Xây dựng mô hình chế định ly thân trong luật hôn nhân và gia đình Việt Nam.

Ly thân là một hiện tượng xã hội thực tế, là một giai đoạn xảy ra trong thời gian hôn nhân. Xuất phát từ những thay đổi trong mối quan hệ vợ chồng nên ly thân có sự ảnh hưởng và tác động không nhỏ đến cuộc sống hôn nhân và gia đình. Luận văn sẽ nghiên cứu để chỉ ra những tác động của ly thân đến sự ổn định của hôn nhân nhằm chứng minh và khẳng định việc xây dựng chế định ly thân, điều chỉnh các mối quan hệ ly thân là cấp thiết và phù hợp, bắt kịp sự phát triển của xã hội theo hướng hiện đại, hội nhập tư tưởng quốc tế. Căn cứ để xây dựng chế định ly thân trong pháp luật hôn nhân và gia đình còn thể hiện ở mối quan hệ giữa ly thân và những chế định đang tồn tại trong pháp luật cũng như trên thực tế. Xuất phát từ mối quan hệ đó mà những nội dung cần điều chỉnh trong ly thân cũng cần phù hợp và thống nhất để tạo lên sự liên kết xuyên suốt thời gian hôn nhân cũng như hài hòa các quy định với nhau. Mối liên hệ giữa ly thân và kết hôn, chia tài sản chung của vợ chồng, với ly hôn hay là quan hệ giữa ly thân và trách nhiệm của cha mẹ với con cái khi ly thân, giữa chúng là một sự gắn kết và tác động lẫn nhau hình thành sự tồn tại của hôn nhân. Nhờ đó sẽ giúp việc áp dụng pháp luật ngày càng hiệu quả hơn, cũng như chặt chẽ và đầy đủ hơn. Pháp luật sẽ thể hiện được sự quan trọng của mình khi điều chỉnh một cách đa chiều các vấn đề hôn nhân. Điều chỉnh đầy đủ các vấn đề từ ly thân góp phần nâng cao chất lượng đời sống hôn nhân cũng như bảo vệ tốt hơn những trường hợp ly hôn đột ngột, vội vàng và không cần thiết. Bên cạnh đó, luận văn đã đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu và phân tích nội dung ly thân đã từng quy định trong pháp luật của các chế độ cũ cũng như pháp luật về ly thân trên thế giới để rút kinh nghiệm cũng như học hỏi những nét nổi bật để làm hài hòa hơn sao cho thực sự phù hợp với tình trạng ly thân tại Việt Nam. Điều này càng thể hiện chắc chắn hơn về thời gian tồn tại của phương thức ly thân, đó là một khoảng thời gian dài và nhiều quốc gia đã công nhận vấn đề này, các cặp vợ chồng cũng thoải mái hơn trong việc công khai ly thân. Biết rằng mỗi quốc gia, mỗi giai đoạn phát triển có những quan niệm hôn nhân khác nhau, văn hóa và phong tục khác nhau, nhưng việc ly thân ngày càng trở lên quen thuộc và xuất hiện với tần suất nhiều hơn là điều không thể phủ nhận, tuy nhiên với mỗi thời đỉểm thì những quy định về ly thân sẽ khác nhau. Vì thế, việc chỉ ra hạn chế cũng như tích mặt tích cực của những quy định đó nhằm xây dựng một hệ thống quy định ly thân bao gồm những nội dung phù hợp với giai đoạn hiện nay của đất nước ta. Từ những nghiên cứu ở trên, luận văn sẽ tiến hành xây dựng mô hình chế định ly thân đầy đủ các khía cạnh cần điều chỉnh để đưa vào pháp luật sao cho giải quyết triệt để được các vấn đề phát sinh từ ly thân cũng như nâng cao hiệu quả hàn gắn và bảo vệ hôn nhân, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của các bên góp phần xây dựng hon nhân bền vững và hạnh phúc.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Anh Tuấn

Hà Nội, 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Tôi xinkhẳng định những nội dung tôi đưa ra trong luận văn không sao chép lại từ bất kỳ bàiviết nào, các thông tin, ví dụ và trích dẫn trong luận văn nhằm mục đích tham khảo đềuđược trích nguồn đầy đủ, đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoànthành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy địnhcủa Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội xemxét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Ngô Thị Thủy

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến:

Tất cả các quý thầy cô đã giảng dạy cho tôi trong suốt khóa học tại Khoa Luật Trường Đại học Quốc gia Hà Nội Thầy cô đã cung cấp cho tôi nhiều kiến thức cơ bản

-và hữu ích, chúng là nền tảng quan trọng để tôi hoàn thành tốt luận văn này

Đặc biệt, tôi xin cảm ơn TS Hoàng Anh Tuấn - là người hướng dẫn luận văncho tôi Trong quá trình hướng dẫn luận văn, Tiến sĩ đã tận tình quan tâm, giúp đỡ, hỗtrợ cũng như cung cấp nhiều kiến thức cơ bản và chuyên ngành để tôi có thể hoànthành tốt luận văn tốt nghiệp này

Mặc dù tôi đã rất cố gắng hết khả năng có thể để hoàn thành luận văn Tuynhiên, do trình độ nghiên cứu chưa cao cũng như kiến thức còn hạn chế nên không thểtránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những đóng góp quý báu của hội đồngbảo vệ và các bạn

Hà Nội, ngày 10 tháng 11 năm 2018

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN iii

LỜI CẢM ƠN iv

MỤC LỤC v

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT vii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 3

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Tính mới và những đóng góp của đề tài 4

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

2 Tổng quan tài liệu 5

3 Nội dung, địa điểm và phương pháp nghiên cứu 8

3.1 Nội dung nghiên cứu 8

3.2 Phương pháp nghiên cứu 10

3.3 Địa điểm nghiên cứu 11

4 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 11

4.1 Ý nghĩa lý luận 11

4.2 Ý nghĩa thực tiễn 11

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ LY THÂN 12

1.1 Khái niệm ly thân 13

1.2 Phân loại ly thân 15

1.3 Đặc điểm của ly thân 16

1.4 Mục đích, ý nghĩa của ly thân và việc xây dựng chế định ly thân 20

1.5 Ly thân và các quy định pháp luật khác 24

1.5.1 Mối liên hệ với các quy định trong luật hôn nhân và gia đình 25

1.5.2 Ly thân với các quy định trong một số ngành luật khác 33

KẾT LUẬN CHƯƠNG I 36

CHƯƠNG II: KINH NGHIỆM QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ LY THÂN 37

2.1 Quy định pháp luật về ly thân 37

2.1.1 Ly thân trong pháp luật Việt Nam 37

2.1.2 Quy định về ly thân tại một số quốc gia khác 51

2.2 Bài học kinh nghiệm khi quy định pháp luật về ly thân 62

KẾT LUẬN CHƯƠNG II 64

CHƯƠNG III: KIẾN NGHỊ CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ LY THÂN 65

3.1 Căn cứ và các trường hợp ly thân 66

3.2 Hậu quả pháp lý của ly thân 70

3.2.1.Ly thân không làm chấm dứt quan hệ hôn nhân trước pháp luật 70

3.2.2 Hậu quả pháp lý về nhân thân 73

3.2.3 Hậu quả pháp lý liên quan đến quan hệ giữa cha mẹ và con 75

3.2.4 Hậu quả pháp lý liên quan đến quan hệ tài sản 84

3.3 Các trường hợp không được yêu cầu ly thân, ly thân vô hiệu 91

3.4 Thời hạn ly thân 93

3.5 Thẩm quyền công nhận thỏa thuận ly thân và giải quyết yêu cầu ly thân 96

3.6 Thủ tục ly thân 98

3.6.1 Thủ tục công nhận thỏa thuận ly thân 98

3.6.2 Thủ tục khi giải quyết yêu cầu ly thân 101

3.7 Chấm dứt ly thân 104

KẾT LUẬN CHƯƠNG III 105

KẾT LUẬN CHUNG 107

Tài liệu tham khảo 109

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

1 BLDS : Bộ luật Dân sự

2 TAND: Tòa án Nhân dân

3 HNGĐ: Hôn nhân và gia đình

4 TTDS: Tố tụng dân sự

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu.

Cùng với sự thay đổi và phát triển của xã hội nói chung, thì những mối quan hệtrong lĩnh vực HNGĐ cũng đang có nhiều biến đổi phức tạp hơn Những vấn đề mớixảy ra và len lỏi vào cuộc sống của gia đình, làm ảnh hưởng nhiều đến sự ổn định vàbình yên của mỗi cuộc hôn nhân Một trong những vấn đề đó là thực trạng sống lythân, nó đang dần gia tăng cả về số lượng cũng như xuất hiện nhiều hệ lụy Bên cạnh

đó các tranh chấp xuất phát từ tình trạng ly thân xảy ra ngày càng nhiều, đa dạng vềhình thức và phức tạp về nội dung dẫn đến việc rắc rối trong cách giải quyết Ly thân

có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng bản chất của nó đều là nhữngmâu thuẫn mà không thể tìm được điểm chung Những mâu thuẫn đó có thể là mâuthuẫn trong quan điểm sống, mâu thuẫn về kinh tế, về chăm sóc, nuôi dạy con cái Đôikhi những mâu thuẫn đó còn do những nguyên nhân khách quan tác động đến tâm lý,tình cảm của các cặp vợ chồng Khi mâu thuẫn xảy ra mà không thể cùng nhau giảiquyết được, nhưng lại chưa đến mức chấm dứt hôn nhân, hoặc vợ chồng không muốnchấm dứt hôn nhân vì nhiều lý do, thì ly thân là giải pháp mà các cặp vợ chồng lựachọn Ly thân sẽ là giải pháp giúp vợ chồng có thời gian suy nghĩ và tìm hướng giảiquyết cho vấn đề đang mâu thuẫn

Chính vì thế, việc đưa vấn đề ly thân trở thành một chế định pháp lý nhận được

cả ý kiến đồng tình và ý kiến phản đối Mặc dù, vấn đề ly thân hiện chưa được ghinhận trong pháp luật nhưng những hệ lụy xuất phát từ tình trạng ly thân là không thểphủ nhận, những hệ lụy đó bao gồm:

- Thứ nhất, về nhân thân việc ly thân đương nhiên cuộc sống hôn nhân vẫn tồntại trước pháp luật và vẫn còn quan hệ vợ chồng, nhưng về bản chất thì cuộc hôn nhân

đó đã có những rạn nứt và bất hòa Trong thời gian ly thân thì việc xuất hiện của mộtmối quan hệ tình cảm khác xen vào là điều rất khó tránh khỏi, từ đó sẽ nảy sinh nhiều

quan hệ phức tạp Ví dụ như sống chung với người khác có con, xác lập tài sản cùngvới người khác… vậy vấn đề này cần giải quyết như thế nào?

