Kinh nghiệm của Mỹ Tuy Mỹ là một quốc gia có nền kinh tế phát triển bậc nhất trên thế giới nhưng Chính phủ Mỹ vẫn hết sức coi trọng sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa D
Trang 1Kinh nghiệm quốc tế về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và
vừa và bài học cho Việt Nam
Các DNVVN hiện nay đang thực sự là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh
tế và ổn định kinh tế xã hội Nhiều hàng hoá sáng tạo và dịch vụ của các DNVVN và những DN khởi nghiệp đem lại những giá trị gia tăng rất lớn, hiệu quả cao, làm thay đổi nhiều quan niệm và sản phẩm truyền thống hiện nay Tuy nhiên, DNNVV Việt Nam vẫn tồn tại những khó khăn như: thiếu vốn tài chính, khó khăn về tín dụng, thủ tục hành chính, thuế, bản thân DNNVV còn nhiều hạn chế Đó cũng là vấn đề mà Việt việc học tập và tiếp thu kinh nghiệm vận hành cũng như thúc đẩy hoạt động của DNNVV tại các nền kinh tế phát triển trong khu vực và trên thế giới Bài viết tổng hợp kinh nghiệm của Mỹ- một trong những nền kinh tế lớn nhất trên thế giới và có quá trình phát triển DNNVV lâu dài và Malaysia- quốc gia có nền kinh tế phát triển tại khu vực Đông Nam Á
Kinh nghiệm của Mỹ
Tuy Mỹ là một quốc gia có nền kinh tế phát triển bậc nhất trên thế giới nhưng Chính phủ Mỹ vẫn hết sức coi trọng sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) Tại Mỹ, 30 triệu doanh nghiệp nhỏ là động lực chính của nền kinh tế, tạo ra hai phần ba việc làm mới của khu vực tư nhân và
sử dụng hơn 50% nguồn lao động quốc gia Chính phủ Mỹ thành lập Cục phát triển doanh nghiệp nhỏ (Small Business Administration- SBA) vào năm 1953, hoạt động như là một tổ chức độc lập để hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp nhỏ Thông qua việc hỗ trợ vốn và tạo cơ hội ký hợp đồng, SBA giúp doanh nghiệp nhỏ phát triển và tạo việc làm bền vững SBA muốn xây dựng môi trường lành mạnh cho doanh nghiệp thông qua khóa đào tạo, dịch vụ tư vấn cho doanh nghiệp nhỏ và tập trung hỗ trợ và hồi phục doanh nghiệp nhỏ sau khủng hoảng
Mỹ không có định nghĩa cụ thể để phân chia doanh nghiệp nhỏ và vừa như các nước Châu Âu Căn cứ vào tổng giá trị tài sản của doanh nghiệp để phục vụ mục đích báo cáo thuế, doanh nghiệp được chia thành 2 nhóm, bao gồm nhóm các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp một thành viên có giá trị tài sản
Trang 2dưới 10 triệu đô; nhóm doanh nghiệp lớn và vừa có giá trị tài sản lớn hơn 10 triệu đô Cục phát triển doanh nghiệp nhỏ (SBA) nhận thấy sẽ không có một tiêu chuẩn chung để xác đinh doanh nghiệp nhỏ cho tất các ngành nên đã phát triển một bảng tiêu chuẩn để xác định doanh nghiệp nhỏ theo từng ngành, trong đó tiêu chuẩn với một số ngành chủ chốt như Ngành sản xuất: Số nhân công dưới
500 đến 1.500 người (khoảng 27% doanh nghiệp sản xuất có 500 nhân công); Ngành mỏ: Số nhân công dưới 250 đến 1.500 người; Ngành xây dựng: Trung bình thu nhập dưới 36,5 triệu đô la Mỹ,…
Trong khoảng thời gian khủng hoảng tài chính (2007-2010), khoản cho vay từ ngân hàng giảm, điều này ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế và đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ Trong khi đó, nhà đầu tư và người cho vay có xu hướng muốn đầu tư vốn vào doanh nghiệp lớn do doanh nghiệp nhỏ non trẻ và
có lịch sử mức độ tín nhiệm ít, khiến rủi ro của khoản vay cao Để giảm thiểu rủi
ro cho khoản vay, SBA sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ tiếp cận nguồn vốn bằng cách đảm bảo cho các khoản vay, doanh nghiệp sẽ không vay vốn trực tiếp từ nhà đầu tư mà thông qua SBA Khoản vay được SBA bảo đảm từ 500 đô
la đến 5,5 triệu đô la cho phần lớn mục đích kinh doanh như mua tài sản cố định
