Hiện nay số người khuyết tật ở nước ta chiếm khoảng 6% dân số trong đó có 60% người là đang trong độ tuổi lao động và có khả năng lao động nhất định. Với những đặc tính của mình như chăm chỉ, tận tuỵ, tính kỷ luật cao người khuyết tật cũng là một nguồn lực mang lại nhiều giá trị cho xã hội. Rất nhiều người khuyết tật có khiếm khuyết một phần cơ thể vẫn có thể làm các công việc phù hợp để nuôi sống bản thân và giúp ích cho xã hội, đây được coi là một quyền hết sức chính đáng của người khuyết tật. Tuy nhiên hiện nay quyền làm việc của người khuyết tật tại Việt Nam vẫn chưa được quan tâm đúng mức dẫn đến lãng phí nguồn lao động không nhỏ, tạo thêm gánh nặng cho phúc lợi xã hội. Một phần do quan niệm xã hội luôn coi những người khuyết tật là vô dụng,không có khả năng lao động, các chủ lao động chưa nhận thức được năng lực của người khuyết tật (những đặc điểm hơn hẳn người bình thường như sự trung thành, tận tuỵ, làm việc hết mình…) nên chưa có chiến lược sắp xếp và sử dụng người lao động khuyết tật. Mặt khác các chính sách hỗ trợ, khuyến khích, tuyên truyền của nhà nước chưa thực sự hiệu quả, cộng với tâm lý tự ti của chính bản thân người khuyết tật đã tạo thành rào cản rất lớn. Hà Nam là tỉnh có tỉ lệ người khuyết tật cao so với cả nước. Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam được thành lập từ năm 2006 trong bối cảnh cả nước mới chỉ có 4 tổ chức Hội cấp tỉnh. Điều này cho thấy, việc xây dựng và phát triển tổ chức Hội dành cho người khuyết tật thực sự rất khó khăn. Vì vậy, những năm qua, Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam luôn chú trọng xây dựng, củng cố tổ chức Hội với quan điểm để làm tốt công tác chăm lo, bảo vệ và hỗ trợ người khuyết tật thì trước hết tổ chức Hội phải thực sự vững mạnh.
Trang 1ĐỀ BÀI: Chính sách việc làm cho lao động là người khuyết tật tại tỉnh Hà Nam.
MỞ ĐẦU
Hiện nay số người khuyết tật ở nước ta chiếm khoảng 6% dân số trong đó
có 60% người là đang trong độ tuổi lao động và có khả năng lao động nhất định Với những đặc tính của mình như chăm chỉ, tận tuỵ, tính kỷ luật cao người khuyết tật cũng là một nguồn lực mang lại nhiều giá trị cho xã hội Rất nhiều người khuyết tật có khiếm khuyết một phần cơ thể vẫn có thể làm các công việc phù hợp để nuôi sống bản thân và giúp ích cho xã hội, đây được coi là một quyền hết sức chính đáng của người khuyết tật Tuy nhiên hiện nay quyền làm việc của người khuyết tật tại Việt Nam vẫn chưa được quan tâm đúng mức dẫn đến lãng phí nguồn lao động không nhỏ, tạo thêm gánh nặng cho phúc lợi xã hội Một phần do quan niệm xã hội luôn coi những người khuyết tật là vô dụng,không có khả năng lao động, các chủ lao động chưa nhận thức được năng lực của người khuyết tật (những đặc điểm hơn hẳn người bình thường như sự trung thành, tận tuỵ, làm việc hết mình…) nên chưa có chiến lược sắp xếp và sử dụng người lao động khuyết tật Mặt khác các chính sách hỗ trợ, khuyến khích, tuyên truyền của nhà nước chưa thực sự hiệu quả, cộng với tâm lý tự ti của chính bản thân người khuyết tật đã tạo thành rào cản rất lớn
Hà Nam là tỉnh có tỉ lệ người khuyết tật cao so với cả nước Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam được thành lập từ năm 2006 trong bối cảnh cả nước mới chỉ có 4 tổ chức Hội cấp tỉnh Điều này cho thấy, việc xây dựng và phát triển tổ chức Hội dành cho người khuyết tật thực sự rất khó khăn Vì vậy, những năm qua, Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam luôn chú trọng xây dựng, củng cố tổ chức Hội với quan điểm để làm tốt công tác chăm lo, bảo vệ và hỗ trợ người khuyết tật thì trước hết tổ chức Hội phải thực sự vững mạnh
Trang 21 Thực trạng việc làm người lao động là khuyết tật tại tỉnh Hà Nam.
