TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LUẬT --- TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA MÔN: LUẬT HÀNH CHÍNH VIỆT NAM Sử dụng kèm theo sách “Tài liệu học tập Luật hành chính Việt Na
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA LUẬT - TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA MÔN: LUẬT HÀNH CHÍNH VIỆT NAM
(Sử dụng kèm theo sách “Tài liệu học tập Luật hành chính Việt Nam”
của Nguyễn Thị Nhàn – Lương Thị Thu Hương, Tài liệu Lưu hành nội bộ
tại trường Đại học Mở thành phố Hồ Chí Minh, tháng 1/2017)
Bài 0: Nhập môn
• Phạm vi, đối tượng nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu của khoa học Luật hành chính
• Ý nghĩa và cách tiếp cận nội dung môn học
• Hướng dẫn cách trả lời câu hỏi lý thuyết, câu hỏi trắc nghiệm và giải quyết bài tập tình huống
Chương I: Quản lý nhà nước và Luật hành chính
• Khái niệm, đặc điểm quản lý nhà nước
• Đối tượng điều chỉnh của luật hành chính
• Phương pháp điều chỉnh của luật hành chính
Chương II: Quy phạm pháp luật hành chính và quan hệ pháp luật hành chính
• Khái niệm, đặc điểm quy phạm pháp luật hành chính
• Thực hiện quy phạm pháp luật hành chính
• Nguồn của luật hành chính
• Khái niệm, đặc điểm quan hệ pháp luật hành chính
• Cơ sở phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật hành chính
Chương III: Nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý hành chính nhà nước
• Nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước
- Khái niệm, đặc điểm nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước
- Một số nguyên tắc chính trị - xã hội: Đảng lãnh đạo; tập trung dân chủ; thu hút
nhân dân lao động tham gia quản lý nhà nước
- Nguyên tắc tổ chức – kỹ thuật: quản lý theo ngành kết hợp quản lý theo địa phương
• Hình thức quản lý hành chính nhà nước
Trang 2- Khái niệm, đặc điểm hình thức quản lý hành chính nhà nước
Các hình thức chủ yếu: hoạt động ban hành văn bản quy phạm pháp luật và hình thức ban hành văn bản áp dụng pháp luật hành chính
• Phương pháp quản lý hành chính nhà nước
- Khái niệm, đặc điểm phương pháp quản lý hành chính nhà nước
- Các phương pháp quản lý hành chính nhà nước chủ yếu: phương pháp cưỡng chế
hành chính; phương pháp thuyết phục
Chương IV: Cơ quan hành chính nhà nước
• Khái niệm, đặc điểm cơ quan hành chính nhà nước
• Chính Phủ: cơ quan hành chính nhà nước cao nhất
• Bộ, cơ quan ngang Bộ
• UBND các cấp
• Cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân
Chương V: Cán bộ, công chức, viên chức
• Khái niệm, đặc điểm cán bộ, công chức, viên chức
• Tuyển dụng công chức, viên chức
• Nghĩa vụ và quyền của cán bộ, công chức, viên chức
• Những việc cán bộ, công chức, viên chức không được làm
• Trách nhiệm kỷ luật của cán bộ, công chức, viên chức
Chương VI: Quy chế pháp lý hành chính của tổ chức xã hội, cá nhân
• Khái niệm, đặc điểm tổ chức xã hội
• Các khái niệm: công dân Việt Nam, người nước ngoài, người không quốc tịch
Chương VII: Thủ tục hành chính
• Khái niệm, đặc điểm thủ tục hành chính
• Chủ thể thủ tục hành chính
• Các giai đoạn thủ tục hành chính
Chương VIII: Quyết định hành chính
• Khái niệm, đặc điểm quyết định hành chính
• Phân loại quyết định hành chính
• Tính hợp pháp và tính hợp lý của quyết định hành chính
Trang 3Chương IX: Vi phạm hành chính và cưỡng chế hành chính
• Khái niệm, đặc điểm vi phạm hành chính
• Cấu thành vi phạm hành chính
• Các biện pháp cưỡng chế hành chính
• Khái niệm, đặc điểm trách nhiệm hành chính
• Các hình thức xử phạt vi phạm hành chính
• Các nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính
• Thủ tục xử phạt vi phạm hành chính
Chương X: Bảo đảm pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước
• Đọc tham khảo
Chương XI: Tố tụng hành chính
• Khái niệm, đặc điểm vụ án hành chính
• Đối tượng xét xử hành chính của TAND
• Người tiến hành tố tụng hành chính