Bên cạnh đó quan hệ vợ chồng là có nghĩa vụ chăm sóc nhau Tuy nhiên khi đã

ly thân thì việc chăm sóc nhau lúc ốm đau, bệnh tật, khó khăn thường các bên khôngquan tâm đến khiến cho việc hàn gắn tình cảm càng khó khăn hơn Ly thân là giải pháphữu hiệu, giúp cho nạn nhân của bạo lực gia đình về thể xác, tinh thần hoặc tình dụctránh xa khỏi những hành vi đó Đặc biệt là người phụ nữ có thể tránh được nhữnghành vi bạo lực từ phía người chồng

- Thứ hai, về vấn đề tài sản thì khi ly thân đa phần các cặp vợ chồng đều xácđịnh không liên quan gì đến tài sản của nhau Nhưng xét trên phương diện pháp luậthiện nay thì đó vẫn là tài sản chung do vẫn trong thời kỳ hôn nhân Nắm bắt được vấn

đề này nhiều người đã tìm cách tẩu tán, hợp thức hóa tài sản chung thành tài sản riêng.Hoặc cố tình vay mượn để bắt người kia phải chung trách nhiệm “vợ chồng” trả nợ.Trong quá trình ly thân việc xảy ra quan hệ tài sản và giao dịch với người thứ ba là rấtphổ biến, việc xác định nghĩa vụ và bảo vệ quyền lợi của người thứ ba chưa được quyđịnh

- Thứ ba, về vấn đề nuôi dưỡng con cái Con cái là đối tượng bị ảnh hưởngnhiều vì ly thân vẫn đang là thời kỳ hôn nhân Song do không cùng chung sống, nên ai

là người có trách nhiệm trực tiếp nuôi dưỡng con cái cũng phát sinh nhiều mâu thuẫn.Không ít đứa trẻ vì bố mẹ mâu thuẫn mà bị “đá bóng” trách nhiệm, lơ là việc nuôidưỡng Từ đó dẫn đến buồn chán, bỏ bê học hành, sa vào tệ nạn xã hội, hoặc phạmpháp

Để nhìn nhận sâu sắc hơn về vấn đề ly thân từ đó xây dựng một mô hình pháp lý

về chế định ly thân nhằm giải quyết các hệ quả phát sinh từ việc ly thân đã đề cập ở

trên, tác giả tiến hành triển khai thực hiện luận văn với đề tài: “Xây dựng mô hình chế định ly thân trong luật HNGĐ Việt Nam”.Thông qua luận văn thạc sĩ này, tác giả mong

muốn có được những kiến thức cơ bản về các vấn đề lý luận chung liên quan đến hiện

tượng ly thân trong cuộc sống HNGĐ Dựa trên góc nhìn thực tế và sự liên hệ với cácchế định pháp luật khác trong luật HNGĐ, để thấy được sự cần thiết của việc xây dựngchế định ly thân.Từ đó đóng góp ý kiến xây dựng và hình thành hệ thống những nộidung cơ bản, cần thiết đưa vào chế định ly thân, nếu vấn đề này được xây dựng trongthời gian tới Để tạo cơ sở pháp lý giải quyết các tranh chấp phát sinh, bảo vệ quyền vàlợi ích chính đáng của các chủ thể liên quan

1.2 Mục tiêu nghiên cứu.

1.2.1 Mục tiêu tổng quát.

Xuất phát từ tầm quan trọng của pháp luật đối với các vấn đề cần điều chỉnhcũng như từ những bất cập xảy ra khi vợ chồng quyết định sống ly thân Bài viết sẽnghiên cứu và trình bày những tác động, sự ảnh hưởng của ly thân với gia đình và xãhội Từ đó có thể để thấy được sự cần thiết của việc xây dựng chế định ly thân trongpháp luật HNGĐ Trên cơ sở này xây dựng mô hình chế định ly thân phù hợp và khảthi, để áp dụng vào việc giải quyết các vấn đề xảy ra từ hiện tượng ly thân ở xã hội ViệtNam

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

Góp phần đạt được mục tiêu tổng quát của luận văn cần phải xác định và giảiquyết được một số mục tiêu cụ thể sau:

Thứ nhất, xây dựng hệ thống quan điểm lý luận về bản chất của ly thân Đó là

hình thành khái niệm, đặc điểm, mục đích và ý nghĩa của việc xây dựng chế định lythân Nghiên cứu và đánh giá được nội dung quy định về ly thân trong pháp luật củamột số nước trên thế giới Từ đó so sánh vấn đề ly thân trong điều kiện xã hội, phongtục tập quán cũng như hệ thống pháp luật của Việt Nam

Thứ hai, phân tích và đánh giá sự tác động, mức độ ảnh hưởng của vấn đề ly

thân tới gia đình, xã hội, pháp luật Điều này nhằm khẳng định sự cần thiết xây dựng

mô hình chế định ly thân trong pháp luật HNGĐ Việt Nam

Thứ ba, việc tồn tại của hệ thống các chế định thuộc phạm vi Luật HNGĐ là có

sự liên hệ với nhau Bởi khi xây dựng chế định nào đó mà không có mối liên hệ kháchquan với các chế định khác, thì sự tồn tại của các chế định đó sẽ không phù hợp, khôngđồng nhất và không mang lại ý nghĩa gì Vì vậy, điều cần thiết là tìm ra mối liên hệ củavấn đề ly thân với các chế định khác trong hệ thống pháp luật HNGĐ Việt Nam Cũngnhư có xét đến kinh nghiệm xây dựng pháp luật về ly thân ở nước ngoài, để hình thànhnên các nội dung cần thiết đưa vào chế định ly thân góp phần giải quyết các hệ quả do

ly thân

1.3 Tính mới và những đóng góp của đề tài.

Vấn đề ly thân là một hiện tượng xã hội xuất hiện trong cuộc sống hôn nhân

Nó đã và đang tồn tại, phát triển trong xã hội và ngày càng trở nên phổ biến Vấn đềnày mặc dù đã được đưa vào dự thảo của Luật HNGĐ sửa đổi 2014, nhưng đến nay lythân không được điều chỉnh bởi bất kỳ quy định pháp luật nào Vậy lý do tại sao vấn đề

ly thân lại không được đưa vào chế định pháp luật? Luận văn sẽ nghiên cứu sự ảnhhưởng của ly thân, và tính cấp thiết của việc xây dựng chế định pháp lý về ly thân.Xuất phát từ việc tìm ra mối liên hệ với các chế định pháp lý hiện nay,bao gồm quyđịnh trong khuôn khổ pháp luật HNGĐ Ngoài ra ly thân còn có sự ảnh hưởng tới cácquy định trong pháp luật khác như luật Hình Sự; Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻem; Luật phòng chống bạo lực gia đình…

Luận văn sẽ phân tích các quy định về ly thân trong pháp luật cũ và dự thảomới nhất để nhận thấy điểm không phù hợp Để xây dựng những nội dung, những điềukhoản cần có trong chế định ly, góp phần hình thành mô hình chế định ly thân đầy đủ

và phù hợp với nhu cầu thực tế hiện nay Cũng như để giải quyết các hệ lụy, các tranhchấp có nguồn gốc từ hiện tượng ly thân mà đến nay chưa có hướng khắc phục Xâydựng chế định ly thân trong luật HNGĐ còn ảnh hưởng đến các quy định trong một sốngành Luật khác, do đó cần tìm ra mối liên hệ giữa chúng Trong trường hợp quy định

ly thân thì sẽ cần điều chỉnh nội dung trong các ngành luật khác

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Bài viết nghiên cứu về vấn đề ly thân, vì vậy đối tượng nghiên cứu của bài viết

là các vấn đề lý luận và thực tiễn xã hội của hiện tượng ly thân Vấn đề ly thân chỉ xuấthiện khi có quan hệ vợ chồng, do đó nghiên cứu vấn đề ly thân là nghiên cứu một dạngquan hệ xảy ra giữa vợ chồng với nhau Vấn đề ly thân hiện nay xảy ra rất phức tạp,nên việc nghiên cứu vấn đề này cần được phân tích các vấn đề lý luận Đó là nghiêncứu khái niệm ly thân, đặc điểm và nguyên nhân dẫn đến ly thân, mục đích của việc lythân Từ đó hình thành quan điểm về bản chất của vấn đề ly thân

Phạm vi nghiên cứu đề tài là xem xét đề tài dưới góc độ không gian và thờigian Dưới góc độ không gian, đề tài không chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu đề tài trongphạm vi quốc gia, đó là thực tế xã hội cũng như quy định về ly thân trong pháp luậtViệt Nam Bài viết còn mở rộng phạm vi nghiên cứu đề tài, bằng việc tìm hiểu nộidung quy định pháp luật về ly thân của một số quốc gia khác trên thế giới Từ đó tiếpthu tinh hoa pháp luật cũng như sự tiến bộ của nước ngoài về thái độ đối với vấn đề lythân trong hôn nhân

Về mặt thời gian, bài viết nghiên cứu vấn đề ly thân trong bối cảnh hội nhậpquốc tế hiện nay, những sự ảnh hưởng bởi quan điểm phương Tây ngày càng rõ nét vàđược nhiều người lựa chọn Từ đó đánh giá tính khả thi và sự phù hợp của việc xâydựng chế định ly thân vấn đề ly thân Bên cạnh đó, không thể bỏ qua việc xem xét vấn

đề ly thân dựa trên những quan điểm và quy định của pháp luật HNGĐ của Việt Namcác giai đoạn trước đây Để có cái nhìn sâu xa hơn về khả năng phát triển của vấn đề lythân trong tương lai, đưa ra những dự liệu có tính lâu dài cho việc giải quyết những bấtcập có thể xảy ra, khi ly thân càng trở nên phổ biến hơn

2 Tổng quan tài liệu.

Sau khi dự thảo của Luật HNGĐ sửa đổi 2014 có đề xuất đưa ly thân trở thànhchế định pháp luật, đã có rất nhiều ý kiến nhận định, bày tỏ quan điểm về vấn đề này

Đó là những bài viết, những bài nghiên cứu, so sánh, rất nhiều hội thảo xoay quanh

việc đưa ly thân vào quy định của Luật đã được tổ chức, nhận được nhiều sự tham gia

và đóng góp ý kiến về vấn đề ly thân trong luật Ngay cả đến khi Luật HNGĐ 2014được thông qua và có hiệu lực, thì vấn đề ly thân vẫn trở thành một đề tài gây nhiềutranh cãi thông qua các bài báo, các bài bình luận Có ý kiến cho rằng không nên quyđịnh về vấn đề ly thân trong luật bởi nó không phù hợp với truyền thống văn hóa ViệtNam Vì ly thân là mối quan hệ nhạy cảm giữa vợ và chồng do vợ chồng tự định đoạttrong cuộc sống hôn nhân và không cần sự can thiệp của luật pháp Nếu xây dựng chếđịnh ly thân vấn đề ly thân sẽ dẫn đến trùng lặp, chồng chéo với chế định lyhôn Nhưng bên cạnh đó, cũng có không ít ý kiến cho rằng nên xây dựng chế định lythân, bởi hiện nay ly thân diễn ra khá phổ biến và phức tạp dẫn đến rất nhiều hệ lụy cầnphải có quy định điều chỉnh và giải quyết Các hệ quả phát sinh đó được giải quyết sẽgóp phần bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người thứ ba, của phụ nữ và trẻ em

Thông qua các bài viết của một số chuyên gia trong lĩnh vực HNGĐ, ta có thểthấy rằng ly thân là một hiện tượng xã hội có tầm ảnh hưởng rất lớn Nó không chỉ ảnhhưởng đối với cuộc sống hôn nhân giữa vợ chồng với nhau mà nó còn trở thành vấn đềđáng lưu tâm trong việc xây dựng pháp luật Ở mỗi bài viết, các tác giả có các cáchnhìn nhận vấn đề khác nhau, những căn cứ, phân tích, biện luận rất sắc sảo mang tínhthuyết phục cao để bảo vệ cho quan điểm của mình Đó là những nguồn tài liệu thamkhảo hữu ích không chỉ đối với những người muốn tìm hiểu về vấn đề ly thân, mà còn

có tác động rất lớn đối với quá trình hình thành và xây dựng pháp luật về hôn nhân,Trong số các bài nghiên cứu đó, phải kể đến những bài viết sau đây:

Bài viết: “Vấn đề ly thân có được quy định trong Luật HNGĐ Việt Nam năm 1986” của Th.S Nguyễn Văn Cừ năm 1986 và này là PGS.TS Nguyễn Văn Cừ đăng trên Tạp chí Luật học số 6 năm 1997 Ta có thể thấy rằng bài viết đã được thực hiện từ

năm 1997, tức là vấn đề ly thân đã xuất hiện và đã có sự nghiên cứu từ nhiều nămtrước khi Luật HNGĐ 2014 được thông qua Bài viết phân tích nguồn gốc hình thành,tồn tại và các quy định chính về vấn đề ly thân nói chung Trong pháp luật của nhà

nước tư sản, những biến đổi của các quy định pháp lý về vấn đề ly thân trong pháp luậtViệt Nam từ giai đoạn phong kiến, ly thân không được đề cập đến do trái với truyềnthống văn hóa gia đình Việt Đến giai đoạn tiếp theo có quy định nhưng không cụ thể

và chặt chẽ , đến nay vấn đề ly thân hoàn toàn nằm ngoài quy định pháp luật Trong bàiviết tác giả còn đưa ra những lập luận sắc bén, để giải thích cho việc không nên đưavấn đề ly thân vào trong pháp luật HNGĐ Nó xuất phát từ nguyên tắc bình đẳng vềchỗ ở giữa vợ và chồng Là vấn đề thuộc về đời sống riêng tư và là quyền nhân thâncủa vợ và chồng, nên để vợ chồng tự quyết định, không có bất kỳ rào cản cũng nhưkhông bị lệ thuộc bởi ý chí của bất kỳ ai

Một số bài viết được ra đời vào đúng thời điểm tiến hành sửa đổi, bổ sung Luật

HNGĐ năm 2000 như bài viết “Bổ sung chế định ly thân vào Luật HNGĐ –những vấn

đề pháp lý và thực tiễn” của TS Bùi Minh Hồng đăng trên tạp chí Dân chủ và pháp luật chuyên đề “sửa đổi, bổ sung Luật HNGĐ năm 2000” năm 2013– NXB Tư pháp; hay “Vấn đề ly thân” của TS Ngô Thị Hường tại Hội thảo khoa học về Những nội dung liên quan đến Dự thảo Luật HNGĐ sửa đổi diễn ra tại trường Đại học Luật Hà Nội năm 2014…

Ngay cả khi Luật HNGĐ 2014 được thông qua và có hiệu lực thi hành thì vấn

đề ly thân vẫn được đề cập nghiên cứu trong bài viết “Pháp luật Việt Nam với vấn đề

ly thân /Ngô Thu Trang đăng trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật.Viện Nhà nước và Pháp luật,Số 8/2016, tr 39 – 43”.

