Giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ việt nam với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

Những vấn đề đặt ra trong phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay 109 GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG PHỤ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS, TS Nguyễn Hùng Oanh

2 PGS, TS Lương Thanh Hân

HÀ NỘI - 2019

của riêng tác giả Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, tài liệu được trích dẫn đúng quy định và được ghi đầy đủ trong danh mục tài liệu tham khảo

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Hồ Thị Hà

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN

1.1 Công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về phụ nữ Việt

Nam, phụ nữ nông thôn Việt Nam và giá trị đạo đức truyền

1.2 Công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về quan hệ giữa

đạo đức và lối sống, giá trị đạo đức truyền thống với xây

1.3 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã công bố và

những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết 24

ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG PHỤ NỮ VIỆT NAM VỚI XÂY DỰNG LỐI SỐNG CỦA NGƯỜI PHỤ

2.1 Đặc trưng giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam và

quan niệm lối sống của người phụ nữ nông thôn 31 2.2 Quan niệm xây dựng lối sống người phụ nữ nông thôn và

vai trò của giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam đối với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn 45 2.3 Nhân tố cơ bản quy định vai trò giá trị đạo đức truyền thống

phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống của phụ nữ nông

NAM VỚI XÂY DỰNG LỐI SỐNG CỦA NGƯỜI PHỤ

NỮ NÔNG THÔN HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ

3.1 Thực trạng vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam

trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay 78 3.2 Những vấn đề đặt ra trong phát huy vai trò giá trị đạo đức

truyền thống phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay 109

GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG PHỤ NỮ VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG CỦA NGƯỜI

4.1 Nâng cao nhận thức và vai trò của các chủ thể nhằm phát huy

vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay 124 4.2 Đổi mới nội dung, phương thức phát huy vai trò giá trị đạo

đức truyền thống trong xây dựng lối sống người phụ nữ

4.3 Xây dựng môi trường kinh tế - xã hội lành mạnh ở nông

thôn nhằm nâng cao hiệu quả xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay 141 4.4 Tích cực hóa vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát huy

vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay 150

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ

1 Chủ nghĩa xã hội CNXH

2 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNH, HĐH

6 Bộ Lao động - Thương binh và xã hội Bộ LĐTBXH

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Phụ nữ Việt Nam nói chung và phụ nữ nông thôn Việt Nam nói riêng là lựclượng xã hội có vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển của gia đình và xãhội Trải qua mấy ngàn năm lịch sử, phụ nữ Việt Nam đã tạo nên những nét đẹp,những phẩm chất và giá trị đạo đức truyền thống riêng có của mình Những giá trị

đó là tài sản vô giá để phụ nữ Việt Nam hôm nay tiếp tục kế thừa, phát huy tronggiai đoạn mới của sự nghiệp cách mạng Đây là cơ sở nền tảng để xây dựng lốisống mới, là động lực, ngọn nguồn phát triển, tạo nên sức mạnh tinh thần và bảnlĩnh; đồng thời, giúp người phụ nữ đứng vững trước tác động tiêu cực của kinh tếthị trường và xu thế toàn cầu hóa hiện nay

Những năm gần đây, cùng với những thành tựu to lớn trên các lĩnh vực kinhtế, chính trị, xã hội của đất nước, trong bối cảnh toàn cầu hóa, giao lưu và hội nhậpquốc tế về mọi mặt trong đời sống xã hội, đặc biệt là quá trình đô thị hóa, đời sốngđạo đức cũng có những thay đổi to lớn, nhiều phẩm chất đạo đức tốt đẹp được hìnhthành và phát triển Tuy nhiên, trước những tác động tiêu cực của mặt trái nền kinhtế thị trường “nhiều biểu hiện xuống cấp về đạo đức, lối sống gây bức xúc trong xãhội Tệ nạn xã hội còn diễn biến phức tạp” [35, tr.257], “hiện nay phụ nữ gặp nhiềukhó khăn thách thức khi thực hiện vai trò người mẹ, người thầy đầu tiên của conngười trong điều kiện xã hội và gia đình Việt Nam có nhiều thay đổi Phẩm chấtđạo đức và một số giá trị truyền thống tốt đẹp có phần bị mai một, lối sống thựcdụng có xu hướng phát triển trong một bộ phận phụ nữ” [13] Điều đó có liên quanmật thiết đến việc giữ gìn, phát huy hệ giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ ViệtNam với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

Phụ nữ nông thôn là lực lượng đông đảo nhất trong cơ cấu dân cư, cơcấu lao động ở nông thôn; một bộ phận phụ nữ nông thôn hiện nay là nạnnhân của những hủ tục, tập quán truyền thống lạc hậu, của tệ phân biệt đối xửtrọng nam, khinh nữ; vừa là người sản xuất, kinh doanh nuôi sống gia đình,người nội trợ, vừa là người tham gia các hoạt động quản lý, hoạt động cộngđồng; chăm sóc con cái, người già, người ốm trong gia đình; trình độ học vấnthấp, sự hiểu biết về kinh tế - xã hội hạn chế Trong quá trình hội nhập, mởcửa hiện nay, đặc biệt là quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, không chỉ

có những tác động thuận chiều, tích cực mà còn có cả những tác động tiêu cựcảnh hưởng đến lối sống người phụ nữ nông thôn Hiện tượng suy thoái về đạođức, lối sống trong xã hội và trong người phụ nữ nông thôn đã và đang diễn raphức tạp Lối sống thực dụng, cá nhân, vị kỷ có xu hướng gia tăng, gây nhứcnhối đời sống xã hội Thực trạng đó đòi hỏi phải có sự nghiên cứu tìm hiểugiá trị đạo đức truyền thống trong quan hệ với lối sống của người phụ nữ ViệtNam, tìm kiếm các giải pháp để kết nối giữa truyền thống và hiện đại, gópphần gìn giữ, kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống trongthời kỳ mới cũng như xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện

nay Chính vì vậy, tác giả lựa chọn vấn đề "Giá trị đạo đức truyền thống phụ

nữ Việt Nam với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay”

làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích

Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của giá trị đạo đứctruyền thống phụ nữ Việt Nam với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn;trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp cơ bản phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thốngnhằm xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Làm rõ quan niệm về giá trị đạo đức truyền thống, quan niệm về lốisống; vai trò và nhân tố quy định vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữViệt Nam trong việc xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

Phân tích, đánh giá thực trạng vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ

nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

và những vấn đề đặt ra

Đề xuất giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thốngphụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Vai trò giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam trong xâydựng lối sống của người phụ nữ nông thôn Việt Nam

Phạm vi nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn vai trògiá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sốngcủa người phụ nữ nông thôn hiện nay Đối tượng khảo sát tập trung vào lựclượng phụ nữ ở nông thôn các tỉnh đồng bằng sông Hồng; các số liệu, tư liệunghiên cứu, khảo sát tập trung từ năm 2007 đến nay

4 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận

Luận án được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về con người,nhân tố con người, văn hóa, về phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống củaphụ nữ Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Cơ sở thực tiễn

Luận án dựa vào tình hình đạo đức và lối sống của phụ nữ nông thônhiện nay; các báo cáo đánh giá, tổng kết của Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam;các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, lãnh đạo, quản lý về pháthuy giá trị đạo đức truyền thống của người phụ nữ Việt Nam Ngoài ra, luận

án dựa vào kết quả điều tra xã hội học, khảo sát thực tế của tác giả ở một sốđịa phương thuộc khu vực đồng bằng sông Hồng

Phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vậtbiện chứng và duy vật lịch sử Đồng thời, sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụthể như: Phân tích và tổng hợp, lịch sử và lôgíc, hệ thống và cấu trúc, tổng kếtthực tiễn, điều tra xã hội học… để thực hiện mục đích, nhiệm vụ của đề tài

