HƯỚNG DẪN CHẤM MÔN: NGỮ VĂN 10 Đáp án gồm 04 trang 2 - Nội dung chính: Đoạn thơ từ việc nói chuyện trồng cây sang khắc sâu sự hy sinh thầm lặng của mẹ, đồng thời thể hiện tình yêu, lòng
Trang 1TRƯỜNG THPT LÊ XOAY
(Đề thi gồm 02 trang)
ĐỀ KHẢO SÁT LỚP 10-LẦN 1 MÔN: NGỮ VĂN LỚP 10
Thời gian: 120 phút, không kể thời gian giao đề
I ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)
Đọc văn bản:
Những mùa quả mẹ tôi hái được
Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun trồng
Những mùa quả lặn rồi lại mọc
Như mặt trời, khi như mặt trăng.
Lũ chúng tôi từ tay mẹ lớn lên
Còn những bí và bầu thì lớn xuống
Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi.
Và chúng tôi, một thứ quả trên đời
Bảy mươi tuổi mẹ đợi chờ được hái
Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?
( Mẹ và quả - Nguyễn Khoa Điềm)
Thực hiện các yêu cầu sau:
Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính của bài thơ.
Câu 2: Nêu nội dung chính của bài thơ.
Câu 3: Hãy chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong hai câu thơ:
“ Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Mình vẫn còn một thứ quả non xanh?”
Câu 4: Anh/chị hiểu như thế nào về hai câu thơ:
“Chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn
Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi”
II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm)
Từ nội dung phần Đọc-hiểu, anh/chị hãy viết một đoạn văn (khoảng 200
chữ) trình bày suy nghĩ về tình yêu thương và sự đáp đền.
Câu2(5,0 điểm)
Rõ ràng là tù trưởng Đăm Săn đang giàu lên, chiêng lắm la nhiều Rõ ràng là Đăm Săn có chiêng đống voi bầy, có bạn bè như nêm như xếp Làm sao mà có được một tù trưởng, đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó như chàng?
Vì vậy, danh vang đến thần, tiếng lừng khắp núi, đông tây đâu đâu cũng nghe danh tiếng Đăm Săn Từ khắp mọi miền, người ta khiêng rượu khiêng lợn đến Cả miền Ê- đê Ê- ga ca ngợi Đăm Săn là một dũng tướng chắc chết mười mươi cũng không lùi bước Ngực quấn một tấm mền chiến, mình khoác một tấm áo chiến, tai
Trang 2đeo nụ, sát bên mình nghênh ngang đủ giáo gươm, đôi mắt long lanh như mắt chim ghếch ăn hoa tre, chàng Đăm Săn hiện ra là một trang tù trưởng mới giàu lên, đang tràn đầy sức trai, tiếng tăm lừng lẫy Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy rầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc: Đăm Săn vốn ngang tàng từ trong bụng mẹ.
(Trích Chiến thắng Mtao Mxây - Đăm Săn - Sử Thi Tây Nguyên)
Cảm nhận của anh / chị về đoạn văn trên Từ đó chỉ ra đặc điểm của sử thi anh hùng?
HẾT
Thí sinh không sử dụng tài liêu Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.
HƯỚNG DẪN CHẤM MÔN: NGỮ VĂN 10
(Đáp án gồm 04 trang)
2
- Nội dung chính: Đoạn thơ từ việc nói chuyện trồng cây sang khắc sâu sự hy sinh thầm lặng của mẹ, đồng thời thể hiện tình yêu, lòng biết ơn công lao dưỡng dục, sinh thành và nỗi lo sợ nếu một ngày mẹ mất đi mà mình chưa đủ trưởng thành để đền đáp công ơn
0,5
3
- Các biện pháp tu từ trong hai câu thơ:
+ Hoán dụ “bàn tay mẹ mỏi” chỉ sự già nua, sự ra đi của mẹ
+ Ẩn dụ “quả non xanh” chỉ sự dại dột, chưa trưởng thành của người con
+ Câu hỏi tu từ “Mình vẫn còn một tứ quả non xanh?”