1.1 Thực trạng người khuyết tật tại tỉnh Hà Nam
Đất nước ta trải qua chiến tranh lâu dài và ác liệt lại thường xuyên bị thảm họa như: thiên tai, bão lụt, hỏa hoạn, tai nạn giao thông,… Vì vậy, người khuyết tật có chiều hướng không giảm Tỉnh Hà Nam là một trong những tỉnh có tỷ lệ người khuyết tật tương đối lớn
Điều 2 luật người khuyết tật năm 2010 đã đưa ra những khái niệm cơ bản sau: Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn
Khái niệm người lao động khuyết tật sẽ hẹp hơn khái niệm lao động khuyết tật vì không phải tất cả những người khuyết tật đều có khả năng lao động Trong nghiên cứu này chỉ đề cập đến đối tượng lao động là người khuyết tật có năng lực chủ thể tức là có đủ năng lực pháp lý và năng lực hành vi Họ có đủ năng lực chủ thể mới đủ điều kiện tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh Trong đó: - Năng lực pháp lý là khả năng chủ thể hưởng các quyền và nghĩa vụ pháp lý được nhà nước thừa nhận, đối với cá nhân có năng lực pháp lý kể từ khi công dân đó được sinh ra - Năng lực hành vi là khả năng của chủ thể bằng hành
vi của mình tham gia vào các quan hệ pháp luật và phải gánh chịu những trách nhiệm pháp lý do hành vi đem lại
Năng lực hành vi của người khuyết tật – hạn chế, tùy theo dạng thức, mức
độ khuyết tật Tuy nhiên, sự hạn chế về năng lực hành vi của người khuyết tật – không thể là căn cứ để loại trừ năng lực pháp luật thể hiện ở quyền làm việc của người khuyết tật đã được công nhận trong cả các văn kiện quốc tế và quốc gia Với những lập luận nêu trên, quyền làm việc của người khuyết tật là quyền con người chính đáng, nhưng chủ thể quyền khó có thể thực hiện được quyền của mình nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội
- Sự hỗ trợ của nhà nước trong việc thực thi quyền làm việc của người khuyết tật thể hiện ở việc:
Trang 3+ Thừa nhận quyền làm việc của người khuyết tật trong hiến pháp, pháp luật
+ Xây dựng các văn bản pháp luật, quy định pháp luật để giúp đỡ người khuyết thật thực thi quyền làm việc của mình
+ Bố trí, sắp xếp bộ máy, tổ chức nhận trách nhiệm và thực thi các quy định, chính sách pháp luật về quyền làm việc của người khuyết tật
+ Cấp kinh phí, khuyến khích các nguồn lực ngoài nhà nước đầu tư, hỗ trợ cho việc dạy nghề, tạo việc làm cho người khuyết tật
+ Xây dựng, đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực giáo dục, dạy nghề cho người khuyết tật, hướng nghiệp và hỗ trợ người khuyết tật trong quá trình lao động
+ Giám sát việc thực thi các quy định về quyền làm việc của người khuyết tật - Sự hỗ trợ của doanh nghiệp trong việc thực thi quyền làm việc của người khuyết tật Doanh nghiệp là đối tượng làm việc vì mục tiêu lợi nhuận do đó nếu không có lợi nhuận, doanh nghiệp khó có thể tạo cơ hội để người khuyết tật làm việc
Do vậy cần:
+ Thứ nhất, tuyên truyền, khai thông tư tưởng để doanh nghiệp hiểu rằng người khuyết tật hoàn toàn có khả năng lao động tương đương như người không khuyết tật nếu biết sử dụng họ vào các công việc phù hợp Ví dụ nếu một người
