Quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố hà nội (tt)

Việc xây dựng kết cấu hạ tầng KCHT giao thông đường bộ của Hà Nội đồng bộ, theo hướng hiện đại để tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hộiKT-XH của Thủ đô đòi hỏi không chỉ ngâ

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

BÙI VIỆT HƯNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN

KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ

TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨCHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 62 34 04 10

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS.TS Nguyễn Quốc Thái

2 PGS.TS Nguyễn Thị Như Hà

HÀ NỘI – 2019

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

Người hướng dẫn khoa học:

1 PGS.TS Nguyễn Quốc Thái

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2019

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

- Thư viện Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

HÀ NỘI – 2019

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Hà Nội là Thủ đô, trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa của đất nước và là đầu mốigiao thông của cả nước Việc xây dựng kết cấu hạ tầng (KCHT) giao thông đường bộ của

Hà Nội đồng bộ, theo hướng hiện đại để tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội(KT-XH) của Thủ đô đòi hỏi không chỉ ngân sách nhà nước (NSNN) phải đầu tư một khốilượng vốn lớn, mà còn phải nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước (QLNN) đối với vốn đầu

tư từ NSNN để được sử dụng tiết kiệm, hiệu quả Nâng cao chất lượng QLNN đối với vốnđầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN là vấn đề hết sức quan trọng

Trong những năm qua, thành phố Hà Nội đã ưu tiên đầu tư phát triển KCHT từNSNN, nhất là KCHT giao thông đường bộ QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHTgiao thông đường bộ từ NSNN đã có những tiến bộ Kế hoạch vốn và phân bổ vốn đầu tư

từ NSNN thành phố nhìn chung phù hợp với quy hoạch, kế hoạch phát triển KCHT giaothông đường bộ của thành phố; vốn đầu tư từ NSNN được tập trung vào những công trìnhgiao thông trọng điểm, công trình cấp bách giải quyết những bức xúc về giao thông đườngbộ; công tác giải ngân, cấp phát vốn, thanh quyết toán vốn được thực hiện tích cực, nhìnchung đúng theo quy định và kịp thời; công tác kiểm tra, giám sát việc sử dụng vốn từNSNN được tăng cường, nhờ đó góp phần nâng cao hiệu quả vốn đầu tư từ NSNN, chốnglãng phí, thất thoát vốn NSNN đầu tư cho phát triển KCHT giao thông đường bộ

Tuy vậy, QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNNcủa thành phố trong thời gian qua còn những hạn chế, yếu kém Tính khả thi của kế hoạchvốn đầu tư từ NSNN chưa cao, đầu tư còn dàn trải; tỷ lệ giải ngân vốn không cao, nên nhiềucông trình giao thông chậm tiến độ, kéo dài; đội vốn, khi thanh quyết toán phải điều chỉnhtăng tổng dự toán của dự án; nhiều dự án giao thông chất lượng thấp; công tác kiểm tra,giám sát việc sử dụng vốn đầu tư từ NSNN ở mức độ nhất định vẫn còn mang tính chất hìnhthức, việc xử lý các vi phạm gây lãng phí, thất thoát vốn NSNN chưa nghiêm

Nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư từ NSNN chophát triển KCHT giao thông đường bộ của thành phố Hà Nội là vấn đề cấp thiết hiện nay Vì

thế, tôi chọn đề tài “Quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao

thông đường bộ từ ngân sách nhà nước của thành phố Hà Nội” làm đề tài luận án của

mình Đề tài này thực sự có ý nghĩa cả về lý luận và thực tế

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về QLNN đối với vốn đầu tưphát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN trên địa bàn thành phố trực thuộc Trung

ương trong điều kiện hiện nay, luận án đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiệnQLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố

Hà Nội nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH của Thành phố đến năm 2030

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa và làm rõ thêm những vấn đề lý luận cơ bản về QLNN đối với vốnđầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố trực thuộc Trungương

