác phẩm tự sự, các nhà văn đều dụng công xây dựng những chi tiếtnghệ thuật quan trọng (chi tiết đắt) Những chi tiết ấy có sức nặng làm sáng tỏmạch truyện

- Mỗi chi tiết đắt thường làm lóe sáng ở người đọc những cảm nhận cóchiều sâu và phát huy được trí tưởng tượng phong phú ở người đọc Phải đặt vàođúng vị trí đó thì thì mới bật lên những cảm xúc và sáng lên chủ đề tư tưởng củatác phẩm Nó là những điểm sáng nghệ thuật khiến người đọc nhớ mãi và nó trởthành ám ảnh trong tâm trí

1 Cách khai thác chi tiết trong truyện ngắn

2.1 Dựa vào đặc trưng của truyện ngắn

Theo tác giả Nguyễn Minh Châu “Truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, thường được viết bằng văn xuôi, phản ánh cuộc sống trong tính khách quan của

nó thông qua con người, hành vi và các sự kiện Truyện ngắn đề cập đến hầu hết các phương diện của đời sống con người và xã hội Nét nổi bật của truyện ngắn là

sự giới hạn về dung lượng.” “Nếu tiểu thuyết là một đoạn của dòng đời thì truyện ngắn chỉ là mặt cắt của dòng đời như mặt cắt giữa một thân cây cổ thụ Chỉ liếc qua những đường vân trên khoanh gỗ tròn kia dù trăm năm vẫn thấy cả cuộc đời thảo mộc Do hạn chế về dung lượng câu chữ, nên truyện ngắn không phản ánh

được một phạm vi hiện thực rộng lớn như tiểu thuyết, mà chỉ là những câu chuyệntrong khoảnh khắc, là giây phút lóe sáng trong cuộc đời nhân vật Pautốpxki đã

nói: “Tôi nghĩ rằng truyện ngắn là một truyện ngắn gọn, trong đó cái không bình thường hiện ra như một cái gì bình thường và một cái gì bình thường hiện ra như cái không bình thường” Vì vậy, khi viết truyện ngắn, nhà văn phải có khả năng

quan sát sắc sảo, năng lực khái quát cao độ, để có thể phản ánh được bản chất củacon người và đời sống qua một hiện tượng, một biến cố, một lát cắt Nhà văn phảidồn nén hiện thực và tư tưởng vào trong những chi tiết nghệ thuật có dung lượng ý

nghĩa lớn lao như “bàn tay xiết lại thành nắm đấm” (Hêmingway) Vì vậy yếu tố

quan trọng bậc nhất của truyện ngắn là các chi tiết nghệ thuật.Tuy nhiên, trong một truyện ngắn, không phải chi tiết nào cũng “mang nhiều ẩn ý”,

vì vậy đòi hỏi chúng ta phải lựa chọn được những chi tiết đắt giá, phân tích làmsáng tỏ ý nghĩa của nó trong việc thể hiện hình tượng, chủ đề tác phẩm và tư tưởngcủa tác giả Hơn nữa, theo kinh nghiệm viết truyện ngắn của Vương Trí

Nhàn: “toàn truyện phải là một cái vòng khép kín, không dài quá, không ngắn quá, không xô đẩy xộc xệch, thậm chí không thừa một chi tiết nào Khi đã vào truyện cái xà tích của một cô gái hay một chút ánh trăng thượng tuần cũng phải có

ý nghĩa, cái nọ nương tựa cái kia, chi tiết này soi rọi cho chi tiết khác” (5) Các chi

tiết nghệ thuật trong tác phẩm có quan hệ máu thịt với nhau, cho nên khi phân tíchchúng ta phải đặt chi tiết đang tìm hiểu trong mối liên hệ khăng khít với các chi tiếtkhác, trong chỉnh thể nghệ thuật toàn vẹn của tác phẩm

2.2 Vai trò của chi tiết nghệ thuật trong xây dựng truyện ngắn 2.2.1 Xây dựng cốt truyện

Cốt truyện là hệ thống các sự kiện, (biến cố) xảy ra trong đời sống của nhânvật, có tác dụng bộc lộ tính cách, số phận nhân vật và làm sáng tỏ tư tưởng chủ đềcủa tác phẩm Đối với nhà văn, việc tạo nên cốt truyện là yếu tố đầu tiên của quátrình sáng tạo Làm nên cốt truyện là các sự kiện Làm nên sự kiện là các chi tiết

Chi tiết nghệ thuật “đóng vai trò vật liệu xây dựng làm tiền đề cho cốt truyện phát triển thuận lợi và hợp lí” (2).