5 Những đóng góp mới của luận án

- Góp phần làm rõ vai trò của giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ ViệtNam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thônhiện nay

- Luận chứng nhân tố cơ bản quy định vai trò giá trị đạo đức truyềnthống phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thônhiện nay

- Đánh giá thực trạng, luận chứng những vấn đề đặt ra và đề xuất cácgiải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữViệt Nam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần làm sâu sắc thêm cơ sở lýluận và thực tiễn vấn đề vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Namtrong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

Ý nghĩa thực tiễn

Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo, phục vụ công tác lãnh đạo,chỉ đạo, hoạch định chính sách về phụ nữ nói chung và phụ nữ nông thôn ởnước ta hiện nay; đồng thời, làm tài liệu tham khảo, phục vụ công tác nghiêncứu, giảng dạy, học tập trong các viện nghiên cứu, các trường Đại học, Cao đẳng

về những nội dung liên quan đến vấn đề vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ

nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Kết cấu của luận án gồm: Mở đầu, 4 chương (12 tiết), kết luận, danhmục các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài luận án, danhmục tài liệu tham khảo và phụ lục.

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về phụ nữ Việt Nam, phụ nữ nông thôn Việt Nam và giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam

1.1.1 Các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu

về phụ nữ Việt Nam

Nghiên cứu về phụ nữ Việt Nam có các công trình tiêu biểu như: "Phụ

nữ Việt Nam qua các thời đại" [134] của tác giả Lê Thị Nhâm Tuyết Tác giả

đã phân tích những phẩm chất tiêu biểu của phụ nữ Việt Nam qua các giaiđoạn lịch sử khác nhau, từ thời đại nguyên thủy cho đến năm 1968, những

vấn đề được đề cập trong “Phụ nữ Việt Nam qua các thời đại” rất gần với đời

sống xã hội hôm nay

Cũng bàn về vấn đề đó, công trình "Truyền thống phụ nữ Việt Nam"

[138] của tác giả Trần Quốc Vượng đã đem lại nhiều tư liệu quý giá trong quátrình tìm hiểu truyền thống vẻ vang của phụ nữ Việt Nam từ thời đại HùngVương dựng nước cho đến trước thời kỳ thành lập Đảng

Công trình: “Phụ nữ, giới và phát triển” [2] của tác giả Trần Thị Vân

Anh - Lê Ngọc Hùng đã cung cấp một hệ thống những khái niệm cơ bản vềcác vấn đề phụ nữ, giới và phát triển; làm rõ vị trí, vai trò người phụ nữ trong

sự nghiệp đổi mới kinh tế - xã hội nước ta hiện nay

Dưới góc độ tiếp cận về phụ nữ và gia đình, có các công trình khoa

học tiêu biểu như: “Vấn đề phụ nữ trong gia đình ở Việt Nam hiện nay thực trạng và giải pháp” [81] của tác giả Đặng Thị Linh, “Gia đình Việt Nam và vai trò của người phụ nữ trong giai đoạn hiện nay” [85] của tác giả Dương Thị Minh; “Gia đình Việt Nam và người phụ nữ trong gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [11] của nhóm tác giả

-Đỗ Thị Bình - Lê Ngọc Văn - Nguyễn Linh Khiếu Ở các công trình này,các tác giả đã phân tích vai trò, chức năng của người phụ nữ trong giađình và xã hội, chỉ ra thực trạng cũng như những bất cập, khó khăn đểthực hiện vai trò của người phụ nữ trong gia đình trong giai đoạn hiệnnay; đề xuất những giải pháp để nâng cao vai trò của người phụ nữ trongxây dựng mái ấm gia đình

Công trình: “Tuyên truyền, giáo dục phẩm chất, đạo đức phụ nữ Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (giai đoạn

2010 - 2015)” [58] của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã chỉ ra vai trò, tầm

quan trọng của người phụ nữ đối với gia đình, đất nước trong chiến tranh bảo

vệ Tổ quốc, trong quá trình xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủnghĩa; công trình cũng đã luận giải những phẩm chất đạo đức cần có của phụ

nữ trong thời đại ngày nay cũng như các hình thức, biện pháp để tuyên truyền,giáo dục phẩm chất, đạo đức phụ nữ Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước (giai đoạn 2010 - 2015)

Đặc biệt, nghiên cứu về phụ nữ, tác giả Lê Thi đã có rất nhiều công

trình khoa học, trong đó có 6 công trình khoa học nổi bật đó là: "Về chuẩn mực người phụ nữ mới thời hiện đại" [118]; "Phụ nữ Việt Nam bước vào thế

kỷ XXI" [116]; “Phụ nữ và bình đẳng giới trong đổi mới ở Việt Nam” [115];

“Truyền thống trung hậu, đảm đang, giỏi việc nước, đảm việc nhà của phụ nữ Việt Nam” [119] và "Làm thế nào để phụ nữ trở thành chủ thể của quá trình đổi mới đất nước hiện nay" [114] Có thể thấy, các công trình trên đã tập trung

giải quyết những vấn đề cơ bản về người phụ nữ Việt Nam sau:

Thứ nhất, tác giả nêu lên những căn cứ để xây dựng chuẩn mực mới

của người phụ nữ Việt Nam: “Yêu nước, có tri thức, có sức khỏe, năngđộng, sáng tạo, có lối sống văn hóa, có lòng nhân hậu, quan tâm đến lợiích xã hội và cộng đồng” [118] Tác giả viết: “Sự hình thành chuẩn mựctrên là sự kết hợp giữa những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộcViệt Nam, của phụ nữ Việt Nam trong quá khứ, hiện tại và hướng tớitương lai, cùng với việc phát huy những giá trị tư tưởng, tinh hoa tốt đẹpcủa thời đại mới” [120]

Thứ hai, tác giả chỉ rõ vị trí của người phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ

mới: “Bước sang thế kỷ XXI, phụ nữ sẽ phát huy được ưu thế của mình trongnhiều ngành nghề mới phát triển… vị trí phụ nữ trong thế kỷ XXI sẽ đượcnâng cao, sự bình đẳng về giới được xác định trên các mặt trong đời sống xã hội

và trong gia đình” [116, tr.38-39]

Thứ ba, tác giả nhìn thấy những khó khăn mà người phụ nữ Việt Nam gặp phải Trong công trình khoa học: "Phụ nữ Việt Nam bước vào thế kỷ XXI", tác giả cho rằng: “Vai trò “kép” vừa lao động sản xuất, kinh doanh,

dịch vụ vừa nuôi dạy con, chăm sóc gia đình, đó là gánh nặng trên đôi vaingười phụ nữ” [116, tr.40-41] Khó khăn nữa của phụ nữ Việt Nam, theo tácgiả đó là: “Tính độc lập sáng tạo của cá nhân, sự đổi mới tư duy trong suynghĩ và hành động là hết sức cần thiết Điều này đối với nhiều chị em có khókhăn, vì họ theo nếp quen thường chấp hành một cách thụ động” [120]

Thứ tư, vấn đề bình đẳng giới được tác giả nghiên cứu trong công trình khoa học: “Phụ nữ và bình đẳng giới trong đổi mới ở Việt Nam” [115], tác giả

khẳng định mục tiêu của việc nghiên cứu giới nhằm tạo nên sự phát triển tốtđẹp và sự phân công hợp lý giữa hai giới nam và nữ không chỉ trong lao độngsản xuất ở các ngành nghề mà còn trong các hoạt động tổ chức, xây dựngcuộc sống gia đình và nuôi dạy con cái