- Nghiên cứu kinh nghiệm QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thôngđường bộ từ NSNN ở một số địa phương để rút ra bài học cho thành phố Hà Nội

- Phân tích, đánh giá thực trạng QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thôngđường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội trong thời gian qua, chỉ rõ những thành tựu, nhữnghạn chế và nguyên nhân của những hạn chế

- Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện QLNN đối với vốn đầu tư pháttriển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội đến năm 2030

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Luận án nghiên cứu QLNN đối với vốn đầu tư phát triển

KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội

Phạm vi nghiên cứu: Luận án nghiên cứu QLNN của chính quyền cấp thành phố

trực thuộc Trung ương đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từNSNN của Thủ đô Hà Nội Vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNNcấp thành phố ở Hà Nội được đề cập trong luận án bao gồm: Vốn đầu tư cho nâng cấp, cảitạo, xây dựng mới KCHT giao thông đường bộ ở thành phố Hà Nội

Địa bàn khảo sát được giới hạn ở thành phố Hà Nội.Thời gian nghiên cứu của luận

án được thực hiện trong giai đoạn 2011-2018, các đề xuất được thực hiện cho giai đoạnđến năm 2030

4 Phương pháp tiếp cận và nghiên cứu của luận án

Phương pháp tiếp cận: phương pháp tiếp cận hệ thống; phương pháp tiếp cận lịch

sử, cụ thể; phương pháp tiếp cận hiệu quả, bền vững

Phương pháp nghiên cứu: phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp so

sánh, kế thừa các công trình nghiên cứu có liên quan

Tác giả luận án sử dụng số liệu thống kê, các tài liệu, văn bản về đầu tư XDCB, cácbáo cáo, đánh giá của UBND thành phố Hà Nội, của các sở, ban, ngành, chủ đầu tư và một

số báo cáo, đề án, công trình khoa học của các chuyên gia, các nhà khoa học có nghiêncứu về QLNN đối với vốn đầu tư phát triển từ NSNN của thành phố Hà Nội

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Luận án đã phân tích, làm rõ thêm và hệ thống hóa được những vấn đề lý luận vềQLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN trên địa bànmột địa phương cấp tỉnh (thành phố trực thuộc Trung ương), bao gồm khái niệm, mục tiêu,vai trò, nguyên tắc của QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từNSNN; Xác định 5 nội dung, phân tích 7 nhân tố ảnh hưởng đến QLNN đối với vốn đầu tưphát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố trực thuộc Trung ương

- Luận án đã đúc kết 6 bài học kinh nghiệm hữu ích cho thành phố Hà Nội trong việcquản lý vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của Thành phố

- Luận án phân tích, đánh giá sát thực thực trạng QLNN, luận án đã rút ra được 5thành công và 5 hạn chế cùng những nguyên nhân của các hạn chế trong QLNN đối vớivốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN ở Hà Nội thời gian qua

- Dựa vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và định hướng phát triển KCHT giaothông đường bộ của thành phố Hà Nội đến năm 2030; nhu cầu và khả năng cân đối vốncho phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố Hà Nội đến năm 2030.Luận án đã chỉ ra 6 phương hướng hoàn thiện QLNN phù hợp với thực tế và 5 giải phápthiết thực, khả thi nhằm hoàn thiện, nâng cao hiệu quả QLNN đối với vốn đầu tư phát triển

KCHT giao thông đường bộ từ NSNN thành phố Hà Nội trong thời gian tới, đó là: Thứ

nhất, hoàn thiện kế hoạch hóa vốn đầu tư; Thứ hai, hoàn thiện công tác thẩm định tính khả

thi của phương án sử dụng vốn; Thứ ba, hoàn thiện công tác cấp phát, thanh toán vốn; Thứ

tư, hoàn thiện quản lý công tác quyết toán vốn; Thứ năm, tăng cường kiểm tra, giám sát và

xử lý vi phạm

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án đượckết cấu thành 4 chương, 12 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

