• Môi trường và phát triễn KT-XH, phát triển bền vững • Các loại tài nguyên • Sơ đồ cân bằng vât chất: liên hệ giữa tài nguyên, sản phẩm tạo ra, chất thải và tuần hoàn chất thải • Đánh g
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA XÂY DỰNG VÀ ĐIỆN
TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN ÔN TẬP VÀ KIỂM TRA MÔN: MÔI TRƯỜNG VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
Mục đích
Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ xa nắm vững nội dung ôn tập và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả
Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo
Nội dung hướng dẫn
Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:
• Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội dung
trọng tâm của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa
là các kiến thức hoặc kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học
• Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa kiến thức
và luyện tập kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm
• Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm tra và đề
thi, hướng dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm
• Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và đáp án, có
tính chất minh hoạ nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi
(Bảng chi tiết đính kèm)
KT TRƯỞNG KHOA XÂY DỰNG VÀ
ĐIỆN PHÓ TRƯỞNG KHOA Trần Tuấn Anh
Trang 2PHẦN 1 CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM
Chương 1: Các khái niệm môi trường
• Các khái niệm môi trường, phân loại môi trường
• Các chức năng của môi trường
• Môi trường và phát triễn KT-XH, phát triển bền vững
• Các loại tài nguyên
• Sơ đồ cân bằng vât chất: liên hệ giữa tài nguyên, sản phẩm tạo ra, chất thải và tuần hoàn chất thải
• Đánh giá tác động môi trường trong chu kỳ vòng đời của công trình
Chương 2: Ô nhiễm môi trường không khí và kiểm soát ô nhiễm không khí
• Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí, nguồn gốc chất ô nhiễm
• Hiện trạng ô nhiễm môi trường không khí
• Tác hại của ô nhiễm môi trường không khí
• Các hiện tượng: Hiện tượng hiệu ứng nhà kính, cơ chế phá hủy tầng ozone, sương khói quang hóa
• Các biện pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí
• Một số tiêu chuẩn áp dụng trong kiểm soát ô nhiễm không khí
• Ô nhiễm tiếng ồn (tự đọc)
Chương 3: Ô nhiễm môi trường nước và kiểm soát ô nhiễm môi trường nước
• Khái niệm tài nguyên nước và ô nhiễm môi trường nước
• Một số chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước
• Các nguồn gây ô nhiễm môi trường nước và ảnh hưởng của nước thải ô nhiễm đến môi trường sống
• Các phương pháp xử lý nước thải
• Một số tiêu chuẩn chất lượng nước
Trang 3Chương 4: Quản lý và xử lý chất thải rắn
• Định nghĩa, phân loại và nguồn phát sinh chất thải rắn
• Thành phần và tác hại của chất thải rắn
• Hệ thống thu gom, vận chuyển chất thải rắn
• Các biện pháp xử lý chất thải rắn
• Ô nhiễm đất (tự đọc)
Chương 5: Biến đổi khí hậu
• Khái niệm biến đổi khí hậu
• Đo đạc biến đổi khí hậu
• Dự đoán biến đổi khí hậu
• Tìm hiểu nguyên nhân gây BĐKH
• Các loại khí nhà kính, nguồn gốc tạo ra khí nhà kính và sự thay đổi các khí nhà kính
• Mức độ phát thải cacbon
• Tiềm năng làm trái đất nóng lên, mực nước biển dâng, các hiện tượng thời tiết cực đoan
• Kịch bản BĐKH, làm gì để ngăn BĐKH
Chương 6: Công trình xanh
• Đặc điểm công trình xanh
• Kiểm soát chất lượng môi trường cho công trình
• Tiêu chuẩn công trình xanh
Trang 4PHẦN 2 CÁCH THỨC ÔN TẬP
Chương 1: Các khái niệm môi trường
• Các khái niệm môi trường, phân loại môi trường, ô nhiễm môi trường
o Các khái niệm cần nắm vững: môi trường tự nhiên, môi trường xã hội, môi trường nhân tạo, môi trường trong xây dựng, ô nhiễm môi trường
• Các chức năng của môi trường
o Cần nắm vững 3 chức năng của môi trường, các yêu cầu đề ra với
ba chức năng
• Môi trường và phát triển KT-XH, phát triển bền vững
o Hiểu khái niệm ô nhiễm môi trường, nắm vững môi quan hệ giữa môi trường và phát triển, mối quan hệ con người và môi trường, tầm quan trọng của môi trường xây dựng
• Các loại tài nguyên