Góp phần tạo nên sự thành công cho kiệt tác “Chí Phèo” phải kể đến chi tiếtbát cháo hành của Thị Nở dành cho Chí Phèo Nó đã thúc đẩy cốt truyện phát triển

và mở ra bước ngoặt trong cuộc đời của Chí Sau khi ăn nằm với nhau như vợchồng, thị Nở thương Chí bị ốm nên đã nấu cháo mang sang cho hắn Đó là khoảnhkhắc lột xác của một con quỷ để trở thành một con người Đó là giây phút hạnhphúc duy nhất của một kẻ suốt đời bất hạnh Bát cháo của Thị Nở đã làm tươi lạitâm hồn tưởng như đã hoàn toàn chai sạn của Chí Bát cháo không chỉ là liều thuốcgiải cảm, mà còn là liều thuốc giải độc tâm hồn Vì đây là lần đầu tiên hắn đượcmột người đàn bà cho, xưa nay muốn có ăn hắn “phải dọa nạt hay là giật cướp

Hắn phải làm người ta sợ” Bát cháo đã cho Chí hiểu được một điều giản dị mà xúcđộng: Hóa ra trên đời này người ta có thể cho nhau ăn Tình yêu mộc mạc, chânthành của Thị Nở đã đánh thức nhân tính của Chí Hết “ngạc nhiên thì hắn thấymắt hình như ươn ướt” Chí Phèo cảm động, rưng rưng nước mắt, có lẽ sau tiếngkhóc chào đời hôm nay Chí Phèo mới biết khóc Với Nam Cao, nước mắt chính làgiọt nhân tính, chỉ có những người giàu nhân phẩm, có nhân tính mới biết khóc.Trong lòng Chí trào dâng bao cảm xúc của con người: “bâng khuâng”, “vừa vuivừa buồn Và một cái gì nữa giống như là ăn năn” Chí sám hối vì những việc mình

đã làm trong hai mươi năm qua Lần đầu tiên trong đời Chí thấy cháo hành ăn rấtngon Thị Nở đã giúp anh cảm nhận được hương vị của tình yêu, tình bạn, tình mẹ.Chí thấy “lòng thành trẻ con…muốn làm nũng với thị như với mẹ”, cũng khao khátđược yêu thương, chăm sóc Và một câu hỏi rất hệ trọng đã day dứt lương tâm anh:

“Hắn có thể tìm bạn được sao lại chỉ gây kẻ thù” Thị Nở bằng một bát cháo hành

đã đánh thức bản chất lương thiện của Chí Phèo: “Trời ơi! Hắn thèm lương thiện,hắn muốn làm hòa với mọi người biết bao! Thị Nở sẽ mở đường cho hắn” Đóchính là khát vọng được hoàn lương Mặc dù những giây phút hạnh phúc chỉ lóelên rồi vụt tắt, nhưng hương vị của cháo hành mãi ám ảnh Chí, giúp anh chấm dứtnhững cơn mê muội dài mênh mông, sưởi ấm trái tim Chí để anh có đủ dũng cảmkết liễu kiếp sống của một con quỷ và bảo toàn thiên lương của một con ngườichân chính Chỉ bằng một chi tiết nhỏ nhưng nhà văn đã dồn vào đó cả triết lý sâusắc của mình: tình yêu có sức mạnh cảm hóa kì diệu, và con người hãy sống vớinhau bằng tình yêu thương Đồng thời, qua chi tiết này, Nam Cao cũng thể hiệnniềm tin bất diệt vào bản chất tốt đẹp của người lao động, cái phần NGƯỜI trongmỗi người lao động đâu có thể tước đi một cách dễ dàng Nếu không có chi tiếtnày, có lẽ “Chí Phèo” chỉ đơn thuần là câu chuyện về sự tha hóa biến chất của conngười Chi tiết bát cháo hành đã thúc đẩy cốt truyện phát triển tự nhiên, hấp dẫn vàtạo nên bước ngoặt bất ngờ, làm tỏa sáng chủ nghĩa nhân đạo của Nam Cao