• Đương sự trong vụ án hành chính
• Thẩm quyền xét xử hành chính của TAND
• Các giai đoạn tố tụng hành chính
Bài 0 Nhập môn
Chương I: Quản lý nhà nước và Luật hành chính
Học viên, sinh viên đọc sách và lưu ý:
• Khái niệm, đặc điểm quản lý nhà nước
Nắm được khái niệm quản lý nhà nước theo nghĩa rộng (là hoạt động được tiến hành bởi toàn bộ các cơ quan trong bộ máy nhà nước nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước); và khái niệm quản lý nhà nước theo nghĩa hẹp (là một loại hoạt động của nhà nước, được tiến hành trước hết và chủ yếu bởi cơ quan hành chính nhà nước – bao gồm cả cán bộ, công chức thuộc các cơ quan hành chính nhà nước)
Phân tích được hai đặc điểm của hoạt động quản lý hành chính nhà nước (quản lý nhà nước theo nghĩa hẹp) là: Tính chấp hành – điều hành và Tính chủ động, sáng tạo cao
Trang 4• Đối tượng điều chỉnh của luật hành chính
Nắm được khái niệm đối tượng điều chỉnh của luật hành chính (không nhầm lẫn với đối tượng nghiên cứu của khoa học luật hành chính): là những quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước
Hiểu và lấy được ví dụ minh họa về 3 nhóm đối tượng điều chỉnh của luật hành chính Trong đó: (1) Chú ý nhóm 1 (bao gồm 10 là nhóm đối tượng điều chỉnh cơ bản, quan trọng nhất của luật hành chính vì phát sinh trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm duy trì trật
tự, kỷ cương quản lý hành chính, đảm bảo thực hiện có hiệu quả nhất các quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân) Các quan hệ quản lý thuộc nhóm 1 có thể là quan hệ phát sinh bên ngoài cơ quan hành chính nhà nước (hoặc trong nội bộ cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị
cơ sở); (2) nhóm 2 là những quan hệ quản lý phát sinh trong quá trình các cơ quan nhà nước khác (không bao gồm cơ quan hành chính nhà nước), đơn vị cơ sở trực thuộc các cơ quan đó thực hiện hoạt động quản lý – là những quan hệ mang tính chất tổ chức nội bộ; (3) nhóm 3
là những quan hệ quản lý hình thành trong trường hợp các cơ quan nhà nước khác, tố chức,
cá nhân thực hiện hoạt động quản lý – là những quan hệ quản lý phát sinh bên ngoài cơ quan, tổ chức đó
• Phương pháp điều chỉnh của luật hành chính:
Nắm được khái niệm phương pháp điều chỉnh của luật hành chính – không nhầm lẫn với đối tượng nghiên cứu của khoa học luật hành chính
Xác định được: trong đa số các trường hợp, phương pháp điều chỉnh của luật hành chính mang tính mệnh lệnh, thể hiện sự bất bình đẳng giữa các bên tham gia quan hệ quản lý trong
3 trường hợp
Xác định được: trong một số ít các trường hợp, phương pháp điều chỉnh của luật hành chính thể hiện sự thỏa thuận, bình đẳng giữa các bên về quyền và nghĩa vụ
Chương II: Quy phạm pháp luật hành chính và quan hệ pháp luật hành chính
Học viên, sinh viên đọc sách và lưu ý:
• Khái niệm, đặc điểm quy phạm pháp luật hành chính
Nắm được khái niệm quy phạm pháp luật hành chính: là quy tắc xử sự chung, được ban hành bởi các chủ thể có thẩm quyền, theo trình tự thủ tục do pháp luật quy định, chuyên điều chỉnh các quan hệ quản lý
Phân tích được 5 đặc điểm của quy phạm pháp luật hành chính trên cơ sở khái niệm quy phạm pháp luật hành chính
• Thực hiện quy phạm pháp luật hành chính
Nắm được khái niệm thực hiện pháp luật hành chính
Trang 5Phân biệt và lấy được ví dụ minh họa cho 2 hình thức thực hiện pháp luật hành chính bao gồm: chấp hành quy phạm pháp luật hành chính và áp dụng pháp luật hành chính Lưu ý: chủ thể chấp hành pháp luật hành chính có thể là cơ quan nhà nước, tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức, công dân – có thể là chủ thể mang hoặc không mang quyền lực nhà nước…Nhưng chủ thể áp dụng quy phạm pháp luật hành chính nhất thiết phải là chủ thể mang quyền lực nhà nước như cơ quan nhà nước, cá nhân có thẩm quyền
Phân tích và chứng minh được 6 yêu cầu của việc áp dụng pháp luật hành chính
