Năng lượng có vai trò rất quan trọng trong cuốc sống của chúng ta. Nó giúp duy trì cuộc sống của con người cũng như tất cả các sinh vật sống trên hành tinh. Năng lượng được sử dụng trong tất cả các ngành kinh tế, các lĩnh vực của cuộc sống. Sự gia tăng dân số thế giới hiện nay hiện nay đang diễn ra nhang chóng. Cùng với sự gia tăng của dân số là sự phát triển mạnh mẽ của các nền kinh tế. Đi kèm với tốc độ phát triển đó là nhu cầu sử dụng năng lượng ngày càng cao. Nhu cầu sử dụng năng lượng đó thể hiện rõ ở mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi quốc gia. Để đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng cho sự phát triển đất nước, các nước đã khai thác tối đa nguồn năng lượng hóa thạch như dầu mỏ, than đá. Tình trạng đó dẫn đến các nguồn năng lượng đó ngày càng cạn kiệt. Đối với nước ta, được thiên nhiên ưu đãi, có sự phong phú về tài nguyên năng lượng. Các nguồn năng lượng hóa thạch ở nước ta hiện nay đang này càng cạn kiệt do sự khai thác quá mức, chế biến, sử dụng còn nhiều hạn chế, hiệu quả thấp. Theo dự báo các nguồn năng lượng hóa thạch của nước ta sẽ hết trong vòng một vài chục năm nữa. Bên cạnh đó, việc tiến hành khai thác vận chuyển, sử dụng chúng không đúng cánh và lãng phí đã tác động không nhỏ đến môi trường và hệ sinh thái: Ô nhiễm không khí do khí thải của các phương tiện giao thông, nhà máy, rừng bị phá huỷ để khai thác các mỏ than lộ thiên, các sự cố tràn dầu trên sông, trên biển thường xuyên xẩy ra huỷ hoại môi trường cả một vùng rộng lớn, các vụ cháy nổ do chập cháy điện, hiệu ứng nhà kính,.. Tuy vậy, ý thức sử dụng các nguồn năng lượng của con người trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng còn chưa cao. Thể hiện ở việc sử dụng nhiều phương tiện giao thông cá nhân; sử dụng các thiết bị điện trong gia đình, nơi công cộng, công sở... .Bên cạnh đó, việc sử dụng các nguồn năng lượng vô tận như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy triều...ở trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng vẫn còn đang rất hạn chế. Môn học Vật lí là môn học có các nội dung liên quan đến năng lượng. Đặc biệt là môn Vật lí lớp 9. Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Vật lí, tôi ý thức được vai trò của mình trong việc tạo dựng cho học sinh hiểu biết, mối quan tâm về các nguồn năng lượng, ý thức, thái độ trong việc sử dụng các nguồn năng lượng trong hiện tại và tương lai. Do đó, tôi đã mạnh dạn tìm hiểu, nghiên cứu, áp dụng các biện pháp để giáo dục các em tốt nhất. Các biện pháp đó được đúc rút thông qua đề tài: Một số kinh nghiệm tích hợp “giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” thông qua môn Vật lí 9.
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ.
LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Năng lượng có vai trò rất quan trọng trong cuốc sống của chúng ta Nógiúp duy trì cuộc sống của con người cũng như tất cả các sinh vật sống trênhành tinh Năng lượng được sử dụng trong tất cả các ngành kinh tế, các lĩnh vựccủa cuộc sống
Sự gia tăng dân số thế giới hiện nay hiện nay đang diễn ra nhang chóng.Cùng với sự gia tăng của dân số là sự phát triển mạnh mẽ của các nền kinh tế
Đi kèm với tốc độ phát triển đó là nhu cầu sử dụng năng lượng ngày càng cao.Nhu cầu sử dụng năng lượng đó thể hiện rõ ở mỗi con người, mỗi gia đình, mỗiquốc gia Để đáp ứng nhu cầu sử dụng năng lượng cho sự phát triển đất nước,các nước đã khai thác tối đa nguồn năng lượng hóa thạch như dầu mỏ, than đá.Tình trạng đó dẫn đến các nguồn năng lượng đó ngày càng cạn kiệt
Đối với nước ta, được thiên nhiên ưu đãi, có sự phong phú về tài nguyênnăng lượng Các nguồn năng lượng hóa thạch ở nước ta hiện nay đang nàycàng cạn kiệt do sự khai thác quá mức, chế biến, sử dụng còn nhiều hạn chế,hiệu quả thấp Theo dự báo các nguồn năng lượng hóa thạch của nước ta sẽ hếttrong vòng một vài chục năm nữa
Bên cạnh đó, việc tiến hành khai thác vận chuyển, sử dụng chúng khôngđúng cánh và lãng phí đã tác động không nhỏ đến môi trường và hệ sinh thái: Ônhiễm không khí do khí thải của các phương tiện giao thông, nhà máy, rừng bịphá huỷ để khai thác các mỏ than lộ thiên, các sự cố tràn dầu trên sông, trênbiển thường xuyên xẩy ra huỷ hoại môi trường cả một vùng rộng lớn, các vụcháy nổ do chập cháy điện, hiệu ứng nhà kính,
Tuy vậy, ý thức sử dụng các nguồn năng lượng của con người trên thế giớinói chung và ở nước ta nói riêng còn chưa cao Thể hiện ở việc sử dụng nhiềuphương tiện giao thông cá nhân; sử dụng các thiết bị điện trong gia đình, nơicông cộng, công sở Bên cạnh đó, việc sử dụng các nguồn năng lượng vô tậnnhư năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng thủy triều ở trên thế giớinói chung và ở nước ta nói riêng vẫn còn đang rất hạn chế
Môn học Vật lí là môn học có các nội dung liên quan đến năng lượng Đặcbiệt là môn Vật lí lớp 9 Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Vật lí, tôi ýthức được vai trò của mình trong việc tạo dựng cho học sinh hiểu biết, mối quantâm về các nguồn năng lượng, ý thức, thái độ trong việc sử dụng các nguồnnăng lượng trong hiện tại và tương lai Do đó, tôi đã mạnh dạn tìm hiểu, nghiêncứu, áp dụng các biện pháp để giáo dục các em tốt nhất Các biện pháp đó được
đúc rút thông qua đề tài: Một số kinh nghiệm tích hợp “giáo dục sử dụng
năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” thông qua môn Vật lí 9.