Thứ năm, tác giả đưa ra hướng phấn đấu để người phụ nữ Việt Nam đạt

tiêu chuẩn người phụ nữ của thời đại mới Theo tác giả: “Người phụ nữ phảivươn lên mọi mặt” [116] “Trước hết người phụ nữ thời đại mới cần có trithức, có trình độ học vấn và kiến thức cao… Điều quan trọng thứ hai là làmviệc năng động sáng tạo” [120], “Người phụ nữ phải có tinh thần học tập,kiên trì khắc phục trở ngại để nâng cao trình độ học vấn, trình độ kiến thức đadạng của mình…” [114] và điều quan trọng là “Lòng tự tin của người phụ nữvào năng lực bản thân” [114, tr.3] Tuy nhiên, sự nỗ lực của bản thân ngườiphụ nữ chưa đủ, theo tác giả “sự phấn đấu vươn lên của phụ nữ không thểtách rời sự hỗ trợ của Nhà nước” và “sự giúp đỡ thiết thực của các đoàn thểquần chúng, của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình” [114, tr.4]

Như vậy, các công trình nghiên cứu về phụ nữ Việt Nam khá đa dạng từnội dung cho đến cách tiếp cận Các nhà khoa học tập trung nhiều hơn đến vấn đề

về các giá trị truyền thống của phụ nữ Việt Nam; vị trí, vai trò và những khó khăncủa người phụ nữ Việt Nam trong xã hội, từ đó đưa ra nhiều phương hướng giúpngười phụ nữ vươn lên trở thành chủ thể của quá trình đổi mới đất nước

1.1.2 Các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về phụ nữ nông thôn Việt Nam

Đề cập đến phụ nữ nông thôn có nhiều công trình khoa học đã nghiên

cứu, và có những công trình tiêu biểu như: "Vai trò của phụ nữ nông thôn trong phát triển kinh tế ở đồng bằng sông Hồng" (1996 - 1997) [131] và

"Phụ nữ nông thôn và việc phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp ở một

số xã vùng đồng bằng sông Hồng" (1995 - 1996) [130] Các công trình đã có

sự phân tích và luận chứng về vai trò của người phụ nữ nông thôn trong pháttriển kinh tế xã hội

Tác giả Nguyễn Thị Hảo với công trình: “Vai trò của phụ nữ nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng trong xây dựng gia đình văn hóa hiện nay”

[46], đã làm sáng tỏ một số khái niệm như: Phụ nữ nông thôn vùng đồng bằngsông Hồng, vai trò của phụ nữ trong xây dựng gia đình văn hóa Thông quaphân tích, đánh giá thực trạng vai trò của phụ nữ nông thôn vùng đồng bằngsông Hồng trong xây dựng gia đình văn hóa hiện nay và những vấn đề đặt ra;tác giả đề xuất một số quan điểm và giải pháp chủ yếu phát huy vai trò củaphụ nữ trong xây dựng gia đình văn hóa ở nông thôn vùng đồng bằng sôngHồng

Công trình: “Bảo đảm quyền của phụ nữ nông thôn trong chiến lược xây dựng nông thôn mới” của tác giả Nguyễn Thị Báo cho rằng: “Gần 80%

dân số Việt Nam sống ở nông thôn Phụ nữ nông thôn sinh sống và lao động ởcác vùng miền có điều kiện khác nhau; đồng thời có sự phong phú, đa dạngtrong dân tộc, tôn giáo, lứa tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp Phụ nữ cóvai trò quan trọng trong phát triển kinh tế gia đình và thu nhập của các hộ giađình ở nông thôn Việt Nam” [7]

Trong công trình: “Phụ nữ nông thôn trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [70], tác giả Nguyễn Linh Khiếu đã phân tích xu

hướng biến đổi của phụ nữ nông thôn, chỉ ra đặc điểm, vai trò, vị trí của phụ nữnông thôn, từ đó tác giả đã chỉ ra những thách thức cho phụ nữ hiện nay, đó là:

Thứ nhất, do cùng lúc phải đóng nhiều vai trò, nhất là vai trò thay thế nam giới

hầu như trong mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội nông thôn nên dẫnđến một số hậu quả: Lao động quá sức, không có thời gian nghỉ ngơi để phục

hồi sức lao động đang ảnh hưởng trầm trọng đến sức khỏe Thứ hai, do sức

khỏe kém, trình độ văn hóa thấp, sự hiểu biết xã hội hạn chế phụ nữ nôngthôn sớm muộn sẽ rơi vào các tình trạng tự ti, mặc cảm, không hòa nhập đượcvới sự biến đổi mạnh mẽ của đời sống kinh tế - xã hội, từng bước mất dần vaitrò và vị trí của mình trong các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội, hoạt động

quản lý, lãnh đạo, cộng đồng ở nông thôn Thứ ba, do những thách thức nêu

trên, cùng với quá trình vợ, chồng do phải bươn chải kiếm sống thường xuyên

xa nhau nên những tác động tiêu cực của xã hội trong điều kiện hiện nay có thểdẫn đến nguy cơ ly hôn tăng cao, đời sống người phụ nữ trở nên bấp bênh,không được bảo đảm, bản thân người phụ nữ cũng không có điều kiện chămsóc chồng, con Đây cũng là một thách thức không nhỏ đối với hôn nhân vàgia đình nông thôn trong giai đoạn hiện nay

Ngoài ra còn rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vai trò của

người phụ nữ trong đời sống gia đình như công trình: “Hình ảnh người phụ

nữ Việt Nam trước thềm thế kỷ 21” [134]; công trình: “Phụ nữ nông thôn với việc hưởng thụ văn hóa qua các phương tiện thông tin đại chúng” [44] của

tác giả Mai Văn Hai, tác giả chỉ ra mức độ hưởng thụ văn hoá của phụ nữnông thôn nước ta hiện nay còn thấp: Tỷ lệ những người thường xuyên được

sử dụng các phương tiện thông tin thấp Hơn nữa, việc sử dụng thông tin cũngchưa phải đã khai thác được triệt để mọi chức năng của chúng

Công trình: “Người phụ nữ Việt Nam trong gia đình nông thôn” của tác

giả Mai Kim Châu cho rằng: “Chúng ta có thể nói rằng người phụ nữ hiện nayđang thực sự có địa vị và vai trò người chủ trong cuộc sống gia đình Trên cácmặt hoạt động sống của gia đình, người phụ nữ có một vai trò chính, từ việcquyết định các công việc tới lao động, chăm sóc con cái và nghỉ ngơi Tuyvậy, chúng ta thấy phần lớn các công việc nội trợ là do người vợ đảm nhận, vìvậy họ ít có thời gian nghỉ ngơi, giải trí, đọc sách báo, nghe đài… đây là mộtthiệt thòi mà số đông phụ nữ hiện nay còn phải gánh chịu” [15, tr.33-34]

Cũng bàn về đề tài người phụ nữ nông thôn nhưng dưới một góc nhìn khác,

tác giả Nguyễn Thị Thanh Tâm có công trình khoa học: “Phụ nữ nông thôn lao động xuất khẩu ở nước ngoài: Một số đặc điểm và hệ quả xã hội” Tác giả cho

rằng, đối với nhiều vùng nông thôn Việt Nam, xuất khẩu lao động nữ là chiếnlược xóa đói giảm nghèo có hiệu quả và phần nào đóng góp cho sự thay đổi quan

hệ phân công lao động theo giới theo chiều hướng tiến bộ hơn Tuy nhiên, các hệquả tiêu cực của xuất khẩu lao động nữ cũng không ít