Đề tài nghiên cứu luận văn đã thực hiện về vấn đề ly thân gồm: “Những vấn đề pháp lý về ly thân” của Lê Thị Lương đề tài luận văn thạc sĩ /Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội năm 2016 và “Ly thân - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn : luận văn thạc

sĩ luật học của Nguyễn Ngọc Sơn/ Đại học Luật Hà Nội năm 2014”

Có thể nói, các bài viết trên đã đề cập đến vấn đề ly thân và nghiên cứu nó trongphạm vi của Luật HNGĐ Việt Nam Các bài viết trên đã thể hiện những nhận địnhmang tính pháp lý và thực tiễn cao về việc đưa quy định ly thân vào pháp luật Mỗi bài

viết đều đưa ra những căn cứ hết sức thuyết phục đọc giả, để bảo vệ ý kiến của mình vềcác vấn đề liên quan đến hiện tượng ly thân trong xã hội hiện nay Bên cạnh đó, các tácgiả còn đưa ra nhiều góp ý rất giá trị, để xây dựng các thiết chế pháp lý liên quan đếnviệc công nhận và không công nhận vấn đề ly thân trong pháp luật HNGĐ Những bàiviết này không chỉ đơn thuần là những bài nghiên cứu mang tính chất khoa học thểhiện sự quan tâm về vấn đề ly thân, mà chúng còn trở thành những tài liệu pháp lý cógiá trị về mặt lý luận cũng như thực tiễn quan trọng, cần thiết Nó góp phần phục vụcho các công trình nghiên cứu khoa học sau này cũng như trong quá trình xây dựng vàban hành pháp luật Tuy nhiên, các bài viết chưa tác động đa dạng đầy đủ các vấn đềđang xảy ra mâu thuẫn của vấn đề ly thân, cũng như việc nghiên cứu chưa có sự liên hệ

để tìm ra sự tương quan với các chế định pháp lý khác về HNGĐ Đồng thời, đến naychưa có một mô hình chế định ly thân nào thật sự sâu sắc, đầy đủ và phù hợp để đưavào luật Ngay cả các dự thảo về vấn đề ly thân cũng gây ra nhiều sự phản đối dẫn đếncác quy định về ly thân không được thông qua.Vì vậy, trên cơ sở tiếp thu, học hỏi cácnội dung đã nêu trong các công trình nghiên cứu trên, tác giả sẽ tiếp tục phân tích vàtìm hiểu một số vấn đề mới Những vấn đề có sự ảnh hưởng, tác động đến nội dungcần giải quyết, từ đó kiến nghị xây dựng các nội dung liên quan đến việc xây dựng môhình chế định ly thân

3 Nội dung, địa điểm và phương pháp nghiên cứu.

3.1 Nội dung nghiên cứu.

Xuất phát từ mục tiêu nghiên cứu của luận văn mà tác giả đã trình bày ở trên, đểnghiên cứu vấn đề xây dựng chế định ly thân ly thân thì bài viết sẽ được triển khai theocác nội dung sau:

Chương 1: Lý luận chung về ly thân.

Với nội dung này tác giả tập trung nghiên cứu các vấn đề về mặt lý luận liênquan đến ly thân từ đó làm rõ hơn bản chất của ly thân

Pháp luật Việt Nam chưa có quy định về vấn đề ly thân, nên chưa có một kháiniệm mang tính chất pháp lý về ly thân được công nhận Xét từ góc độ thực tiễn thì vấn

đề ly thân được hiểu là việc vợ chồng quyết định tạm thời tách biệt về đời sống chung,

về quan hệ vợ chồng, bản chất của hôn nhân không còn tồn tại Khi vợ chồng quyếtđịnh sống ly thân đồng nghĩa với việc không ăn chung; không sinh hoạt chung, mọivấn đề đều trở thành việc cá nhân của vợ, chồng Ly thân sẽ không còn sự quan tâm,chia sẻ với nhau; với việc quyết định ly thân mặc dù trên phương diện pháp lý thì hônnhân vẫn tồn tại, song về bản chất hôn nhân thì đời sống tình cảm vợ chồng đang tạmthời gián đoạn Sự tồn tại của chế định ly thân, ít nhiều cũng có sự phụ thuộc và liênquan đến các chế định khác trong khuôn khổ luật HNGĐ, cũng như một số quy địnhtrong các ngành luật khác

Chương 2: Kinh nghiệm quy định pháp luật về ly thân.

Vấn đề ly thân hiện đang là vấn đề phổ biến trong xã hội cũng như là chủ đề gâynhiều tranh luận trong việc nghiên cứu pháp lý Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có biệnpháp giải quyết nào phù hợp Ly thân là một hiện tượng xã hội nên nó được phát sinh,tồn tại và phát triển gắn liền với thực tế xã hội, gắn liền với cuộc sống hôn nhân Lythân đã từng được quy định trong pháp luật nước ta và mang lại những hiệu quả nhấtđịnh Không những thế, ly thân còn là một chế định đã và đang tồn tại trong pháp luậtcủa nhiều quốc gia trên thế giới; và nó đã chứng minh được những lợi ích của mìnhtrong giai đoạn hôn nhân

Chương 3: Kiến nghị các quy định pháp luật về ly thân

Xuất phát từ sự cần thiết hình thành chế định ly thân trong luật HNGĐ cũngnhư mối liên hệ chặt chẽ của chế định ly thân với các chế định khác, các ngành luậtkhác Xây dựng hệ thống chế định ly thân một cách đầy đủ, chi tiết và phù hợp với xãhội và pháp luật Việt Nam là điều tất yếu Trong khuôn khổ nội dung chương này, tácgiả sẽ trình bày những nội dung cần thiết đó là những điều luật, những quy định sẽ đưavào trong chế định ly thân Ngoài ra, luận văn sẽ đưa ra các phương án thay đổi đồng

bộ một số nội dung pháp luật chịu sự ảnh hưởng của vấn đề ly thân, nhằm hình thành

hệ thống pháp lý về ly thân thống nhất và khả thi

3.2 Phương pháp nghiên cứu.

Để hoàn thành luận văn được tốt nhất, tác giả cần sử dụng một cách có hiệu quảnhiều phương pháp nghiên cứu Không chỉ là vấn đề tìm ra được phương pháp nào màviệc sử dụng như thế nào, sử dụng ở đâu, khi nào và vào vấn đề gì là những điều hếtsức quan trọng Bởi như vậy thì hiệu quả của việc nghiên cứu vấn đề mới thực sự đượcnâng cao

Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả sẽ sử dụng linh hoạt một số phương phápsau:

- Phương pháp thu thập, chọn lọc, phân loại và sắp xếp

Theo đó, các phương pháp này tác giả sử dụng linh hoạt trong quá trình tìmkiếm tài liệu nghiên cứu về vấn đề ly thân Tuy nhiên, tài liệu là tổng hợp và phongphú, nên cần sử dụng phương pháp chọn lọc những nguồn tài liệu đáng tin cậy và cógiá trị, phù hợp với đề tài nghiên cứu Sau đó, việc cần thiết là phân loại các tài liệu đãchọn lọc phân bổ vào từng nội dung trong luận văn

- Phương pháp đối chiếu, so sánh

Các phương pháp này được sử dụng để giải quyết các tài liệu đã từng quy định

về ly thân trong và ngoài nước Từ đó so sánh và đưa ra những ưu điểm và hạn chếtrong các quy định đó Những phương pháp này chủ yếu được sử dụng tại chuwong 2

về kinh nghiệm quy định pháp luật về ly thân

- Phương pháp tổng phân hợp, diễn dịch, quy nạp

Nghiên cứu các tài liệu đã thu thập được, phân tích để chứng minh luận điểmbằng phương pháp diễn dịch Sau đó sẽ chốt lại vấn đề cần giải quyết và giải quyếtnhư thế nào bằng phương pháp quy nạp

3.3 Địa điểm nghiên cứu

Xuất phát từ hiện tượng phổ biến cũng như những bất cập nảy sinh do hiệntượng ly thân trong xã hội Việt Nam hiện nay, thì đề tài nghiên cứu được tập trung thựchiện trên lãnh thổ Việt Nam, có xem xét đến yếu tố văn hóa, tôn giáo, điều kiện tựnhiên và xã hội của Việt Nam so với các quy định về ly thân trong điều kiện kinh tế xãhội ở một số quốc gia khác, bởi những yếu tố trên đều có sự ảnh hưởng nhất định đếnviệc công nhận bằng pháp lý về vấn đề lý thân

4 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn.

4.1 Ý nghĩa lý luận.

Qua việc tìm hiểu và nghiên cứu các vấn đề lý luận liên quan đến ly thân, luậnvăn sẽ tiến hành thu thập các nguồn lý luận đã có trước đây, để phân tích và đưa ranhận định cá nhân về vấn đề ly thân hiện nay Từ đó xây dựng quan điểm lý luận vềkhái niệm, đặc điểm, ý nghĩa , góp phần hình thành bản chất của vấn đề ly thân từ đóxây dựng hệ thống quan điểm pháp lý về ly thân

4.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn không chỉ mang ý nghĩa về lý luận mà còn là tài liệu mang ý nghĩathực tiễn lớn, khi nghiên cứu một vấn đề hiện đang rất phổ biến trong xã hội hiện nay.Luận văn sẽ góp phần tìm hiểu các hiện tượng phát sinh từ ly thân trong xã hội, qua đóphân tích những bất cập, những mâu thuẫn, tranh chấp do ly thân gây ra Mục đích chủyếu của luận văn là hình thành mô hình chế định ly thân, để giải quyết các vấn đề phátsinh từ ly thân mà thực tế hiện chưa có phương án xử lý

CHƯƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ LY THÂN

Ly thân có nguồn gốc từ tôn giáo, quan niệm rằng hôn nhân là do chúa trời bantặng nên cần phải tôn trọng và tin tưởng tuyệt đối Do đó, trong các giáo hội không chophép ly hôn, ly hôn là điều cấm kỵ vì ly hôn đồng nghĩa với việc phản đối, chống lại ýtrời, chống lại ý chúa Tuy nhiên, cuộc sống hôn nhân vốn phức tạp và không tránhkhỏi những bất hòa làm cho cuộc sống hôn nhân không được thuận lợi Vợ chồng cầnmột giải pháp vừa không phải ly hôn mà vẫn đảm bảo giải quyết mâu thuẫn, xung độtcủa vợ chồng, từ đó vấn đề ly thân được hình thành Dần dần ly thân không còn là giảipháp mà chỉ những người trong công giáo thực hiện, nó trở thành sự lựa chọn phổ biếncủa các cặp vợ chồng và được thực hiện rộng rãi để tạo một khoảng lặng cho cuộc sốnghôn nhân đang trong tình trạng phức tạp