• Nguồn của luật hành chính
• Khái niệm, đặc điểm quan hệ pháp luật hành chính
• Cơ sở phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật hành chính
Chương III: Nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý hành chính nhà nước
Sinh viên/ học viên đọc tài liệu để nắm vững
• Khái niệm, đặc điểm và nội dung của 5 nguyên tắc quản lý hành chính nhà nước; Phân tích các nguyên tắc dựa trên các căn cứ sau: cơ sở pháp lý của nguyên tắc, ý nghĩa của nguyên tắc, và nội dung nguyên tắc
• Hình thức quản lý hành chính nhà nước: gồm 2 nhóm là: nhóm các hình thức quản lý hành chính nhà nước mang tính pháp lý cao và nhóm các hình thức quản lý hành
chính nhà nước ít hoặc không mang tính pháp lý
• Phương pháp quản lý hành chính nhà nước: gồm: phương pháp thuyết phục, phương pháp cưỡng chế nhà nước, phương pháp hành chính và phương pháp kinh
tế Trong nội dung này, người học phải nắm được đặc trưng phương pháp điều chỉnh luật hành chính chủ yếu là phương pháp cưỡng chế và phương pháp thuyết
phục
Chương IV: Cơ quan hành chính nhà nước
Sinh viên đọc tài liệu và lưu ý các nội dung chính sau đây:
• Khái niệm và đặc điểm cơ quan hành chính nhà nước, phân biệt được cơ quan hành chính với các cơ quan nhà nước khác, dựa trên các căn cứ như địa vị pháp lý
và chức năng của chúng
• Nắm vững được các nhiệm vụ và chức năng của các cơ quan hành chính nhà nước như : Chính phủ, Bộ và tương đương, Ủy ban nhân dân các cấp và hệ thống cơ
quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân
• Sau khi kết thúc môn học, sinh viên phải biết được vai trò của các cơ quan hành
chính nhà nước trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội nói chung
Trang 6• Sinh viên cần đọc thêm các văn bản pháp luật liên quan như Luật Tổ chức Chính
phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương đang có hiệu lực
Chương V: Cán bộ, công chức, viên chức
Sinh viên đọc tài liệu học tập để nắm vững kiến thức sau đây:
• Phân biệt được các khái niệm và đặc điểm cũng như địa vị pháp lý của cán bộ, công
chức, viên chức
• Quy trình tuyển dụng công chức, viên chức theo quy định pháp luật hiện hành
• Lưu ý nội dung về những việc công chức, viên chức không được làm và lý giải vì sao
pháp luật lại đặt ra quy định này
• Nắm vững trách nhiệm mà cán bộ, công chức, viên chức khi vi phạm các quy định
pháp luật
• Người học phải nhận thức được chức năng và trách nhiệm của các chủ thể này là phục vụ người dân, họ được hưởng lương và các chính sách đãi ngộ từ ngân sách nhà nước vì vậy nghĩa vụ của họ là cung cấp các thủ tục hành chính, thay mặt nhà nước quản lý hành chính trên mọi mặt của đời sống xã hội nên việc đánh giá năng lực và
đạo đức nghề của công chức, viên chức là hoạt động cần thiết
Chương VI: Quy chế pháp lý hành chính của tổ chức xã hội, cá nhân
Sinh viên lưu ý những nội dung sau:
• Khái niệm và đặc điểm tổ chức xã hội;
• Phân tích để phân biệt được khái niệm công dân Việt Nam, người nước ngoài, người
không quốc tịch
• Đây là hai chủ thể trong nội dung môn học Luật hành chính, tuy nhiên, đây không phải là chủ thể đặc biệt quan trọng như cơ quan hành chính, cán bộ, công chức và
viên chức nên học viên đọc thêm để bổ sung kiến thức cho môn học
Chương VII: Thủ tục hành chính
Sinh viên đọc tài liệu để nắm vững nội dung chính sau đây:
• Khái niệm, đặc điểm và các chủ thể của thủ tục hành chính Gồm 3 đặc điểm, 3 ý
nghĩa và phân loại thủ tục hành chính dựa trên 2 căn cứ (tài liệu học tập đã nêu rất
cụ thể)
• Người học phải nắm vững các loại chủ thể của thủ tục hành chính gồm : chủ thể tiến hành và chủ thể tham gia thủ tục hành chính
• Người học phải nắm vững 4 giai đoạn của thủ tục hành chính và ý nghĩa công cuộc cải cách thủ tục hành chính Phải trả lời được câu hỏi: Vì sao cải cải cách thủ tục hành chính là yêu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay?