- Tác dụng: Tạo điểm nhấn về lòng biết ơn, sự ân hận giống như một sự tự kiểm điểm của người con khi chưa làm thỏa niềm vui, sự hy vọng, chờ đợi của mẹ
0,5
0,5
4 - Bằng sự trải nghiệm cuộc sống, với một tâm hồn giàu suy
tư trăn trở, Nguyễn Khoa Điềm đã nhận thức được mẹ là hiện thân của sự vun trồng, bồi đắp để con là một thứ quả ngọt ngào Hai câu thơ khắc sâu sự hy sinh thầm lặng của mẹ
và lòng biết ơn vô bờ của con về công lao dưỡng dục sinh thành của mẹ Hình ảnh “ chúng mang dáng giọt mồ hôi mặn” là kiểu so sánh, ví von dáng bầu bí như những giọt mồ hôi mặn của mẹ, kết tụ những vất vả, hy sinh Câu thơ “Rỏ xuống lòng thầm lặng mẹ tôi” gợi lên hình ảnh mẹ âm thầm
1,0
Trang 3trong những nỗi nhọc nhằn, vất vả để vun xới những mùa quả tốt tươi
a Đảm bảo yêu cầu về hình thức đoạn văn.
b Xác định đúng vấn đề nghị luận:
Tình yêu thương và sự đáp đền
c Triển khai vấn đề nghị luận.
Thí sinh cần đảm bảo các nội dung cơ bản sau:
*Giải thích:
- Tình yêu thương chính là sự quan tâm , sẻ chia, thấu hiểu,
là lòng bao dung, sự tương thân tương ái giữa người với người
- Sự đáp đền là hành động ứng xử xuất phát từ sự trân trọng, biết ơn để đáp lại công ơn mà người khác dành cho mình bằng những hành động cụ thể
*Bàn luận
- Tình yêu thương là một trong những tình cảm quan trọng
và có ý nghĩa nhất trong cuộc sống của con người
- Tình yêu thương có thể được biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau
- Một trong những cách để thể hiện tình yêu thương đó chính
là biết cách đáp đền một cách xứng đáng khi nhận được tình thương, sự quan tâm giúp đỡ từ người khác, đặc biệt là từ những người thân yêu bên cạnh mình Đó cũng là biểu hiện của nhân phẩm, là một trong những tiêu chí để đánh giá nhân cách của mỗi người
- Có nhiều cách để thể hiện sự đáp đền nhưng quan trọng nhất là nó phải gắn với một tình cảm biết ơn sâu sắc, một thái độ chân thành và được thể hiện bằng những hành động thiết thực, đúng lúc
- Phê phán: Cần phê phán những con người không biết yêu thương hoặc không biết thể hiện tình yêu thương bằng sự đáp đền khi cần thiết
*Rút ra bài học
- Cần thấy được ý nghĩa của tình yêu thương, sự đáp đền và mối quan hệ giữa chúng
- Nhận thức của bản thân từ vấn đề trên
d Chính tả và ngữ pháp: Đảm bảo đúng chuẩn.
e Sáng tạo: Thể hiện sâu sắc vấn đề, diễn đạt mới mẻ
0,25 0,25
1,0
0,25 0,25
b Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Cảm nhận về một
đoạn văn trong đoạn trích “ Chiến thắng Mtao Mxây” Từ đó nhận xét về đặc điểm của sử thi anh hùng
0,25
c.Triển khai vấn đề nghị luận.