và vốn hoạt động Một số chương trình vay đặt ra quy định về cách sử dụng vốn
và có những yêu cầu cụ thể ví dụ mức thu nhập, đặc điểm của chủ sở hữu, địa điểm doanh nghiệp hoạt động, khả năng trả nợ, mục đích của doanh nghiệp, SBA sẽ đóng vai trò trung gian kết nối bên cho vay với những doanh nghiệp có nhu cầu Các khoản vay được SBA đảm bảo thường có lãi suất, phí tương đương với các khoản vay không được bảo đảm và thường kèm theo dịch vụ tư vấn giúp doanh nghiệp nhỏ khởi nghiệp và vận hành hiệu quả Khoản vay được SBA bảo đảm có khoản thanh toán thấp hơn, yêu cầu chi phí linh hoạt và một số khoản vay không yêu cầu tài sản thế chấp
Theo thống kê tổng doanh thu xuất khẩu của Mỹ trong giai đoạn
1997-2015 của SBA, tổng doanh thu xuất khẩu của doanh nghiệp nhỏ tăng gấp đôi từ
200 tỉ đô la năm 2005 lên đến 400 tỉ đô la năm 2015 Không chỉ hỗ trợ những doanh nghiệp nhỏ hoạt động trong nước Mỹ, SBA còn quan tâm đến doanh nghiệp nhỏ hoạt động trong lĩnh vực thương mại quốc tế và tăng tính cạnh tranh của những doanh nghiệp này bằng những khoản vay dành riêng cho doanh
Trang 3nghiệp xuất khẩu, tư vấn và đào tạo cho người đầu tư cũng như doanh nghiệp nhỏ
Chính phủ liên bang Mỹ được biết đến là người mua lớn nhất thế giới Hàng năm, những hợp đồng hàng trăm tỉ đô la được sử dụng mua hàng hóa và dịch vụ cho cơ quan liên bang Quốc hội đã đặt yêu cầu tối thiểu 23% khoản chi của chính phủ cho các doanh nghiệp nhỏ và SBA sẽ đóng vai trò giám sát cơ quan liên bang để đạt được 23% hợp đồng của chính phủ liên bang sẽ được ký kết với doanh nghiệp nhỏ Cơ quan chính phủ liên bang công khai danh sách những hợp đồng và một số hợp đồng được đưa vào danh sách đặc biệt dành cho doanh nghiệp nhỏ, một số hợp đồng (set– aside contract) trong danh sách đó là một phần công việc của hợp đồng lớn, hoặc những hợp đồng nhỏ (sole- source contract) dành cho doanh nghiệp nhỏ Chính phủ sẽ dành tối thiểu 5% hợp đồng hàng năm cho cá doanh nghiệp nhỏ khó khăn, doanh nghiệp nhỏ do phụ nữ làm chủ và 3% hợp đồng cho doanh nghiệp nhỏ của người khuyết tật, doanh nghiệp nằm trong vùng suy thoái kinh tế và doanh nghiệp nhỏ nằm trong khu vực không ko được sử dụng đúng mức (historically underutilized business zone-HUBZone)
Mặc dù trong 20 năm từ 1995 đến 2015, nền kinh tế đối mặt với khủng hoảng tài chính (2007-2010), số lượng tổ chức cho vay tài chính giảm do xu hướng sát nhập của ngân hàng và sự bùng nổ của cho vay online, khoản vay cho doanh nghiệp nhỏ có xu hướng tăng từ khoảng 400 tỉ đô la lên 500 tỉ đô la (theo thống kê khoản vay tại Mỹ từ năm 1995-2015 của SBA)
Kinh nghiệm của Malaysia
Malaysia là quốc gia điển hình trong khu vực có các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn vay và đã thành công trong quá trình triển khai thực hiện Theo số liệu thống kê năm 2011 Malaysia có mức độ tăng trưởng DNNVV đạt 6,4% và hàng năm đóng góp trung bình 32% GDP
Malaysia phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa dựa theo ngành, tổng doanh thu và số nhân công Theo thống kê của SME năm 2017, 98,5% doanh nghiệp tại Malaysia là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong đó có 76,5% là doanh nghiệp siêu nhỏ, 21,2% doanh nghiệp nhỏ và 2,3% doanh nghiệp vừa DNNVV chủ yếu
Trang 4kinh doanh trong ngành dịch vụ (89,2%), doanh nghiệp thuộc ngành sản xuất (5,3%) , doanh nghiệp thuộc ngành xây dựng (4,3%), doanh nghiệp thuộc ngành nông nghiệp (1,1%), doanh nghiệp thuộc ngành mỏ, khai khoáng (0,1%)
Trong nhiều năm, chính phủ Malaysia với nỗ lực hỗ trợ DNNVV với chính sách tích cực và sáng kiến tạo ra môi trường năng động cho doanh nghiệp vừa, nhỏ và siêu nhỏ