Trang 2B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I CƠ SỞ LÍ LUẬN:
Nhà trường là nơi đào tạo, giáo dục, hình thành nhân cách thế hệ trẻ để họtrở thành những công dân xây dựng và bảo vệ tổ quốc Giáo dục ở nhà trườngđược thực hiện thông qua hoạt động dạy học Các hoạt động dạy học dựa trêncác chương trình giáo dục được xây dựng khoa học và chặt chẽ, bao gồm cácthành tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, đánhgiá kết quả giáo dục Trong đó nội dung dạy học phải phản ánh được những vấn
đề đang được cả loài người quan tâm, trong đó có vấn đề sử dụng năng lượngtiết kiệm và hiệu quả Giáo dục nhà trường thông qua các hoạt động phong phú
đa dạng và hỗ trợ lẫn nhau như: vui chơi, lao động, hoạt động xã hội thông quasinh hoạt tập thể, tự tu dưỡng Vì vậy, giáo dục phổ thông hoàn toàn có khảnăng, điều kiện thực hiện các yêu cầu về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệuquả, thực hiện việc giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Nhàtrường đóng vai trò quan trong đối với giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm vàhiệu quả vì ngoài đối tượng học sinh và thông qua học sinh có thể tác độngmộtcách rộng rãi lên các thành viên khác trong xã hội, trước hết là các thànhviên trong gia đình học sinh Vì vậy, thực hiện giáo dục sử dụng năng lượng tiếtkiệm và hiệu quả trong nhà trường là một trong các biện pháp hữu hiệu nhất,kinh tế nhất và có tính bền vững nhất
Môn học Vật lí nói chung và Vật lí 9 nói riêng là môn có sự liên quan chặtchẽ đến vấn đề năng lượng nhất trong tất cả các môn học trong chương trìnhgiáo dục phổ thông Trong chương trình Vật lí 9, học sinh được tìm hiểu cácnguồn năng lượng trực tiếp phục vụ cuộc sống của con người là năng lượng điện
và năng lượng ánh sáng Thông qua môn học giúp học sinh biết được khái niệmnăng lượng, biết được các dạng năng lượng: Năng lượng điện, năng lượng nhiệt,năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng hóa học, năng lượng hạtnhân Biết các dạng năng lượng không tồn tại cố định ở một dạng nhất định mà
có thể chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác Có kĩ năng sử dụng các dạngnăng lượng và chuyển hóa các dạng năng lượng trong cuộc sống hàng ngày.Đồng thời là giáo dục cho học sinh biết cách sử dụng các dạng năng lượng trongcuộc sống hàng ngày một cách an toàn, tiết kiện và hiệu quả
Với tầm quan trọng của năng lượng và tình trạng sử dụng năng lượng hiệnnay, nhằm có biện pháp tác động đến ý thức sử dụng năng lượng của nhân dân,Đảng và Nhà nước ta đã ra một số nghị định nhằm quy định, hướng dẫn, việc
sử dụng năng lượng trong sản suất, đời sống và sinh hoạt Đặc biệt đã có luật
“sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả”
Trang 3II THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1 Thực trạng chung.
Việc sử dụng các nguồn năng lượng của con người hiện nay ở nhiều nước
trên thế giới cũng như ở nước ta còn rất nhiều tồn tại, đó là: Con người chúng ta
đã và đang phụ thuộc rất nhiều vào năng lượng hóa thạch (than đá, dầu mỏ ).Nhưng các nguồn năng lượng này không phải là vô tận, việc khai thác quá nhiềuliên tục, không có kế hoạch đã dẫn đến sự cạn kiệt của các nguồn năng lượngnày Đối với nước ta, các nguồn năng lượng hóa thạch như than đá, dầu mỏ, khíđốt cũng được khai thác liên tục nhiều năm cũng đã đến mức cạn kiệt Ta thấynước ta từng là nước xuất khẩu than đá, vậy mà từ năm 2011 chúng ta đã bắtđầu phải nhập khẩu loại năng lượng này Trong khi đó,việc sử dụng nănglượng của chúng ta còn đang lãnh phí qua nhiều Đó là việc sử dụng các côngnghệ lạc hậu trong sản suất, là việc thắp sáng hàng ngàn, hàng triệu bóng đèntrang trí cho các ngôi nhà, đường phố Đó là việc sở hữu quá nhiều phươngtiện giao thông cá nhân tiêu tốn quá nhiều năng lượng
Việc sử dụng lãng phí các nguồn năng lượng cũng gây ra nhiều hậu quảxấu: Khí thải của quá trình đốt cháy than đá, dầu mỏ là nguyên nhân chínhlàm ô nhiễm bầu khí quyển, gây hiệu ứng nhà kính, gây lũ lụt hạn hán khắpmọi nơi trên thế giới và không theo quy luật của tự nhiên Việc khai thác vàvận chuyển dầu mỏ trên biển gây sự rò rỉ hoặc các vụ tràn dầu làm phá hủy
hệ sinh thái và ảnh hưởng lớn đến môi trường biển và vùng bờ biển
Việc sử dụng không đúng các nguồn năng lượng không đúng còn gây nêncác vụ hỏa hoạn trên toàn thế giới gây thiệt hại về kinh tế cũng như tínhmạng con người Ở nước ta, các vụ cháy lớn xảy ra liên tục hằng năm như vụcháy chợ Đồng Xuân (Hà Nội) xảy ra vào 14/7/1994, cháy chợ Hà Đông (HàNội) vào 20/6/2005, cháy chợ lớn Quy Nhơn (Bình Định) vào 16/12/2006,cháy trung Tâm thương mại Sài Gòn (TP HCM) ngày 27/3/2007 , gần đâynhất ngày 8/2/2012 là vụ cháy chợ Quãng Ngãi ( Tỉnh Quãng Ngãi) và cháychợ Hòa Hiệp tại Bà Rịa – Vũng Tàu Tất cả các vụ cháy lớn này đều cóchung một nguyên nhân là ý thức sử dụng các nguồn năng lượng của conngười: không tắt hết các thiết bị điện khi ra về nên gây chập điện; sử dụngbếp than tổ ong