Công trình: “Chính sách đối với phụ nữ nông thôn trong thời kỳ đô thị hóa, công nghiệp hóa” [123] của tác giả Hoàng Bá Thịnh đã đề cập đến

những nét cơ bản về việc làm và đời sống và phụ nữ nông thôn trong khoảngthời gian một thập niên gần đây, tác giả phân tích những mặt hạn chế củachính sách đối với khu vực nông nghiệp và nông thôn và ảnh hưởng của nóđến phụ nữ nông thôn Đồng thời tác giả cũng nhấn mạnh các giải phápchính sách đối với phụ nữ nông nghiệp nông thôn về đào tạo nghề, nâng caotrình độ chuyên môn kỹ thuật, quyền tiếp cận các nguồn lực và an sinh xãhội cho phụ nữ nông thôn

1.1.3 Các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam

Giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ là một bộ phận của giá trị đạo đứctruyền thống dân tộc Vì vậy, bên cạnh các công trình nghiên cứu về giá trị đạođức truyền thống dân tộc nói chung còn có các công trình khoa học nghiên cứu

về truyền thống đạo đức của phụ nữ, đầu tiên phải kể đến là công trình khoa học:

"Phụ nữ Việt Nam qua các thời đại" [133] của tác giả Lê Thị Nhâm Tuyết Tác giả

đã phân tích những phẩm chất tiêu biểu của phụ nữ Việt Nam và cho rằng: Cóthể hình dung ra ba con người khác nhau, nhưng thống nhất, tập trung ở phụ nữViệt Nam, tương ứng với ba vai trò truyền thống của họ trong lao động sản xuất,trong đấu tranh xã hội và trong xây dựng gia đình

Cũng bàn về vấn đề trên, công trình: "Truyền thống phụ nữ Việt Nam"

[139] của tác giả Trần Quốc Vượng đã sưu tầm và hệ thống hóa các tài liệulịch sử, truyền thuyết và văn học dân gian có liên quan đến hoạt động vàtruyền thống của phụ nữ trong lịch sử Công trình đem lại nhiều tư liệu quýtrong quá trình tìm hiểu truyền thống vẻ vang của phụ nữ Việt Nam từ thời đạiHùng Vương dựng nước cho đến trước thời kỳ thành lập Đảng

Công trình: “Truyền thống trung hậu, đảm đang, giỏi việc nước, đảm việc nhà của phụ nữ Việt Nam” [119] của tác giả Lê Thi phác họa về cuộc

sống của gia đình Việt Nam và sự đóng góp công lao quan trọng của ngườiphụ nữ để xây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc: “Họ lànhững người con hiếu thảo, người vợ đảm đang, người mẹ nhân hậu, ngườicông dân yêu nước” [119, tr.105] Từ đó tác giả cho rằng người phụ nữ ViệtNam cần phát huy truyền thống trung hậu, đảm đang, giỏi việc nước, đảmviệc nhà của phụ nữ Việt Nam từ ngàn xưa đến nay Muốn vậy, họ cần rènluyện nhân cách ứng xử tự tin, tự trọng trong quan hệ giao tiếp và giải quyếtcông việc từ gia đình ra ngoài xã hội, đáp ứng yêu cầu của thời đại mới

Công trình: “Phụ nữ Việt Nam từ góc nhìn văn hóa” của tác giả Trần Quốc

Vượng cũng là công trình phân tích khá đầy đủ về vai trò người phụ nữ, trong đótác giả cho rằng phụ nữ Việt Nam rất đảm đang, đảm đang trong việc nhà, việcsản xuất; anh hùng, bất khuất, phụ nữ Việt Nam là trụ cột nước nhà “Phụ nữ ViệtNam đánh giặc từ thời đại Hùng Vương - Trưng Vương dựng nước đến thời đại

Hồ Chí Minh chống Mỹ, cứu nước Lịch sử khắc sâu một chân lý: phụ nữ ViệtNam không chỉ lo việc nhà mà còn lo việc nước” [140, tr.48-49]

Công trình: “Công, dung, ngôn, hạnh thời nay” [14] của tác giả Lê Thị Bừng và Nguyễn Thị Vân Hương Công trình bàn đến Công, dung, ngôn, hạnh với mục đích giúp người phụ nữ tự đánh giá mình một cách nghiêm túc,

góp phần nhỏ trong việc định hướng, gợi ý cho các bạn gái hiện nay: Cảmnhận, suy nghĩ, hành động theo những chuẩn mực “công, dung, ngôn, hạnh”mang giá trị đạo đức, truyền thống - nét đẹp văn hóa của người phụ nữ ViệtNam nói chung và cho các bạn gái nói riêng

1.2 Các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về quan hệ giữa đạo đức và lối sống, giá trị đạo đức truyền thống với xây dựng lối sống

1.2.1 Các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về quan hệ giữa đạo đức và lối sống

Về quan hệ giữa đạo đức và lối sống, có nhiều tác giả đã quan tâm nghiêncứu vấn đề này, trong đó đáng chú ý nhất ở các công trình khoa học sau:

Công trình: “Vấn đề kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong nền kinh tế thị trường ở nước ta” [80, tr.35] của tác giả Dương

Thị Liễu Công trình trên đã phân tích làm rõ nội dung cơ bản của các giá trịđạo đức truyền thống điển hình của dân tộc Việt Nam, mối quan hệ biệnchứng giữa các giá trị đạo đức truyền thống với quá trình xây dựng và pháttriển nền kinh tế thị trường ở nước ta, trong đó khẳng định sự cần thiết củaviệc kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong bối cảnh kinhtế thị trường Bởi lẽ, dưới tác động của kinh tế thị trường đã xuất hiện xu hướngbiến động thái quá của các giá trị đạo đức hiện nay, trong đó có những biểu hiệnlệch chuẩn Điều đó làm ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống của con người

Công trình: “Triết học với đổi mới và đổi mới nghiên cứu giảng dạy triết học” của tác giả Trần Thành khẳng định sức sống mãnh liệt của các giá

trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam cũng như việc phát huy các giátrị đó trong quá trình giáo dục đạo đức, xây dựng con người mới XHCN.Đồng thời, các tác giả còn đưa ra dự báo về sự biến đổi của các giá trị đạo đứctruyền thống dân tộc trong điều kiện mới nhằm mục đích cảnh báo việc lựachọn các giá trị truyền thống tốt đẹp để phát triển trong tương lai và hạn chế,loại bỏ những tập quán lạc hậu không còn phù hợp với xã hội hiện đại

Hiện nay, trước những đổi thay không ngừng của đất nước, nhiềuchuẩn mực đạo đức mới ra đời, nhưng cũng nhiều giá trị đạo đức truyền thốngdân tộc bị mai một, suy thoái Vì vậy, việc nghiên cứu, xác định các giá trịđạo đức truyền thống cần được kế thừa, phát huy trong điều kiện mới là vấn

đề được nhiều nhà khoa học quan tâm, vì vậy đã có nhiều công trình khoa học

nghiên cứu vấn đề này như: Hội nghị khoa học "Giá trị văn hóa tinh thần Việt Nam" do Viện Mác - Lênin và Tạp chí Cộng sản tổ chức được in trong hai tập sách có tên "Về giá trị văn hóa tinh thần Việt Nam" Công trình khoa học công nghệ cấp Nhà nước: "Con người Việt Nam - mục tiêu và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội" (KX-07) trong đó có kết quả của đề tài "Các giá trị truyền thống và con người Việt Nam hiện nay" (KX-07-02) khẳng định các giá

trị đạo đức truyền thống dân tộc cần được phát huy trong giai đoạn cách mạng

mới; tác giả Nguyễn Văn Huyên có công trình: "Giá trị truyền thống - nhân lõi

và sức sống bên trong của sự phát triển đất nước, dân tộc" [63] khẳng định

tính bền vững, trường tồn của các giá trị truyền thống, trong đó có giá trị đạođức, cũng như vai trò, sự cần thiết phải bảo vệ, giữ gìn, kế thừa và phát huychúng trong quá trình xây dựng xã hội mới