Trang 4Thí sinh có thể làm bài theo nhiều cách nhưng cần đảm
bảo các yêu cầu sau
* Giới thiệu về Sử thi Đăm Săn của dân tộc Êđê Về nội
dung đoạn trích trong SGK
- Nêu vị trí và ý nghĩa của đoạn văn cần nghị luận
* Cảm nhận về đoạn văn
- Qua đoạn trích ta thấy rõ tính chất của sử thi anh hùng thời
cổ đại Trong cuộc chiến bảo vệ thị tộc và mở mang bờ cõi
người anh hùng là biểu trưng cao nhất cho lý tưởng, sức
mạnh, tài năng và ý chí của cộng đồng Đăm Săn của dân tộc
Êđê là một hình mẫu đẹp cho người anh hùng sử thi
- Sức mạnh của người anh hùng Đăm Săn trước hết được
khắc họa ở ngoại hình, thể chất: “ Ngực cuốn chéo một tấm
mền chiến, mình khoác một tấm áo chiến Bắp chân chàng
to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức
chàng ngang sức voi đực, hơi thở ầm ầm tựa sấm dậy ” Có
thể thấy rằng, ngoại hình của Đăm Săn là sự hội tụ tất cả
những gì là đẹp đẽ nhất, tinh túy nhất, lớn lao nhất theo quan
niệm của cộng đồng Êđê về một người anh hùng
- Người anh hùng Đăm Săn không chỉ có vẻ đẹp ngoại hình
tuấn tú, có sức mạnh phi thường mang theo cả khí thiêng của
núi rừng Tây Nguyên, mà còn vô cùng giàu có về vật chất
cũng như đông đúc về bạn bè ở khắp mọi nơi “ chiêng lắm
la nhiều có bạn bè như nêm như xếp” Những hình ảnh
này cho ta hiểu thêm rằng cộng đồng Êđê đang rất tự hào về
người đứng đầu cũng như cuộc sống súng túc, thịnh vượng
của thị tộc mình
- Đăm Săn còn hiện lên là một người anh hùng với những
phẩm chất cao cả Đăm Săn là “ một dũng tướng chắc chết
mười mươi cũng không lùi bước” Đây là đặc điểm cơ bản
của sử thi anh hùng vì chiến tranh luôn là đề tài nôỉ bật của
thể loại này Vì vậy Đăm Săn còn thể hiện sức mạnh của cả
dân tộc Êđê thông qua chiến trận và chiến thắng, mà cụ thể
trong đoạn trích này là cuộc dối đầu giữa hai tù trưởng Đăm
Săn và Mtao và Mxây Nghệ nhân sử thi đã làm nổi bật sự
vượt trội của Đăm Săn về cả tài năng, sức lực, phong độ và
phẩm chất
- Cùng với những hình ảnh miêu tả cụ thể là những lời ngợi
ca, tôn vinh tuyệt đối về người thủ lĩnh anh hùng Những lời
ngợi ca Đăm Săn vang lên với những điệp khúc hào hùng “
danh vang đến thần, tiếng lừng khắp núi, đâu đâu cũng nghe
tiếng Đăm Săn” “ Đăm Săn hiện ra là một trang tù trưởng
mới giàu lên, đang tràn đầy sức trai, tiếng tăm lừng lẫy” “
Đăm Săn vốn ngang tàng từ trong bụng mẹ.” Nghệ nhân
0,5
0,25
0,5
0,5
0,5
0,5
Trang 5dân gian đã miêu tả người anh hùng Đăm Săn với niềm
ngưỡng vọng vô cùng lớn lao, được tô điểm bằng ánh hào
quang kì diệu bởi những chiến công, tài năng và sức mạnh
+ Nghệ thuật: Đoạn văn sử dụng thủ pháp so sánh phóng đại,
lấy những sự vật, hình ảnh từ thế giới tự nhiên hoặc từ vũ trụ
để đo tầm vóc, kích cỡ của người anh hùng Bằng cách này
nhân dân thể hiện niềm tôn kính và tự hào về người anh
hùng của thị tộc mình
*Nhận xét đặc điểm của sử thi anh hùng
- Đoạn văn nói riêng và đoạn trích nói chung đã đề cập đến
vấn đề có ý nghĩa cộng đồng Tuy kể về cá nhân người anh
hùng trẻ tuổi Đăm Săn nhưng qua đó người nghe nhận ra
hình ảnh của cả thị tộc Êđê trong một giai đoạn lịch sử
- Nhân vật sử thi luôn tiêu biểu cho phẩm chất và sức mạnh
của cả cộng đồng Vẻ đẹp ngoại hình, thể chất và phẩm chất
của Đăm Săn chính là hội tụ ước mơ, lý tưởng của cộng
đồng người Êđê về một thị tộc giàu mạnh
- Hình tượng và ngôn ngữ mang vẻ đẹp hào hùng, tráng lệ
với thủ pháp nghệ thuật đặc trưng của sử thi anh hùng là so
sánh và phóng đại
0,5
0,75
d Chính tả, ngữ pháp:
Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt
e Sáng tạo :
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc về vấn đề nghị luận, có cách diễn
đạt mới mẻ
0,25 0,25