2 Thực trạng riêng về việc sử dụng năng lượng tại địa phương và nhà trường.
Ngôi trường tôi đang công tác đóng trên địa bàn nhân dân chủ yếu làm nghềnông, trình độ dân trí còn thấp Do đó khái niệm “sử dụng năng lượng tiết kiệm
và hiệu quả” hầu như vẫn còn xa vời Việc sử dụng năng lượng của người dânđịa phương theo khảo sát của bản thân tôi vẫn thấy còn lãng phí, chưa có ý thứctiết kiệm Về việc sử dụng điện, hiểu biết của người dân về vai trò, tác dụng củađiện còn hạn chế Hầu hết các gia đình đều đang sử dụng bóng đèn sợi đốt, loại
Trang 4bóng đèn tiều tốn nhiều điện năng Đường dây dẫn điện trong nhà cũng còn rấtthô sơ Sự phân bố dân cư trong xã còn thưa thớt nên hệ thống đường điện củađại phương rất dài, trên hành lang điện còn rất nhiều cây cao có cành lá vướngvào đường dây nhưng các hộ dân vẫn không có ý thức chặt bỏ để không gây ảnhhưởng đến đường điện Việc sử dụng các nguồn năng lượng khác như phế thảiđộng vật, rơm rạ, năng lượng mặt trời thì tại địa phương thì chưa được sử dụngrộng rãi Việc khai thác và sử dụng nguồn nước còn chưa phù hợp, lãng phí Kếtquả là hao tổn điện năng tại địa phương là rất lớn Hệ thống điện không ổn định,liên tục bị ngắt quảng trong ngày, đặc biệt vào các giờ cao điểm điện áp tụtxuống còn khoảng 80V hoặc bị mất hẳn nên các thiết bị điện không thể hoạtđộng được Hàng năm tại địa phương cũng có người thiệt mạng do bị điện giật.Nguồn nước vào mùa khô thì thiếu thốn.
Đối với nhà trường, ý thức sử dụng tiết kiện năng lượng của các em họcsinh cũng còn hạn chế rất nhiều, điều đó thể hiện ở một số việc cụ thể như: Việc
sử dụng điện của các em còn chưa đúng cách và lãng phí nhiều Trong các giờhọc, khi ngoài trời đủ ánh sáng, các em không tận dụng được năng lượng từ ánhsáng mặt trời mà các em vẫn để điện sáng, ngược lại nhiều khi trời trở tối, trongphòng học không đủ ánh sáng thì các em lại không bật điện Trong các giờ rachơi, giờ thể dục hoặc các hoạt động tập thể ngoài trời thì các em vẫn còn đề cácthiết bị điện hoạt động Khi ra về các em thường xuyên quên không tắt các thiết
bị điện Việc sử dụng nước của các em còn chưa phù hợp Các em còn để thấtthoát nhiều nước: khi rửa tay chân, các em đề vòi nước chảy mạnh hết mức vàtrong thời gian lâu Khi sử dụng nước uống, các em còn lấy nhiều nước hơn sovới mức cần thiết, dẫn đến khi uống không hết các em lại đổ bỏ đi rất lãng phí.Việc sử dụng giấy bút của các em cũng vậy, các em còn chưa biết tận dụng giấynháp, còn vứt bỏ đi nhiều Kết quả của vấn đề trên là hàng tháng nhà trườngphải tốn hàng triệu đồng để sửa chữa và thay thế hệ thống điện và trả tiền điện
Từ tất cả các thực trạng trên tôi thấy việc giáo dục ý thức sử dụng nănglượng tiết kiệm và hiệu quả cho học sinh là rất cần thiết đối với nước ta hiện naycũng như sau này, điều này càng có ý nghĩa hơn khi học sinh của trường là con
em của địa phương có nền kinh tế và nhận thức vẫn còn lạc hậu Việc này khôngthể làm ngày một ngày hai mà cần diễn ra trong một quá trình lâu dài
Để tìm hiều về hiều biết và ý thức của học sinh về sử dụng năng lượng tiếtkiệm và hiệu quả, tôi đã tiến hành khảo sát 95 học sinh khối lớp 9 vào đầu nămhọc 2010 -2011 như sau:
Câu 1: Em hiểu thế nào là năng lượng?