LUẬN ÁN

Trên cơ sở nghiên cứu những công trình khoa học ở trong và ngoài nước có liên quan đến đềtài luận án Luận án đã rút ra những kết quả đạt được của các công trình nghiên cứu đó vànhững vấn đề luận án cần phải tiếp tục nghiên cứu

Những kết quả đạt được của các công trình có liên quan đến luận án

+ Về đầu tư công và quản lý đầu tư công:

Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định vai trò quan trọngcủa đầu tư công đối với tăng trưởng kinh tế và giải quyết vấn đề xã hội Phần lớn các côngtrình nghiên cứu đều cho rằng đầu vào cơ sở hạ tầng và vào con người có thể tạo điều kiện

có lợi cho tăng trưởng kinh tế Các nghiên cứu cũng cho rằng cần phải duy trì một tỷ lệnhất định vốn đầu tư công vào cơ sở hạ tầng nhằm tạo ra một sự tăng trưởng nhanh và bềnvững Đồng thời các công trình nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiệu quả đầu tư công ở ViệtNam trong thời gian qua chưa cao

Các công trình nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư công

là cách tháo gỡ khó khăn: nguồn vốn ngày càng khan hiếm trong khi nhu cầu đầu tư chokết cấu hạ tầng giao thông ngày càng tăng

+ Về quản lý đầu tư XDCB từ vốn NSNN

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu trong nước về QLNN đối với đầu tư XDCB từ

vốn NSNN, nói chung, đều nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về QLNN đối với đầu tưXDCB từ vốn NSNN Các công trình đều cố gắng khái quát nội dung QLNN đối với đầu tưXDCB từ vốn NSNN theo những cách khác nhau tùy thuộc đối tượng nghiên cứu cụ thể vàphương pháp tiếp cận

Thứ hai, các công trình nghiên cứu đã phân tích, đánh giá tình hình thực tế QLNN

đối với đầu tư XDCB, trong đó có đầu tư xây dựng KCHT giao thông từ NSNN ở nước tatrong thời gian qua, đặc biệt là tìm ra những điểm yếu, bất cập trong quản lý Đồng thời,các công trình nghiên cứu đã đề xuất phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quảQLNN đối với đầu tư XDCB nói chung và đầu tư xây dựng KCHT giao thông nói riêng từvốn NSNN

Thứ ba, có một số công trình nghiên cứu đã được công bố đi sâu nghiên cứu một

mặt nào đó của QLNN đối với đầu tư XDCB như các công trình nghiên cứu giải pháp huyđộng và sử dụng vốn đầu tư xây dựng KCHT giao thông ở Việt Nam; nghiên cứu các giảipháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư XDCB từ NSNN; nghiên cứu các giải pháphoàn thiện quản lý chất lượng các dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông Cũng

có những công trình nghiên cứu một khâu nào đó của quá trình QLNN đối với đầu tưXDCB từ vốn NSNN như công trình nghiên cứu phương pháp kiểm toán báo cáo quyếttoán công trình XDCB hoàn thành Các công trình này đã đi sâu nghiên cứu một mặt hoặcmột khâu của quá trình QLNN đối với đầu tư XDCB và đề suất những giải pháp phù hợp

nhằm nâng cao hiệu quả QLNN về những lĩnh vực này.

Thư tư, một số công trình đã nghiên cứu vấn đề QLNN đối với đầu tư XDCB từ vốn

NSNN trên địa bàn một vùng, một địa phương cấp tỉnh, thành phố Dựa trên cơ sở lý luậnchung về QLNN đối với đầu tư XDCB từ NSNN và phân tích, đánh giá tình hình thực tếQLNN trong lĩnh vực này ở các địa phương, các công trình nghiên cứu nói trên đã đề xuấtcác giải pháp thích dụng với từng địa phương nhằm nâng cao hiệu quả QLNN đối với đầu

tư XDCB từ vốn NSNN ở các địa phương

Cũng đã có công trình nghiên cứu về lĩnh vực đang xem xét ở Hà Nội nhưng công trìnhnày nghiên cứu QLNN về vốn nói chung chứ không tập trung nghiên cứu riêng QLNN đốivới vốn đầu tư từ NSNN của Thành phố cho phát triển KCHT giao thông Công trình nàynghiên cứu phát triển KCHT giao thông nói chung chứ không riêng phát triển KCHT giaothông đường bộ và chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu phát triển KCHT giao thông ở khu vực