Chính sách bảo lãnh tín dụng (BLTD) là một chính sách quan trọng trong hầu hết các chính sách phát triển kinh tế của quốc gia này và được hình thành từ rất sớm nhằm duy trì sự phát triển bền vững và ở mức độ cao của cộng đồng DNNVV Hệ thống BLTD được xây dựng thống nhất từ cấp trung ương đến cấp địa phương, phân chia theo lĩnh vực hoạt động và thực hiện theo 3 mô hình (BLTD của Chính phủ, BLTD của các hiệp hội, BLTD của khu vực tư nhân) Tại Malaysia, DNNVV có thể tiếp cận vốn vay từ 4 quỹ bảo lãnh tín dụng:
-Tập đoàn bảo lãnh tín dụng Malaysia (Credit Guarantee Corporation Malasia Berhad- CGC) được thành lập từ năm 1972 với số vốn góp từ các ngân hàng thương mại và các công ty tài chính của Chính phủ, nhiệm vụ chính là cung cấp chương trình bảo lãnh theo doanh mục (portfolio guarantee) và chương trình bảo lãnh theo nhóm (wholesale guarantee) Tính đến nay CGC đã bảo lãnh 67,1 tỉ RM cho hơn 453.800 doanh nghiệp nhỏ và vừa Hiện nay, hệ thống này
có số bảo lãnh cao nhất trong 4 hệ thống (với mức bảo lãnh tín dụng là 90% và phí bảo lãnh từ 0,5%-1% giá trị bảo lãnh)
-Hệ thống bảo lãnh các khoản vay đặc biệt (Special Loan Scheme): tài trợ cho các doanh nghiệp có các dự án đặc biệt, doanh nghiệp xuất khẩu, … được thành lập từ năm 1981
- Hệ thống BLTD cơ bản (Principal Guarantee Scheme) được thành lập từ năm 1989
- Hệ thống BLTD chủ yếu – mới (new Principal Guarantee Scheme) được thành lập từ năm 1994
Ba hệ thống BLTD này hoạt động vì mục đích lợi nhuận do các tổ chức tư nhân thành lập nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của các DNNVV với mức phí bảo lãnh cao hơn CGC tùy thuộc thỏa thuận giữa các bên
Trang 5Ngân hàng trung ương Malaysia ( Bank Negara Malaysia- BNM) thành lập quỹ đặc biệt và đổi lên là Quỹ BNM cho DNNVV gồm Quỹ cho các doanh nghiệp công nghiệp vừa và nhỏ và Quỹ các doanh nghiệp mới, để giúp đỡ các DNNVV đựợc vay vốn với lãi suất thấp, từ 4 đến 6%/năm, việc vay vốn này có thể được thông qua các ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính phát triển
và tập đoàn bảo lãnh tài chính (CGC) Kể từ khi thành lập, quỹ BNM đã hỗ trợ 77.000 doanh nghiệp với số tiền là 7,4 tỉ RM và được sử dụng cho vay quay vòng tương đương với 30 tỉ RM
Năm 2006, chính phủ Malaysia xây dựng chương trình Skim Pembiayaan Mikro, nhằm hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp siêu nhỏ Chương trình tập trung tạo cơ hội cho doanh nghiệp siêu nhỏ không có tài sản thế chấp và thiếu lịch sử tín dụng, có thể tiếp cận với nguồn vốn lên tới 50.000RM Từ năm
2006-2017, với sự tham gia của 10 ngân hàng, chương trình đã cho vay 3,8 tỉ RM cho hơn 216.900 doanh nghiệp
Tính đến tháng 12 năm 2017, 110 quỹ đầu tư mạo hiểm và 9 quỹ cổ phần riêng đăng ký trên thị trường Malaysia Trong đó, tổ chức chính phủ 29,9% và quỹ đầu tư quốc 29,5% gia đóng góp gần 60% nguồn vốn của quỹ đầu tư mạo hiểm Các quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tư vào các doanh nghiệp mới khởi nghiệp (33%) và trong giai đoạn phát triển (34%) chủ yếu trong lĩnh vực khoa học đời sống chiếm 52,7% tổng đầu tư, tiếp theo là sản xuất 24,6%
Bên cạnh đó, chính phủ Malaysia xây dựng hàng loạt những chương trình
hỗ trợ tài chính đa dạng phù hợp doanh nghiệp từ mọi khu vực kinh tế để tạo môi trường năng động cho DNNVV ví dụ như chương trình Mobilepreneur khuyến khích giới trẻ khởi nghiệp ở lĩnh vực mới như bán hàng lưu động; chương trình tài chính Ikhtiar với mục tiêu giảm tý lệ nghèo ở Malaysia thông qua hỗ trợ tài chính để trao quyền cho các hộ nghèo kinh doanh nâng cao thu nhập Các DNNVV gặp phải khó khăn trong việc thực hiện các nghĩa vụ nợ có thể tái cơ cấu nợ thông qua “Kế hoạch giải quyết nợ cho các doanh nghiệp nhỏ” (Small Dept Resolution Scheme) Đến thời điểm tháng 10 năm 2008, trên 600 SMEs đã được hưởng lợi từ kế hoạch này