Câu 2: Em hãy cho biết, xung quanh ta có các dạng năng lượng?
Câu 3: Em thường xuyên sử dụng loại năng lượng nào? Cho biết cách sử dụng loại năng lượng đó.
Trang 5Câu 4: Em hãy cho biết làm thế nào để sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả?
Câu 5: Bản thân em và gia đình đã làm thế nào để sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn năng lượng?
Kết quả khảo sát thu được nh sau:ư sau:
là rất cần thiết, đặc biệt là môn Vật lí
III CÁC GIẢI PHÁP VÀ CÁCH TỔ CHỨC THỰC HIỆN.
- Hình thành cho học sinh thái độ đúng đắn trong việc sử dụng năng lượng tiếtkiệm và hiệu quả, giáo dục cho học sinh là những tuyên truyền viên tác độngđến những người trong gia đình, xóm làng thông qua các hoạt động ngoại khóa
- Hình thành các thói quen, hành vi sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quảqua hành động cụ thể của giáo viên trên lớp
2 Cách tổ chức thực hiện.
a/ Giáo viên xác định rõ vai trò của giáo viên trong việc thực hiện mục tiêu tích hợp “giáo dục sử dụng tiết kiệm năng lượng và hiệu quả” trong dạy học.
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Vật lí tôi luôn nhận thức đượctầm quan trọng to lớn của của năng lượng trong cuộc sống Năng lượng trong tựnhiên không phải là vô tận, đặc biệt là các nguồn năng lượng không tái sinh như
Trang 6than đá, than bùn, dầu mỏ thì có giới hạn Do đó cần khai thác và sử dụng cácnguồn năng lượng một cách hợp lí còn để dành lại cho thế hệ sau Mặt khác việc
sử dụng và khai thác một số nguồn năng lượng còn gây ảnh hưởng xấu đến mộitrường sinh thái, do đó việc sử dụng tiết kiệm năng lượng còn góp phần bảo vệmôi trường
Để nâng cao hiệu quả giáo dục, trước hết bản thân luôn xác định mình phảiđầu tầu gương mẫu Do đó, trong cuộc sống hàng ngày, tôi luôn có ý thức sửdụng tiết kiệm năng lượng, như tắt các thiết bị điện (quạt điện, bóng đèn, ti vi )khi không có người sử dụng và khi không cần thiết, tận dụng chất đốt cho giađình, đồng thời tuyên truyền, động viên xóm giềng cùng thực hiện sử dụng tiếtkiệm năng lượng, bảo vệ hành lang đường điện Ở trường, tôi ý thức được vaitrò của mình trong việc sử dụng tiết kiệm năng lượng (như việc sử dụng điện).Ngoài ra, thông của các cuộc họp hoặc hoặc trò chuyện với đồng nghiệp trao đổivới đồng nghiệp, từ đó đã tác động tích cực đến đồng nghiệp và mọi người cùngthực hiện, cùng làm tấm gương để học sinh noi theo và đồng thời cùng đồngnghiệp giáo dục học sinh sử dụng năng lượng một cách tiết kiệm và có hiệu quả
b/ Giáo viên xác định rõ nội dung tích hợp “Giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” trong môn học Vật lí
Chương trình vật lí THCS, học sinh được tìm hiều về tất cả các dạng nănglượng cơ bản, đó là các phần Cơ học, Nhiệt học, Điện học và Quang học
Người giáo viên có vai trò giáo dục và hình thành cho học sinh những kiếnthưc, kĩ năng và thái độ đúng đắn về việc sử dụng năng lượng tiết kiện và hiệuquả
Về kiến thức: Giúp cho học sinh hiểu biết về khái niệm về năng lượng, cácloại năng lượng, sự chuyển hoá các dạng năng lượng, vai trò của năng lượng đốivới con người, tình hình khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên hiện nay, đặcbiệt là các nguồn tài nguyên không tái sinh, những ảnh hưởng của khai thác và
sử dụng nguồn tài nguyên năng lượng đối với môi trường, xu hướng sử dụngnguồn tài nguyên năng lượng hiện nay, ý nghĩa của việc sử dụng năng lượng tiếtkiệm và hiệu quả và các biện pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
Về kĩ năng, giúp các em hình thành các kĩ năng: Có thể liên kết các kiếnthức các môn học với nhau và các khái niệm về năng lượng, các dạng nănglượng và các nguồn năng lượng, các quá trình sử dụng năng lượng Có thể giảithích cơ sở khoa học của các quá trình, các biện pháp thực hành sử dụng tiếtkiệm năng lượng và hiệu quả trong hoạt động của các thiết bị và trong đời sốnghằng ngày Có khả năng tuyên truyền, giải thích, thuyết phục và phổ biến chocác thành viên khác trong gia đình và cộng đồng về ý thức sử dụng năng lượngtiết kiệm và hiệu quả, các kĩ năng thực hành tiết kiện và sử dụng năng lượnghiệu quả trong đời sống
Trang 7Về hành vi, thái độ: Giúp các em thức được nguồn năng lượng là đa dạng,nhưng không phải là vô tận Ý thức được tầm quan trọng của việc sử dụng tiếtkiệm và hiệu quả nguồn tài nguyên năng lượng Có ý thức tuyên truyền cho mọingười về tác hại của việc khai thác, sử dụng năng lượng không hợp lí Thực hiện
sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong gia đình, nhà trường và cộngđồng Ham muốn tìm tòi khám phá nguồn năng lượng mới, tìm kiếm các giảipháp kĩ thuật tiết kiệm năng lượng, các biện pháp tuyên truyền, phổ biến sửdụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả
c/ Làm cho học sinh nhận thức được giá trị của năng lượng trong sản xuất, sinh hoạt và đời sống, việc cần thiết phải sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả thông qua các các giờ lên lớp.