Trên thế giới hiện nay, có hai hệ thống pháp luật chủ yếu là common law ( LuậtAnh – Mỹ) và civil law ( Luật Pháp – Đức) song song tồn tại với những đặc điểm khácnhau Tuy nhiên , ở mỗi hệ thống pháp luật có những đặc trưng riêng và có những hiệuquả riêng Nếu common law là coi trọng sự thỏa thuận và tiền lệ, còn civil law coitrọng văn bản quy phạm pháp luật Như hiện nay, hệ thống pháp luật Việt Nam đang làmang đặc trưng của hệ thống pháp luật civil law, như vây khi xem xét xây dựng mộtchế định cũng cần có sự lựa chọn phương án xây dựng theo hệ thống nào Ở đây, tácgiả đang định hướng xây dựng mô hình chế định theo hệ thống civil law, trong đó coitrọng văn bản pháp lý và quyết định của Tòa án

Ngoài ra, sự cần thiết xây dựng mô hình chế định ly thân hình thành là do nhucầu thực tế xã hội hiện nay Nhiều vợ chồng yêu cầu tòa án quyết định việc ly thân vàgiải quyết hệ quả ly thân bằng quyết định có giá trị pháp lý , nhưng vì hiện nay chưa cóquy định về ly thân nên nhiều Tòa án lấy lý do đó để từ chối thụ lý giải quyết Hiện

nay, khi Bộ luật TTDS năm 2015 có hiệu lực, thì quy định về việc: “Tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng” (khoản 2

điều 4 của BLTTDS năm 2015 ) sẽ khiến cho việc từ chối trên không xảy ra Đồng

nghĩa với việc, Tòa án sẽ giải quyết yêu cầu ly thân của vợ chồng, còn việc giải quyếtthế nào, đúng là sẽ khiến cho Tòa án gặp khó khăn Chính vì thế nên cần có những quyđịnh pháp lý về ly thân trong luật HNGĐ Việt Nam, và là một nhu cầu bức thiết hiệnnay.

1.1 Khái niệm ly thân.

Trong dự thảo Luật HNGĐ sửa đổi 2014 có đưa ra khái niệm ly thân như sau:

“Ly thân là tình trạng pháp lý, theo đó vợ chồng không có nghĩa vụ sống chung vớinhau do cơ quan có thẩm quyền công nhận hoặc quyết định theo yêu cầu của hai vợchồng hoặc của vợ, chồng” Tuy nhiên, khái niệm này gây ra nhiều tranh luận về tínhhợp lý cũng như mức độ chính xác của nó, do dự thảo liên quan đến vấn đề ly thânkhông được ghi nhận trong luật nên chưa có khái niệm chính thức về ly thân

Xét về mặt thực tế và theo cách hiểu đơn giản nhất thì vợ chồng thường xem lythân là việc mà vợ chồng không có mối quan hệ tình cảm với nhau, ly thân để hàn gắnhôn nhân và giải quyết mâu thuẫn vợ chồng Do đây là vấn đề nhạy cảm nên thườngchỉ có hai vợ chồng biết và tự quyết định với nhau Nhưng xem xét trên góc độ pháp lýthì ly thân không chỉ đơn giản là vấn đề riêng tư của vợ chồng mà nó còn là vấn đề ảnhhưởng đến nhiều mối quan hệ khác Như vậy, thứ nhất ly thân là do vợ chồng quyếtđịnh, điều này đảm bảo nguyên tắc hôn nhân tự nguyện xuyên suốt trong các quan hệHNGĐ Ngoài ra, trong trường hợp vợ chồng không thỏa thuận được việc ly thân, hoặc

có một bên yêu cầu ly thân thì bắt buộc phải cần có sự can thiệp của Tòa án

Thứ hai, quy định ly thân là việc vợ chồng không có nghĩa vụ sống chung làmâu thuẫn với quy định về tự do cư trú, Theo khoản 2 điều 15 Luật cư trú văn bản hợp

nhất 2013 “Vợ, chồng có thể có nơi cư trú khác nhau nếu có thỏa thuận”[34] Do đó

không loại trừ trường hợp vợ chồng chưa ly thân vẫn có quyền không cùng nơi cư trú.Khái niệm sống chung tồn tại nhiều hình thức như sống chung nhà, ăn chung, ngủchung, sử dụng tài sản chung , ở đây ly thân chỉ là đề cập đến vấn đề không có quan

hệ vợ chồng, không có đời sống tình cảm với do mâu thuẫn Và trên thực tế xã hội

nước ta hiện nay phổ biến là việc vợ chồng sống ly thân là chỉ ăn riêng, ngủ riêng nhưng vẫn sống chung nhà Một phần là do điều kiện về nơi ở của vợ chồng, một phần

là do văn hóa nước ta là vợ chồng vẫn còn muốn giữ kín chuyện ly thân, chỉ vợ chồngbiết với nhau và không muốn để ai biết Chính vì vậy, nếu như quy định rằng vợ chồngkhông có nghĩa vụ sống chung trong thời gian ly thân, thì nên có quy định giải thích rõthế nào là nghĩa vụ sống chung cho phù hợp với khái niệm ly thân ở nước ta.Cụ thểhơn là không nên quy định việc “biệt cư”- tách biệt về chỗ ở là bắt buộc mà chỉ bắtbuộc trong một số trường hợp cần thiết như vợ hoặc chồng có nguy cơ bị bạo lực giađình về thể xác, tinh thần, hoặc tình dục, bị xúc phạm danh dự , nhân phẩm

Tìm hiểu khái niệm ly thân trong pháp luật của một số quốc gia khác ta nhậnthấy bản chất của ly thân là việc đình chỉ nghĩa vụ sống chung Trong pháp luật Cộnghòa Pháp ( civil law) thì chế định ly thân được quy định tại điều 296 BLDS Cộng hòaPháp, nó được hiểu là sự giảm độ gắn kết quan hệ vợ chồng Theo đó, hệ quả quantrọng nhất là sự hủy bỏ nghĩa vụ chung sống giữa vợ và chồng, trong khi những nghĩa

vụ khác như nghĩa vụ chung thủy, nghĩa vụ tương trợ giúp đỡ nhau vẫn phải được duytrì giữa vợ và chồng Theo pháp luật của Anh (common law) thì ly thân được hiểu làđình chỉ quyền và nghĩa vụ sống chung, chỉ còn để lại nghĩa vụ trung thành và khôngthể kết lập cuộc hôn nhân mới Tham khảo các khái niệm về ly thân trên, ta nhận thấyrằng việc ly thân không làm chấm dứt hôn nhân, mà chỉ là tạm thời gián đoạn hay dùng

từ chính xác hơn là “đình chỉ” một số quyền và nghĩa vụ của vợ chồng , như vậy sẽ phùhợp hơn quy định là “hủy bỏ” Nó làm giảm mức độ gắn kết của mối quan hệ vợchồng, chứ không phải là bị hủy bỏ hoàn toàn tất cả các quyền và nghĩa vụ vợ chồngnhư ly hôn Bởi khi ly thân có thể sẽ xảy ra hai trường hợp là vợ chồng sẽ ly hôn hoặc

sẽ quay trở lại với nhau Và mục đích của việc ly thân là hàn gắn hôn nhân để có kếtquả cuối cùng là gìn giữ hôn nhân, không để hôn nhân chấm dứt

Công nhận chế định ly thân trước hết là công nhận quyền được ly thân của vợchồng, để bảo đảm nguyên tắc tự nguyện trong hôn nhân Đồng thời cũng cần sự công

nhận của cơ quan nhà nước để việc ly thân đó là cơ sở giải quyết các hệ quả phát sinh.

Do vậy, việc vợ chồng quyết định ly thân cần có văn bản thoản thuận, và để văn bảnthỏa thuận đó có giá trị pháp lý thì cần có sự công nhận của cơ quan có thẩm quyền

Do nước ta còn bị ảnh hưởng bởi tư tưởng văn hóa nên việc công khai ly thân của vợchồng còn nhiều e ngại, nên chăng cho phép vợ chồng thỏa thuận ly thân bằng chứngthư ly thân nhưng có sự công nhận của cơ quan có thẩm quyền Có thể cho phép vợchồng lựa chọn có thể yêu cầu Tòa án công nhận, hoặc cơ quan tư pháp địa phương.Bên cạnh đó, để bảo vệ tốt hơn quyền của phụ nữ và trẻ em – là những người yếu thếhơn tránh khỏi vấn nạn bạo lực gia đình thì nên chấp nhận ly thân pháp lý, đó là việcTòa án cho phép ly thân khi có yêu cầu của một bên và khi xét thấy cần thiết

Từ những phân tích ở trên, tác giả cho rằng khái niệm ly thân nên hiểu như sau:

“Ly thân là tình trạng pháp lý không làm chấm dứt hôn nhân trước pháp luật, nhưng làm gián đoạn một số quyền và nghĩa vụ vợ chồng nhằm giải quyết mâu thuẫn vợ chồng và hàn gắn hôn nhân Việc ly thân có hiệu lực pháp luật khi có sự công nhận hay quyết định của Tòa án.”

1.2 Phân loại ly thân.

Ly thân xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, với mỗi căn cứ phân loại lại cónhững hình thức riêng Phân loại ly thân có một ý nghĩa rất quan trọng trong quá trìnhxây dựng pháp luật Nó giúp cho việc nghiên cứu bản chất ly thân được đa dạng hơn,đầy đủ hơn Ngoài ra, nó còn góp phần quan trọng vào quá trình hình thành các quyđịnh pháp lý về ly thân Từ đó có thể điều chỉnh đượccác quy định phù hợp với từnghình thức ly thân

Nếu căn cứ theo đối tượng yêu cầu ly thân, thì có thể phân loại thành thuận tình

ly thân và yêu cầu ly thân của một bên Thuận tình ly thân là khi cả hai bên vợ chồngđều đồng ý chấp nhận việc ly thân Còn ly thân theo yêu cầu của một bên, là chỉ có mộtbên vợ hoặc chồng có nhu cầu ly thân, còn bên kia không đồng ý ly thân mà lựa chọnphương án khác để giải quyết mâu thuẫn hôn nhân

Còn nếu căn cứ theo thủ tục pháp lý thì có thể gồm ly thân pháp lý và ly thânthực tế Theo đó, ly thân pháp lý là do cơ quan nhà nước ra quyết định công nhận sựviệc ly thân Còn ly thân thực tế là khi vợ chồng thỏa thuận với nhau bằng hợp đồng lythân có chữ ký của hai bên vợ chồng.

Hoặc căn cứ theo nguyên nhân ly thân có thể phân chia thành ly thân vì yếu tốlỗi, ly thân do bạo lực gia đình, ly thân do ngoại tình Cách phân loại này là căn cứvào nguyên nhân dẫn đến tình trạng ly thân hay vợ chồng ly thân vì lý do gì

1.3 Đặc điểm của ly thân

1.3.1 Ly thân là quyền của vợ chồng nhằm giải quyết mâu thuẫn trong hôn nhân.

Hôn nhân là sự gắn kết của hai con người, mỗi người có những quan điểm,những cách nghĩ khác nhau Rất khó có thể đồng nhất tuyệt đối những quan điểm đó,dẫn đến mối quan hệ vợ chồng trong đời sống hôn nhân rất phức tạp và nhạy cảm nênkhông thể tránh khỏi những mâu thuẫn, bất đồng Hôn nhân sẽ bền chặt và lâu dài, nếuchủ thể của những mâu thuẫn đó là vợ chồng tìm được cách giải quyết phù hợp chotừng trường hợp, mà không làm ảnh hưởng đến tình cảm của vợ chồng Mâu thuẫntrong cuộc sống hôn nhân có rất nhiều hình thức và do rất nhiều nguyên nhân gây nên

Và đương nhiên, chỉ có người trong cuộc mới nắm rõ được bản chất vấn đề đang xảy

ra Vậy nên, việc quyết định đưa ra giải pháp như thế nào là quyền của vợ chồng, bảnthân họ sẽ điều chỉnh hài hòa mâu thuẫn đó và đưa cuộc sống hôn nhân trở lại bìnhthường

Chẳng hạn, mâu thuẫn liên quan đến tài sản thì đã có chia tài sản vợ chồng trongthời kỳ hôn nhân Mâu thuẫn liên quan đến tình cảm và cảm xúc của vợ chồng khiếncho cuộc sống hôn nhân rạn nứt, mâu thuẫn không thể hài hòa được thì vợ chồngthường tìm đến giải pháp ly hôn, Vậy đối với những trường hợp chưa đến mức phải

ly hôn và vợ chồng vẫn còn mong muốn sống cùng nhau, chỉ là giảm thiểu những căngthẳng, xung đột gay gắt giữa vợ chồng, để cho các bên có thời gian suy ngẫm, nhìnnhận lại bản thân để hướng tới sự hòa hợp, đoàn tụ thì phương pháp nào là phù hợp?