2.2.2 Chi tiết nghệ thuật đã tạo nên cách mở đầu hấp dẫn cho câu chuyện

Nhà văn Sêkhốp có phát biểu: “Theo tôi, viết truyện ngắn, cốt nhất phải tô đậm cái

mở đầu và cái kết luận” (Theo “Sêkhốp bàn về văn học”) Nhà văn phải dụng công

để tạo nên một cách mở đầu thật độc đáo, ấn tượng, thu hút sự chú ý của người đọcngay từ những dòng đầu tiên

Kiệt tác “Chí Phèo” của Nam Cao thật đặc sắc khi mở ra bằng chi tiếttiếng chửi của Chí Đây là cách giới thiệu trực tiếp nhân vật và mở đầu không theotrình tự thời gian mà đi thẳng vào giữa truyện Chi tiết tiếng chửi là một dụng công

rất lớn của Nam Cao Cách chửi của nhân vật khá độc đáo: “Bắt đầu hắn chửi trời… Rồi hắn chửi đời… Chửi ngay tất cả làng Vũ Đại… chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn…” Thoạt đầu Chí chửi vu vơ, sau đó thu hẹp dần đối tượng và cuối cùng bất ngờ chửi “đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn ” Hắn chửi người đẻ ra

mình, tức là chửi chính mình, chửi số kiếp mình Cả làng Vũ Đại không ai

biết“đứa chết mẹ nào” đã đẻ ra Chí Phèo, nhưng nhà văn Nam Cao biết: Đẻ ra Chí

Phèo bằng xương bằng thịt là một người đàn bà bất hạnh, còn đẻ ra hiện tượng ChíPhèo là cả cơ chế xã hội bất công thối nát đương thời, ở đó chất độc nằm ngaytrong sự sống Chí Phèo chửi cả làng với hi vọng được ai đó chửi lại, tức là hắnkhao khát được giao cảm với mọi người Nhưng tín hiệu giao tiếp phát đi liên tục,lại chỉ gặp sự im lặng đến đáng sợ Ngay từ đầu tác phẩm Chí Phèo đã rơi vào tìnhtrạng hoàn toàn cô độc, không ai giao tiếp với hắn dù là bằng hình thức thấp kém

nhất: chửi nhau: “chửi rồi lại nghe”, “chỉ có ba con chó dữ với một thằng say rượu” Tiếng chửi đã thể hiện tâm trạng bi phẫn, bất mãn, một trái tim đau đớn, vật

vã, giằng xé, một tâm hồn tuyệt vọng khi bị xã hội khai trừ, bị cự tuyệt quyền làmngười Chi tiết này đã hé mở tình trạng bi đát của thân phận Chí Phèo Tiếng chửiđược thể hiện trong một đoạn văn đa giọng điệu: ngôn ngữ trực tiếp của người kểchuyện, ngôn ngữ của người kể chuyện hòa lẫn vào ngôn ngữ của nhân vật, tạo rangôn ngữ nửa trực tiếp Nhà văn như đã hóa thân vào nhân vật, đồng cảm và nói hộnỗi đau của thân phận Chí Phèo Đằng sau cách gọi Chí là “hắn” đầy lạnh lùng là

cả một trái tim trĩu nặng yêu thương của Nam Cao

2.2.3 Chi tiết nghệ thuật là yếu tố quan trọng tạo nên tình huống truyện

Tình huống là một trong những thành tố cấu trúc nên truyện ngắn hiện đại.Một trong những khâu quan trọng bậc nhất của nghệ thuật truyện ngắn là sáng tạotình huống truyện độc đáo Mỗi truyện ngắn thường được kết cấu xoay quanh mộttình huống Tình huống là một biến cố, một sự kiện trong đời sống được nhà văn lạhóa để làm nổi rõ bản chất thật của con người, sự việc, qua đó, tác giả gửi gắm tưtưởng tình cảm của mình Bởi vậy, tình huống giống như một thứ thuốc rửa ảnhlàm nổi bật lên chân dung của nhân vật và tư tưởng chủ đề của tác phẩm Tình

huống truyện được hình thành bởi hệ thống các chi tiết nghệ thuật có quan hệ biệnchứng với nhau.