Trang 7Chương VIII: Quyết định hành chính
Người học lưu ý những nội dung sau đây:
• Khái niệm và đặc điểm cảu quyết định hành chính Phải phân loại được các quyết định hành chính, phải nhận dạng được các loại quyết định hành chính Việc phân loại quyết định hành chính phải dựa trên 3 căn cứ là: chủ thể ban hành; hình thức thể
hiện; trình tự ban hành
• Người học cần nắm vững quy trình ban hành quyết định hành chính của các chủ thể như cơ quan hành chính nhà nước ( Chính phủ, Bộ và tương đương, Ủy ban các cấp
và cơ quan chuyên môn thuộc ủy ban) Người học phải đọc thêm Luật ban hành văn
bản quy phạm pháp luật đang có hiệu lực để bổ sung kiến thức
• Người học phải phân tích được tính hợp pháp và tính hợp lý của quyết định hành
chính, sau đó lấy ví dụ dẫn chứng
Chương XI: Vi phạm hành chính và cưỡng chế hành chính
Đây là một chương với nhiều nội dung quan trọng, người học đọc tài liệu học tập và nắm vững các vấn đề chính sau:
• Khái niệm, đặc điểm vi phạm hành chính; các dấu hiệu vi phạm ; phân biệt vi phạm hành chính với tội phạm Trong phần này, người học phải nắm được cấu trúc vi phạm
hành chính gồm: chủ thể; khách thể; mặt chủ quan; mặt khách quan
• Khái niệm và đặc điểm của trách nhiệm hành chính
• Các hình thức xử phạt vi phạm hành chính Trong nội dung này, người học cần nắm vững các hình phạt chính và hình phạt bổ sung Các nguyên tắc áp dụng hình phạt vi
phạm hành chính
• Về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, người học đọc thêm Luật xử lý vi phạm
hành chính đang có hiệu lực để bổ sung kiến thức
• Thủ tục xử phạt vi phạm hành chính, học viên cần phân biệt được thủ tục đơn giản và
thủ tục có lập biên bản
Chương X: Bảo đảm pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước
Học viên đọc thêm chương này nhằm mục đích bổ sung kiến thức
Chương XI: Tố tụng hành chính
Học viên cần đọc tài liệu học tập và Luật Tố tụng hành chính đang có hiệu lực, cần nắm rõ một số nội dung cơ bản sau đây
• Khái niệm, đặc điểm vụ án hành chính, gồm 5 đặc điểm
Trang 8• Cần nắm vững về các đối tượng thuộc thẩm quyền giải quyết theo thủ tục tố tụng hành chính của tòa án, đây là nội dung quan trọng trong thực tiễn để phân loại vụ việc trong tố tụng, đây cũng là phần lý thuyết được áp dụng để giải quyết các bài tập của môn học
• Người học cần biết quyền và nghĩa vụ của người tiến hành tố tụng và người tham gia
tố tụng
• Người học phải nắm vững các giai đoạn của tố tụng hành chính, các quyết định và căn cứ để ban hành quyết định của tòa án Lưu ý đối với các trường hợp để mở phiên tòa phúc thẩm, giải quyết theo thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm Lưu ý về giai đoạn thi hành án
1 Hình thức kiểm tra và kết cấu đề
Đề kiểm tra bao gồm các phần
- Phần 1 (4 điểm): 4 Câu hỏi nhận định đúng hay sai, Giải thích ngắn gọn
- Phần 2 (3 điểm): 1 câu hỏi dạng câu hỏi kiểm tra lý thuyết
- Phần 3 (3 điểm): 1 Bài tập
2 Hướng dẫn cách làm bài
• Đối với phần 1: câu hỏi nhận định đúng, sai, giải thích
Trong phần này, học viên cần phải có thêm các văn bản pháp luật để tham khảo,
ví dụ như Luật xủa lý vi phạm hành chính đang có hiệu lực
Học viên có thể lựa chọn các câu hỏi không cần thiết làm bài theo trình tự từ đầu Học viên chỉ cần giải thích ngắn gọn, nếu căn cứ là quy phạm pháp luật thì cần nêu cụ thể các Điều, khoản, điểm