đô thị, chứ không phải trên toàn bộ địa bàn thành phố Hà Nội sau khi đã mở rộng địa giớihành chính

Như vậy, vấn đề: QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từNSNN của thành phố Hà Nội vẫn còn là một khoảng trống, chưa có một công trình nghiêncứu riêng biệt, độc lập nào Do đó, cần được tiếp tục nghiên cứu Vì thế, luận án của tác giảtập trung nghiên cứu vấn đề chuyên biệt này

Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu:

Thứ nhất, QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ là gì?

Vốn NSNN đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ có đặc điểm gì và có vai trò nhưthế nào, những đặc điểm đó đặt ra những vấn đề gì cho QLNN đối với vốn đầu tư pháttriển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN

Thứ hai, nội dung QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ

từ NSNN bao gồm những thành tố nào hợp thành, để thực hiện từng nội dung QLNN cầnlàm những gì, những nhân tố nào ảnh hưởng đến QLNN đối với vốn đầu tư phát triểnKCHT giao thông đường bộ từ NSNN ở Hà Nội và ảnh hưởng như thế nào

Thứ ba, tình hình thực tế QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông

đường bộ từ NSNN ở Hà Nội trong thời gian qua như thế nào xét theo từng nội dungQLNN; những mặt tích cực, thành công là gì; những hạn chế, yếu kém nổi bật là gì trongtất cả các khâu của quá trình QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thôngđường bộ từ NSNN ở Hà Nội trong thời gian qua và nguyên nhân của những hạn chế,yếu kém đó là gì

Thứ tư, phương hướng hoàn thiện QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao

thông đường bộ từ NSNN ở Hà Nội trong thời gian tới như thế nào và cần nỗ lực thực hiệncác giải pháp thiết thực nào để khắc phục một cách căn bản những hạn chế, yếu kém, bấtcập của QLNN hiện nay

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ

NƯỚC CẤP THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG

2.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG

2.1.1 Khái niệm và đặc điểm của vốn đầu tư phát triển kết cấu

hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

2.1.1.1 Khái niệm vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ bằng vốn NSNN là quá trình Nhànước bỏ vốn từ ngân sách (toàn bộ hoặc một phần giá trị đầu tư) để tiến hành các hoạtđộng xây dựng KCHT giao thông đường bộ nhằm tạo điều kiện cần thiết cho phát triểnKT-XH Căn cứ theo phân cấp quản lý NSNN, vốn đầu tư từ NSNN cho phát triển KCHTgiao thông đường bộ được phân thành: vốn đầu tư từ ngân sách Trung ương và vốn đầu tư

từ ngân sách địa phương Vốn đầu tư từ ngân sách Trung ương, được đầu tư vào các dự ánđáp ứng yêu cầu phát triển của toàn bộ nền kinh tế, của xã hội, nói chung là phục vụ lợiích quốc gia Vốn đầu tư từ ngân sách địa phương được hình thành từ các khoản thu củangân sách địa phương, được đầu tư cho các dự án thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địaphương theo phân cấp và phục vụ lợi ích của địa phương

Có thể hiểu vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN là một bộ phận vốn đầu tư phát triển của NSNN được hình thành từ các nguồn thu của NSNN để đầu

tư phát triển KCTH giao thông đường bộ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH của đất nước.