Tình huống trong truyện “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam là tình huống độcđáo, giàu chất thơ, man mác buồn, một tình huống bình dị mà sâu xa như đời

sống: Cuộc sống nơi phố huyện tất cả đều tàn lụi nhưng có một thứ không tàn: đó

là khát vọng được đổi thay, được sống khác của những cư dân tội nghiệp sống trong phố huyện nghèo Tuy phải sống một cuộc sống nghèo khổ, tối tăm, lay lắt,

nhưng đêm nào họ cũng cố thức chờ chuyến tàu từ Hà Nội về, để gửi gắm mơ ước

về một cuộc sống tươi sáng hơn Tình huống truyện này đã được tạo nên từ những

chi tiết vềthời gian tàn, không gian tàn, những kiếp đời tàn, những đồ vật tàn….

Thời gian tàn từ chiều tà đi dần vào đêm khuya Chỉ cần qua một buổi chiều, mộtlát cắt của thời gian, ta có thể cảm nhận mọi buổi chiều trong nhịp sống của phố

huyện “Chiều, chiều rồi Một chiều êm ả như ru…”.Âm điệu câu văn mở đầu

chậm rãi, như ngân như ru lòng người vào một nỗi niềm bâng khuâng, mơ hồ, manmác Câu văn được cất lên qua giọng điệu của Liên, hòa cùng sự ngậm ngùi củatác giả Đó là một tiếng kêu thảng thốt, một tiếng thở dài não nuột của một tâm hồngià nua trước tuổi Thế là một buổi chiều nữa của đời Liên lại về Đó là khoảnhkhắc Liên phải đối mặt và cảm nhận được sâu sắc nhất sự nghèo nàn, ảm đạm củaphố huyện Và để cho không khí tàn lụi đọng thành một ấn tượng đậm nét, nhà văn

đã chọn không gian tàn với âm thanh, cảnh vật, màu sắc đều tàn lụi Trong bức

tranh khung cảnh, gợi cảm nhất là chi tiết: “Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những áng mây ánh hồng như hòn than sắp tàn”, cảnh vật như đang lóe sáng lên

lần cuối cùng trước khi tàn úa Hình ảnh mặt trời đỏ ối sắp tắt là biểu tượng củamột ngày tàn, là khoảnh khắc hấp hối của vũ trụ, hay là của chính miền quê này?

Về màu sắc, gam màu đen bao trùm cả không gian Bóng tối là một chi tiết nghệthuật đầy ám ảnh đè nặng lên cảnh vật và con người Không dưới ba mươi lần hìnhảnh bóng tối xuất hiện, như một cái gì hãi hùng đang xâm lấn, luồn lách vào mọicảnh vật, bủa vây mọi con người Nó tạo nên không gian đen đặc cho bức tranhphố huyện Bóng tối trở thành nỗi ám ảnh về một cuộc sống tối tăm, bế tắc, ngaongán Đối lập với bóng tối là những chi tiết về ánh sáng Ánh sáng được miêu tả rất

khe khắt, hiếm hoi và đơn độc, chỉ là những khe sáng, hột sáng, quầng sáng, vệt sáng, chấm lửa,… không đủ để soi sáng không gian, mà còn tô đậm thêm bóng

đêm đậm đặc, mênh mông của phố huyện Nếu như ánh sáng, âm thanh là biểu

tượng của sự sống, thì bóng tối, sự tịch mịch là biểu tượng của hư vô, của cái chết.Cuộc sống hiện tại của chị em Liên là phố huyện ngập chìm trong đêm tối, nghĩa là

sự sống đang hụt hơi, hấp hối như một miền đời quên lãng, một vùng đất chết,thiếu vắng sự sống

Thạch Lam tập trung bút lực miêu tả một cách tỉ mỉ, kĩ lưỡng đoàn tàu theotrình tự thời gian, qua tâm trạng chờ trông của Liên và An Chúng ta không thể bỏqua được những chi tiết về đoàn tàu như: ánh sáng rực rỡ, lấp lánh chốn thị thành,

át đi ánh sáng mờ ảo, yếu ớt của phố huyện Âm thanh náo nhiệt, tưng bừng đối lậpvới những thanh âm buồn tẻ, đơn điệu của phố huyện Đoàn tàu đã mang đến mộtthế giới khác lạ, nó khuấy động không gian phố huyện, làm cho con người nơi đâytrong chốc lát quên đi hiện thực tăm tối, để sống với ước mơ Thạch Lam đã nhìnthấy trong hành động đợi tàu của hai đứa trẻ chứa đựng một khao khát không phảicủa riêng hai đứa trẻ và không phải của một thời, mà của mọi thời Đó là khát khaođổi đời, cần phải thay đổi thế giới tăm tối này đi, đem đến một thế giới khác, ở đó

ai cũng có quyền được sống trong hy vọng, chứ không phải là tàn đi trong vô vọng.Như vậy, mọi chi tiết trong tác phẩm đều hội tụ, xoay xung quanh tình huốngtruyện và góp phần thể hiện tư tưởng nghệ thuật của tác giả

2.2.4 Vai trò của chi tiết trong việc xây dựng hình tượng nhân vật

Nhân vật là yếu tố quan trọng hàng đầu trong tác phẩm tự sự, là phương tiện cơ

bản để nhà văn khái quát hiện thực, và “gửi gắm tư tưởng, tình cảm, quan niệm của mình về cuộc đời” Nhân vật là “con đẻ tinh thần của nhà văn” Hình tượng nhân vật trở nên sinh động, gợi cảm là nhờ các chi tiết “Chi tiết (…) cho thấy tính cách nhân vật và diễn biến quan hệ của chúng (…) Do đó chi tiết rất quan trọng đối với nhân vật, vừa tạo ra sức hấp dẫn, thú vị, vừa bộc lộ ý nghĩa của chúng.”

Mỗi nhân vật là một sinh thể toàn vẹn được tạo nên bởi các chi tiết có quan

hệ máu thịt với nhau: các chi tiết về ngoại hình (Chí Phèo: khuôn mặt, đầu, răng,mắt, quần áo, …); các chi tiết về hành động (Chẳng hạn với Chí Phèo là nhữnghành động: chửi, say, ăn vạ, đến với thị Nở, đòi lương thiện, giết bá Kiến, tự sát.);các chi tiết về nội tâm (tâm trạng của Chí Phèo từ khi gặp Thị Nở, …); các chi tiết

về ngôn ngữ (Chí Phèo: tiếng chửi, những lời nói tỏ tình với Thị Nở, tiếng nói đòilương thiện,…); các chi tiết về mối quan hệ giữa các nhân vật và giữa nhân vật vớihoàn cảnh xung quanh, các mối quan hệ này bộc lộ địa vị, tính cách, và số phận

của nhân vật (Chí Phèo: quan hệ với bá Kiến, thị Nở, với hoàn cảnh xã hội củalàng Vũ Đại,…)

Đọc truyện ngắn “Vợ nhặt” của Kim Lân, tôi đặc biệt ấn tượng với nhân vậtngười “Vợ nhặt” mà tác giả đã dồn bao tinh hoa và tinh huyết để xây dựng nên.Thị là nạn nhân khốn khổ nhất của cái đói Thân phận bất hạnh đó được gợi lên từmột loạt những chi tiết nghệ thuật đặc săc Chi tiết về tên gọi, người đàn bà này,

thậm chí đến cái tên riêng cũng không có, nhà văn gọi thị là “thị” hoặc “người đàn bà“ Đằng sau cuộc đời của chị, còn thấp thoáng bóng dáng của bao người phụ nữ

khốn cùng khác Thương cảm hơn là những chi tiết về ngoại hình Cái đói đã tàn

phá dung nhan của thị, có mấy ngày không gặp mà Tràng thấy thị gầy guộc “trên cái khuôn mặt lưỡi cày xám xịt chỉ còn hai con mắt”, xấu xí, rách rưới “quần áo tả tơi như tổ đỉa” Nạn đói giống như một cơn lũ lớn cuốn phăng đi tất cả, không chỉ

đe dọa cướp đi cuộc sống về mặt sinh học, mà nó còn làm cho tính cách của thịcũng thay đổi Nữ tính, nhân phẩm của thị cũng có nguy cơ bị mai một Biết baotrăn trở, xót xa của nhà văn được dồn tụ trong những chi tiết miêu tả về lời nói và

hành động của thị lúc này Thị trở nên trơ tráo, ăn nói “chao chát, chỏng lỏn“, mất

hết ý tứ và lòng tự trọng Tiếng nói khẩn thiết nhất của cô vợ nhặt lúc này là phảiduy trì được sự sống Cô như người sắp chết đuối đang nguy khốn giữa dòng nướcxoáy khủng khiếp, cô đang cố gắng túm lấy bất cứ cái gì có thể bấu víu để tồn tại

Câu hò trở thành cái cớ để thị bám vào Tràng Rồi “thị cong cớn … Thị vùng đứng dậy, ton ton chạy lại đẩy xe cho Tràng” Thị không còn biết xấu hổ khi trách móc một người không quen biết: “Thị sầm sập chạy đến… sưng sỉa nói… Điêu… Hôm

ấy leo lẻo cái mồm hẹn xuống thế mà mất mặt” Rồi thị còn trắng trợn “gạ ăn”:

“Có ăn gì thì ăn, chả ăn giầu” Khi Tràng tỏ ra ga lăng “đấy muốn ăn gì thì ăn”, thì lập tức “hai con mắt trũng hoáy của thị tức thì sáng lên… Thị cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc liền chẳng chuyện trò gì” Cái đói đã làm cho con người

trở nên thảm hại, đáng thương và cũng đáng được cảm thông, chia sẻ.Nhưng điều đáng quý đã làm nên chất thơ cho hiên thực đắng cay này đó là, saukhi nguy cơ chết đói đã qua, cô gái đã trở lại với con người thật của mình, và nữ

tính cũng hồi sinh, cô chợt e lệ và xấu hổ Chi tiết cô ăn xong thị “cầm dọc đôi đũa quệt ngang miệng, thở : hà, ngon !” là chi tiết thể hiện nữ tính của người vợ nhặt.

Đó là cách cô gái đánh trống lảng vì ngượng và che giấu sự xấu hổ bên trong Đặcbiệt trên đường về nhà chồng người vợ nhặt đã thay đổi hẳn, trở thành một cô dâu

rất đáng yêu, không còn chao chát, chỏng lỏn nữa Điều đó được thể hiện rõ nétqua những chi tiết về dáng vẻ, lời nói của thị: vì xấu hổ nên nói chuyện trống

không với chồng; bước chân “rón rén”, “e thẹn”, “ngượng nghịu, chân nọ bước díu cả vào chân kia”, “đầu hơi cúi xuống, cái nón rách tàng nghiêng nghiêng che khuất đi nửa mặt”, đúng là dáng vẻ của một cô dâu đầy nữ tính Tấm lòng nhân

đạo của Kim Lân thể hiện qua cách ông đã miêu tả rất tỉ mỉ, chi tiết dáng vẻ củangười đàn bà trên đường về nhà chồng, từ dáng đi e thẹn cho đến nỗi hờn tủi chothân phận mình Ở đây nhà văn đã rất kiên nhẫn lặp đi lặp lại những từ đồng nghĩa.Dường như ông cố minh oan, để trả lại cho người đàn bà khốn khổ bản chất dịu

hiền vốn có Khi về đến nhà, thị “ngượng nghịu”, “ngồi mớm ở mép giường, hai tay ôm khư khư cái thúng, mặt bần thần” Sáng hôm sau, thị dậy sớm quét tước nhà cửa Người đàn bà đã thực sự trở thành một người vợ “hiền hâụ đúng mực“, đảm đang, tảo tần, chịu khó “Thị” đã đem đến cho ngôi nhà của Tràng một sinh khí mới, một nhịp sống mới Trong bữa cơm đầu tiên, thị đã “điềm nhiên và vào miệng miếng cám đắng chát và nghẹn bứ trong cổ” Đây là chi tiết thể hiện sự ý tứ

và thái độ đồng cảm, sẻ chia với gia đình nhà chồng của người vợ nhặt Thông quamột loạt các chi tiết biết nói, nhà văn muốn nhắn gửi tới chúng ta một điều: Hóa rachính cái đói đã đẻ ra sự liều lĩnh, táo bạo, thô thiển, trắng trợn, nhưng không thểlàm mất đi bản chất hiền hậu, tốt đẹp trong tâm hồn con người Người vợ nhặt vốn

là một cô gái nghèo, có tư cách, có khao khát hạnh phúc Nạn đói đã làm mất điphần nào tư cách ấy, biến dạng một phần tâm hồn cô, nhưng cuối cùng cô vẫnvươn lên giữ vững tư cách người Dù bị đẩy đến đường cùng, “thị” vẫn khao khátsống, khao khát hạnh phúc Hành động theo Tràng về làm vợ của người đàn bà,chứng tỏ “thị” luôn tìm mọi cách để vượt lên cái đói, tìm đến sự sống, kể cả phảihành động liều lĩnh Nhà văn đã mở ra con đường sống cho những kiếp đời khổcực Nhân vật vợ Tràng đã thể hiện niềm tin bền vững của Kim Lân vào bản chấttốt đẹp của người lao động

Như vậy, khi phân tích một nhân vật, chúng ta phải tuân thủ tính hệ thốngcủa các chi tiết nghệ thuật làm nên hình tượng đó Nhưng mặt khác, giáo viên cũngcần định hướng cho học sinh phát hiện và xoáy sâu vào những chi tiết độc đáo, làđiểm sáng mà nhà văn đã rất dụng công khi xây dựng hình tượng Đến với nhânvật người đàn bà làng chài trong truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xa” của nhà vănNguyễn Minh Châu, tôi cứ bị ám ảnh bởi chi tiết về nước mắt và nụ cười của chị,

về nỗi đau tột cùng và hạnh phúc vô bờ của người phụ nữ này Lúc dơ lưng chịu

những trận đòn “như lửa cháy” của chồng, dù đau đến mấy bà vẫn không hề kêu

xin, khóc lóc, nhưng khi đứa con chứng kiến được toàn bộ tấn bi kịch gia đình, chị

đã không cầm nổi những giọt nước mắt đau đớn Sự xuất hiện của đứa con như

“một viên đạn bắn vào người đàn ông và bây giờ đang xuyên qua tâm hồn người đàn bà, làm rỏ xuống những dòng nước mắt” Làm sao diễn tả được sự tan nát của trái tim người mẹ khi chứng kiến cảnh đứa con mình “nhẩy xổ vào bố nó như một con sói con”, “giằng được chiếc thắt lưng, liền dướn thẳng người vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngực” ông ta Cái phản ứng tự nhiên của một tâm hồn trẻ thơ thương mẹ, lại khiến cho người mẹ “dường như lúc này mới cảm thấy đau đớn – vừa đau đớn vừa vô cùng xấu hổ, nhục nhã” Bà gọi tên con, “ôm chầm lấy nó”, rồi lại buông ra “chắp tay vái lấy vái để rồi lại ôm chầm lấy” Có phải bà đau đớn

vì rốt cuộc đã không sao tránh được cho con cái khỏi bị tổn thương vì bạo lực giađình Bà xấu hổ, nhục nhã vì phải giấu giếm con tình trạng khốn khổ của mình, dù

bà đã hết sức che chắn Bà xót xa vì niềm tin trong trẻo của con thơ đã bị rạn vỡ

Bà “vái lấy vái để” đứa con để “tạ tội” với nó, hay cầu xin nó đừng căm thù người

cha đẻ của mình, đừng trở nên độc ác như bố nó Còn nỗi đau nào hơn nỗi đau củangười mẹ lúc này? Ẩn sâu trong trái tim đang rỉ máu của người mẹ, là lòng yêuthương con vò xé tâm can Nước mắt chảy tràn trên gương mặt của người mẹdường như đã hòa cùng giọt nước mắt xa xót cho thân phận con người của nhàvăn?