Chương trình vật lí 9 nghiêm cứu về 2 loại năng lượng chủ yếu là nănglượng điện và năng lượng ánh sáng, do vậy nội dung tích hợp chủ yếu trongchương trình vật lí 9 là giáo dục học sinh ý thức sử dụng tiết kiệm năng lượngđiện, đồng thời qua học sinh tác động đến gia đình và xã hội Qua nghiên cứu,tôi nhận thấy trong chương trình Vật lí 9 có khoảng trên 20 bài học có thể tíchhợp nội dung giáo dục sử dung tiết kiện và hiệu quả năng lượng Nội dung tíchhợp vào từng bài tôi đã tiến hành cụ thể như sau:
Bài 3: Thực hành: Xác định điện trở của dây dẫn bằng Ampe kế và Vôn kế
- Với nguồn pin khi không làm thí nghiệm phải tháo rời các pin ra khỏi nhau đểgiúp duy trì nguồn điện trong pin lâu dài hơn, bảo vệ được hộp đựng pin
-> Thông qua bài học này, giúp hình thành ở học sinh ý thức, thói quen sử dụngnăng lượng điện hợp lí: Tắt các thiết bị điện khi không cần thiết, không duy trìhoạt động của thiết bị điện quá thời gian quy định
Bài 5: Đoạn mạch song song
Trang 8- GV: Người ta thường mắc song song vào mạch điện các dụng cụ điện có cùnghiệu điện thế định mức khi hiệu điện thế bằng hiệu điện thế định mức thì cácdụng cụ điện này đều hoạt động bình thường và có thể sử dụng độc lập vớinhau Khi đó các dụng cụ hoạt động đạt công suất của nó và không phụ thuộcvào các dụng cụ khác Do vậy tiết kiệm được điện tiêu thụ.
-> Thông qua bài học, giáo dục học sinh biết cách sử dụng năng lượng có hiệuquả, tiết kiệm
Bài 7: Sự phụ thuộc của điện trở vào chiều dài dây dẫn
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần Vận dụng.
b/ Nội dung:
? Mắc một bóng đèn vào hiệu điện thế không đổi bằng dây ngắn thì đèn sángbình thường, nhưng nếu thay bằng dây dẫn khá dài có cùng tiết diện và đượclàm từ cùng một loại vật liệu thì đèn sáng như thế nào? Vì sao?
- HS: Mắc một bóng đèn vào hiệu điện thế không đổi bằng dây ngắn thì đènsáng bình thường, nhưng nếu thay bằng dây dẫn khá dài có cùng tiết diện vàđược làm từ cùng một loại vật liệu thì đèn sáng yếu hơn Vì dây dẫn dài sẽ cóđiện trở lớn hơn, cản trở dòng điện lớn hơn nên đèn sáng yếu
? Các đường dây tải điện phải mắc như thế nào? Vì sao?
- HS: Các đường dây tải điện được dẫn theo đương ngắn nhất=> Tiết kiệm đượcvật liệu và điện năng
- GV: Khi mắc mạch điện cần lựa chọn phương án mắc dây điện như thế nào đểđảm bảo an toàn nhất và đường đi ngắn nhất có thể để tiết kiêm kinh phí vàđiện năng
-> Thông qua bài học, giáo dục học sinh ý thức tiết kiệm kinh phí cho gia đình(kiệm dây dẫn), tiết kiệm điện năng tiêu thụ
Bài 8: Sự phụ thuộc của điện trở vào tiết diện dây
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần “có thể em chưa biết”
b/ Nội dung:
- GV yêu cầu HS đọc thông tin phần có thể em chưa biết
? Tại sao trên đường dây tải điện trong hệ thống đường điện 500kV, trên mỗiđường dây người ta lại mắc gồm 4 dây mắc song song liên kết lại với nhau?
- HS: Đường dây tải điện trong hệ thống đường dây tải điện 500kV của nước tagồm bốn dây mắc song song với nhau Mỗi dây này có tiết diện 373mm2, do đó
có thể coi rằng mỗi đường dây có tiết diện tổng cộng 373x4= 1492mm2 Điềunày làm giảm điện trở của đường dây tải điện.=> Sự hao phí điện năng trênđường dây giảm xuống
? Với đường dây điện trong gia đình ta phải lựa chọn dây dẫn điện có tiết diệnnhư thế nào? Vì sao?
Trang 9- HS: Ở gia đình chúng ta cần lựa chọn dây dẫn điện có tiết diện đủ lớn để dẫnđiện tốt và giảm sự tiêu hao điện năng.
- GV: Cần phải lựa chọn dây dẫn có tiết diện phù hợp với mục đích sử dụng đểtăng hiệu quả sử dụng, giảm kinh phí và hao phí điện năng, tránh gây ra chậpcháy đường dây
-> Giúp giáo dục học sinh biết cách sử dụng dây dẫn điện phù hợp với mục đính
sử dụng để giảm kinh phí và hao phí điện năng, đảm bảo an toàn
Bài 9: Sự phụ thuộc của điện trở vào vật liệu làm dây dẫn.