2.1.1.2 Đặc điểm của vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN các cấp có những đặcđiểm sau đây: khối lượng vốn đầu tư lớn; không có khả năng thu hồi trực tiếp; là nguồn vốncấp phát trực tiếp từ NSNN không hoàn lại; kết quả của đầu tư bằng vốn NSNN chủ yếu phục

vụ lợi ích công cộng; vốn đầu tư từ NSNN địa phương luôn gắn liền với việc thực hiện mụctiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; vốn đầu tư từ NSNN địa phương do địaphương quản lý, sử dụng; vốn đầu tư từ NSNN được thực hiện thông qua cơ chế ủy nhiệm;vốn đầu tư từ NSNN có nguy cơ cao bị lãng phí, thất thoát

2.1.1.3 Vai trò của vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Góp phần to lớn vào việc phát triển KCHT, nhờ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế và

xã hội; là “vốn mồi” để thu hút các nguồn vốn khác trong nước và nước ngoài đầu tư phát

triển KCHT giao thông đường bộ dưới những hình thức đa dạng; nhờ vốn NSNN đầu tư,KCHT giao thông đường bộ phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động kinh tế

và xã hội, cho hoạt động đầu tư trong nền kinh tế, nhất là vùng sâu, vùng xa, tạo sự liênkết giữa các vùng; góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH,tạo điều kiện khai thác tiềm năng, lợi thế của các vùng, các ngành, cũng như của cả nước

để phát triển kinh tế của đất nước và hội nhập kinh tế quốc tế

2.1.2 Khái niệm, mục tiêu, vai trò và nguyên tắc quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

2.1.2.1 Khái niệm và mục tiêu quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu

hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN là sự tác động, điều khiển có mục đích của chủ thể quản lý (Nhà nước) đối với đối tượng quản lý thông qua luật pháp, chính sách và các quy định của nhà nước nhằm sử dụng có hiệu quả nhất vốn NSNN đầu tư cho phát triển KCHT giao thông đường bộ để đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH.

Chủ thể quản lý ở đây là Nhà nước các cấp gắn với vốn đầu tư phát triển KCHTgiao thông đường bộ từ NSNN do cấp mình quản lý Đối tượng quản lý là các đơn vị thamgia vào việc đầu tư các công trình giao thông đường bộ bằng vốn NSNN

Phạm vi QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN:

Nhà nước thông qua các cơ quan chức năng thực hiện quản lý toàn bộ các khoản chi củaNSNN cho tất cả các giai đoạn của quá trình đầu tư các dự án phát triển KCHT giao thôngđường bộ, từ việc xác định chủ trương đầu tư, lập dự án, quyết định đầu tư, lập thiết kế, dựtoán, lựa chọn nhà thầu, thi công xây dựng đến nghiệm thu, bàn giao và đưa công trình vàokhai thác sử dụng

Mục tiêu QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố trực thuộc Trung ương nhằm:

- Đảm bảo cung cấp đầy đủ, kịp thời nguồn vốn cho phát triển KCHT giao thôngđường bộ mà NSNN cấp thành phố phải đảm nhiệm

- Thực hiện thành công mục tiêu của chiến lược, quy hoạch xây dựng KCHT giaothông đường bộ trong từng thời kỳ của thành phố Hà Nội

- Thực hiện đúng những quy định của pháp luật về quản lý chi NSNN cho đầu tưphát triển KCHT giao thông đường bộ

- Đảm bảo nguồn vốn NSNN được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả;phòng chống lãng phí, thất thoát, tham nhũng

2.1.2.2 Vai trò của quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Vai trò này được xem xét theo các phương diện: đối với quản lý vốn NSNN, việcquản lý tốt vốn ngân sách đầu tư cho phát triển KCHT giao thông đường bộ đảm bảo vốnngân sách được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả, chống lãng phí, thất thoát,tham nhũng vốn ngân sách trong đầu tư xây dựng KCHT giao thông đường bộ Điều này

có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong điều kiện NSNN hạn hẹp, mất cân đối giữa thu vàchi ngân sách, nợ công gia tăng của Thành phố hiện nay; Đối với phát triển KCHT giaothông đường bộ của Thành phố, việc quản lý tốt vốn đầu tư từ NSNN là nhân tố tạo sứchút các nguồn vốn của các thành phần kinh tế đầu tư vào lĩnh vực xây dựng hệ thốnggiao thông đường bộ, nhờ đó thực hiện mục tiêu phát triển KCHT giao thông đường bộcủa Thành phố; Đối với sự phát triển KT-XH của Thành phố Hiện nay, KCHT giaothông đường bộ còn kém phát triển, chưa đồng bộ, là “điểm nghẽn” trong sự phát triểnKT-XH của Thành phố Việc tăng vốn đầu tư từ NSNN và nâng cao hiệu quả quản lý vốnngân sách sẽ thực hiện được mục tiêu phát triển KCHT giao thông đường bộ, giải quyếtđược “điểm nghẽn” này, nhờ đó góp phần thúc đẩy mạnh hơn sự phát triển KT-XH củaThành phố trong thời gian tới

2.1.2.3 Nguyên tắc quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Thứ nhất, QLNN đối với vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ

NSNN phải dựa trên cơ sở chiến lược phát triển KT-XH, quy hoạch tổng thể phát triểnKCHT giao thông đường bộ trong từng giai đoạn và tạo điều kiện để thực hiện các mụctiêu của chiến lược và quy hoạch đó;

Thứ hai, sử dụng vốn NSNN cho đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ phải

đúng mục đích, đúng kế hoạch, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, không đầu tư dàn trải;

Thứ ba, sử dụng vốn NSNN cho đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ tiết

kiệm, hiệu quả;

Thứ tư, thực hiện giám đốc bằng đồng tiền trong tất cả các giai đoạn của quá trình

đầu tư và xây dựng công trình KCHT giao thông đường bộ;

Thứ năm, nguyên tắc chịu trách nhiệm;

Thứ sáu, nguyên tắc công khai, minh bạch.

2.2 NỘI DUNG VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP THÀNH PHỐ TRỰC THUỘC TRUNG ƯƠNG

2.2.1 Nội dung quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Dựa theo sự vận động của đồng vốn NSNN đầu tư cho phát triển KCHT giao thôngđường bộ, nội dung QLNN đối với nguồn vốn này bao gồm:

Một là, kế hoạch hóa vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN

cấp thành phố Kế hoạch vốn đầu tư là cơ sở để sử dụng nguồn vốn NSNN đúng mục

đích, hiệu quả, tránh hiện tượng chồng chéo, lãng phí vốn ngân sách Là căn cứ pháp lý

để các chủ thể đầu tư chủ động triển khai các công trình, dự án phát triển KCHT giaothông đường bộ; các cơ quan tài chính, kho bạc chủ động thực hiện, đảm bảo vốn theo kếhoạch về số lượng và tiến độ.

Hai là, thẩm định tính khả thi của phương án sử dụng vốn đầu tư phát triển KCHT

giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố Đây là khâu có ý nghĩa quyết định trong

toàn bộ chu trình quản lý chi NSNN cho đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ.Khâu này sẽ xem xét lại tính đúng đắn của những căn cứ phân bổ vốn, đúng theo quyđịnh của pháp luật về chi, sử dụng vốn ngân sách chưa; sự phù hợp của phương án phân

bổ, sử dụng vốn NSNN với mục tiêu và kế hoạch phát triển KCHT giao thông đường bộcủa Thành phố trong thời kỳ kế hoạch

Ba là, cấp phát, thanh toán vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ

NSNN cấp thành phố Việc cấp phát vốn từ NSNN chỉ được thực hiện khi có đủ các điều

kiện đã có trong dự toán ngân sách; đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức của nhà nước; cókhối lượng công việc đã hoàn thành; được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặcngười được ủy quyền quyết định Việc thanh toán vốn đầu tư có thể được thanh toán theo

kỳ, theo khối lượng hoàn thành Kiên quyết không thanh toán những công trình, hạngmục công trình không có dự toán và không tuân thủ theo những quy định, đình chỉ ngaynhững dự án kém hiệu quả để tránh lãng phí hơn nữa nguồn vốn của NSNN

Bốn là, quyết toán vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố Quyết toán vốn đầu tư của một dự án thuộc KCHT giao thông đường bộ là

tổng kết, tổng hợp các khoản thu, chi để làm rõ tình hình thực hiện một dự án đầu tư.Thực chất của quyết toán vốn đầu tư của một dự án, công trình, hạng mục công trình làxác định giá trị của dự án, công trình, hạng mục công trình đó, nói cách khác là xác địnhvốn đầu tư được quyết toán Việc quyết toán vốn đầu tư cần phải được công khai rõ ràng

Năm là, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm liên quan đến vốn đầu tư phát triển

KCHT giao thông đường bộ từ NSNN cấp thành phố Việc thực hiện kiểm tra, giám sát

nghiêm túc, chặt chẽ tất cả các khâu trong quá trình đầu tư sẽ đảm bảo nguồn vốn từNSNN được sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, tránh được sự lãng phí, tiêu cực trong đầu tưxây dựng KCHT giao thông đường bộ từ vốn NSNN

2.2.2 Những nhân tố ảnh hưởng đến quản lý nhà nước đối với vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ từ ngân sách nhà nước cấp thành phố trực thuộc Trung ương

Thứ nhất, mức độ hoàn thiện của hệ thống luật pháp, chính sách của nhà nước.

Đây là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước đối vớinền kinh tế nói chung và đối với quản lý vốn ngân sách đầu tư phát triển KCHT giaothông đường bộ nói riêng

Thứ hai, tổ chức bộ máy QLNN đối với vốn đầu tư từ ngân sách Tổ chức bộ máy

quản lý hợp lý, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm của từng cơ quan, bộphận trong bộ máy quản lý vốn đầu tư của ngân sách là một trong những nhân tố ảnhhưởng đến hiệu quả quản lý vốn ngân sách đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ

Thứ ba, chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý vốn đầu tư của ngân sách Suy cho

cùng, chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý cao là yếu tố quyết định nhất đến chất lượng vàhiệu quả của QLNN về kinh tế nói chung và QLNN đối với vốn của NSNN đầu tư chophát triển KCHT giao thông đường bộ nói riêng

Thứ tư, hiệu quả trong công tác đấu thầu Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu

đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện các gói thầu phát triển KCHT giaothông đường bộ từ NSNN Công tác đấu thầu muốn đạt được hiệu quả cần phải đảm bảođược quy luật cạnh tranh theo cơ chế thị trường Đồng thời cần sự quản lý giám sát của

cơ quan nhà nước bằng việc đưa ra các quy đinh, luật lệ và bằng quyền lực của mìnhthông qua việc kiểm tra, giám sát

Thứ năm, điều kiện vật chất - kỹ thuật phục vụ QLNN đối với vốn đầu tư từ NSNN.

Cơ sở vật chất - kỹ thuật đầy đủ, hiện đại sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quản lý Việc tíchcực áp dụng các công nghệ tiêu biểu của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 vào quản lý sẽgiải quyết công việc một cách nhanh chóng với chất lượng cao hơn

Thứ sáu, tình hình phát triển KT-XH tại địa phương Nếu tăng trưởng kinh tế địa

phương ổn định, thì vốn đầu tư từ NSNN cho phát triển KCHT giao thông đường bộ củađịa phương sẽ được cung cấp đầy đủ, đúng tiến độ và ngược lại

Thứ bảy, hội nhập kinh tế quốc tế Một mặt, hội nhập kinh tế quốc tế tạo điều kiện

thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh, nhờ đó tăng nguồn thu NSNN và vì thế, vốn ngânsách đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ tăng Mặt khác, hội nhập kinh tế đòihỏi phải điều chỉnh hệ thống pháp luật của Việt Nam phù hợp với luật pháp quốc tế vàthay đổi cách thức nhà nước quản lý nền kinh tế, trong đó có quản lý vốn đầu tư pháttriển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN

2.3 KINH NGHIỆM CỦA MỘT ĐỊA PHƯƠNG VỀ QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ CHO PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Sau khi nghiên cứu kinh nghiệm quản lý vốn đầu tư cho phát triển kết cấu hạ tầnggiao thông từ NSNN một số địa phương của Trung Quốc, của một số thành phố các nướcliên minh châu Âu và kinh nghiệm của của thành phố Hồ Chí Minh, thành phố Đà Nẵng.Luận án đã rút ra 6 bài học kinh nghiệm cho thành phố Hà Nội

Thứ nhất, coi trọng công tác lập kế hoạch vốn ngân sách đầu tư XDCB, trong đó

có đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ

Thứ hai, lợi ích - chi phí được dùng làm tiêu chí lựa chọn và đánh giá hiệu quả các

dự án giao thông

Thứ ba, vốn đầu tư của NSNN thành phố cần được tập trung chủ yếu vào phát triển

KCHT nhất là KCHT giao thông đường bộ của Thành phố và tránh đầu tư dàn trải

Thứ tư, tích cực đổi mới, hoàn thiện cơ chế quản lý đầu tư và xây dựng nhất là đầu

tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN

Thứ năm, khống chế chi phí đầu tư không vượt quá dự toán chi ngân sách cho các

công trình, dự án

Thứ sáu, tăng cường công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra việc sử dụng vốn đầu tư

phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN

Chương 3 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI 3.1 KHÁI QUÁT VỀ VỐN VÀ BỘ MÁY QUẢN LÝ VỐN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TỪ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2011-2018

3.1.1 Vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ

Trong giai đoạn 2011-2018, tổng thu ngân sách trên dịa bàn Thành phố đạt1.390.499 tỷ đồng, chi ngân sách địa phương 537.023 tỷ đồng, trong đó chi đầu tư pháttriển đạt 233.206 tỷ đồng, bằng 44% tổng chi ngân sách địa phương

Tổng số vốn chi cho đầu tư phát triển của Thành phố là 233.206 tỷ đồng, gồm:Vốn phân cấp cho các quận, huyện, thị xã là 58.314 tỷ đồng và vốn đầu tư phát triển doThành phố trực tiếp quản lý là 174.892 tỷ đồng, riêng các dự án phát triển KCHT giaothông đường bộ: 210 dự án với kế hoạch vốn đầu tư XDCB là 61.257 tỷ đồng (chiếm44,6% số vốn cho các dự án đầu tư công của cấp Thành phố) và vốn sự nghiệp kinh tếcho duy tu, bảo dưỡng, nâng cấp cải tạo nhỏ là 9.177 tỷ đồng

Bảng 3.3 Vốn đầu tư phát triển KCHT giao thông đường bộ từ NSNN của thành phố

Hà Nội giai đoạn 2011-2018

3.1.1.1 Vốn đầu tư cho việc nâng cấp và xây mới kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ

Trong giai đoạn 2011-2018, ngân sách Thành phố đã ưu tiên bố trí vốn thực hiện

490 lượt dự án của 210 dự án cho nâng cấp, mở rộng, xây dựng mới KCHT giao thôngđường bộ, với kinh phí 61.257 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách nhà nước là 58.108 tỷđồng, vốn ODA là 3.149 tỷ đồng (Chi tiết tại Bảng số 3.4) Trong 36 công trình trọng điểm(trong tổng số 55 dự án/công trình) của Thành phố giai đoạn 2011-2016 sử dung vốnNSNN, có 12 công trình và trong 2 năm 2017, 2018 triển khai mới 3 công trình trọng điểmxây dựng KCHT giao thông đường bộ lớn được ưu tiên bố trí vốn, tập trung chỉ đạo triểnkhai thực hiện