Do đó ly thân là giải pháp được nhiều cặp vợ chồng lựa chọn dùng để giải quyết mâuthuẫn vợ chồng trong thời kỳ hôn, chứ không phải là để chấm dứt hôn nhân Rất nhiềucặp vợ chồng khi quyết định ly hôn thường bị "sĩ diện cá nhân" chi phối, nên sau đócảm thấy việc chia tay của mình là quá vội vàng Thủ tục ly hôn nhanh khiến họ không

có thời gian để kiểm nghiệm xem quyết định của mình là đúng hay sai Do đó xảy ranhiều trường hợp cảm thấy hối hận muốn trở lại làm vợ chồng sau một thời gian quyếtđịnh ly hôn, lúc này muốn quay lại thì phải thực hiện lại thủ tục kết hôn

Chính vì thế, ly thân là giải pháp phù hợp để kìm chế lại những mâu thuẫn vợchồng, không thể cứ mâu thuẫn là vợ chồng đòi chia tay và tìm đến việc ly hôn Nhữngmâu thuẫn xảy ra tạo lên sự căng thẳng trong cuộc sống gia đình, khiến cho nhữngngười trong cuộc cảm thấy ngột ngạt và áp lực Vì vậy mà cần có thời gian để chínhbản thân họ tìm ra nguyên nhân và cách để giải tỏa những mâu thuẫn đó Mọi ngườiđược tôn trọng trong việc lựa chọn vợ, chồng phù hợp để cùng xây dựng cuộc sống hônnhân và tạo lập gia đình Do đó vợ chồng hoàn toàn có quyền lựa chọn nơi sống, cáchsống và cách giải quyết các vấn đề phát sinh trong thời kỳ hôn nhân Như vậy, việc làmthế nào để điều hòa mâu thuẫn, xung đột là quyền của chính vợ chồng Không ai có thể

ép buộc hay tác động vào vấn đề này, điều này càng đúng hơn với những quyền liênquan đến nhân thân của vợ chồng Việc họ sống với nhau như thế nào do họ quyếtđịnh, khi nào nên tạm dừng, khi nào nên tiếp tục và khi nào thì chấm dứt sẽ cần cânnhắc rất kỹ lưỡng Tương ứng với mỗi giai đoạn, với mỗi trường hợp xảy ra thì sẽ cócác phương pháp phù hợp để giải quyết Điều quan trọng là những người trong mốiquan hệ đó lựa chọn cách nào, và ly thân cũng là một phương pháp mà vợ chồng cóquyền lựa chọn

1.3.2 Ly thân mang tính chất tự nguyện, bình đẳng.

Tự nguyện, bình đẳng là nguyên tắc chung và xuyên suốt trong thời kỳ hôn nhânđược pháp luật HNGĐ Việt Nam ghi nhận Do vậy, ly thân xảy ra trong thời kỳ hônnhân nên cũng cần đảm bảo nguyên tắc này Việc ly thân là vấn đề của vợ chồng,

nhưng không phải lúc nào cũng dùng ly thân để giải quyết mâu thuẫn, mà chỉ khi vợchồng cảm thấy cần thiết mới lựa chọn ly thân Hôn nhân được xây dựng trên nguyêntắc tình cảm tự nguyện, không gượng ép thì mới bền vững, lâu dài và có giá trị pháp

lý Nguyên tắc bình đẳng, tự nguyện xuyên suốt luật HNGĐ thể hiện ở việc vợ chồng

tự định đoạt các sự việc phát sinh Việc định đoạt đó được gây đựng trên cơ sở bìnhđẳng giữa vợ và chồng , mỗi người đều được tôn trọng ý kiến cá nhân của mình Vì thế

mà ly thân hoàn toàn theo yêu cầu và thỏa thuận của vợ chồng, và quyền giữa vợ vàchồng là như nhau Theo đó, một bên vợ hoặc chồng không được ép buộc bên kia đồng

ý ly thân, hay không bất kỳ ai có quyền yêu cầu vợ chồng ly thân nếu bản thân vợchồng đó cảm thấy không thực sự cần thiết Ngoài xét đến tính tự nguyện trong việc lythân, thì việc ly thân còn thể hiện sự bình đẳng giữa vợ và chồng Theo đó vợ chồng cóthể cùng chấp nhận ly thân hoặc một bên vợ, chồng có quyền yêu cầu ly thân nếu có lý

do chính đáng và cần thiết Đối với những trường hợp vi phạm nguyên tắc tự nguyện,bình đẳng mà chứng minh được, thì việc ly thân đó có thể bị coi là vô hiệu và khôngthể áp dụng các quy định pháp luật về ly thân trong mối quan hệ đó Pháp luật cũngkhông thể cưỡng chế ly thân, vì bản chất của ly thân là quyết định của vợ chồng tương

tự như kết hôn và ly hôn; chỉ khi nào vợ, chồng có yêu cầu khi pháp luật mới can thiệp

để giải quyết Việc can thiệp của cơ quan có thẩm quyền nhằm xác định quyết định lythân đó có hiệu lực pháp luật, và mọi hậu quả pháp lý sau ly thân phải được áp dụng.Tuy nhiên, việc ly thân cũng cần được đặt trong giới hạn quy định của các thiết chếpháp luật, để giải quyết các hệ quả ngay cả khi vợ chồng không có yêu cầu, nhằm đảmbảo quyền lợi hợp pháp của các quan hệ xã hội khác

1.3.3 Ly thân là quyền nhân thân không thể chuyển giao cho người khác.

Xét về bản chất thì ly thân là mối quan hệ giữa vợ và chồng nó thể hiện quyềnnhân thân của hai người với nhau, nên việc phát sinh, diễn biến, giải quyết, định đoạt làhoàn toàn do quyết định của vợ chồng Ly thân là vấn đề xảy ra trong mối quan hệ vợchồng và chủ thể của ly thân là vợ và chồng, nó là chuyện riêng tư của vợ chồng Do

đó chỉ có vợ chồng mới hiểu được mức độ nghiêm trọng của mâu thuẫn để đưa raquyết định ly thân Cuộc sống hôn nhân, chuyện gần gũi của vợ chồng là quyền nhânthân đã được pháp luật cho phép, người thực hiện ở đây là hai cá thể đã được liên kết,gắn bó đó là vợ và chồng Mặc dù pháp luật công nhận đời sống chung của vợ chồng,nhưng việc thực hiện đời sống đó như thế nào thì hoàn toàn do quyết định của vợchồng Vợ chồng có thể tạm dừng đời sống vợ chồng bất kể lúc nào họ thấy cần thiết

mà không ai có quyền can thiệp, nhưng trên pháp luật họ vẫn là vợ chồng, nên cần đảmbảo các nguyên tắc, các nghĩa vụ của vợ chồng với nhau Ngay cả việc ly thân trongbao lâu thì cũng do vợ chồng quyết định và tự giải quyết với nhau chứ không ai có thểthay thế, đại diện họ Họ cũng không thể ủy quyền cho ai đưa ra quyết định ly thânhay không ai có thể ép buộc họ làm việc này Điều này sẽ góp phần giữ gìn trật tự củacuộc sống hôn nhân Trong trường hợp vợ chồng ly thân do bị ép buộc thì đương nhiênviệc ly thân đó không có hiệu lực và tất cả các hệ quả từ ly thân đó không được côngnhận Khi ly thân xảy ra mà có dấu hiệu vi phạm thì bất kể ai liên quan đều có quyềnyêu cầu hủy quyết định ly thân đó

1.3.4 Ly thân không làm chấm dứt quan hệ hôn nhân trước pháp luật.

Hậu quả pháp lý về ly thân là hoàn toàn khác với hậu quả pháp lý về ly hôn Lythân không làm chấm dứt quan hệ vợ chồng mà chỉ tạm ngừng việc sống chung Tuynhiên, do vợ chồng không cùng sống chung với nhau nên phát sinh vấn đề là giải quyết

về tài sản và con chung Những nước mà pháp luật quy định vợ và chồng có tài sảnchung thì khi ly thân tài sản chung được chia Nguyên tắc chia tài sản chung giống nhưkhi vợ chồng ly hôn Một nguyên tắc mà các quốc gia đều áp dụng là ly thân sẽ dẫnđến biệt sản Về vấn đề con chung thì các nước đều quy định phương thức giải quyếtgiống như khi vợ chồng ly hôn Ly thân chấm dứt khi vợ chồng về chung sống vớinhau Trong trường hợp này thì chế độ biệt sản chỉ chấm dứt khi vợ chồng có thỏathuận bằng văn bản (hợp đồng) Nếu bản án ly thân đã được chuyển thành bản án lyhôn theo yêu cầu của vợ chồng hoặc theo quy định của pháp luật thì các bên chấm dứt

quan hệ vợ chồng Các vấn đề về tài sản, về con chung giải quyết theo quy định chung

về ly hôn

Ly thân không làm chấm dứt mối quan hệ pháp lý giữa vợ và chồng nên trongthời gian sống ly thân, các bên vẫn có đầy đủ các quyền và nghĩa vụ đối với nhau, vớicon chung và tài sản Mặt khác, nếu qua quá trình ly thân mà tình trạng mâu thuẫn vợchồng vẫn trầm trọng, vợ hoặc chồng vẫn không thể hài hòa mâu thuẫn, không cảmthông, tha thứ cho nhau, không khắc phục lỗi lầm, không dung hòa khi ấy, các bên cóthể xin ly hôn

Ly thân không làm chấm dứt quan hệ vợ chồng, mà công nhận ly thân để có căn

cứ pháp lý điều tiết các quan hệ xã hội, các hậu quả pháp lý bị ảnh hưởng bởi việc lythân Ly thân chỉ là tạm ngừng một số nghĩa vụ, trách nhiệm và làm riêng biệt một sốvấn đề của vợ chồng nhưng quan hệ hôn nhân trước pháp luật vẫn được đảm bảo

1.4 Mục đích, ý nghĩa của ly thân và việc xây dựng chế định ly thân

- Giải quyết mâu thuẫn của vợ chồng

Ly thân tạo điều kiện cho vợ, chồng có thời gian để cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đi tớiquyết định cuối cùng trong giải quyết mâu thuẫn của mình Thời gian ly thân sẽ giúp vợ chồngbình tĩnh lại để xem xét lỗi lầm của mỗi người, và là cơ hội để vợ chồng thay đổi cũng như thathứ cho nhau, nhờ đó mà có cái nhìn chín chắn và sâu sắc hơn trong các vấn đề mâu thuẫn Lythân là một biện pháp giải quyết mâu thuẫn của vợ chồng ngoài biện pháp chấm dứt hônnhân bằng ly hôn

Ly thân là để hướng đến sự đoàn tụ, giải quyết mâu thuẫn và để khẳng địnhcũng như gắn chặt thêm tình cảm vợ chồng, chứ không phải để hướng đến ly hôn Với

ý nghĩa đó, ly thân không phải là bước đệm để ly hôn Tuy nhiên, nếu sau một thờigian ly thân mà các bên vẫn không thể nào đoàn tụ được, lúc đó ly thân là cơ sở để tòa