Bài học cho Việt Nam
Trang 6Dữ liệu từ khảo sát doanh nghiệp của Tổng cục Thống kê cho thấy, năm
2005, số DNNVV là 101.679 doanh nghiệp, chiếm 95% tổng số doanh nghiệp thì đến năm 2015, DNNVV đã lên tới 433.674 DN, chiếm gần 98% doanh nghiệp cả nước DNNVV trở thành động lực quan trọng của nền kinh tế, đóng góp quan trọng trong tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, gia tăng sự tăng trưởng kinh tế và huy động các nguồn lực xã hội tham gia vào quá trình đầu tư phát triển Đối với Việt Nam có thể học hỏi một số kinh nghiệm phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước và đặc điểm của DNNVV, cụ thể:
Hiện nay, Việt Nam đã xây dựng và ban hành Luật hỗ trợ DNNVV (Luật
số 04/2017/QH14), chính sách tín dụng đầu tư và tín dụng xuất khẩu đối với các doanh nghiệp, Chính sách vay vốn từ Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Quyết định số 601/QĐ-TTg) và quỹ bảo lãnh tín dụng (Quyết định số 58/2013/ QD-TTg) Chính phủ cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý để tạo môi trường thuận lợi và bình đẳng cho DNNVV hoạt động và phát triển
Hoạt động của các quỹ bảo lãnh tín dụng cần được đẩy mạnh và tạo điều kiện thuận lợi để DNNVV có thể tiếp cận dễ dàng, nhanh chóng và hiệu quả tới nguồn vốn vay Chính vì vậy, Nhà nước cần đưa ra các điều kiện bảo đảm để cho Quỹ chính thức đi vào hoạt động, hỗ trợ các chương trình bảo lãnh, quỹ cho vay đặc biệt cho những DNNVV không có tài sản thế chấp và thiếu lịch sử tín dụng có thể tiếp cận được vốn vay
Hiện nay, Quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo được thành lập theo Nghị định 38/2018/NĐ-CP ngày 11/3/2018 và hoạt động tương tự như quỹ đầu tư mạo hiểm đã hoạt động thành công ở nhiều quốc gia trên thế giới Tuy nhiên, quy định pháp luật và chính sách cho quỹ đầu tư khởi nghiệp cần được hoàn thiện để tạo môi trường thuận lợi, minh bạch và ổn định cho quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động
Ngoài các khoản tín dụng truyền thống, chính phủ các nước cũng chú trọng đến các hình thức tiếp cận vốn mới cho các DNNVV như peer-to- peer lending, kêu gọi vốn từ cộng đồng (Equity Crowdfunding- ECF) hay phát triển các dịch vụ tín dụng thuê mua Hướng phát triển này đã được các nước như Đài loan, Malaysia thực hiện Việc phát triển thị trường tài chính một mặt giúp
Trang 7DNNVV có nhiều sự lựa chọn khi tiếp cận vốn lại vừa giúp các ngân hàng thương mại giảm gánh nặng vốn cho vay
Qua nghiên cứu kinh nghiệm của Mỹ và Malaysia trong chính sách hỗ trợ DNNVV tiếp cận vốn cho thấy rằng, dù đối với nền kinh tế phát triển hay đang phát triển thì vai trò của DNNVV là hết sức quan trọng Tuy nhiên, đứng trước những biến động kinh tế và sự cạnh tranh khốc liệt của các loại hình kinh tế khác Chính sách hỗ trợ tích cực của nhà nước cùng với sự nỗ lực của doanh nghiệp có thể khắc phục được những hạn chế tồn tại và tạo điều kiện cho DNNVV phát triển
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Cục phát triển doanh nghiệp nhỏ (Small Business Administration- SBA),
Báo cáo kế hoạch giai đoạn 2018-2022
Tập đoàn Doanh nghiệp nhỏ và vừa Malaysia (SME Corporation Malaysia)
Báo cáo thường niên 2017/2018
Bộ KH&ĐT, Cục phát triển doanh nghiêp,
Sách trắng doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt nam 2017
http://business.gov.vn/Trangch%e1%bb%a7.aspx
https://dangkykinhdoanh.gov.vn/vn/tin-tuc/597/3878/tiep-can-nguon-von-cua- doanh-nghiep-nho-va-vua-nhin-tu-cac-nuoc-phat-trien-trong-khu-vuc-dong-nam-a.aspx
http://baochinhphu.vn/Kinh-te/Dien-dan-Quy-dau-tu-khoi-nghiep-sang-tao-co-hoi-quy-tu-lan-toa/367889.vgp