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần II Điện trở suất
b/ Nội dung:
? Dựa vào điện trở suất một số chất, cho biết chất nào dẫn điện tốt
- HS: Chất dẫn điện tốt là bạc, đồng, nhôm vì có điện trở suất nhỏ
? Trong thực tế người ta thường dùng kim loại nào để làm vật liệu dẫn điện
- HS: Lựa chọn vật liệu dẫn điện tốt (có điện trở suất nhỏ) như đồng, nhôm đểlàm dây dẫn điện hoặc các thiết bị điện
GV: Trong thực tế, ta thấy người ta dùng đồng để làm dây dẫn điện trong giađình hoặc các thiết bị điện vì nó dẫn điện tốt, độ bền cao Còn với các đườngđiện lớn thì người ta thường dùng dây nhôm vì nhôm có khối lượng chỉ bằng ½khối lượng của đồng, do đó giảm được kinh phí xây dựng đường dây và tiếtkiệm được điện năng hao tổn trên đường dây
- Có những chất có điện trở xuất bằng không gọi là vật liệu siêu dẫn, các vật liệusiêu dẫn được dùng trong công nghệ điện tử và kĩ thuật cao
-> Giúp học sinh biết lựa chọn vật liệu dẫn điện phù hợp để giảm hao phí điệnnăng Học sinh có ý thức mong muốn tìm kiếm những chất mới có khả năng dẫnđiện cao
Bài 12: Công suất điện.
a/ Địa chỉ tích hợp: Ý ngĩa của số oát ghi trên dụng cụ điện.
b/ Nội dung:
? Cho biết ý nghĩa của số Vôn và số oát ghi trên dụng cụ điện?
- Số vôn: Cho biết hiệu điện thế cần đặt vào hai đầu dụng cụ điện đó để nó hoạtđộng bình thường, gọi là hiệu điện thế định mức
- Số oát: Cho biết công suất mà dụng cụ đó đạt khi hoạt động bình thường, gọi
là công suất định mức
? Vì sao cần sử dụng các dụng cụ điện ở hiệu điện thế định mức?
- Sử dụng các dụng cụ điện ở hiệu điện thế định mức để cho các dụng cụ điện
đó hoạt động bình thường, đạt được công suất định mức
GV: Vào những giờ cao điểm, do có nhiều dụng cụ điện đồng thời hoạt động làcho điện áp của hệ thống điện giảm xuống, khi đó các thiết bị điện phải hoạt
Trang 10động yếu hoặc không hoạt động được, dẫn đến dụng cụ điện dễ bị chập cháy (dokhông hoạt động được nên điện năng không được chuyển thành cơ năng màchuyển sang nhiệt năng làm động cơ điện nhanh chóng bị nóng lên và gây cháynổ), hệ thống điện quá tải do phải làm cho máy biến thế ở các trạm biến thế cóthể cháy, nổ Do vậy để đảm bảo an toàn, tiết kiệm điện năng cho gia đình vàquốc gia, các gia đình, công sở cần hạn chế sử dụng các thiết bị điện vào giờ caođiểm.
-> Giáo dục học sinh ý thức hạn chế sử dụng điện năng trong giờ cao điểm, sửdụng các thiết bị tiêu hao ít điện năng như có hiệu quả cao Hình thành thóiquen sử dụng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng điện
Bài 13: Điện năng- Công của dòng điện
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần vận dụng và củng cố.
b/ Nội dung:
? Cho biết ở gia đình em sử dụng những loại dụng cụ điện nào? Hãy tính điệnnăng tiêu thụ trung bình của gia đình trong 1 tháng
- HS tính điện năng tiêu thụ của gia đình mình
? Hãy cho biết điện năng tiêu thụ và số tiền phải trả của gia đình em trong thánggần nhất?
- HS kiểm tra hóa đơn thanh toán tiền điện tháng 9 của gia đình em?
? Cho biết cách tính số tiền phải trả mà nhà nước qua định hiện nay?
- Cách tính tiền điện hiện nay là: Cho 100 kwh đầu giá 1242đ/1kW.h; Từ kwh
101 đến 150 tính giá 1304đ/kw.h; từ kwh 151 đến 200 tính giá 1651đ/kwh; Từkwh 201 đến 300 tính giá 1788đ/kwh
? Hãy tính số tiền điện mà gia đình em phải trả trung bình trong 1 tháng?
- HS tính số tiền phải trả của gia đình mình
? Vậy để giảm số tiền phải trả cho gia đình mình thì các em phải làm như thếnào?
- Giảm sử dụng điện, thay thế các thiết bị tiêu tốn nhiều điện năng, sử dụngnước vừa đủ Tăng cường sử dụng các nguồn năng lượng khác ( củi, rơm rạ, khíbioga )
? Nếu một mình em thực hiện các biện pháp đó thì có hiệu quả không?
- Để thực hiện các biện pháp đó hiệu quả thì em cần thuyết phục tất cả các thànhviên trong gia đình cùng thực hiện
GV: Hàng tháng mỗi gia đình sử dụng điện đều phải trả tiền theo số đếm củacông tơ điện Vậy để phải trả ít tiền thì số công tơ nhỏ, có nghĩa ta cần tiết kiệm(sử dụng các thiết bị điện hợp lý như đèn thắp sáng là đèn ống hoặc đèncompac ) và chọn các thiết bị có hiệu suất lớn (không nên sử dụng các thiết bị
có hiệu suất quá dư thừa) Các dụng cụ điện phải được sử dụng ở hiệu điện thế
Trang 11định mức để đạt công suất định mức, khi đó giảm sự tiêu hao điện năng Vàogiờ cao điểm nên hạn chế sử dụng các thiết bị điện
-> Thông qua bài học, giúp học sinh nhận thức rõ vai trò của việc tiết kiệm điệnnăng, biết cách sử dụng tiết kiệm năng lượng điện, có ý thức sử dụng tiết kiệmđiện và biết vận động các thành viên trong gia đình, hàng xóm cùng sử dụng tiếtkiệm năng lượng
Bài 16: Định luật Jun –Lenxo
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần củng cố, có thể em chưa biết.
b/ Nội dung:
? Khi dòng điện chạy qua dây dẫn thì có sự tỏa nhiệt trên đường dây Nếu cường
độ dòng điện vượt quá giá trị định mức thì các dụng cụ, thiết bị điện sẽ bị cháy
nổ Vậy để bảo vệ các dụng cụ điện ta phải làm gì?