Cần nắm rõ các văn bản pháp luật xem còn hiệu lực hay đã bị thay thế, rất nhiều bài thi đưa ra căn cứ pháp lý đã bị hết hiệu lực, đây là điểm tối kỵ đối với người học luật
• Đối với phần câu 2: câu hỏi lý thuyết
Ngưởi học trình bày theo hiểu biết của mình, có lập luận, có phân tích, không chép nguyên văn từ sách vào, nếu chép sẽ không được tính điểm
Không sao chép từ bài của người khác
Bài làm phân tích phải đủ ý, mỗi ý phải xuống dòng nếu có thêm dẫn chứng sẽ khiến bài thi có chất lượng hơn
• Đối với phần 3: Bài tập tình huống
Trang 9Đề bài thường được thiết kế với các tình huống dựa trên các vụ án đã có, người học phải chọn lọc các thông tin để giải quyết các yêu cầu của đề thi
Khi làm bài thi, người học phải có các văn bản pháp lý hỗ trợ như Luật tố tụng hành chính, Luật xử lý vi phạm hành chính đang có hiệu lực nhằm đưa ra các căn cứ được chính xác
ĐỀ THI MẪU
Phần 1: Mỗi nhận định sau đúng hay sai, giải thích ngắn gọn có căn cứ pháp lý (4 điểm)
1 Quyết định cá biệt trực tiếp làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt một quan hệ pháp
luật hành chính cụ thê
2 Cảnh cáo luôn được coi là hình thức xử phạt chính
3 Mọi quyết định hành chính do chủ tịch Ủy ban Nhân dân ban hành đều là quyết định
cá biệt
4 Giám đốc thẩm vụ án hành chính do Tòa án nhân dân cấp tỉnh thực hiện
Phần 2: Câu hỏi lý thuyết (03 điểm)
Với tư cách là một sinh viên luật, anh/chị phải rèn luyện những kỹ năng nào để trở thành một công chức chuyên nghiệp
Phần 3: Bài tập tình huống (03 điểm) – Tình huống chỉ phục vụ cho nghiên cứu, học
tập
Bà D ở quận 3, TPHCM đã nộp đơn khởi kiện lên tòa án nhờ giải quyết về việc bà không đồng ý với quyết định thu hồi đất do Ủy ban Nhân dân quận 3 áp dụng với mảnh đất 500 m² của gia đình bà tại số 60 Trần Quốc Thảo, quận 3 Sau khi tòa thụ lý, Ủy ban Nhân dân quận
3 đã thu hồi quyết định cũ và ban hành quyết định mới đối với vấn đề thu hồi đất của bà C
Bà C đồng ý với quyết định mới vì đã giải quyết được quyền lợi hợp lý cho gia đình bà Ngày 15/4/2010 Bà C tới tòa án và yêu cầu rút đơn khởi kiện
Hỏi:
1 Thẩm quyền giải quyết vụ việc thuộc tòa án cấp nào? (1 điểm)
2 Khi tòa án đã thụ lý vụ việc, người khởi kiện có quyền rút đơn khởi kiện hay không?
Vì sao? (1 điểm)
3 Các quyết định của tòa án trong trường hợp người khởi kiện rút đơn khởi kiên? (1 điểm)
Trang 10ĐÁP ÁN (mang tính gợi ý SV làm bài phải lập luận thêm dựa trên các ý này) Phần 1: Cần ngắn gọn nhưng rõ ràng, ví dụ:
điểm
1 * Trả lời được “Nhận định Đúng” (yêu cầu SV viết ý này đầu tiên, trước
khi giải thích)
0.25
* Giải thích:
Trong đó:
Vì quyết định cá biệt được ban hành nhằm mục đích để các chủ thể
có thẩm quyền giải quyết từng công việc cụ thể
0.75
Kết luận
2
(Các câu còn lại của phần 1 làm tương tự như câu 1 đã hướng dẫn
ở trên)
Phần 2: Cần ngắn gọn nhưng rõ ràng, ví dụ:
3 Tiêu chuẩn nghề và đạo đức nghề công chức;
Một số loại việc công chức không được làm theo quy định của
pháp luật
Trước yêu cầu hội nhập, công chức phải rèn luyện, trau dồi
kiến thức để đáp ứng được với các yêu cầu của thực tiễn
1
4 Có ý lập luận tốt, nêu được VD minh họa để rõ thêm 0.5