Công trình: “Quan hệ giữa các giá trị đạo đức truyền thống và hiện đại trong xây dựng đạo đức” của tác giả Lê Thị Lan cho rằng, thực tiễn dân

tộc nào dung hòa được các giá trị truyền thống với các giá trị hiện đại thì sẽphát triển Các giá trị dân tộc truyền thống cần phải được biến đổi cho phùhợp với thời đại mới Tuy nhiên, trong quá trình biến đổi đó, cần phải có sựgạn lọc, kế thừa, phát triển những giá trị truyền thống, kết hợp với những giátrị mới mang tinh thần của thời đại

Cùng khai thác vấn đề quan hệ giữa đạo đức và lối sống, tác giả

Nguyễn Văn Lý có công trình: “Kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” [82, tr.46] Trong hệ thống giá trị tinh thần truyền thống

của dân tộc ta, giá trị đạo đức chiếm vị trí nổi bật Vì vậy khi đề cập đếncác giá trị văn hóa, giá trị tinh thần truyền thống hầu hết các ý kiến đềunhấn mạnh đến giá trị đạo đức Một số phẩm chất đạo đức phổ biến củacon người Việt Nam như tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái, đức tính cần cù,tinh thần lạc quan… cũng thường được đề cập và coi đó là những giá trịđạo đức truyền thống quý báu của dân tộc ta

Tác giả Trần Nguyên Việt với công trình: “Giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam và cái phổ biến toàn nhân loại của đạo đức trong nền kinh tế thị trường” cho rằng: “Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, vấn đề mang ý nghĩa lý luận và thực tiễncấp bách là bảo tồn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống mà hàngnghìn đời nay” [137] Vì vậy, việc nghiên cứu, so sánh cái phổ biến toàn nhânloại trong đạo đức với truyền thống đạo đức dân tộc để chỉ ra những gì gọi là

ưu thế, lợi thế của các giá trị đạo đức dân tộc truyền thống đang đóng vai tròquan trọng trong việc xây dựng đạo đức mới nhằm khắc phục và hạn chếnhững ảnh hưởng tiêu cực do kinh tế thị trường gây nên, đồng thời không làmtổn hại đến các giá trị truyền thống - đó là một việc cần thiết và cấp bách

Như vậy, trong các công trình nghiên cứu đó, các nhà khoa học đãđưa ra những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc được hình thành tronglịch sử và vận động tới ngày nay, các tác giả đã khẳng định sức sống mãnhliệt của các giá trị đạo đức truyền thống Tuy nhiên, dưới sự tác động củamặt trái nền kinh tế thị trường, của sự mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế

về mọi mặt trong đời sống xã hội, các giá trị đạo đức truyền thống có xuhướng biến đổi, một số giá trị có biểu hiện mai một có tác động không nhỏđến lối sống của con người nói chung, người phụ nữ nông thôn nói riêng,đòi hỏi phải có sự bảo vệ, giữ gìn, kế thừa và phát huy các giá trị đạo đứctruyền thống trong quá trình xây dựng xã hội mới, phải giải quyết hài hòamối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại

Trong điều kiện hiện nay, xây dựng lối sống trở thành nhiệm vụ cấpbách, từ đó việc nghiên cứu lối sống được đặt ra khá phong phú, đa dạng cả

bề rộng, chiều sâu Theo tác giả Nguyễn Trần Bạt trong công trình khoa học:

“Văn hóa và con người”: “Con người luôn luôn phải tồn tại trong một cộng

đồng người, một nước, một khu vực nhất định Trong cuộc sống chung nhưthế, người ta buộc phải tuân thủ những qui tắc nhất định, thành văn hoặc bấtthành văn Những quy tắc này bao trùm tất cả các lĩnh vực: Đạo đức, thẩmmỹ trong số đó, có những quy tắc dần dần được cá nhân thừa nhận và trởthành thói quen, đó là lối sống cá nhân Có những quy tắc được thừa nhậnrộng rãi trong nội bộ một cộng đồng nào đó, chúng được người ta tuân thủ gần

như vô điều kiện, gần như một lẽ đương nhiên, đó là lối sống cộng đồng” [8].

Cũng bàn về khái niệm lối sống, tác giả Vũ Khiêu có công trình khoa

học: “Lối sống là gì” Tác giả cho rằng: “lối sống là một phạm trù xã hội học

khái quát toàn bộ hoạt động sống của các dân tôc, các giai cấp, các nhóm xãhội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhấtđịnh và biểu hiện trên các lĩnh vực của đời sống: Trong lao động và hưởngthụ, trong quan hệ giữa người với người, trong sinh hoạt tinh thần và văn hóa”[68] Tác giả còn phân biệt rõ về lối sống và mức sống, về lẽ sống và nếp sống

Công trình: “Lối sống người Việt Nam dưới tác động của toàn cầu hóa hiện nay” [64] của tác giả Nguyễn Văn Huyên Tác giả đưa ra khái niệm lối sống

và cho rằng, trong lối sống tổng hòa những nét cơ bản, khắc họa những đặc điểmcuộc sống của các cá nhân, các nhóm người, của giai cấp, dân tộc trong một xãhội nhất định, đó là sự biểu hiện của những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc

Công trình: “Đặc điểm tư duy và lối sống của con người Việt Nam hiện nay và những vấn đề đặt ra trước yêu cầu đổi mới và hội nhập quốc tế” [42]

do tác giả Nguyễn Ngọc Hà làm chủ nhiệm đã tập trung nghiên cứu, làm rõcác đặc điểm của tư duy và lối sống truyền thống của con người Việt Nam, sựbiến đổi của tư duy và lối sống trong thời kỳ đổi mới (bao gồm cả đặc điểmtích cực và đặc điểm tiêu cực), những điều kiện kinh tế - xã hội tác động đến

tư duy và lối sống con người Việt Nam, những vấn đề đặt ra về tư duy và lốisống trước yêu cầu đổi mới và hội nhập quốc tế; phân tích các căn cứ lý luận

và thực tiễn của các phương hướng lớn, đề xuất các giải pháp cơ bản nhằmtiếp tục xây dựng tư duy và lối sống mới của con người Việt Nam hiện naytheo yêu cầu của đổi mới và hội nhập quốc tế

Đề tài nghiên cứu KHXH 04 - 03: "Xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn mực giá trị xã hội mới trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa" [138] do

Huỳnh Khái Vinh làm chủ nhiệm là đề tài nghiên cứu khá toàn diện có tính

hệ thống những vấn đề lý luận về lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội,phân tích sự tác động của các nhân tố chính trị, kinh tế, xã hội và xu hướngchuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội, từ đó nêu phương hướng,quan điểm chỉ đạo và giải pháp xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn mựcgiá trị xã hội mới trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triểnkinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Như vậy, giữa đạo đức và lối sống luôn có quan hệ chặt chẽ với nhau,đạo đức luôn được bộc lộ ra thông qua lối sống Ngược lại, lối sống là sự biểuhiện bên ngoài của đạo đức Do vậy, nếu chúng ta biết hướng về cội nguồn,biết giữ gìn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống thì chúng sẽ trởthành nội lực cho sự phát triển lâu bền của xã hội.

1.2.2 Các công trình khoa học tiêu biểu nghiên cứu về giá trị đạo đức truyền thống với xây dựng lối sống của người Việt Nam

Giá trị đạo đức truyền thống có vai trò hết sức quan trọng trong việcđiều chỉnh hành vi của con người, tác động đến lối sống của các thế hệ Bàn

về vấn đề này, tác giả Ngô Thị Thu Ngà có công trình khoa học: “Giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay” [92], trong công trình này, tác giả đã làm rõ vai trò của giá trị đạo đức

truyền thống với việc xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam Trên cơ

sở khảo sát thực trạng ảnh hưởng của giá trị đạo đức truyền thống đối với việcxây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam, tác giả đã đề xuất một số giảipháp cơ bản nhằm phát huy vai trò các giá trị đạo đức truyền thống trong xâydựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ nước ta hiện nay

Công trình: “Phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lốisống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay” [6] của tác giả Lương Gia Ban vàNguyễn Thế Kiệt (đồng chủ biên) đã làm rõ một số vấn đề lý luận về phát huygiá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên ViệtNam hiện nay; làm rõ những nhân tố tác động, thực trạng và những vấn đề đặt

ra trong phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mớicho sinh viên Việt Nam hiện nay Đồng thời, đưa ra phương hướng và đề xuấtcác giải pháp chủ yếu nhằm phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong xâydựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay

Công trình:“Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay” [41] của

tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà đã làm rõ khái niệm về lối sống Công trình đã gópphần làm rõ tầm quan trọng của giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng lốisống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, đồng thời,làm rõ thực trạng phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong việc xây dựng lốisống mới cho sinh viên Việt Nam và đề xuất phương hướng, giải pháp chủ yếunhằm phát huy tốt các giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng lối sống mớicho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Công trình: “Kế thừa và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc trong việc xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay” [112] của tác giả Võ

Văn Thắng đã đề cập đến vấn đề xây dựng lối sống ở nước ta trong thời kỳđổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩymạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, chủ động hội nhập quốc tế là vấn đề lớnbao gồm nhiều phương diện khác nhau Tác giả đã phân tích và luận giải mộtcách khoa học về việc kế thừa, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống dântộc là vấn đề tất yếu trong quá trình xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay.Trên cơ sở làm rõ các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc, luận án đã xácđịnh những giá trị văn hoá truyền thống dân tộc cần được kế thừa và phát huytrong quá trình xây dựng lối sống của con người Việt Nam hiện nay vớinhững giá trị: Chủ nghĩa yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, đoàn kết dân tộc,lòng nhân ái, khoan dung, cần cù, hiếu học

Tác giả Mai Thị Dung với công trình: “Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay” [22]

cũng đã làm rõ vai trò, nội dung việc xây dựng lối sống mới cho thế hệ trẻViệt Nam hiện nay Tác giả cho rằng lối sống bao gồm tất cả mọi lĩnh vựchoạt động của con người, tuy nhiên, “lối sống không phải là hoạt động mà làlối hoạt động; không phải là sự giải trí mà là lối giải trí; không phải là giaotiếp mà là lối giao tiếp” Tác giả đưa ra khái niệm về lối sống đồng thời làm

rõ vai trò của việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống dân tộc trong xâydựng lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay

Công trình: “Xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa

ở thủ đô Hà Nội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [21] của tác giả Nguyễn Viết Chức bao gồm nhiều bài viết của các nhà

nghiên cứu, quản lý văn hóa đã đề cập ở những mức độ khác nhau về tầmquan trọng và sự cần thiết của việc xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và

đời sống văn hóa ở thủ đô Hà Nội Công trình khoa học: “Bản sắc văn hóa trong lối sống hiện đại” [51] của tác giả Lê Như Hoa đã tiếp cận vấn đề nếp

sống, lối sống, lối sống đô thị, lối sống gia đình trong giai đoạn hiện nay

Công trình: “Về một số lý thuyết nữ quyền” [39] của tác giả Trần

Hàn Giang Tác giả đã nghiên cứu nội dung chính của một số lý thuyết nữquyền phổ biến có lịch sử tồn tại lâu dài và có thể áp dụng để lý giải các

vấn đề phụ nữ, vấn đề giới ở Việt Nam Công trình khoa học: “Ba cuộc cách mạng với vấn đề giải phóng phụ nữ” của tác giả Dương Hoa đã phân

tích vị trí xã hội của người phụ nữ ở nông thôn, phân tích tầm quan trọngcủa việc đề ra và thực hiện các chính sách xã hội đối với phụ nữ; công trình

khoa học: “Lối sống văn hóa và tầm quan trọng của việc xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ ở nước ta hiện nay” của tác giả Nguyễn Đức Khiêm.

Tác giả cho rằng: “Việc xây dựng lối sống văn hóa có ý nghĩa vô cùng tolớn trước những biến động của đời sống xã hội hiện nay Điều này, càng trởnên có ý nghĩa và tầm quan trọng to lớn đối với người phụ nữ, bởi ngườiphụ nữ luôn mang trong mình giá trị kép: Người giữ lửa trong mỗi giađình, đồng thời là người trao truyền cho con cái họ những giá trị đạo đứctruyền thống của dân tộc, lề thói gia phong một cách tự giác và thườngxuyên” Tuy nhiên, ở nước ta, xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trườnggắn liền với quá trình đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Quá trình này mang lại cho đất nước nhiều kết quả khả quan trong nhiềulĩnh vực Bên cạnh những thành quả đạt được, đời sống của một bộ phậnphụ nữ đang có những diễn biến phức tạp trong việc định hướng và xâydựng lối sống Do vậy, “cần phải có sự định hướng, kế thừa và phát huy cóhiệu quả những giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ, ngăn chặn những

xu hướng sai lệch, khai thác những giá trị tốt đẹp, nhân văn mà phụ nữ ViệtNam đã vun đắp qua hằng ngàn năm, tạo sức “lan tỏa” tạo nên sức mạnh và

có khả năng “miễn dịch” trước những thách thức của thời đại”

Bàn về ảnh hưởng của Nho giáo đến lối sống của người phụ nữ Việt

Nam có công trình: “Thuyết tam tòng, tứ đức trong Nho giáo và ảnh hưởng của nó đối với người phụ nữ Việt Nam hiện nay” [136] của tác giả Nguyễn

Thị Vân Tác giả đã phân tích những nhân tố làm biến đổi sự ảnh hưởng củathuyết tam tòng, tứ đức đối với người phụ nữ Việt Nam, và đưa ra một số giảipháp nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực củathuyết tam tòng, tứ đức đối với người phụ nữ Việt Nam hiện nay

Công trình: “Phụ nữ trong đổi mới: Thành tựu và thách thức” [103] của

tác giả Lê Thị Quý Trong công trình tác giả đã đưa ra nhận định: Việt Nam làmột nước đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, về cơ bản, nhà nước

ta đã quan tâm và tạo điều kiện cho phụ nữ phát triển Giải phóng phụ nữ khôngthể chỉ hiểu đơn giản là vấn đề chính sách mà còn ở cuộc sống thực tiễn Theo tácgiả, nhiều nghiên cứu gần đây đã luận giải tỷ lệ chênh lệch giữa nam và nữ trong

bộ máy lãnh đạo các cấp, đồng thời bước đầu chỉ ra quan niệm, định kiến giới củamột số cán bộ chính quyền và người dân đối với việc phụ nữ tham gia lãnh đạo

Sự hạn chế của phụ nữ trong giáo dục - đào tạo, việc bố trí sử dụng cán bộ nữ vàviệc giữ gìn, phát triển tiềm năng của phụ nữ, tác động của phân công lao động bấtbình đẳng hiện nay đến việc nâng cao năng lực và trao quyền cho phụ nữ được tácgiả đánh giá là có nguyên nhân liên quan đến sự phân công lao động Do vậy,nghiên cứu này cung cấp cho đề tài một số cơ sở của việc phụ nữ tham gia vàolĩnh vực lãnh đạo, quản lý

Công trình: “Những vấn đề giới - từ lịch sử đến hiện đại” [71] của tác

giả Phan Thanh Khôi - Đỗ Thị Thạch đã nhấn mạnh đến địa vị người phụ nữtrong gia đình và xã hội, đi sâu phân tích quan điểm giới, bình đẳng giới trongđường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước Để giải phóng phụ

nữ, Đảng chỉ rõ phải đưa phụ nữ vào các tổ chức riêng, từ đó Hội Liên hiệpphụ nữ Việt nam ra đời Bên cạnh đó, Đảng ta có nhiều chủ trương, chínhsách chỉ đạo sự nghiệp giải phóng phụ nữ để phụ nữ có thể phát huy vai trò tolớn của mình trong gia đình cũng như ngoài xã hội

1.3 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã công bố và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết

1.3.1 Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã công bố liên quan đến đề tài

Nghiên cứu các công trình khoa học tiêu biểu cho thấy, các công trìnhnghiên cứu liên quan đến đề tài luận án đã thể hiện khá đầy đủ và toàn diện cả

về lý luận và thực tiễn về giá trị đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống và giátrị đạo đức truyền thống của người phụ nữ Việt Nam Các tác giả đã đề cậpđến vấn đề dưới các góc độ khác nhau Các giá trị truyền thống được làmsáng tỏ từ sự hình thành, phát triển và tiếp biến trong điều kiện mới Nhiềucông trình phân tích những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của người phụ

nữ Việt Nam, khẳng định giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc là tài sản

vô giá và sự cần thiết phải kế thừa giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp củangười phụ nữ Việt Nam trong tình hình hiện nay Đồng thời, cũng chỉ ra sựcần thiết phải xóa bỏ những tư tưởng đạo đức cũ, lỗi thời, không còn phù hợpvới xu thế phát triển của thời đại Có công trình bàn về vấn đề yêu cầu củaxây dựng đạo đức mới, trong đó đề cao vai trò của cá nhân người phụ nữ,nhấn mạnh việc cá nhân phải chủ động và tích cực trong việc xây dựng đạođức mới đáp ứng yêu cầu của thời đại

Vấn đề đạo đức của người phụ nữ Việt Nam trong nền kinh tế thịtrường cũng được nhiều tác giả đề cập đến, hầu hết các tác giả đều cho rằng,

xu thế mở cửa, hội nhập, toàn cầu hóa… đã làm cho các giá trị, chuẩn mựcđạo đức truyền thống biến đổi cả tích cực lẫn tiêu cực, trong đó nhiều hiệntượng báo động về nguy cơ đổ vỡ giá trị tinh thần, giá trị truyền thống trướcthế lực đồng tiền, lợi nhuận, thậm chí đã xuất hiện xu hướng biến động tháiquá của các giá trị đạo đức hiện nay dẫn đến những biểu hiện lệch chuẩn.Bên cạnh đó, cũng có tác giả đề cập đến nguyên nhân của tình trạng suythoái đạo đức của người phụ nữ Việt Nam hiện nay, đó là lối sống thực dụngcủa cơ chế thị trường đã và đang làm đảo lộn quan niệm về giá trị đạo đứctruyền thống, từ đó, các tác giả đề ra những những biện pháp khắc phụcnhằm phát huy những giá trị đạo đức truyền thống, hạn chế những mặt tiêucực, lệch chuẩn hiện nay

Một số công trình khác đề cập đến vai trò của phụ nữ trong gia đình, họ

là những người vừa thực hiện chức năng giáo dục, chức năng thỏa mãn nhucầu tâm lý, tình cảm trong gia đình, vừa thực hiện chức năng làm kinh tế, xâydựng gia đình ấm no, hạnh phúc Các tác giả cũng nêu lên những khó khăncủa những người phụ nữ trong quá trình thực hiện thiên chức làm vợ, làm mẹcủa mình Một số công trình nghiên cứu về những phẩm chất đạo đức cần cócủa phụ nữ trong thời đại ngày nay, từ đó đề xuất những hình thức, biện pháptuyên truyền, giáo dục phẩm chất đạo đức phụ nữ Việt Nam trong thời kỳ đẩymạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trở thành những người phụ nữhiện đại với những phẩm chất quý báu: Yêu nước, có tri thức, có sức khỏe,năng động, sáng tạo, có lối sống văn hóa, có lòng nhân hậu, quan tâm đến lợiích xã hội và cộng đồng Muốn vậy, bản thân người phụ nữ phải nỗ lực hếtsức cũng như cần có sự hỗ trợ của nhà nước, của các đoàn thể quần chúng,của bạn bè đồng nghiệp cũng như gia đình

Nhiều công trình đề cập đến vấn đề giáo dục đạo đức Các tác giả chorằng, trong cơ chế thị trường và những điều kiện của xã hội hiện đại, giáodục đạo đức càng trở nên cấp thiết để làm sâu sắc thêm mối tương giao giữacon người với con người, giữa con người với tự nhiên Việc giáo dục đạođức phải được thực hiện thường xuyên bởi vì một dân tộc muốn tồn tại vàphát triển thì cần kết hợp sức mạnh của những giá trị đạo đức truyền thốngvới những giá trị đạo đức hiện đại trên cơ sở kế thừa có chọn lọc những tinhhoa văn hóa của nhân loại.

Đặc biệt, đã có nhiều công trình khoa học đề cập đến vấn đề giá trị đạođức truyền thống của người phụ nữ Việt Nam, đó là truyền thống vẻ vang vớitám chữ vàng được Bác Hồ dành tặng: “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảmđang” Các tác giả đã phân tích những phẩm chất tiêu biểu của phụ nữ ViệtNam qua các giai đoạn lịch sử khác nhau; phác họa về cuộc sống gia đìnhViệt Nam và sự đóng góp công lao quan trọng của của phụ nữ Việt Nam đểxây dựng gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc; có công trình phântích khá đầy đủ về vai trò người phụ nữ trong đời sống kinh tế, văn hóa, xãhội, giỏi việc nước, đảm việc nhà Đồng thời các tác giả cũng cho rằng ngườiphụ nữ Việt Nam cần phát huy truyền thống của mình từ ngàn xưa đến nay,muốn vậy, cần rèn luyện nhân cách ứng xử tự tin, tự trọng

Về vấn đề lối sống, nhìn chung các tác giả đã đề cập đến những vấn

đề cơ bản của lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội, mối quan hệ biệnchứng giữa chúng với việc phát triển văn hóa, bản chất của sự nghiệp xâydựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng lối sống mới

và con người mới ở nước ta trong xu thế hội nhập quốc tế hiện nay Cónhiều công trình đi sâu lý giải bản chất của khái niệm "lối sống", chỉ ranhững lĩnh vực biểu hiện của nó, những đặc điểm của tư duy và lối sốngtruyền thống của con người Việt Nam, sự biến đổi của tư duy và lối sốngtrong thời kỳ đổi mới, những vấn đề đặt ra về tư duy và lối sống trước yêucầu đổi mới và hội nhập quốc tế; có công trình còn phân tích lối sống củanhững nhóm xã hội cụ thể, lối sống trong điều kiện công nghiệp hóa, hiệnđại hóa; phân tích sự tác động của các nhân tố kinh tế, chính trị, xã hội và xuhướng chuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội Tuy chưa bàn đếnnội dung xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn nhưng những côngtrình trên đã có nhiều gợi ý cho đề tài, nhiều số liệu mà luận án có thể vậndụng, so sánh làm sâu sắc thêm những vấn đề liên quan

Như vậy, vấn đề giá trị đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống của ngườiphụ nữ Việt Nam, vấn đề về phụ nữ nông thôn và xây dựng lối sống củangười Việt Nam đã được nhiều người, nhiều nhà khoa học quan tâm tìm hiểu

và luận giải khá rõ theo đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu của từng công trình.Những vấn đề này sẽ được tác giả luận án kế thừa, sử dụng, vận dụng và pháttriển trong công trình nghiên cứu của mình, nó giúp cho tác giả có thêm cơ sởkhoa học, các căn cứ lý luận - thực tiễn để luận giải và làm sáng tỏ các nộidung nghiên cứu của đề tài luận án

1.3.2 Những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết

Trong những công trình nghiên cứu trên, các tác giả chủ yếu xemxét, làm rõ các vấn đề về: Đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống; kế thừa vàphát huy giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam qua thực tế củamột số địa phương cụ thể; cũng có một số đề tài quan tâm đến tình hìnhđạo đức của phụ nữ Việt Nam hiện nay; vị trí, vai trò của người phụ nữtrong gia đình và xã hội; định hướng giá trị, đạo đức và quan niệm sốngcủa phụ nữ, công tác tuyên truyền đạo đức cho phụ nữ…Tuy vậy, chưa cócông trình nào chỉ ra một cách đầy đủ về giá trị đạo đức truyền thống củaphụ nữ Việt Nam với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiệnnay Vì vậy, vấn đề đặt ra mà luận án tiếp tục giải quyết là:

Thứ nhất, các công trình bàn về đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống,

lối sống của người phụ nữ nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu một cách

hệ thống dưới góc độ triết học về giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với việcxây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay Những công trìnhnghiên cứu trong giai đoạn vừa qua chủ yếu mô tả bức tranh chung về lốisống, lối sống người phụ nữ nói chung Bởi vậy, vấn đề đặt ra cho luận án làtiếp tục kế thừa, bổ sung, làm sâu sắc hơn khái niệm lối sống, xây dựng lốisống người phụ nữ nông thôn; xác định rõ vai trò của giá trị đạo đức truyềnthống trong việc xây dựng lối sống người phụ nữ nông thôn hiện nay

Thứ hai, trong các công trình đã công bố, các tác giả chủ yếu bàn về

thực trạng lối sống con người Việt Nam, xây dựng lối sống mới cho sinh viên,xây dựng lối sống cho thế hệ trẻ Nhưng chưa có công trình nào luận chứngmột cách toàn diện, hệ thống với đối tượng cụ thể dưới góc độ triết học vềvấn đề thực trạng giá trị đạo đức truyền thống với xây dựng lối sống củangười phụ nữ nông thôn hiện nay Vì vậy, luận án nghiên cứu, làm rõ thựctrạng vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam với xây dựng lốisống của người phụ nữ nông thôn hiện nay và những vấn đề đặt ra trong pháthuy vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam với xây dựng lốisống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

Thứ ba, các công trình của các nhà khoa học đã công bố cũng đã đưa ra

hệ thống giải pháp nhằm phát huy giá trị đạo đức truyền thống trong giáo dụcđạo đức người phụ nữ hay trong xây dựng lối sống hiện nay Hệ thống nhữnggiải pháp đưa ra sâu sắc và toàn diện, mang tính khả thi, tập trung kế thừa vàphát huy các giá trị đạo đức truyền thống hiện nay Tuy nhiên, chưa có côngtrình nào tiếp cận dưới góc độ triết học bàn về việc phát huy vai trò giá trị đạođức truyền thống của người phụ nữ Việt Nam đối với việc xây dựng lối sốngcủa người phụ nữ nông thôn hiện nay Do đó, luận án nghiên cứu đề xuất cácgiải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò giá trị đạo đức truyền thống phụ nữViệt Nam với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay

Như vậy, những công trình trên đã đề cập các vấn đề có liên quan đến

đề tài luận án ở những góc độ khác nhau, cách tiếp cận khác nhau, phươngpháp khác nhau, nội dung khác nhau về lối sống; xây dựng lối sống; xây dựnglối sống con người; giá trị truyền thống; phát huy giá trị đạo đức truyềnthống Mặc dù vậy, vấn đề giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam vớixây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay chưa có công trìnhnào nghiên cứu một cách hệ thống dưới góc độ triết học

Kết luận chương 1

Các công trình đã có nhiều đóng góp trong việc làm sáng tỏ những vấn

đề đạo đức truyền thống và vai trò của nó trong việc xây dựng bản lĩnh conngười Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế hiện nay; xây dựng lối sốngcủa người phụ nữ Các công trình khoa học nói trên có cách tiếp cận nghiêncứu ở nhiều góc độ khác nhau và đề cập đến một số nội dung cơ bản của luận

án như: khái niệm về đạo đức, giá trị đạo đức truyền thống, giá trị đạo đứctruyền thống của người phụ nữ Việt Nam; quan niệm về lối sống, lối sống củangười phụ nữ nông thôn Có những công trình khoa học đã phân tích và làmnổi bật vai trò to lớn của giá trị đạo đức truyền thống với việc xây dựng lốisống của con người nói chung; chỉ ra nhiệm vụ chủ yếu và những giải pháp cơbản để xây dựng lối sống của thanh niên, sinh viên hiện nay

Tuy nhiên, trước những biến động phức tạp của đời sống kinh tế - xãhội hiện nay đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của con người nói chung,phụ nữ Việt Nam nói riêng Vấn đề giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đứctruyền thống trở thành yêu cầu cấp bách đối với xã hội nhằm xây dựng lốisống lành mạnh, phù hợp với truyền thống dân tộc; đồng thời, tiếp cận đượcvới những yếu tố tích cực của thời đại Thực tế chưa có công trình khoa họcnào đi sâu nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống dưới góc độ triết học về

“Giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam với xây dựng lối sống của người phụ nữ nông thôn hiện nay” Do đó, việc lựa chọn hướng nghiên cứu

của tác giả đề tài luận án là hoàn toàn mới, không trùng lặp với các công trìnhkhoa học đã được công bố

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG PHỤ NỮ VIỆT NAM VỚI XÂY DỰNG

LỐI SỐNG CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ NÔNG THÔN 2.1 Đặc trưng giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam và quan niệm lối sống của người phụ nữ nông thôn

2.1.1 Đặc trưng giá trị đạo đức truyền thống phụ nữ Việt Nam

Quan niệm về giá trị đạo đức

Giá trị là một khái niệm được sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành khoahọc khác nhau như triết học, xã hội học, tâm lý học, đạo đức học, kinh tếhọc Tuy nhiên, do đặc thù của từng lĩnh vực mà quan niệm về giá trị cũng

có sự khác nhau Theo nghĩa triết học: “Nói đến giá trị tức là muốn khẳngđịnh mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là đã bao hàm quan điểm coi giá trịgắn liền với cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp, là nói đến cái có khả năng thôithúc con người hành động và nỗ lực vươn tới” [17, tr.39] Theo đó, tiếp cậnnội hàm của giá trị trên một số điểm căn bản

Thứ nhất, nói đến giá trị là nói đến mặt tích cực, mặt tốt đẹp của sự

vật, hiện tượng, ý nghĩa của những sự vật, hiện tượng liên quan đến lợi íchcủa con người

Thứ hai, giá trị có chức năng cơ bản là định hướng, đánh giá và điều

chỉnh các hoạt động của con người, thể hiện vai trò giữa chủ thể và khách thể

Thứ ba, giá trị vừa mang tính chủ quan vừa mang tính khách quan Giá

trị có tính khách quan vì bản thân sự tồn tại hay mất đi của một giá trị nào đókhông phụ thuộc vào ý thức của con người; đồng thời, nó luôn gắn với thuộctính khách quan của sự vật, hiện tượng Tính chủ quan của giá trị thể hiện, giátrị được đo bằng thước đo của dân tộc, cộng đồng, xã hội và thời đại, do đó cónhững cái trong hoàn cảnh này nó là giá trị nhưng trong hoàn cảnh khác, giá trịcủa nó giảm đi hoặc thậm chí là không có giá trị: “Giá trị bao giờ cũng là một hiệntượng nhận thức nảy sinh trong quan hệ chủ thể - khách thể” [101, tr.41]