- HS: Để bảo vệ các dụng cụ và thiết bị điện ta phải mắc cầu chì hoặc Aptomatcho mỗi dụng cụ điện
GV: Khi có dòng điện chạy qua dây dẫn thì có một phần điện năng hao phí dotoả nhiệt trên đường dây Các bóng báo điện ở các thiết bị điện có tác dụng đóngmạch và duy trì dòng điện trong hệ thống của gia đình Do vậy để tiết kiệm và
an toàn điện cần tắt hệ thống điện trong gia đình khi đi ngủ hoặc khi ra khỏi nhàbằng cách ngắt cầu dao điện tổng Các thiết bị điện như tivi, đài, đầu đĩa, khôngnên để chế độ chờ, khi tắt nên tắt công tắc nguồn
-> Giáo dục học sinh: Tắt hệ thống điện khi không cần thiết để giảm hao phí,tránh gây sự về điện
Bài 19: Sử dụng an toàn và tiết kiệm điện
a/ Địa chỉ tích hợp: Toàn phần.
b/ Nội dung:
? Vì sao cần phải sử dụng tiết kiện điện?
- HS nêu các lợi ích của việc sử dụng tiết kiệm điện:
+ Giảm chi tiêu cho gia đình
+ Các dụng cụ và thiết bị điện được sử dụng lâu bền hơn
+ Giảm bớt sự cố gây tổn hại đến hệ thống cung cấp điện do bị quá tải, dặc biệtvào những giờ cao điểm
+ Dành phần điện năng cho sản xuất, cho những vùng sâu, vùng xa chưa cóđiện
+ Góp phần bảo vệ môi trường sinh thái
? Cần phải làm gì để tiết kiệm điện năng?
+ Cần lựa chọn các dụng cụ và thiết bị điện có công suất phù hợp với nhucầu sử dụng( như sử dụng tivi có màn hình vừa đủ với không gian gia đình,
sử dụng máy nóng lạnh có dung tích phù hợp với số người)
Trang 12+ Thay thế các dụng cụ tiêu tốn nhiều điện năng bằng những dụng cụ tiêutốn ít điện năng hơn nhưng vẫn đảm bảo nhu cầu sử dụng( như thay thế bóngđèn sợi đốt bằng bằng đèn Compac hoặc đèn ống
+ Tắt các thiết bị điện khi không cần thiết
+ Điều chỉnh các thiết bị điện hoạt động ở công suất phù hợp ( tủ lạnh, quạtđiện, bàn là )
+ Hạn chế sử dụng điện vào giờ cao điểm (chỉ nên bơm nước, bật máy nónglạnh, là quần áo vào giờ thấp điểm)
+ Lắp đặt các thiết bị tự động đóng ngắt mạch điện khi cần thiết (hệ thốngcảm ứng đóng ngắt hoạt động của bóng đèn)
? Em và gia đình mình đã thực hiện những biện pháp nào để tiết kiệm điệnnăng?
- HS nêu các biện pháp tiết kiệm điện mà gia đình mình đã và đang áp dụng
? Hiệu quả của các biện pháp đó thể hiện như thế nào?
- HS nêu hiệu quả khi áp dụng
? Sau khi áp dụng các biện pháp tiết kiện điện năng thì số tiền điện gia đình phảitrả mỗi tháng như thế nào?
- HS đối chứng hóa đơn thanh toán tiền điện của tháng 9 và tháng 10( tháng saukhi áp dụng tiết kiệm điện)
GV: Để sử dụng điện năng an toàn, tiết kiệm, mỗi người, mỗi gia đình phải có ýthức chung Dó đó, để tiết kiệm điện năng có hiệu quả, em cần thuyết phục cácthành viên trong gia đình cùng thực hiện
-> Giáo dục học sinh ý thức sử dụng điện năng tiết kiệm, an toàn và hiệu quả.Hình thành hành vi và thói quen sử dụng tiến kiệm, hiệu quả điện năng
Bài 26: Ứng dụng của nam châm
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần II Rơ le điện từ và “Có thể em chưa biết”
Bài 27: Lực điện từ.
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần “Có thể em chưa biết”
b/ Nội dung:
Trang 13- Sử dụng ti vi, máy vi tính màn hình tinh thể lỏng tiêu thụ điện năng thấp hơn
so với màn hình sử dụng đèn hình, đồng thời giảm tác hại cho mắt
-> Giáo dục học sinh: Biết lựa chọn thiết bị điện phù hợp tiêu tốn ít điện năng
Bài 28: Động cơ điện một chiều
a/ Địa chỉ tích hợp: III Sự biến đổi năng lượng trong động cơ điện.