bị khuyết tật vận động, chỉ ngồi một chỗ cũng vẫn có thể làm tốt công việc trong dây truyền mà chỉ cần dùng đến đôi bàn tay
+ Thứ hai, cần có sự khuyến khích của nhà nước bằng các quy định ưu đãi, tạo điều kiện nếu doanh nghiệp sử dụng lao động là người khuyết tật
- Sự hỗ trợ của xã hội trong việc thực thi quyền làm việc của người khuyết tật Đây chính là sự hỗ trợ lớn lao và không thể thiếu đối với người khuyết tật
Xã hội ta hiện nay vẫn có sự kỳ thị không hề nhỏ với người khuyết tật, coi họ là
vô dụng, không làm được gì nên phần lớn người khuyết tật, đặc biệt sống ở nông
Trang 4thôn hầu như không được làm việc, họ sống dựa vào gia đình, không được học hành hay có bất cứ cô hội nào để hòa nhập, sống như một người bình thường
a) Số lượng người khuyết tật
Theo thống kê của Hội người khuyết tật tỉnh Hà Nam, hiện toàn tỉnh có 18.000 người khuyết tật các loại, không kể những người là thương bệnh binh và nạn nhân chiến tranh khác, trong đó gần 1.200 người được hưởng trợ cấp thường xuyên từ ngân sách Nhà nước Bên cạnh đó, trên 1.000 hộ gia đình cũng được hỗ trợ kinh phí chăm sóc người khuyết tật
Tổng số người khuyết tật trên địa bàn tỉnh Hà Nam tính đến năm 2017 là 18.000 người, chiếm tỷ lệ 2.29% dân số toàn tỉnh
Bảng 1.1 Số lượng và tỷ lệ người khuyết tật toàn tỉnh Hà Nam
(Nguồn: Thống kê của Hội người khuyết tật tỉnh Hà Nam)
Trong đó:
Phân bố theo nhóm tuổi:
+ Người khuyết tật có độ tuổi lao động từ 16 – 40 tuổi là tuổi cao nhất, chiếm 35.6 % tổng số người khuyết tật
Trang 5+ Người khuyết tật ở nhóm tuổi từ 1 – 5 tuổi là thấp nhất 526 người, chiếm 2.92% chủ yếu dị tật bẩm sinh
Phân bố theo giới
+ Nam: 7.254 người chiếm 40.3%
+ Nữ: 10.746 người chiếm 59.7%
Phân bố theo nghề nghiệp
+ Người khuyết tật không có khả năng lao động 8.256 người chiếm 45.87 % tổng số người khuyết tật
+ Người khuyết tật chủ yếu ở nông thôn làm ruộng 5.635 người chiếm 31.31
% tổng số lao động
Phân loại người lao động theo từng nhóm tàn tật
+ Người khuyết tật về vận động cao nhất 5.216 người chiếm 28.98 % người khuyết tật
+ Người khuyết tật về mất cảm giác là thấp nhất 354 người chiếm 1.97% người khuyết tật
Phân bố mức độ tàn tật của người khuyết tật
+ Mức độ 0 là 9.254 người chiếm 51.41% tổng số người khuyết tật
+ Mức độ 1 là 5.214 người chiếm 28.97% tổng số người khuyết tật
+ Mức độ 2 là 3.532 người chiếm 19.62 % tổng số người khuyết tật
Phân loại mức độ khuyết tật theo nhóm
+ Nhóm khó khăn vận động cao nhất là 7.252 người
+ Nhóm mất cảm giác có số lượng thấp nhất là 321 người
+ Mức độ tàn tật của nhóm khó khăn vận động chủ yếu ở mức độ 2 (chiếm 19.62%) và mức độ 1 (chiếm 28.97%)
+ Mức độ mất cảm giác lại chủ yếu ở mức độ 0 và 1: 51.41% và 28.97%
Trang 6 Phân loại theo nhóm khó khăn vận động
+ Trong nhóm khó khăn vận động chủ yếu là liệt 1 chi dưới là 1.825 người chiếm 25.17%; tiếp đến là bại não 1.252 người chiếm 17.26%
+ Người cụt 2 chân trên thấp nhất là 65 người chiếm 0.9%
Phân loại nhóm khó khăn vận động theo nguyên nhân
+ Người khó khăn vận động nguyên nhân chủ yếu là di chứng bệnh tật và chưa rõ nguyên nhân 5.525 người chiếm 76.56%
+ Người khó khăn vận động do nguyên nhân bẩm sinh là 1.450 người chiếm 20.02%
+ Người khó khăn vận động do tai nạn đứng thứ 3 là 202 người chiếm 2.78%
+ Người khó khăn vận động do bị thương là 46 người chiếm 0.63%
Phân loại nhóm khó khăn vận động theo mức độ
+ Người khó khăn vận động do liệt 1 chi dưới chủ yếu ở mức độ 0 (chiếm 51.41%) và mức độ 2 chiếm 19.62%
+ Người khó khăn vận động do bại não chủ yếu ở mức độ 2 chiếm 51% và mức độ 1 chiếm 41.8% và mức độ 0 chỉ có 7.2%
Nhìn chung trong nhóm khó khăn vận động chủ yếu ở 2 mức độ 2 và 1
b) Hoàn cảnh sống
Theo báo cáo của sở lao động – thương binh và xã hội tỉnh Hà Nam thì phần lớn người khuyết tật sống cùng gia đình (chiếm 80.2%)
Số người khuyết tật sống độc thân (chiếm 7.62%)
Số người khuyết tật sống trong bảo trợ xã hội của tỉnh là 1.52%
Số người khuyết tật sống lang thang chiếm 10.66%
Trang 7Như vậy có thể thấy được hoàn cảnh sống của người khuyết tật ở tỉnh Hà Nam gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống: người khuyết tật phụ thuộc hoàn toàn
và không hoàn toàn chiếm 75%, chỉ có 25% người khuyết tật có cuộc sống tự lập Họ phải sống những căn nhà cấp một xuống cấp một cách trầm trọng, quá dột nát, sụt lún, không đảm bảo đến tính mạng của họ; họ thiếu cả đồ dùng sinh hoạt tối thiểu như: tivi, đài, tủ,… Đã vậy thu nhập của người khuyết tật quá thấp dưới 750.000 đồng/người/tháng, rất ít người khuyết tật có thu nhập khá trên 1.500.000 đồng/người/tháng (chiếm 7.5%)
Họ luôn có tâm mặc cảm, tự ti, lo lắng, sống khép mình, không hòa nhập
và cho rằng mình là người bỏ đi của xã hội Họ thường xuyên khủng hoảng tâm
lý, không muốn chấp nhận sự thật và luôn ở trong trạng thái căng thẳng, khó chịu, mệt mỏi
c) Việc làm
Ở tỉnh Hà Nam có gần 30 số người khuyết tật có việc làm, tự nuôi sống mình và tham gia đóng góp cho xã hội bằng nhiều công việc khác nhau Tỷ lệ người khuyết tật có nhu cầu song chưa có việc làm là hơn 10%
d) Tình trạng chính sách
Chính sách là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm vụ chính trị, kinh tế - văn hóa
Đặc điểm của chính sách:
Có một cấp thẩm quyền ban hành
Mang lợi ích công
Mọi người đều có quyền tiếp cập (công khai, minh bạch)
Nhìn chung là bắt buộc thi hành (tuy nhiên cũng có những hình thức không mang tính bắt buộc, thường là các chính sách khuyến khích, hỗ trợ)
Trang 8 Thường thể hiện dưới dạng văn bản quy phạm pháp luật, mang tính hành động, tập trung giải quyết một vấn đề đang đặt ra trong đời sống kinh tế
-xã hội theo những mục tiêu xác định
Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam được thành lập từ năm 2006 trong bối cảnh cả nước mới chỉ có 4 tổ chức Hội cấp tỉnh Điều này cho thấy, việc xây dựng và phát triển tổ chức Hội dành cho người khuyết tật thực sự rất khó khăn
Vì vậy, những năm qua, Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam luôn chú trọng xây dựng, củng cố tổ chức Hội với quan điểm để làm tốt công tác chăm lo, bảo vệ và
hỗ trợ người khuyết tật thì trước hết tổ chức Hội phải thực sự vững mạnh
Với mục tiêu tham gia vào quá trình vận động chính sách, phổ biến kiến thức về lĩnh vực người khuyết tật (NKT), tư vấn đồng cảnh, tìm kiếm và tạo cơ hội việc làm, ổn định kinh tế cho các hội viên, hướng tới sự tham gia đầy đủ và bình đẳng dựa trên Quyền của NKT Ngay sau khi được thành lập, các thành viên trong BCH Tỉnh hội, đặc biệt là người đứng đầu tổ chức Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam đã nỗ lực không ngừng trong mọi mặt hoạt động, đặc biệt là trong công tác kiện toàn và phát triển tổ chức Hội
Xác định con người là nhân tố quyết định, Hội thường xuyên chú trọng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thông qua dự án CODV (Dự án tăng cường năng lực và phát triển tổ chức cho Hội Người khuyết tật cấp tỉnh của Việt Nam) do Liên Hiệp hội về NKT Việt Nam và đối tác Đan Mạch phối hợp triển khai Cùng với đó, Tỉnh Hội Hà Nam cũng thường xuyên phổ biến những chính sách pháp luật về NKT, xây dựng đội ngũ hướng dẫn viên nguồn của Hội và cử cán bộ tham gia các lớp bồi dưỡng do Liên hiệp Hội về NKT Việt Nam, Diễn đàn NKT Việt Nam tổ chức Tạo cơ hội giao lưu, gặp gỡ nhằm chia sẻ kinh nghiệm giữa các thành viên BCH thông qua các hoạt động văn hóa, thể thao Tổ chức đưa đoàn đại biểu tham dự Hội nghị NKT Châu Á thái bình dương tại Hà Nội tháng 11/2014; giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm với các tổ chức NKT tại các địa phương như: Quảng Bình, Đà Nẵng, Hà Nội, Thái Nguyên, Nam Định, Ninh Bình…
Trang 9Tính đến nay mạng lưới tổ chức Hội Người khuyết tật đã trải rộng trên địa bàn tỉnh với 6/6 Huyện,Thành phố và 5 xã, phường có Hội NKT với sự tham gia của trên 800 hội viên nòng cốt sinh hoạt tại các cấp Hội Trong Nghị quyết của Đại hội Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam nhiệm kỳ 2 (2011-2016) cũng đã đặt
ra yêu cầu phát triển Hội NKT cấp phường, xã trên địa bàn toàn tỉnh Như vậy cùng với hệ thống tổ chức hội phát triển sâu rộng và năng lực các thành viên làm công tác Hội cũng đã được nâng lên thì thành quả trong xây dựng, phát triển tổ chức Hội của Hà Nam rất đáng ghi nhận trong bối cảnh cả nước cũng chỉ có 17
tổ chức Hội NKT có tư cách pháp nhân như Tỉnh hội Hà Nam
Nhờ xây dựng được hệ thống tổ chức Hội sâu rộng mà những năm qua, Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam đã có nhiều hoạt động hướng về cơ sở và trợ giúp tích cực cho hội viên Chỉ tính riêng trong năm 2014, Hội Người khuyết tật tỉnh Hà Nam đã phối hợp với Ủy ban MTTQ tỉnh xóa nhà không an toàn cho 02 đối tượng tại huyện Kim Bảng và Bình Lục với số tiền là 20 triệu/1 hộ Các Huyện, Thành Hội cũng đã tiến hành thăm và tặng quà cho các đối tượng hội viên có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn với tổng số tiền và hiện vật trị giá trên 200 triệu đồng
Trong những năm qua, nhiều chương trình lồng ghép công tác thực hiện Luật người khuyết tật vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội đã được thực hiện như tuyên truyền đào tạo nghề miễn phí cho người khuyết tật, miễn giảm học phí cho trẻ em khuyết tật, cho vay vốn ưu đãi … Tỉnh Hà Nam đã từng bước tạo điều kiện cho người khuyết tật phát huy hết khả năng của mình để đáp ứng nhu cầu của bản thân, vươn lên tham gia bình đẳng vào các hoạt động trợ giúp người khuyết tật, góp phần xây dựng cộng đồng Ngoài ra, tỉnh còn quan tâm tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân hoạt động từ thiện trợ giúp người khuyết tật có hoàn cảnh khó khăn, giúp đỡ họ vượt lên chính mình
Đến nay, đã có 90 người khuyết tật của tỉnh Hà Nam được hưởng lợi từ dự
án “Hỗ trợ hoà nhập kinh tế - xã hội và việc làm cho người khuyết tật” do Hội Chữ thập đỏ Tây Ban Nha tài trợ và được triển khai tại hai huyện Bình Lục và Thanh Liêm
Trang 10Hội Chữ thập đỏ tỉnh Hà Nam đã tổ chức 5 lớp dạy nghề cho người khuyết tật, trong đó có 2 lớp may công nghiệp, 2 lớp thêu ren và 1 lớp nón lá Những nghề được lựa chọn đều là nghề truyền thống của địa phương, nơi mà người khuyết tật đang sinh sống Điều này không chỉ giúp địa phương duy trì được nghề truyền thống mà còn giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động, đặc biệt là người khuyết tật góp phần tích cực vào việc thực hiện chính sách an sinh
xã hội Mỗi khoá dạy nghề cho người khuyết tật diễn ra trong thời gian 7 tháng, trong quá trình học các học viên được hỗ trợ học liệu thực hành, kiểm tra tay nghề
Đặc biệt, ngoài công tác tuyên truyền về trợ giúp pháp lí cho người khuyết tật thông qua các hình thức phù hợp, hoạt động trợ giúp còn hướng tới đối tượng
là đông đảo các tầng lớp nhân dân, để người khuyết tật biết được quyền của mình còn những người bình thường có nhận thức, thái độ đúng đắn, giúp đỡ những người kém may mắn hoà nhập cộng đồng
Công tác chăm sóc sức khoẻ cho người khuyết tật được chú trọng Tỉnh
Hà Nam đã tổ chức khám, chữa bệnh, cấp thuốc miễn phí và chăm sóc sức khoẻ cộng đồng cho người khuyết tật trên địa bàn toàn tỉnh năm 2015 Hội Chữ thập
đỏ tỉnh Hà Nam cũng đã trao tặng 33 chiếc xe lăn cho người khuyết tật tại huyện
Lý Nhân, 50 chiếc xe lăn cho người khuyết tật tại huyện Bình Lục Đây là những quà tặng thể hiện sự quan tâm sâu sắc của các cấp chính quyền với người khuyết tật tại địa phương
Hiệp hội doanh nghiệp của thương binh và người khuyết tật tỉnh Hà Nam hiện
có gần 70 hội viên ở 5 huyện thành phố Năm 2016 thực hiện lời dạy của Bác “Thương binh tàn nhưng không phế” đã có nhiều hội viên là thương binh, cựu chiến binh và người khuyết tật làm chủ quản lý các công ty, doanh nghiệp hoạt động khá hiệu quả Tiêu biểu như Công ty TNHH Đồng Tiến; công ty TNHH Ngọc Sơn; công ty TNHH Biên Hòa… đã tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động địa phương Trong năm hội cũng đã tổ chức dậy nghề cho 105 người khuyết tật, sau học đã có 45% người học là thương binh, người khuyết tật, cựu chiến binh, cựu TNXP có việc làm Trong năm hội cũng đã kết nạp 1 cơ sở hội và xây dựng lực lượng nhân sự để thành lập trung tâm xe