Bên cạnh những chi tiết buồn về thân phận của người đàn bà Trong cả thiên

truyện chỉ duy nhất một lần nhà văn miêu tả nụ cười của chị: “Lần đầu tiên trên khuôn mặt xấu xí của mụ chợt ửng sáng lên như một nụ cười” khi chị kể về những giây phút vợ chồng con cái được hòa thuận vui vẻ, là “lúc ngồi nhìn đàn con… được ăn no” Đó là niềm vui, niềm hạnh phúc rất đời thường, bình dị mà đáng

thương, đáng trân trọng Chị đã phải đánh đổi hạnh phúc ấy bằng bao nỗi đau khổ

Sự yên lành no ấm của đàn con chính là mục đích sống, là nguồn sống của chị –người đàn bà luôn sống cho con Đó chính là sức mạnh tinh thần kì diệu đã giúpchị vượt qua bao đắng chát chua cay của cuộc đời, để giữ lửa cho gia đình bé nhỏcủa mình Chị kết tinh vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam với trái timchứa chan bao tình cảm vị tha, thánh thiện, lấy niềm vui, hạnh phúc của chồng conlàm hạnh phúc của chính mình Chỉ có tác giả là người thấu hiểu, người đàn bà

làng chài mới là vẻ đẹp đích thực của “Chiếc thuyền ngoài xa”, đẹp trong đau khổ,nhọc nhằn và nhục nhằn – một vẻ đẹp hình như chưa từng thấy trong văn học sử

Từ sự phân tích ở trên chúng ta thấy lựa chọn được những chi tiết đắt giá sẽ quyếtđịnh thành công của tác phẩm, bởi chúng được chưng cất lên từ tấm lòng và tàinăng của người cầm bút

2.2.5 Chi tiết nghệ thuật có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng khung cảnh

Nhà văn Nguyễn Minh Châu đã từng tâm niệm: “Văn học và cuộc sống là những vòng tròn đồng tâm, mà tâm điểm là con người” Trong tác phẩm, hình

tượng con người luôn hiện lên sinh động trên một nền cảnh nào đó Vì vậy, việcxây dựng bối cảnh cho sự xuất hiện của nhân vật được hầu hết các nhà văn quantâm Và chi tiết nghệ thuật đóng vai trò quan trọng trong việc kiến tạo nên khungcảnh Trong vấn đề này, chúng ta có thể phân loại chi tiết thành những tiểu loạiphong phú: chi tiết về không gian (ánh trăng trong vườn chuối tạo nên khung cảnhthơ mộng, xui khiến hai con người khốn khố Chí Phèo và Thị Nở tìm đến với nhau,

…), chi tiết về thời gian (thời điểm đêm tình mùa xuân khơi dậy sức xuân và tìnhxuân trong tâm hồn Mị …); chi tiết gắn với âm thanh (tiếng chim hót vui vẻ, tiếngngười đi chợ, tiếng anh thuyền chài gõ mái chèo… những giai điệu giản dị màthiêng liêng của cuộc sống đánh thức tâm hồn Chí Phèo…), chi tiết gợi tả màu sắc

(ánh sáng và bóng tối trong Hai đứa trẻ, Chữ người tử tù, ),… Thời gian và không

gian, cũng như mọi hiện tượng của thế giới khách quan, khi đi vào tác phẩm đềuđược soi rọi bằng tư tưởng tình cảm, gắn liền với quan niệm về con người và cuộcđời, với ước mơ lý tưởng và in đậm cá tính sáng tạo của nhà văn

Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật, vì không

có hình tượng nghệ thuật nào không có không gian, không có nhân vật nào không

có một nền cảnh của nó Do đặc trưng của truyện ngắn là sự giới hạn về dunglượng nên những chi tiết nghệ thuật tạo dựng nên không gian cũng được nhà vănsàng lọc kỹ càng Chỉ bằng một vài chi tiết mang đầy ẩn ý, tác giả có thể lột tảđược thần thái của không gian và thể hiện tư tưởng của mình Đọc “Vợ nhặt” củaKim Lân, chắc hẳn chúng ta, ai ai cũng bị ám ảnh bởi khung cảnh của nạn đói

khủng khiếp năm 1945 Cho đến tận ngày nay vẫn còn hàng kho tư liệu kể lại rằng xác người chết đói nhiều đến nỗi người ta phải thu gom để đưa đến hố chôn tập thể Nhưng nhà văn Kim Lân chỉ cần qua một vài chi tiết điển hình nhất mà làm