- Khi có dòng điện chạy qua động cơ mà động cơ không quay (do điện yếu hoạc
ma sát lớn) thì điện năng không chuyển hóa thành động năng mà chuyển hóathành nhiệt năng, làm cho động cơ nóng lên nhanh chóng, gây cháy nổ động cơ,chập cháy hệ thống điện Do dó, vào giờ cao điểm không nên sử dụng các động
cơ điện( máy bơm, máy khoan, )
-> Thông qua bài học, giáo dục học sinh ý thức và thói quen hạn chế sử dụngđiện năng vào giờ cao điểm Lau chùi và bảo quản thường xuyên các dụng cụđiện
Bài 34: Máy phát điện xoay chiều.
a/ Địa chỉ tích hợp: Cách làm quay máy phát điện
- Ở các nhà máy nhiệt điện, để sản xuất điện người ta phải đốt hàng ngàn tấnthan hoặc khí đốt, gây ô nhiễm môi trường và cạn kiệt các nguồn tài nguyên
- Cần tìm ra các giải pháp sản xuất điện khác có hiệu quả hơn và không gây ônhiễm môi trường: Điện gió, thủy triều
-> Thông qua bài học, giáo dục học sinh ý thức sử dụng tiết kiệm điện năng, yêuthích khoa học
Bài 36: Truyền tải điện năng đi xa
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần 2: Cách làm giảm hao phí dây trên đường dây tải điện
và Phần củng cố
b/ Nội dung:
Trang 14? Để giảm hao phí điện năng trên đường dây tải điện, chúng ta có những cáchnào?
- Cách làm giảm hao phí điện năng trên đường dây tải điện: Cách 1: Giảm điệntrở của dây ( tăng tiết diện và dùng dây có điện trở suất nhỏ ); Cách 2: Tănghiệu điện thế hai đầu dây
? Để giảm hao phí điện năng ta dùng cách nào hiệu quả hơn? Vì sao?
- Để giảm hao phí điện năng trên đường dây chúng ta sử dụng biện pháp tănghiệu điện thế hai đầu dây Vì nó vừa giảm hao phí điện năng đi tối đa, vừa giảmkinh phí xây dựng đường dây
GV: Để giảm hao phí trên đường dây tải điện khi truyền tải đi xa, người ta dùngbiện pháp là tăng hiệu điện thế hai đầu dây lên hàng nghìn vôn ( ví dụ nhưđường dây 500kV Bắc Nam ) Do đó lưu ý cần bảo vệ đường dây tải điện, tránhtiếp xúc trực tiếp hoặc đứng dước đường điện cao thế vì nó thể thể xảy ra sựnhiễm điện hoặc phóng điện gây nguy hiểm đến tính mạng
-> Thông qua bài học, giáo dục học sinh ý thức tiết kiệm điện năng, bảo vệ antoàn đường dây tải điện
Bài 37: Máy biến thế.
a/ Địa chỉ tích hợp: Phần III: Lắp dặt máy biến thế ở hai đầu đường dây tải điện.
b/ Nội dung:
- Để giảm hao phí trên đường dây tải điện, cần có hiệu điện thế lên đến hàngtrăm nghìn vôn Bởi vậy ở hai đầu đường dây tải điện phải đặt hai loại máy biếnthế có nhiệm vụ khác nhau
- Các máy biến thế hoạt động có công suất nhất định và người ta dùng dầu đểlàm mát Do đó để bảo vệ hệ thống điện được an toàn, chúng ta cần phải hạn chế
sử dụng điện vào giờ cao điểm
-> Giáo dục ý thức: hạn chế sử dụng điện vào giờ cao điểm, tiết kiệm nănglượng
Bài 59: Năng lượng và sự chuyển hoá năng lượng
a/Địa chỉ tích hợp: Phần “Có thể em chưa biết”
b/ Nội dung:
Trang 15- 1kg Urani 235 bị phá vỡ sẽ cho một năng lượng tương đương đương với 2 700tấn than bị đốt cháy Do vậy có thể sử dụng năng lượng hạt nhân để thay thếcho các nguồn năng lượng hoá thạch
-> Giáo dục học sinh ý thức sử dụng tiết kiệm điện năng, biết sử dụng các dạngnăng lượng hợp lí, hiệu quả
Bài 60: Định luật bảo toàn năng lượng.
b/Nội dung: - Điện năng của nước ta được sản xuất chủ yếu dưới hai hình thức
là nhiệt điện và thuỷ điện và không đáp ứng đủ nhu cầu của xã hội Với tìnhhình hạn hán xảy ra liên tục, các nhà máy thuỷ điện hoạt động không đủ côngsuất dẫn đến tình trạng thiếu điện xảy ra liên tục Do vậy để tiết kiệm điện năngcho nhà nước, gia đình, tránh đường điện bị quá tải, mỗi chúng ta cần có ý thức
sử dụng tiết kiệm điện
-> Giáo dục ý thức sử dụng tiết kiệm điện năng, hạn chế sử dụng điện năng vàogiờ cao điểm
Bài 62: Điện gió- Điện mặt trời- Điện hạt nhân.
(đọc thêm)
a/ Địa chỉ tích hợp: Toàn bài
b/ Nội dung:
- Sử dụng năng lượng gió để sản xuất điện năng
- Sử dụng năng lượng mặt trời để sản xuất điện, đun nóng nước, chạy động cơ
- Sử dụng năng lượng hạt nhân thay cho năng lượng hoá thạch để sản xuất điệncho công suất lớn và giá thành hạ
-> Giúp học sinh thấy vai trò của năng lượng gió, năng lượng mặt trời, nănglượng hạt nhân Học sinh có ý thức sử dụng năng lượng mặt trời, năng lượng gióthay thế cho các năng lượng truyền thống khác
Trên đây là một số bài được tôi lựa chọn để tích hợp các nội dung giáo dục
sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả