Quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH tại địa bàn huyện đăk hà, tỉnh kon tum

Bởi vậy, việc quản lý nhà nước về công tác chi trả các chế độ là công việc cấp bách để đảm bảo quyền lợi của người tham gia, đảm bảo quỹ được an toàn không thất thoát, cân đối quỹ, góp p

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

VŨ THỊ HƯƠNG GIANG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN ĐĂK HÀ

TỈNH KON TUM

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Mã số: 60.34.04.10

Đà Nẵng - 2019

Công trình được hoàn thành tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ, ĐHĐN

Người hướng dẫn KH: GS.TS VÕ XUÂN TIẾN

Phản biện 1: PGS.TS ĐẶNG VĂN MỸ

Phản biện 2: PGS.TS NGUYỄN VĂN SONG

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Quản lý kinh tế họp tại Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng vào ngày 7 tháng 9 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm Thông tin - Học liệu, Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Với các nguyên tắc công bằng, có đóng mới có hưởng, chia sẻ nhưng phải đảm bảo bền vững tài chính Trong khi đó một bộ phận doanh nghiệp nhân cơ hội này luồn lách, làm trái quy định pháp luật, gây thiệt hại quyền lợi của người lao động bằng cách đóng BHXH cho người lao động với mức lương tối thiểu Điều này giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí nhưng khiến người lao động chỉ được trả mức trợ cấp thấp khi nghỉ việc hưởng chế độ trợ cấp ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp Quy trình giải quyết chế độ chính sách của hệ thống BHXH còn quá lỏng lẻo tạo nhiều khe hở cho người lao động và người sử dụng lao động có cơ hội chiếm dụng, vấn đề này chưa được quán triệt đầy đủ nên có nguy cơ quỹ hưu trí tử tuất mất cân đối trong dài hạn Bởi vậy, việc quản lý nhà nước về công tác chi trả các chế độ

là công việc cấp bách để đảm bảo quyền lợi của người tham gia, đảm bảo quỹ được an toàn không thất thoát, cân đối quỹ, góp phần thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội của Đảng và nhà nước Đó là lí do

tác giả chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý nhà nước về chi trả các chế

độ BHXH tại địa bàn huyện Đăk Hà”

2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận và khảo sát, đánh giá thực trạng công tác quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH tại huyện Đắk Hà, luận văn sẽ thực hiện:

- Hệ thống hoá và làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lý chi trả các chế độ BHXH ở địa phương

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý chi trả các chế

độ BHXH trên địa bàn huyện Đăk Hà, chỉ rõ những thành tựu đạt được, hạn chế và những nguyên nhân chủ yếu

- Đề xuất một số giải pháp trong công tác quản lý chi trả các chế độ BHXH trên địa bàn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: là những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quản lý chi trả các chế độ BHXH

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề quản

lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH trên địa bàn huyện Đắk Hà +Về thời gian: Đề tài được tiến hành thu thập dữ liệu nghiên cứu từ năm 2015-2018

Các giải pháp đề xuất trong luận văn có ý nghĩa trong 5 năm tới

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện được các mục tiêu trên, luận văn sử dụng kết hợp nhiều phương pháp sau:

- Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Phương pháp xử lý số liệu

- Phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp

5 Bố cục luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành

03 chương, cụ thể như sau:

- Chương 1: Lý luận về quản lý nhà nước về chi trả các chế độ

- Chương 2: Thực trạng công tác quản lý nhà nước về chi trả các chế độ BHXH tại huyện Đắk Hà tỉnh Kon Tum

- Chương 3: Một số giải pháp để hoàn thiện quản lý nhà nước

về chi trả các chế độ BHXH tại huyện Đắk Hà tỉnh Kon Tum

6 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN C Ơ B Ả N VỀ QUẢN LÝ CHI TRẢ BHXH 1.1 KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÝ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BHXH

1.1.1 Một số khái niệm

BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập

của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ” (Theo Điều 3.1 Luật BHXH số 58/2014/QH13) [34]

Quỹ BHXH là một quỹ tiền tệ tập trung được hạch toán độc lập

với ngân sách nhà nước được nhà nước bảo hộ và đền bù, Quỹ này được quản lý theo cơ chế cân bằng thu chi do đó quỹ BHXH không đơn thuần ở trạng thái tĩnh mà luôn có sự biến động theo chiều hướng tăng lên hoặc thâm hụt

Chi bảo hiểm xã hội (thực chất là chi trả các chế độ BHXH)

được hiểu là việc cơ quan Nhà nước (cụ thể là cơ quan bảo hiểm xã hội) sử dụng số tiền thuộc nguồn Ngân sách Nhà nước và nguồn quỹ bảo hiểm xã hội để chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội cho đối tượng thụ hưởng theo luật định

Quản lý chi trả BHXH là các hoạt động có tổ chức, theo quy

định của pháp luật để thực hiện công tác chi trả các chế độ Các hoạt động đó được thực hiện bằng hệ thống pháp luật của nhà nước và bằng các biện pháp hành chính, tổ chức, kinh tế của các cơ quan chức năng nhằm đạt được mục tiêu chi đúng đối tượng, chi đủ số lượng và đám bảo đến tận tay đối tượng thụ hưởng đúng thời gian

quy định Theo quyết định 828/QĐ-BHXH,

1.1.2 Đặc điểm của quản lý chi trả các chế độ BHXH

Thứ nhất, nhà nước là chủ thể tổ chức và quản lý các hoạt động chi Thứ hai, Mang tính chất đặc thù

Thứ ba, gắn liền trực tiếp và có mối quan hệ mật thiết với chính sách BHXH và chính sách ASXH và các chính sách khác của Đảng

và Nhà nước

1.1.3 Vai trò của quản lý chi trả các chế độ BHXH

Quản lý tốt công tác chi trả các chế độ BHXH sẽ có ý nghĩa đối với:

- Đối với đối tượng thụ hưởng

- Đối với người SDLĐ

- Đối với hệ thống BHXH

- Đối với hệ thống ASXH

- Đối với xã hội

1.1.4 Nguyên tắc quản lý chi trả các chế độ BHXH

Để quản lý chi trả các chế độ đúng theo quỹ đạo, đạt được mục tiêu, cần tuân thủ các nguyên tắc quản lý sau:

- Nguyên tắc có đóng - có hưởng

- Nguyên tắc chi đúng, đủ và kịp thời

- Nguyên tắc tập trung, thống nhất, công bằng, công khai

- Nguyên tắc đảm bảo an toàn, tiết kiệm và hiệu quả

1.2 NỘI DUNG CỦA QUẢN LÝ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BHXH

1.2.1 Lập dự toán chi các chế độ BHXH

- Dự toán chi các chế độ BHXH là xác định kế hoạch chi trả các chế độ do hai nguồn kinh phí (NSNN và Quỹ BHXH) đảm bảo để đủ nguồn chi trả hàng tháng cho các đối tượng hưởng

- Xác định đối tượng chi (đối tượng thụ hưởng)

Đối tượng thụ hưởng được phân thành 2 loại:

+ Đối tượng hưởng chế độ hàng tháng (dài hạn): Gồm những người hưởng các chế độ hưu trí, TNLĐ-BNN, trợ cấp tuất

+ Đối tượng hưởng chế độ một lần (ngắn hạn): Gồm những người hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức phụ hồi sức khỏe, trợ cấp mai táng phí và trợ cấp một lần

- Xác định mức chi (mức hưởng)

Bảo đảm mức sống tối thiểu cho người lao động; thấp hơn mức lương hoặc mức tiền công khi đang làm việc của người lao động một cách hợp lý; Phải dựa trên cơ sở mức đóng góp và thời hạn đóng góp; phải phản ánh được nghĩa vụ, trách nhiệm và quyền lợi của các bên tham gia BHXH

- Lập dự toán chi

Tại BHXH tỉnh, BHXH huyện hàng năm lập dự toán chi cho đối tượng hưởng.Trong năm thực hiện, nếu có phát sinh chi vượt kế hoạch được duyệt phải báo cáo, giải trình để BHXH tỉnh, BHXH Việt Nam xem xét, cấp bổ sung kinh phí, đảm bảo chi trả kịp thời cho đối tượng hưởng

- Xét duyệt dự toán chi

+ Tại BHXH Việt Nam: Sau khi được Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định giao dự toán thu, chi, BHXH Việt Nam thực hiện phân

bổ dự toán chi và hướng dẫn thực hiện dự toán chi cho các tỉnh + Tại BHXH tỉnh: Trên cơ sở dự toán chi đã được xét duyệt, thực hiện phân bổ dự toán chi cho các huyện dựa trên số dự toán của huyện đã được thông qua và có sự điều chỉnh hợp lý

1.2.2 Tổ chức thực hiện chi các chế độ BHXH

a Tổ chức bộ máy quản lý chi trả

Cơ quan BHXH là tổ chức sự nghiệp có nhiệm vụ tổ chức triển khai thực hiện các chế độ theo quy định của Nhà nước thông qua hệ thống văn bản pháp quy, với nhiệm vụ chủ yếu quản lý các nghiệp vụ gồm: quản lý đối tượng, quản lý thu, quản lý chi trả các chế độ cho NLĐ, Việc chi trả các chế độ thường được cơ quan BHXH tổ chức theo mô hình thống nhất từ trung ương đến địa phương

Đối với cấp quản lý chi trả các chế độ tại BHXH cấp huyện, các

bộ phận chịu trách nhiệm chi gồm Bộ phận Kế toán Chi, chịu quản lý trực tiếp của Giám đốc Bên cạnh đó trong công tác quản lý chi còn

có sự tham gia của các bộ phận như: Bộ phận Một cửa, Bộ phận Kiểm tra nội bộ, Bộ phận Chế độ chính sách Các bộ phận này được quản lý bởi các Phó giám đốc

b Tổ chức chi trả

Tổ chức quản lý chi BHXH gồm những nội dung: quản lý đối tượng hưởng các chế độ BHXH và quản lý việc chi các chế độ BHXH cho người hưởng

+ Phân cấp đối tượng hưởng

BHXH tỉnh thực hiện quản lý người hưởng như sau: chịu trách nhiệm toàn diện trong việc quản lý người hưởng lương hưu và trợ cấp hàng tháng trên địa bàn tỉnh

BHXH huyện chịu trách nhiệm quản lý người hưởng lương hưu

và trợ cấp hàng tháng trên địa bàn huyện

+ Phân cấp thực hiện chi trả

BHXH tỉnh chi trả và quyết toán các chế độ: chế độ ngắn hạn

do tỉnh quản lý thu theo phân cấp; BHXH một lần đối với người đang hưởng chế độ hàng tháng ra nước ngoài định cư

BHXH huyện chi trả và quyết toán các chế độ: chế độ ngắn hạn

do huyện quản lý thu theo phân cấp; chế độ BHXH một lần đối; chi

truy lĩnh chế độ BHXH một lần khi người hưởng nộp Giấy đề nghị tại huyện; chi truy lĩnh những tháng chưa lĩnh cho người hưởng có nhu cầu nhận tại huyện

BHXH tỉnh ký Hợp đồng dịch vụ quản lý người hưởng và chi trả các chế độ qua hệ thống bưu điện với Bưu điện tỉnh để tổ chức chi trả các chế độ: lương hưu, trợ cấp hàng tháng; chế độ BHXH một lần cho người hưởng do BHXH tỉnh, BHXH huyện giải quyết hưởng theo phân cấp

+ Phương thức và hình thức chi trả các chế độ

BHXH tỉnh, huyện; Bưu điện tỉnh, huyện lựa chọn các phương thức chi trả phù hợp với từng địa phương và yêu cầu quản lý, gồm các phương thức chi trả sau: thông qua đơn vị SDLĐ, trực tiếp cho NLĐ bằng tiền mặt hoặc tài khoản cá nhân

+ Quy trình thực hiện chi trả các chế độ BHXH:

Quy trình chi trả các chế độ BHXH theo Quyết định BHXH ngày 27/5/2016 của BHXH Việt Nam và Quyết định số

828/QĐ-1515/QĐ-BHXH ngày 17/10/2016 của BHXH Việt Nam

1.2.3 Công tác quyết toán chi các chế độ BHXH

Công tác quyết toán chi BHXH gồm các nội dung:

- Quyết toán chi BHXH:

+ Chế độ BHXH hàng tháng: Quyết toán theo số thực chi trả trong tháng trước ngày 10 hàng tháng

+ Chế độ BHXH một lần: Quyết toán theo số thực chi trả trong tháng trước ngày 05 của tháng liền kề

+ Chế độ ốm đau, thai sản, DSPHSK: Quyết toán theo số thực chi trả

- Thu hồi kinh phí chi sai BHXH: Khi có phát sinh thu hồi chi sai, bộ phận Kế toán thực hiện phân tích rõ: số thu hồi năm nay thì

được giảm số đã chi tại đơn vị, số thu hồi năm trước thì phải chuyển nộp toàn bộ về BHXH tỉnh

1.2.4 Kiểm tra, giám sát công tác chi trả các chế độ BHXH

Nội dung kiểm tra, kiểm soát thực hiện chi BHXH gồm có:

- Kiểm tra việc giải quyết, thanh toán, chi các chế độ BHXH cho người thụ hưởng

- Kiểm tra việc quản lý đối tượng hưởng lương hưu và trợ cấp BHXH thường xuyên, tình hình biến động tăng giảm đối tượng

- Kiểm tra việc chấp hành công tác quyết toán, chấp hành công tác kế toán – thống kê

1.2.5 Xử lý vi phạm pháp luật về công tác chi trả các chế độ BHXH

- Các hành vi vi phạm pháp luật về BHXH

- Nguyên tắc, thủ tục xử phạt vi phạm pháp luật về BHXH Mọi hành vi vi phạm pháp luật về BHXH được phát hiện, ngăn chặn kịp thời và phải bị xử lý nghiêm minh, triệt để Mọi hậu quả do vi phạm pháp luật về BHXH phải được khắc phục theo đúng quy định của pháp luật

1.3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BHXH

1.3.1 Điều kiện kinh tế xã hội

1.3.2 Hệ thống pháp luật, quy định về BHXH

1.3.3 Đối tượng hưởng chế độ BHXH

1.3.4 Cơ quan quản lý nhà nước về BHXH

1.3.5 Vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý chi trả các chế độ BHXH

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN ĐẮK HÀ, TỈNH KON TUM 2.1 KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, XÃ HỘI, KINH TẾ

2.1.2 Đặc điểm xã hội

Huyện Đăk Hà có dân số trung bình 74.718 người gồm nhiều dân tộc sinh sống như Kinh, Bana, Xơ – đăng, Giẻ triêng, Gia rai Trong đó dân số thành thị là 15.590 người chiếm khoảng 21,36%, dân tộc nông thôn là 57.418 người chiếm khoảng 78,64% Dân số nam 36.204 người chiếm 49,6%, dân số nữ 36.794 người chiếm 50,4%

Lực lượng lao động trong độ tuổi lao động từ 40.089 người năm

2015, năm 2018 là 43.710 người, số lao động trong độ tuổi lao động

bị thất nghiệp năm 2015 là 260 người, đến năm 2018 là 288 người Lực lượng lao động trong độ tuổi lao động ngày càng tăng lên là do dân số của huyện tăng, lực lượng lao động ở các huyện lân cận cũng đến để định cư và làm việc tại huyện

2.1.3 Đặc điểm kinh tế

Trong những năm qua, cùng với sự phát triển kinh tế của đất nước của đất nước cũng như tỉnh Kon Tum, huyện Đắk Hà với vai trò là huyện lỵ của tỉnh Kon Tum đã từng bước phát triển trên mọi

lĩnh vực

Cơ cấu kinh tế huyện Đắk Hà trong thời gian 2015-2018 là: nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 43,62% xuống 40,74%, công nghiệp và xây dựng tăng từ 33,03 lên 33,62%, dịch vụ tăng từ 23,35% lên 25,64%

Nhìn chung, huyện Đắk Hà có vị trí địa lý kinh tế thuận lợi nhất trong các huyện thuộc tỉnh Kon tum, có nhiều tiềm năng về điều kiện thiên nhiên, kết cấu hạ tầng được nâng cấp đồng bộ, con người huyện Đắk Hà năng động, chịu khó học hỏi Đây là những thuận lợi để thúc đẩy huyện Đắk Hà phát triển kinh tế toàn diện cả về nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệp và dịch vụ trong tương lai

2.2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI TRẢ CÁC CHẾ ĐỘ B H X H TẠI HUYỆN ĐẮK HÀ

2.2.1 Thực trạng lập dự toán chi các chế độ BHXH

a Xác định đối tượng chi (đối tượng thụ hưởng)

Đối tượng hưởng các chế độ bao gồm:

- Đối tượng hưởng lương hưu hàng tháng:

- Đối tượng hưởng chế độ tử tuất

- Đối tượng hưởng chế độ ngắn hạn

- Đối tượng hưởng trợ cấp TNLĐ và BNN

b Xác định mức chi

Xác định mức chi bình quân theo từng loại chế độ là căn cứ để BHXH huyện Đắk Hà lập dự toán chi các chế độ BHXH sát với thực

tế, mức chi bình quân các chế độ qua các năm

Việc xác định mức chi không sát với thực tế thực hiện đã ảnh hưởng đến việc tổng hợp dự toán chi các chế độ hàng năm của đơn

vị, dẫn đến không đảm bảo đủ nguồn kinh phí kịp thời để thực hiện chi trả các chế độ cho đối tượng thụ hưởng

c Nội dung dự toán chi BHXH

Lập dự toán chi được thực hiện vào đầu quý 3 hàng năm,

BHXH huyện dựa vào thực tế tình hình thực hiện chi các chế độ BHXH của 6 tháng đầu năm, tình hình chi các chế độ BHXH của năm trước trên cơ sở đó dự kiến số chi cho năm kế hoạch, lập dự toán và gửi về phòng Kế hoạch - Tài chính, phòng Chế độ để xét duyệt và tổng hợp

Bảng 2.1 Tình hình lập và thực hiện dự toán chi bảo hiểm

xã hội tại huyện Đắk Hà qua các năm 2015-2018

Năm

Nguồn Chi từ NSNN Chi từ quỹ BHXH Tổng cộng

Thực hiện/

dự toán (%)

Dự toán (Triệu đồng)

Thực hiện (Triệu đồng)

Thự

c hiện / dự toán (%)

Dự toán (Triệu đồng)

Thực hiện (Triệu đồng)

Thự

c hiện/

dự toán (%)

so với dự toán lập; Năm 2018 lập dự toán chi là 97.583 triệu đồng, thực hiện cả năm là 105.056 triệu đồng vượt 108% so với dự toán