án xem xét giải quyết cho ly hôn

Nhiều ý kiến cho rằng, khi ly thân thì tình cảm vợ chồng sẽ ngày càng mờ nhạt,thêm vào đó do chịu sự cám dỗ và tác động bên ngoài mà thái độ cư xử của vợ chồng

với nhau cũng sẽ thay đổi, và rất dễ dẫn đến ly hôn Tuy nhiên, về mặt tâm lý học thì lythân là tạo cho vợ chồng không gian và thời gian xem xét lại hành động, lời nói củabản thân Cũng như nhìn nhận ra những vấn đề có thể xảy ra đối với cuộc sống của vợchồng, của con cái, giúp vợ chồng bình tĩnh trở lại để có quyết định đúng đắn nhất Bởikhi trong lúc tức giận, nổi nóng con người ta suy nghĩ không chín chắn và thấu đáo nênrất dễ dẫn đến những quyết định sai lầm Đến khi bình tĩnh lại, thì họ đã hối hận vớinhững quyết định đó Do vậy cần có thời gian để vợ chồng bình tĩnh nhìn nhận vấn đềsao cho đúng đắn nhất và tốt nhất, khoảng thời gian ly thân cũng là lúc mà mỗi người

sẽ có cái nhìn chân thực nhất về cuộc sống của gia đình nếu ly hôn xảy ra Khoảng thờigian ly thân sẽ là khoảng thời gian để vợ chồng cảm nhận được sự quan trọng của vợchồng đối với nhau, để tha thứ cho nhau và hàn gắn mâu thuẫn Những mâu thuẫn sẽnhẹ nhàng hơn và dễ được điều hòa hơn sau khi vợ chồng ly thân Từ đó việc vợ chồnghàn gắn tình cảm để quay lại cuộc sống hôn nhân

- Bảo vệ quyền lợi của các bên đặc biệt là phụ nữ và trẻ em

Khi vợ chồng xảy ra mâu thuẫn thì hành vi của vợ, chồng chắc chắn đã bị chiphối nên không tránh khỏi những trường hợp vợ, chồng làm những việc ảnh hưởng đếnbên kia Do vậy pháp luật cần có biện pháp phòng ngừa và bảo vệ đối tượng bị xâmphạm quyền và nghĩa vụ trong thời gian ly thân Đa phần các trường hợp vợ chồngmâu thuẫn thì thiệt thòi thuộc về người phụ nữ và trẻ em, người chồng có thể vì chánnản mà bỏ bê gia đình để tìm những niềm vui khác, rồi cảnh chồng đánh vợ, đánh con.Vấn nạn bạo lực gia đình hiện nay xuất hiện ngày càng nhiều và tồn tại dưới các hìnhthức khác nhau Nhưng chủ yếu những trường hợp bạo lực xảy ra do người đàn ônggây lên, còn bên bị xâm phạm và ảnh hưởng trực tiếp đến cả sức khỏe thể xác lẫn tinhthần đó chính là phụ nữ và trẻ em Chính vì vậy, cần có cơ chế pháp lý đặc biệt để bảo

vệ quyền lợi của vợ con Trong một số trường hợp cần thiết cho phép bên còn lại yêucầu ly thân để giúp vợ con tránh xa mối nguy hiểm, khi đó họ được phép ra ở riêngnhưng vẫn đảm bảo được trách nhiệm, nghĩa vụ của người chồng với vợ con

Trong thời gian vợ chồng ly thân, thì các bên sẽ ít dành sự quan tâm cho nhau,dẫn đến việc các bên rất dễ bị cám dỗ, lôi kéo Chính vì vậy , cần có quy định điềuchỉnh vấn đề nghĩa vụ của các bên đối với nhau, với con cái để bản chất của mối quan

hệ hôn nhân không bị ảnh hưởng Trong trường hợp vợ là người có thu nhập thấp màphải nuôi dạy con cái, và điều kiện sống của gia đình hoàn toàn phụ thuộc vào tài chínhcủa người chồng Thì khi ly thân nếu không có quy định về trách nhiệm cuả ngườichồng thì chắc chắn vợ con sẽ bị ảnh hưởng , lâm vào tình trạng khó khăn do ngườichồng vô trách nhiệm và trốn tránh nghĩa vụ Ngoài ra, khi ly thân vẫn cần bảo đảm đờisống tình cảm và sự quan tâm chăm sóc từ bố mẹ cho những đứa trẻ Nên việc một bênchỉ vì tức giận đối với bên kia mà có những hành vi ngăn cản sự tiếp xúc và gặp gỡ concái là không thể chấp nhận, điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền của bố mẹ đốivới con cái mà nó còn làm mất đi quyền của trẻ em, quyền được sự quan tâm chăm sóc,yêu thương của cả cha lẫn mẹ

- Tạo căn cứ pháp lý điều chỉnh các vấn đề phát sinh từ ly thân, giúp làm mình bạch hóa

và công khai các giao dịch dân sự, kinh tế do một bên vợ, chồng thực hiện trong thời kỳ ly thân Bảo đảm tốt hơn quyền lợi của các con, các thành viên khác trong gia đình và bên thứ ba trong giao dịch.

Căn cứ pháp lý đầu tiên là về thời gian bắt đầu áp dụng thực hiện các hậu quảpháp lý sau ly thân Ly thân vốn là vấn đề mang tính chất riêng tư của vợ chồng vớinhau Nếu vợ chồng không nói ra thì sẽ không ai biết, hay nếu vợ chồng không thể hiện

sự việc này dưới hình thức nào thì rất khó chứng minh được việc ly thân xảy ra từ khinào, và kéo dài trong thời gian bao lâu Khi có quyết định công nhận ly thân hay vợchồng có văn bản thỏa thuận với nhau thì các vấn đề như tài sản, trách nhiệm với cácgiao dịch dân sự đối với con cái con cái sẽ có cơ sở để giải quyết Bên cạnh đó việcpháp luật dự liệu trước các hệ quả sau ly thân, và phương án giải quyết khả thi nhất sẽgóp phần đơn giản hơn khi có yêu cầu Ngoài ra, nếu pháp luật xác định tình trạngpháp lý ly thân, thì các giao dịch dân sự của vợ chồng trong thời gian ly thân với người

thứ ba chắc chắn sẽ được bảo vệ Khi những người tham gia giao dịch với vợ chồngthì họ phải được biết đến tình trạng hôn nhân, cũng như tình trạng tài sản của vợ chồng.Nếu nắm rõ rằng vợ chồng đang trong giai đoạn ly thân, thì việc giao dịch đó chỉ mangtính chất cá nhân của người đứng tên trong giao dịch Đương nhiên trong những giaodịch này thì người còn lại không phải gánh chịu nghĩa vụ nào đối với giao dịch đó Khi

đã quyết định thực hiện những giao dịch này, thì người thứ ba phải xác định được rằngđối tượng có nghĩa vụ đối với giao dịch Như vậy, quyền của những người còn lại mớiđược bảo vệ, họ không phải gánh chịu những trách nhiệm mà mình không làm, bên thứ

ba thì sẽ không phải ở trong tình thế đùn đẩy trách nhiệm giữa vợ và chồng

Khi tất cả những trường hợp này đều được quy định cụ thể trong pháp luật thìviệc giải quyết những sự việc xảy ra trên thực tế sẽ dễ dàng hơn Góp phần giúp cho cơquan nhà nước có thẩm quyền có những căn cứ pháp lý để đưa ra quyết định đúng đắnnhất.Từ đó, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của những thành viên trong giađĩnh cũng như các quan hệ xã hội khác

- Thuận lợi và đơn giản hóa thủ tục khi vợ chồng muốn ly hôn hoặc muốn quay lại với nhau

Những mâu thuẫn xảy ra giữa vợ chồng trong cuộc sống hôn nhân là chuyệnthường gặp đối với mỗi gia đình Nhưng không phải vì một chút tranh cãi,bất đồng,mâu thuẫn là có thể dùng việc ly hôn làm phương pháp giải quyết vấn đề, ly hôn chỉ làbiện pháp cuối cùng khi hôn nhân không thể cứu vãn được nữa Tuy nhiên vợ chồng rấtkhó xác định mức độ mâu thuẫn như thế nào là không thể hàn gắn dẫn đến quyết định

ly hôn, vợ chồng sẽ bị chi phối rất nhiều khi đưa ra một quyết định có hiệu lực pháp lý.Quyết định đó là đúng hay sai, bởi một khi đã ly hôn thì hầu như là sẽ không tái hợp

mà có tái hợp thủ tục cũng rất phức tạp Chính vì vậy, xem xét xây dựng một phươngpháp giải quyết mâu thuẫn trước ly hôn là ly thân, là một vấn đề cần thiết để tạo điềukiện cho vợ chồng có thời gian cân nhắc kỹ lưỡng, và đúng đắn hơn trước khi quyếtđịnh ly hôn

Trong thời gian ly thân thì việc vợ chồng dàn xếp được những mâu thuẫn nhữngbất đồng, thể hiện bước tiến triển tốt cho mối quan hệ vợ chồng Vợ chồng có quyền tựđịnh đoạt việc ly thân, nên việc chấm dứt ly thân để quay trở lại tình trạng hôn nhânhoàn toàn do sự thỏa thuận của hai vợ chồng Như vậy để việc ly thân chấm dứt thì bảnchất của hôn nhân là tình cảm vợ chồng phải được thay đổi theo chiều hướng tốt đẹphơn Bởi vì ly thân không chấm dứt quan hệ hôn nhân, thì việc chấm dứt ly thân cũngkhông cần những thủ tục phức tạp như ly hôn Còn đối với trường hợp thay vì ly thân,trong lúc tức giận, nổi nóng mà vợ chồng quyết định ly hôn Sau một thời gian suynghĩ về gia đình về con cái họ lại mong muốn hàn gắn tình cảm quay trở lại cuộcsống hôn nhân với nhau Lúc này do đã ly hôn có quyết định pháp lý thì họ đã trở thànhhai người độc thân, họ cần phải tiến hành lại thủ tục đăng ký kết hôn nếu muốn quaylại cuộc sống hôn nhân như trước đây

Đối với trường hợp vợ chồng sau thời gian ly thân mà tình trạng vợ chồngkhông thể cải thiện, mâu thuẫn không được giải tỏa và vợ chồng quyết định ly hôn thìthời gian ly thân là một trong những căn cứ để ly hôn Khi ly hôn thường sẽ phải trảiqua các lần hòa giải, nếu hòa giải mà vẫn không thể giúp cứu vãn cuộc hôn nhân, vợchồng vẫn có yêu cầu ly hôn thì tòa án mới đưa ra quyết định ly hôn Tuy nhiên nếutrong trường hợp vợ chồng đã trải qua ly thân một thời gian nhất định mà vẫn khôngthể giải quyết được xung đột, thì ly thân có thể xem xét tương tự là thời gian hòa giả.Giúp rút gắn thủ tục hòa giải tại tòa án để ly thân trở thành căn cứ cho ly hôn

1.5 Ly thân và các quy định pháp luật khác.

Chế định pháp luật mang tính chất nhóm, mỗi chế định có một đặc điểm riêngnhưng chúng đều có mối liên hệ nội tại và thống nhất với nhau, chúng không tồn tạimột cách biệt lập Việc xác định ranh giới giữa các chế định, nhằm tạo ra khả năng đểxây dựng hệ thống quy phạm pháp luật phù hợp với thực tiễn đời sống xã hội Và phảiđặt các chế định trong mối liên hệ qua lại trong một chỉnh thể thống nhất của pháp luậtcũng như một ngành luật Mỗi chế định pháp luật dù mang đặc điểm riêng những nó

cũng phải tuân theo các quy luật vật động khách quan, chịu sự ảnh hưởng và tác độngcủa chế định khác trong hệ thống pháp luật Chính vì thế để xây dựng được một chếđịnh pháp luật không phải là điều dễ dàng, nó phụ thuộc vào rất nhiều vào các chế địnhkhác và nó không thể tồn tại một mình Điều này cũng được áp dụng đối với quá trìnhxây dựng chế định ly thân trong pháp luật HNGĐ Việt Nam Ly thân cũng cần đượcđặt trong mối quan hệ với các chế định khác cả trong ngành luật HNGĐ và với cácngành luật khác Khi bổ sung quy định pháp luật về HNGĐ, nó sẽ tác động không nhỏđến các quy định khác mà nó còn có ảnh hưởng đến các ngành luạt khác Trên cơ sở đó

để nghiên cứu sự ảnh hưởng và tác động của ly thân, để có phương án sửa đổi một sốquy định cho phù hợp

Như những phân tích ở trên đã khẳng định, ly thân không phải là chấm dứt hônnhân và nó xảy ra trong thời gian hôn nhân Do đó, khi xem xét xây dựng quy địnhpháp lý về ly thân trong hệ thống luật HNGĐ, thì chế định ly thân nếu đặt trongchương về quan hệ giữa vợ và chồng sẽ là hợp lý và chính xác nhất

1.5.1 Mối liên hệ với các quy định trong luật hôn nhân và gia đình.

1.5.1.1.Ly thân với chế định kết hôn.

Kết hôn và ly thân đều xuất phát từ nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, theo đóviệc kết hôn và ly thân hoàn toàn do sự quyết định của vợ, chồng, không ai có quyềncan thiệp hay ép buộc Vợ chồng sẽ tự thỏa thuận với nhau về việc có kết hôn hay có lythân không, khi nào kết hôn, khi nào nên ly thân Bản chất của kết hôn và ly thân đều

có nguồn gốc từ quá trình xây dựng tình cảm, nếu tình cảm tốt đẹp thì sẽ dấn đến quyếtđịnh kết hôn Trong thời gian chung sống nếu có vấn đề gì xảy ra khiến tình cảm của

họ rạn nứt thì vợ chồng có thể lựa chọn giải pháp ly thân

Kết hôn là xác lập quan hệ vợ chồng dựa trên phương diện tình cảm, bắt đầu cácmối quan hệ về tình cảm, tài sản và con cái Trong khi đó ly thân lại tác động theohướng ngược lại nhưng cũng liên quan đến vấn đề tình cảm Bản chất là quan hệ nhânthân giữa vợ chồng, làm gián đoạn mối quan hệ đó, tiếp sau đó sẽ là kéo theo các vấn

đề khác cần giải quyết như tài sản, con cái, quyền và nghĩa vụ khác trong thời kỳ lythân Chỉ những người đã kết hôn, có quyết định có hiệu lực pháp luật và trở thành vợchồng mới có thể xảy ra tình trạng ly thân và tình trạng ly thân này mới cần điều chỉnh.Khi vợ chồng đã kết hôn tức là đã có mối quan hệ chung, khi mối quan hệ chung nàytạm thời bị gián đoạn đó là khi vợ chồng ly thân đương nhiên sẽ kéo theo rất nhiều hệlụy cần phải được giải quyết hài hòa.

Nếu kết hôn là gắn chặt và thể hiện mối quan hệ tình cảm giữa hai vợ chồng thì

ly thân là tạm thời cách biệt và gián đọan tình cảm vợ chồng do bất hòa, mâu thuẫn.Nguyên nhân dẫn đến kết hôn và ly thân đều có nguồn gốc từ tình cảm, cả hai tìnhtrạng này đều có chung mục đích là xây dựng quan hệ vợ chồng bền chặt hơn chứkhông phải là để tạo ra khoảng cách giữa vợ và chồng Việc ly thân sẽ chịu sự tácđộng và ảnh hưởng không nhỏ từ việc kết hôn, bản chất của việc ly thân được hìnhthành trên bản chất của việc kết hôn Theo đó, kết hôn là bắt đầu mối quan hệ vợ chồnghợp pháp thì việc ly thân cũng được xác định là khoảng thời gian vợ chồng không cóquan hệ với nhau

Khi ly thân thì những vấn đề phát sinh từ việc kết hôn đều sẽ bị ảnh hưởng, vàtác động do tình cảm là nguồn gốc cơ bản của hôn nhân Dựa trên những hệ quả hìnhthành sau kết hôn mà có thể xác định hay đánh giá được những trường hợp có thể xảy

ra khi ly thân Khi kết hôn vợ chồng sẽ có quan hệ tình dục hợp pháp, phát sinh vấn đềtài sản chung, giao dịch chung, quyền và nghĩa vụ ràng buộc nhau, và trách nhiệm đốivới con chung…, Từ đây việc ly thân cũng sẽ xác định được các vấn đề như vợ chồngtạm dừng việc quan hệ tình dục, tạm dừng quan hệ tài sản chung, giao dịch chung Liênquan đến quyền và nghĩa vụ của vợ chồng với nhau trong thời gian ly thân, trách nhiệmcủa mỗi người đối với con chung… Các căn cứ để xác định tình trạng kết hôn sẽ lànguồn xem xét, đánh giá tình trạng ly thân

Hậu quả của việc kết hôn là vợ chồng trở thành một gia đình có quyền và nghĩa

vụ với nhau Còn hậu quả của ly thân có thể phát triển theo hai hướng khác nhau, một

là quay trở lại tình trạng kết hôn, hai là bắt đầu cho tình trạng ly hôn Như vậy, ly thân

là một hiện tượng xảy ra trong thời kỳ hôn nhân Tức là tình trạng kết hôn của vợchồng vẫn tồn tại, xét về mặt pháp lý thì vợ chồng khi kết hôn và ly thân đều vẫn trongmối quan hệ vợ chồng Do đó đa phần các quy định về hôn nhân, các nguyên tắc chungcủa hôn nhân đều vẫn được đảm bảo Tuy nhiên, để hạn chế một số quan hệ xã hội cónguy cơ bị xâm phạm như quyền và nghĩa vụ của vợ chồng với nhau, trách nhiệm vớicon cái, quan vệ giao dịch với người thứ ba Nếu tình trạng vợ chồng không còn bảnchất như mới kết hôn, thì việc xây dựng quy định về ly thân để giải quyết hợp lý và hàihòa lợi ích cá nhân trong lợi ích chung của gia đình, là một điều cần thiết, góp phầnbảo vệ tốt những quan hệ xã hội khác

Khi kết hôn, vợ chồng có quyền lựa chọn áp dụng chế độ tài sản theo luật địnhhoặc chế độ tài sản theo thỏa thuân Nên khi xem xét giải quyết vấn đề tài sản vợ chồngkhi ly thân cũng cần căn cứ vào chế độ tài sản mà vợ chồng đã lựa chọn trong thời gianhôn nhân để cân nhắc những quy định phù hợp Do đó những vấn đề phát sinh khi lythân muốn được giải quyết triệt để có phần phụ thuộc vào điểm bắt đầu hình thành vấn

đề đó khi kết hôn Có thể khẳng định rằng, ly thân chịu sự tác động và ảnh hưởngkhông nhỏ từ những quy định pháp lý của kết hôn Trên cơ sở những quy định đó đểxây dựng và điều chỉnh pháp lý về ly thân cho phù hợp và thống nhất

1.5.1.2 Ly thân với quy định chia tài sản vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân.

Ly thân là việc vợ chồng không muốn ly hôn nhưng lại muốn chấm dứt tình cảmvới nhau trong mối quan hệ của vợ chồng Còn chia tài sản chung trong thời kì hônnhân vừa không có liên quan tới việc không muốn ly hôn và tình cảm vợ chồng không

bị ảnh hưởng mà vẫn là mối quan hệ vợ chồng, đời sống vợ chồng không hề thay đổi

Ly thân và chia tài sản chung của vợ chồng đều không làm chấm dứt quan hệ hônnhân giữa vợ và chồng hay vợ hoặc chồng không được kết hôn với người khác Nóinhư vậy thì ly thân và chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, cùngxảy ra trong thời kỳ hôn nhân khi mà quan hệ hôn nhân chưa chấm dứt trước pháp luật

Ly thân và chia tài sản chung trong thời kì hôn nhân có phần nào liên quan tới nhau.Nếu vợ chồng ly thân thì chắc chắn việc ly thân sẽ chỉ nằm trong sự thỏa thuận của hai

vợ chồng mà cơ quan pháp lí hoàn toàn không hay biết Lợi dụng quy định của phápluật về việc chia tài sản chung trong thời kì hôn nhân, khi ly thân vợ chồng sẽ phânchia tài chung của mình mà vẫn được nhìn nhận trên thực tế là chia tài sản chung của

vợ chồng trong thời kì hôn nhân Do đó, ly thân có liên quan tới mục đích của việc chiatài sản chung trong thời kì hôn nhân Ly thân tác động đến mối quan hệ nhân thân làchủ yếu, còn về chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân thì lại tác độngđến quan hệ tài sản là chủ yếu Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc ly thân có thể kéo theoviệc chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

Nhiều ý kiến cho rằng pháp luật đã có quy định chia tài sản chung của vợ chồngtrong thời kỳ hôn nhân rồi thì không cần thiết quy định thêm vấn đề ly thân Tác giảkhông đồng tình với ý kiến này “Bởi quy định về chia tài sản chung của vợ chồngtrong thời kỳ hôn nhân cũng không được áp dụng đương nhiên khi vợ chồng ly thân(Tòa án xem xét và có thể cho rằng đó không phải là lý do chính đáng để chia)” [12]

Nó chỉ áp dụng khi có yêu cầu, có lý do và mục đích hợp pháp Nếu xây dựng chế định

ly thân thì sẽ đương nhiên giải quyết vấn đề tài sản và xác định luôn hình thức tồn tạicủa tài sản vợ chồng khi ly thân, mà không cần xem xét đến vấn đề có yêu cầu chia tàisản hay không Chia tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân không làm thay đổiquan hệ nhân thân của vợ chồng mà chỉ tác động đến quan hệ tài sản Còn khi ly thânthì vấn đề xác định tình trạng này đầu tiên là quan hệ nhân thân của vợ chồng dù khôngcần chấm dứt quan hệ hôn nhân, tiếp theo đó chắc chắn sẽ làm thay đổi quan hệ tài sản

và các quan hệ khác

Hiện nay, pháp luật hôn nhân gia đình quy định về điều kiện cho phép vợ chồngchia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, chỉ cần không nằm trong cáctrường hợp bị vô hiệu Nên việc chia tải sản chung trong thời kỳ hôn nhân xảy ra ngay

cả khi quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng không bị hạn chế, dù vợ chồng sống riêng

hay sống chung Việc chia tài sản này có thể là chia một phần hay toàn bộ là do thỏathuận và yêu cầu của vợ chồng Vì nếu vợ chồng vẫn còn tình cảm thì việc giải quyếtvấn đề liên quan đến tài sản chung sẽ đơn giản và dễ bàn bạc với nhau hơn Còn khi lythân thường là vợ chồng không muốn nói chuyện với nhau, cũng không muốn gặp mặtnhau Trong mắt mỗi người thì luôn có một khoảng cách nhất định với đối phương nênviệc có tài sản chung khi ly thân sẽ rất phức tạp rất dễ gây nên tranh chấp Do đó việcđặt chế độ tài sản khi ly thân là “biệt sản” (Điều 168, Bộ Dân luật Sài Gòn 1972 ) làđiều cần thiết nhưng vẫn bảo đảm nhu cầu và trách nhiệm của các bên với nhau, vớicon cái một cách rõ ràng Tuy nhiên, cần cân nhắc quy định về tài sản ở hai thời điểmkhi ly thân đó là tài sản chung trước ly thân sẽ được giải quyết như nào, có nên chialuôn hay không và tài sản trong thời gian ly thân Biệt sản chỉ nên áp dụng sau khi lythân có hiệu lực, còn tài sản chung nên giữ nguyên và giao cho một bên quản lý nhưngquyền định đoạt vẫn là quyền định đoạt chung của cả hai vợ chồng Nếu trong trườnghợp vợ chồng quay lại với nhau tức là quan hệ hôn nhân trở lại bình thường và để đảmbảo bản chất của hôn nhân thì việc vợ chồng có quyền xác nhập tài sản riêng thành tàisản chung cũng cần được xem xét quy định Còn khi vợ chồng không thể hàn gắn dẫnđến ly hôn, thì sẽ giảm bớt được thủ tục phân chia tài sản khi ly hôn

Tuy rằng, chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân có sự ảnhhưởng nhất định đến ly thân, nhưng chúng cũng có những điểm riêng biệt nên khôngthể suy đoán việc tương đồng giữa hai tình trạng này Nên việc quy định song song tồntại của cả hai vấn đề là để dự liệu được nhiều khả năng và nhiều trường hợp có thể xảy

ra Điều này sẽ giúp vợ chồng có thêm lựa chọn cũng như phương án giải quyết đối vớitừng trường hợp , góp phần nâng cao sự giám sát và bảo vệ hôn nhân của nhà nước

Bên cạnh đó, việc pháp luật cho phép chia tài sản chung của vợ chồng trong thời

kì hôn nhân, thì xảy ra những trường hợp vợ chồng thỏa thuận với nhau về việc ápdụng một cách triệt để, tức là chia toàn bộ tài sản Sau khi chia tài sản, vợ chồng vẫn cótrách nhiệm đối với gia đình Thế nhưng, pháp luật không quy định trách nhiệm của

mỗi bên đối với gia đình như thế nào? Dẫn tới tình trạng vợ chồng bỏ bể đời sống giađình, tình cảm vợ chồng đi xuống, mục đích hôn nhân không đạt được Và vợ chồngxảy ra tình trạng ly thân và khi ly thân một trong những vấn đề sẽ bị ảnh hưởng đó làvấn đề tài sản chung của vợ chồng.

Do vậy, cần đưa vấn đề ly thân vào luật Ở Việt Nam, ly thân từ lâu đã được coi

là vấn đề riêng tư của vợ chồng Tức là vợ chồng hoàn toàn tự thỏa thuận, thực tế nàyxuất phát từ đặc điểm của li thân, li thân hoàn toàn do vợ chồng thỏa thuận mà khôngcần sự can thiệp của bất kì cơ quan, tổ chức nào và không hề có sự can thiệp của phápluật nên có thể diễn ra và kết thúc bất cứ lúc nào Tuy nhiên, nếu để việc thỏa thuận khi

ly thân của vợ chồng một cách tự do, không có sự quản lý và giám sát thì không thểđảm bảo việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của những người có liên quan, các nghĩa vụphải thực hiện không có cơ chế bắt buộc nên dễ xảy ra tình trạng vi phạm nghĩa vụ,ngoài ra nếu không đưa ly thân vào thiết chế pháp lý thì đối với những trường hợp vợchồng ly thân không có thỏa thuận thì cơ chế nào để bảo vệ những người bị xâm phạmquyền và lợi ích chính đáng Đặc biệt là mặc dù chế định ly thân không được luật quyđịnh song các vụ án xét xử, các toà án lại thường công nhân tình trạng ly thân và dùnglàm căn cứ để xác định tình trạng hôn nhân của vợ chồng và đưa ra quyết định giảiquyết cho ly hôn Do vậy, việc ly thân cần có chế định quy định rõ ràng bao gồm nộidung ly thân, thời hạn ly thân, hậu quả pháp lý của ly thân, thẩm quyền giải quyết lythân để có cơ sở pháp lý điều chỉnh quan hệ ly thân

Quan hệ chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân, có thể được sửdụng để tham chiếu khi quy định các điều khoản liên quan đến tài sản vợ chồng khi lythan.Vì cả hai hình thức này đều xảy ra trong thời kỳ hôn nhân, nên ít nhiều nó cũng cónét tương đồng Để thực hiện chia tài sản chung của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân

và xác định tình trạng tài sản khi ly than, thì vấn đề đầu tiên đều là xác định toàn bộ tàisản chung của vợ chồng bao gồm những gì Ngoài ra, trong cả hai trường hợp cần giảiquyết vấn đề tài sản này đều ưu tiên thỏa thuận của vợ chồng trước Chỉ khi nào có

tranh chấp mà vợ chồng không thể tự thỏa thuận với nhau được, hay có yêu cầu thì tòa

án mới can thiệp để đưa ra quyết định cuối cùng Chia tài sản chung của vợ chồngtrong thời kỳ hôn nhân có thể song song tồn tại hai hình thức tài sản là tài sản riêng vàtài sản chung của vợ chồng Còn khi ly thân sẽ chỉ tồn tại một hình thức tài sản là tàisản riêng hay còn gọi là tình trạng “biệt sản”

1.5.1.3.Ly thân với chế định ly hôn.

Ly thân thể hiện quan hệ vợ chồng theo đó một người hay cả hai không cònmuốn sống chung với nhau do mẫu thuẫn tình cảm Trên pháp lý, họ vẫn là vợ chồngcho tới khi được xử ly hôn, và họ không cần ra tòa để được sống ly than Tuy nhiên,giải quyết các vấn đề phát sinh từ ly thân lại là nhu cầu và mong muốn của nhiều vợchồng khi ly than Trong quá trình đưa ra quyết định đối với những hệ quả đó khôngtránh khỏi những xung đột và tranh chấp Điều này sẽ làm ảnh hưởng đến quyền và lợiích hợp pháp trong một số mối quan hệ khác, nên rất cần những quy định cũng như sựcan thiệp của bên thứ ba là trung gian hòa giải các vấn đề Ly thân tạo cơ hội cho vợhay chồng sống riêng biệt, để có thời gian suy ngẫm lại các vấn đề đang mâu thuẫn, để

có khoảng thời gian chín chắn hơn trước khi đưa ra quyết định mà không phải cần lyhôn ngay Lợi điểm là ly thân dễ làm ngược trở lại Họ có thể thử chia tay, rồi nhờhướng dẫn, làm hòa, hay có thể thử sống chung lại rồi ly hôn

Ngược lại, tình trạng ly hôn là khá rõ ràng, tình trạng pháp lý khi ly hôn là làmchấm dứt quan hệ hôn nhân trước pháp luật Cặp vợ chồng nào thuận tình ly hôn thìphải qua ít nhất mấy lần hòa giải Nếu không thành, hai đương sự sẽ ra trước một phiên

xử dân sự để nghe pháp luật phân giải Bản án dân sự về ly hôn phân định rõ ràng: tàisản chung có bao nhiêu, chia ra như thế nào, ai có bổn phận nuôi con, ai có nghĩa vụchu cấp tiền bạc hằng tháng nuôi con, Nếu vợ chồng lựa chọn ly hôn ngay thì thủ tụchòa giải của vợ chồng cũng chỉ dựa vào những phân tích của Tòa án, từ những nguyênnhân và mâu thuẫn mà vợ chồng nêu ra Còn khi ly thân thì bản chất vợ chồng đang bắtđầu quá trình tự hòa giải với nhau và tự đưa ra quyết định về hôn nhân của mình

Chính vì sự tương đồng trong biểu hiện giữa ly thân và ly hôn, nên những hệ quả của lyhôn cũng cần được giải quyết khi ly thân với một mức độ nhẹ nhàng hơn.

Điểm giống nhau giữa ly thân và ly hôn được xác định ở bản chất của vấn đề làmâu thuẫn, ly thân có thể dẫn đến ly hôn hoặc cũng có thể hàn gắn lại được Nhưng cả

ly hôn và ly thân đều gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống tình cảm của nhữngngười trong cuộc Nguyên nhân dẫn đến hai tình trạng này đều là do mâu thuẫn mà vợchồng không thể thống nhất được cách giải quyết Nhưng xét về mức độ mâu thuẫn, thìmâu thuẫn khi ly thân sẽ không thể đạt mức đỉnh điểm như ly hôn Vợ chồng chỉ quyếtđịnh ly hôn sau khi đã áp dụng nhiều biện pháp, mà tình trạng hôn nhân vẫn không thểcải thiện được Còn ly thân thì có thể xảy ra ngay cả khi mới bắt đầu mâu thuẫn, cùngnhiều lý do khác khiến vợ chồng lựa chọn ly thân thay vì ly hôn

Ly thân và ly hôn có cùng nguồn gốc là mâu thuẫn Nếu ly thân thì sự rạn nứttình cảm đến từ hai phía vợ chồng nhưng trên danh nghĩa pháp lý họ vẫn là vợ chồng,

và nhiều vấn đề vẫn được xử lý theo những quy định trong thời gian hôn nhân Thì lyhôn ngoài vấn đề bản chất hôn nhân không còn tồn tại, là sự chấm dứt hôn nhân bằngquyết định có hiệu lực pháp luật, chấm dứt quyền và nghĩa vụ vợ chồng với nhau Lúcnày mối quan hệ giữa vợ chồng với nhau không còn, mọi vấn đề đều được phân định rõràng Thực tế cho thấy, khi đã quyết định ly thân thông thường các cặp vợ chồng đều

đã có tâm lý không muốn tiếp tục quan hệ hôn nhân hiện tại Nhiều trường hợp cònxác định sẽ ly hôn nhưng do nhiều nguyên nhân, khía cạnh khác lại mong muốn líu kéohôn nhân Cũng như còn chưa tin tưởng vào quyết định của mình nên nhiều cặp vợchồng đã lựa chọn biện pháp ly thân nhằm cứu vãn hôn nhân

Trong trường hợp điều chỉnh quan hệ ly thân thì khả năng xấu nhất là vợ chồngvẫn ly hôn, thì thủ tục ly hôn đương nhiêu sẽ đơn giản hơn rất nhiều Bởi một số đặcđiểm của tình trạng mâu thuẫn gia đình đã có sẵn khi ly thân, và ly thân đã giải quyếtđược một số vấn đề liên quan đến hệ quả Nên sẽ góp phần giúp rút ngắn thủ tục ly hôn

và hạn chế sự đau khổ về tâm lý của cả hai bên

Tóm lại, ly thân có thể dẫn đến chuyện ly hôn và cũng có thể không bao giờ có

ly hôn nếu hai bên biết nhường nhịn nhau, thấu hiểu và cảm thông cho nhau, biết hàngắn tình cảm gia đình Ly thân không phải là bước đệm cho việc ly hôn, không phải lythân là đương nhiên sẽ ly hôn, mà cũng không phải ly hôn là đương nhiên đã trải qua lythân Mà ly thân giúp vợ chồng nhìn nhận vấn đề hôn nhân khách quan và đầy đủ hơntrước khi đưa ra quyết định ly hôn, để việc ly hôn diễn ra trong hòa bình và cả hai bênđều cảm thấy ly hôn là biện pháp tốt nhất cho cả hai bên

1.5.2 Ly thân với các quy định trong một số ngành luật khác.

1.5.2.1 Ly thân với quy định trong Bộ luât TTDS.

Khi bổ sung thêm quy định về ly thân trong luật HNGĐ, sẽ đồng nghĩa với việclàm thay đổi, bổ sung một số quy định trong các ngành luật khác có liên quan Trong

đó có bộ luật TTDS Cụ thể hơn, quy định về ly thân sẽ tác động đến việc quy địnhthẩm quyền và trách nhiệm của Tòa án, quy trình thủ tục giải quyết vụ việc ly thân…

Theo đó, bổ sung thêm một quy định mới, tức là tăng thêm trách nhiệm cũngnhư quyền hạn của Tòa án Tòa án sẽ phải thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình khi

có yêu cầu ly thân Sẽ phát sinh thêm một quan hệ xã hội khác trong bộ luật TTDS, vớicác chủ thể và đối tượng giải quyết mới Trong trường hợp ly thân được xem xét quyđịnh trong luật HNGĐ, thì những quy định đó sẽ làm căn cứ sự dụng trong quá trìnhgiải quyết vụ việc Pháp luật về TTDS, sẽ phải điều chỉnh thêm quy trình và thủ tục lythân Bắt đầu từ việc có đơn yêu cầu ly thân, quy trình thụ lý và các giai đoạn giảiquyết

Ly thân khi được xem xét là một chế định pháp luật, thì việc giải quyết vụ việc

ly thân trước hết là phải tuân theo đầy đủ nguyên tắc tố tụng Phải bổ sung thêm cáctranh chấp khi ly thân vào quy định tại điều Điều 28 bộ luật TTDS về: Những tranhchấp về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án Bên cạnh đócòn cần bổ sung yêu cầu ly thân vào nội dung điều 29 về các yêu cầu thuộc thẩm quyềngiải quyết của Tòa án Khi giải quyết một vụ việc dân sự, thì vụ việc ấy cần đảm bảo