SKKN DẠY HỌC LỊCH SỬ THEO DỰ ÁN Ở LỚP 9

Nội dung giải pháp Trước đây, học sinh được học lịch sử chủ yếu theo các phương pháp dạy học truyền thống - phương pháp mà giáo viên là trung tâm.. Các phương pháp truyền thống có khá nh

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng thẩm định sáng kiến tỉnh Ninh Bình

Tôi: (cá nhân)

TT Họ và tên Ngày tháng

năm sinh

Nơi công tác

Chức vụ

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra sáng kiến

1 Lê Thị Yến 27/12/1983

Trường THCS Đông Hải

Giáo viên Th.s lịch sử 100%

1 Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng

Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: DẠY HỌC LỊCH SỬ THEO DỰ ÁN

Ở LỚP 9

Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn lịch sử trong trường THCS

2 Nội dung sáng kiến

2.1 Giải pháp cũ thường làm

2.1.1 Nội dung giải pháp

Trước đây, học sinh được học lịch sử chủ yếu theo các phương pháp dạy học truyền thống - phương pháp mà giáo viên là trung tâm Với mô hình giáo viên là trung tâm, học sinh được nạp vào trí nhớ kiến thức lịch sử theo lối thầy đọc trò chép, thầy giảng trò nghe, rồi học thuộc lòng theo thầy, theo vở ghi và theo sách giáo khoa

Các phương pháp truyền thống có khá nhiều ưu điểm đối đối với việc học

lịch sử:

Nó cho phép giáo viên trình bày, giảng giải, truyền đạt những nội dung kiến thức lịch sử mà học sinh tự mình khó có thể dễ dàng tìm hiểu được một cách sâu sắc

Nó giúp học sinh nắm được hình mẫu về cách tư duy, cách đặt và giải quyết vấn đề học tập, tác động mạnh mẽ đến tư tưởng, tình cảm, bồi dưỡng tình yêu, niềm tự hào dân tộc nơi học sinh qua giọng nói, cử chỉ, điệu bộ nhẹ nhàng và diễn cảm của giáo viên

Nó rèn luyện khả năng ghi nhớ bài học

Nó cho phép giáo viên có thể truyền đạt một khối lượng tri thức khá lớn cho nhiều học sinh trong cùng một lúc, vì vậy đảm bảo tính kinh tế cao

2.1.2 Nhược điểm của giải pháp cũ

Tuy nhiên, các phương pháp dạy học truyền thống cũng có những hạn chế sau:

Do quá đề cao người dạy nên nhược điểm của phương pháp dạy học truyền thống trong lịch sử là học sinh thường tiếp nhận kiến thức một chiều, giờ dạy thường dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý thuyết, thiếu vận dụng, thực hành, thiếu gắn với thực tiễn xã hội

Khi giáo viên giữ vai trò trung tâm trong giờ học lịch sử thì học sinh thường thụ động, chỉ sử dụng chủ yếu thính giác cùng với tư duy tái hiện, do đó mà nếu nghệ thuật giảng dạy của giáo viên không tốt thì học sinh thường không hứng khởi, chóng mệt mỏi và thậm chí chán ghét việc học lịch sử

Vì thời lượng của quá trình dạy học chủ yếu giành cho giáo viên truyền thụ kiến thức một chiều nên học sinh thiếu điều kiện để phát triển ngôn ngữ Thiếu điều kiện cho phép giáo viên chú ý đầy đủ đến trình độ nhận thức, khả năng lĩnh hội tri thức của từng học sinh

Do giáo viên giữ vai trò trung tâm nên học sinh hầu như không có sự tương tác lẫn nhau Vì thế mà hầu như không phát triển được kĩ năng hợp tác và ít khuyến khích được tinh thần sáng tạo

Trong mô hình sử dụng phương pháp truyền thống, giảng dạy và đánh giá được xem như là hai thực thể riêng biệt Học tập của học sinh được đánh giá thông qua các bài kiểm tra khách quan Học sinh ít có cơ hội để bày tỏ các ý kiến cá nhân,

ít có cơ hội để được khẳng định năng lực cá nhân Các kĩ năng của học sinh hầu như được trang bị rất ít, khó đáp ứng được tiêu chí của cuộc sống hiện đại

Hiện nay, khoa học công nghệ tiếp tục phát triển mạnh mẽ như vũ bão, cuộc cách mạng 4.0 đang tiến lên từng giờ, từng phút Kinh tế tri thức ra đời từ lâu và ngày càng phát triển, yêu cầu về tri thức kết tinh trong sản phẩm ngày càng tăng

Sự hội nhập kinh tế thế giới đòi hỏi trình độ ngày càng cao của các quốc gia và công dân của các quốc gia đó Hiện nay, thế giới đã có công dân đầu tiên là người máy Theo các nhà nghiên cứu ở nước ta thì công dân của thời đại mới – thế kỉ XXI trở đi, cần phải đáp ứng các tiêu chí sau:

Một là, có khả năng sử dụng ngoại ngữ, tự tin khi giao tiếp

Hai là, có khả năng sử dụng công nghệ, Internet phục vụ cho công việc, học tập

Ba là, có ý thức về môi trường, cộng đồng xung quanh

Bốn là, có khả năng làm việc chủ động, có khả năng tự lập trong cuộc sống,

có khả năng tư duy độc lập

Năm là, có kỹ năng: tranh luận, hùng biện, làm việc nhóm, là một thế hệ năng động Đồng thời là những công dân yêu nước, giàu lòng tự hào dân tộc, biết vươn lên bảo vệ Tổ quốc và xây dựng đất nước hùng mạnh

Như vậy, ta dễ dàng nhận thấy nếu duy trì phương pháp dạy học truyền thống thì khó có thể tạo ra được một thế hệ công dân đáp ứng các tiêu chí trên Nói cách khác, người giáo viên cần phải năng động, sáng tạo đổi mới phương pháp dạy học nhằm khắc phục những hạn chế của phương pháp dạy học truyền thống

2.2 Giải pháp mới cải tiến

Là giáo viên giảng dạy môn lịch sử, tôi luôn trăn trở làm thế nào để học sinh yêu thích, tò mò, hứng khởi với bộ môn hiểu và nắm thật chắc kiến thức lịch sử, biết tự mình đánh giá, nhận xét rút ra những kết luận sâu sắc về một sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử Đồng thời, tôi cũng thiết tha mong mỏi trong quá trình dạy học tôi có thể góp phần phát triển nơi các em những kĩ năng và các năng lực cần thiết

để các em có thể trở thành các công dân đáp ứng một phần các yêu cầu của thời đại mới…Cá nhân tôi biết rất rõ rằng điều trăn trở đó chỉ có thể thực hiện được khi tôi mạnh dạn thay đổi phương pháp tổ chức hoạt động học tập của học sinh tức là sử dụng các phương pháp dạy học tích cực

Việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực được tôi tiến hành ở tất cả các khối lớp ở trường trung học cơ sở tôi đang giảng dạy nhưng trọng tâm nhất là khối lớp 9 vì: tư duy trừu tượng của các em phát triển tương đối đầy đủ và sâu sắc, biết phân tích các yếu tố bản chất những mối liên hệ và quan hệ của tài liệu, biết tóm tắt những đặc điểm chung, bản chất của nhiều sự vật, hiện tượng lịch sử Khả năng suy luận của các em tương đối hợp lí và có cơ sở, các em không còn thích lập luận máy móc, các em muốn tranh luận, muốn phê phán, các em thích tìm hiểu những vấn đề mang tính phức tạp khó khăn và các em cũng muốn được tham gia vào quá trình đánh giá

Có khá nhiều phương pháp dạy học tích cực tôi đã áp dụng trong quá trình dạy học như: phương pháp thảo luận nhóm; phương pháp nêu và giải quyết vấn đề; phương pháp dạy học theo góc; phương pháp dạy học theo hợp đồng, phương pháp dạy học theo dự án Trong phạm vi này tôi xin được chia sẻ những kinh nghiệm nhỏ

về phương pháp dạy học lịch sử theo dự án ở lớp 9

Về bản chất: Dạy học theo dự án là một mô hình tổ chức học tập trong đó học sinh dưới sự điều khiển và giúp đỡ của giáo viên tự lực giải quyết một nhiệm

vụ học tập dựa trên các câu hỏi ; nó cung cấp cho người học cơ hội để làm việc tương đối tự động trong một khoảng thời gian mở và kết quả cuối cùng là tạo ra các sản phẩm thực tế hoặc các bài thuyết trình trước lớp học

Các dự án cho phép tạo ra nhiều cơ hội học tập hơn, chúng rất đa dạng về chủ đề và quy mô, có thể được tổ chức rộng rãi ở các cấp học khác nhau Đề tài dự

án có thể khác nhau nhưng các dự án thường có những đặc điểm chung: Các dự án đều được phát triển từ những vấn đề mang tính thách thức, không thể giải quyết chỉ bằng kiến thức học vẹt Học theo dự án đặt học sinh vào những vai trò tích cực như: người giải quyết vấn đề, ra quyết định, điều tra viên hay người viết báo cáo

Dự án nhắm đến những mục tiêu giáo dục quan trọng và đặc thù

Dạy học theo dự án trong yêu cầu lựa chọn những nội dung quan trọng - cốt

lõi, dự án tập trung vào việc giảng dạy học sinh những kiến thức và kỹ năng quan

trọng

Dạy học theo dự án cho phép học sinh học sâu – học sinh được tham gia vào một quá trình nghiêm ngặt trong thời gian có quy định; tự lực đặt câu hỏi, sử dụng

tài nguyên và phát triển các câu trả lời

Học sinh được phép thực hiện việc làm thế nào để thực hiện công việc và cách các em sử dụng thời gian của mình, điều đó được hướng dẫn bởi các giáo viên

và phụ thuộc vào độ tuổi và kinh nghiệm học dự án của học sinh

Dự án bao gồm các quy trình cho học sinh được nhận thông tin phản hồi về

chất lượng công việc của các em, hướng dẫn các em sửa đổi hoặc tiến hành điều tra thêm

Học sinh trình bày tác phẩm của mình cho người khác, ngoài các bạn cùng

lớp và giáo viên của họ Học theo dự án ngoài việc nhấn mạnh mục tiêu bồi dưỡng khả năng đề xuất ý tưởng dự án và vạch chiến lược thực hiện dự án trong thực tiễn còn nhấn mạnh đến mục tiêu tích hợp công nghệ thông tin vào sản phẩm học tập của học sinh

Dạy học theo dự án trong lịch sử cho phép tối đa hóa các mối tương tác trong quá trình dạy học:

Giáo viên

Học sinh

Khi thực hiện phương pháp mới giáo viên là trung tâm

Hoạt động nhóm trong

Dự án cho phép học sinh

Khi giáo viên sử dụng phương pháp thuyết trình, hầu như của sự tương tác tương tác tối đa không có tương tác

Sự thay đổi mối tương tác từ phương pháp truyền thống sang phương pháp dự án

* Dạy học theo dự án có thể phân loại như sau:

* Phân loại theo nội dung: Dự án trong một môn học, Dự án liên môn, Dự án ngoài môn học

* Phân loại theo sự tham gia của người học: dự án cho nhóm học sinh, dự án cá nhân

* Phân loại theo quỹ thời gian:

- Dự án nhỏ

- Dự án trung bình: dự án trong một hoặc một số ngày hoặc trong một tuần

- Dự án lớn: dự án thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần có thể kéo dài nhiều tuần

Cho đến nay, tôi chủ yếu sử dụng phương pháp dự án theo môn học, dự án tìm hiểu, dự án theo qũy thời gian, dự án nhóm để áp dụng vào những bài lịch sử cụ thể ở lớp 9 và một số bài ở lớp 7, 8

Tính mới, tính sáng tạo của dạy học theo dự án được thể hiện qua những ưu điểm rõ nét sau:

Thứ nhất, dạy học theo dự án trong môn lịch sử mang tính định hướng thực tiễn gắn việc học tập với thực tiễn xã hội Nhiệm vụ của dự án cần chứa đựng

những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng nhận thức của người học.Vấn đề cần giải quyết này có thể xuất phát từ thực tiễn ở địa phương

Ví dụ như: Khi thực hiện dự án bài 12: Những thành tựu chủ yếu và ý nghĩa lịch sử của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật Ở hoạt động 4: Vận dụng: Giáo viên

giao cho học sinh thực hiện nhiệm vụ: Chỉ ra những hậu quả tiêu cực đang tác

động đến địa phương em đang sinh sống? Chúng ta có thể khắc phục những những hậu quả trên không? Nếu có thì bằng cách nào?

Sau quá trình suy nghĩ, học sinh đề cập được:

Những tác động rõ nét: bãi ngang, sông, đầm, hồ ô nhiễm, rác thải ni lông nhiều, tôm, cá chết, rau và hoa quả không an toàn, tai nạn giao thông, các loại bệnh gia tăng

Có thể khắc phục bằng các giải pháp:

Tuyên truyền cho bạn bè, những người xung quanh thấy được tầm quan trọng của việc giữ gìn và bảo vệ môi trường

Phát hiện báo cáo kịp thời những hiện tượng tác động xấu đến môi trường như sử dụng thuốc trừ sâu ở bãi ngao làm ô nhiễm nguồn nước, xả rác thải tự do…

Chấp hành tốt và tuyên truyền cho mọi người thân cùng chấp hành tốt luật giao thông

Tuyên truyền và cùng người thân thực hiện chăn nuôi thủy hải sản an toàn, gieo trồng các loại rau quả không sử dụng thuốc trừ sâu bừa bãi để đảm bảo sức khỏe, tránh bệnh tật

Học sinh đang trình bày sản phẩm có liên hệ đến tình hình địa phương

Thứ hai, dạy học theo dự án trong môn lịch sử phát huy tính tự lực và tinh thần trách nhiệm của học sinh Khi thực hiện dự án, học sinh tham gia tích cực, tự

lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tính trách nhiệm, sự sáng tạo của người học, huy động nhiều giác quan Giáo viên chủ yếu đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng của học sinh lớp 9

Ví dụ: Ở một số dự án như bài 12, 16,17 tôi thường lựa chọn những học

Học sinh –“người dẫn chương trình” dẫn dắt vào buổi báo cáo dự án bài 12

Thứ ba, dạy học theo dự án trong môn lịch sử mang tính định hướng hứng

thú người học Học sinh có thể được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân

Ví dụ: giáo viên có thể cùng trao đổi và cho học sinh lựa chọn một trong các nội dung sau để tiến hành dự án: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á-ASEAN? Quá trình hình thành và phát triển của liên minh châu Âu EU? Nước Mĩ từ năm

1945 đến nay? hay Nhật Bản từ năm 1945 đến nay? Kinh nghiệm cho tôi thấy rằng dự án nào mà học sinh có sự tham gia ngay từ khâu lựa chọn thì các dự án đó thường thành công hơn

Giáo viên đưa ra vấn đề để cùng học sinh bàn bạc lựa chọn chủ đề dự án

Thứ tư, dạy học theo dự án trong môn lịch sử còn mang tính định hướng hành động Khác với các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học khác, trong

quá trình thực hiện dự án, nhất thiết phải có sự kết hợp giữa kiến thức thu nhận được và khả năng vận dụng vào trong hoạt động thực tiễn

Ví dụ khi thực hiện dự án: Nhật Bản, ở hoạt động 4: giáo vên giao cho học sinh tìm hiểu về mối quan hệ Việt Nhật và sự giúp đỡ của Nhật Bản đối với Việt Nam

Học sinh đang trình bày mối quan hệ ngoại giao Việt – Nhật Thứ năm, dạy học theo dự án trong môn lịch sử mang định hướng sản phẩm.

Định hướng này thể hiện ở chỗ, học dự án luôn đi liền với việc tạo ra sản phẩm để báo cáo, giới thiệu trước lớp, trước nhà trường

Ví dụ: Bài thuyết trình báo cáo thực hiện Dự án: Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc ở nước ngoài trong những năm 1919-1925, Bài thuyết trình báo cáo thực hiện

Dự án Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập, Bài thuyết trình báo cáo thực hiện Dự

án Cách mạng Tháng Tám 1945

Thứ sáu, dạy học theo dự án trong môn lịch sử phát triển khả năng sáng tạo,

phát triển năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự đánh giá và đánh giá của học sinh

Ví dụ khi thực hiện dự án Miền Bắc chống lại cuộc chiến tranh phá hoại lần thứ hai của Đế quốc Mĩ, tôi chỉ yêu cầu học sinh làm sản phẩm dưới dạng tập san hoặc Powpoint nhưng 100% các nhóm đã báo cáo sản phẩm là video được cắt, ghép rất kì công tỉ mỉ mô tả chi tiết cuộc chiến và trích dẫn những nhận định của

các chuyên gia quân sự về quá trình Miền Bắc chống lại cuộc chiến tranh phá hoại

lần thứ hai của Đế quốc Mĩ

Học sinh xem video do các em thực hiện về chiến tranh phá hoại của đế quốc Mĩ xuống miền Bắc 1972

Các dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm Dự án không thể hoàn thành khi các thành viên không tích cực Dạy học theo dự án đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kỹ năng công tác làm việc giữa các thành viên tham gia Trong quá trình hợp tác làm việc và báo cáo sản phẩm sẽ góp phần giúp các em đánh giá lẫn nhau

Thứ bảy, về kinh phí, dạy học theo dự án trong môn lịch sử hầu như không

ảnh hưởng đến kinh tế của nhà trường cũng như của phụ huynh học sinh

Chính vì vậy, dạy học theo dự án trong môn lịch sử tạo ra cách tiếp cận năng động để dạy học trong đó học sinh tìm hiểu các vấn đề học tập một cách chủ động Với loại hình này và với sự tham gia vào bài học tích cực, học sinh được truyền cảm hứng để có được một kiến thức sâu sắc hơn về các sự kiện, các nhân vật và các hiện tượng lịch sử thông qua việc thực hiện dự án

*Tiến trình thực hiện dạy học dự án

Trong quá trình dạy học lịch sử theo dự án , tôi thường tiến hành qua 5 bước như sau:

Bước 1: Chuẩn bị ý tưởng và các điều kiện cần thiết để học theo dự án

Lựa chọn nội dung thực hiện: giáo viên hoặc giáo viên và học sinh cùng

nghiên cứu các giai đoạn lịch sử, các sự kiện, các nhân vật, các chủ đề lịch sử ở lớp 9 để từ đó lựa chọn ra nội dung phù hợp tiến hành dạy học theo dự án

Phân bổ thời gian học tập: Sau khi có nội dung, giáo viên cần quyết định thời gian học sinh thực hiện dự án nằm trong phân phối chương trình chính khóa

hoặc hoạt động ngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa Các dự án tôi thực hiện thường là chương trình chính khóa

Thời lượng: Thời lượng dự án tôi giao cho các em thường là 2 tuần có dự án là 4

tuần

Tài liệu: Tôi xem xét đến các nguồn sử liệu, tài liệu học sinh có thể tiếp cận

để học theo dự án như tư liệu sẵn, tư liệu thư viện, trên internet,…

Các công cụ hỗ trợ khác, trong quá trình thực hiện học sinh của tôi thường cần đến của các phần mềm: Microsoft Word, Excel, Powerpoint…

* Bước 2: Thiết kế dự án cụ thể

Thiết kế mục tiêu: Các chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ, năng lực của bài

học và những kĩ năng tư duy mong muốn đạt được là căn cứ để tôi thiết kế những mục tiêu cụ thể của bài học theo dự án

Sau đó, tôi tiến hành xây dựng bộ câu hỏi định hướng để tiến hành dự án

*Câu hỏi khái quát: là những câu hỏi mở, bao quát toàn diện có thể liên quan

đến nhiều bài học trong lớp 9 Mỗi dự án, chỉ có một câu hỏi khái quát

*Câu hỏi bài học: Cũng là câu hỏi mở nhưng thường giới hạn trong một chủ

đề hoặc một bài học cụ thể Câu hỏi bài học hỗ trợ và phát triển câu hỏi khái quát Thường trong một dự án, người dạy có thể xây dựng một hoặc hai câu hỏi bài học

* Câu hỏi nội dung: là các câu hỏi trực tiếp hỗ trợ đạt mục tiêu học tập theo dự án.

Khác với câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học, câu hỏi nội dung có số lượng nhiều hơn

* Bước 3: Thực hiện dự án

Sau khi nhận nhiệm vụ, học sinh lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ

Trong giai đoạn này, tôi thường hướng dẫn học sinh xây dựng đề cương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xây dựng kế hoạch cần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

Hoạt động lập kế hoạch các nhiệm vụ học tập nhằm giúp cho các thành viên trong nhóm biết được ai sẽ làm nhiệm vụ gì và thời hạn hoàn thành là bao lâu Đây

là hoạt động hợp tác giữa các thành viên, đòi hỏi mỗi thành viên phải ý thức phối hợp với nhau, hỗ trợ cho nhau để hoàn thành dự án Việc phân công nhiệm vụ cho các thành viên có thể mô tả chi tiết qua bảng sau

Lập kế hoạch thực hiện dự án