o Nắm vững tài nguyên tái tạo và không tái tạo, tài nguyên tự nhiên, tài nguyên con người, quản lý tài nguyên cho phát triển bền vững
• Sơ đồ cân bằng vât chất: liên hệ giữa tài nguyên, sản phẩm tạo ra, chất
thải và tuần hoàn chất thải
o Hiểu được sơ đồ mối liên hệ giữa tiêu thụ tài nguyên với sản phẩm tạo thành, chất thải và tuần hoàn chất thải
• Đánh giá tác động môi trường trong chu kỳ vòng đời của công trình
o Nắm vững đánh giá tác động môi trường, hiểu được chu kỳ vòng đời của công trình và các tác động của nó đến môi trường
• Làm các bài tập cuối chương để tự kiểm tra lại kiến thức
Chương 2: Ô nhiễm môi trường không khí và kiểm soát ô nhiễm không khí
• Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí, nguồn gốc chất ô nhiễm
o Nắm vững nguyên nhân gây ô nhiễm không khí và nguồn gốc phát sinh chất ô nhiễm
• Hiện trạng ô nhiễm môi trường không khí
o Hiểu được các vấn để ô nhiễm trong quá khứ, hiện tại và tương lai, các khả năng ô nhiễm xảy ra
Trang 5• Tác hại của ô nhiễm môi trường không khí
o Nắm vững các tác hại của ô nhiễm môi trường không khí và của các loại chất khí khác nhau đến môi trường xung quanh và đến con người và sinh vật
o Làm bài tập tính toán lượng chất ô nhiễm và xem lại bài giải để hiểu rõ
• Các hiện tượng: Hiện tượng hiệu ứng nhà kính, cơ chế phá hủy tầng ozone, sương khói quang hóa, mưa axit
o Hiểu rõ các hiện tượng, cơ chế hình thành, nguyên nhân và hậu quả
• Các biện pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí
o Nắm vững các công cụ kiểm soát ô nhiễm bằng quản lý và kỹ thuật, cách thức quản lý và kiểm soát chất ô nhiễm không khí theo các nguồn thải khác nhau
• Một số tiêu chuẩn áp dụng trong kiểm soát ô nhiễm không khí
o Nắm vững các quy định hiện hành trong kiểm soát ô nhiễm không khí bằng áp dụng các tiêu chuẩn
• Ô nhiễm tiếng ồn
o Hiểu được nguyên nhân và tác hại của tiếng ồn đặc biệt trong lĩnh vực xây dựng
• Làm các bài tập cuối chương để tự kiểm tra lại kiến thức
Chương 3: Ô nhiễm môi trường nước và kiểm soát ô nhiễm môi trường nước
• Khái niệm tài nguyên nước và ô nhiễm môi trường nước
o Nắm vững tài nguyên nước và các vấn đề ô nhiễm môi trường nước hiện nay tại Việt Nam và trên thế giới
• Một số chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước
o Hiểu rõ các chỉ tiêu đánh giá chất lượng nước quan trọng như: pH,
DO, COD, BOD, chất rắn, vi sinh, kim loại nặng
• Các nguồn gây ô nhiễm môi trường nước và ảnh hưởng của nước thải ô nhiễm đến môi trường sống
o Nắm vững các nguồn và nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước trong đó có nguồn thải từ khu đô thị dân cư và nguồn thải công nghiệp
Trang 6• Các phương pháp xử lý nước thải
o Nắm vững các phương pháp xử lý và bảo vệ nguồn nước
• Một số tiêu chuẩn chất lượng nước
o Hiểu được cách áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng nước cho các mục đích khác nhau
• Làm các bài tập cuối chương để tự kiểm tra lại kiến thức
Chương 4: Quản lý và xử lý chất thải rắn
• Định nghĩa, phân loại và nguồn phát sinh chất thải rắn
o Nắm vững định nghĩa chất thải rắn, phân loại theo nguồn tạo thành và theo mức độ độc hại Hiểu rõ các nguồn phát sinh chất thải rắn trong đó có nguồn sinh hoạt và công nghiệp
• Thành phần và tác hại của chất thải rắn
o Nắm vững thành phần lý hóa của chất thải rắn, sự phụ thuộc và thay đổi trọng lượng của các phần trong hỗn hợp rác, phương pháp phân tích thành phần chất thải rắn Hiểu rõ các tác hại của chất thải rắn đối với môi trường và con người
• Hệ thống thu gom, vận chuyển chất thải rắn
o Nắm vững thành phần lý hóa của chất thải rắn, sự phụ thuộc và thay đổi trọng lượng của các phần trong hỗn hợp rác, phương pháp phân tích thành phần chất thải rắn Hiểu rõ các tác hại của chất thải rắn đối với môi trường và con người
• Các biện pháp xử lý chất thải rắn
o Nắm vững các giải pháp xử lý và tận dụng lại chất thải rắn, quan trọng nhất là khái niệm 3R (giảm thiểu – tái sử dụng – tái chế) trong xử lý chất thải rắn
• Các biện pháp xử lý chất thải rắn
• Ô nhiễm đất
• Làm các bài tập cuối chương để tự kiểm tra lại kiến thức
Chương 5: Biến đổi khí hậu
• Khái niệm biến đổi khí hậu
o Nắm vững khái niệm, nguyên nhân gây biến đổi khí hậu, các biểu hiện của biến đổi khí hậu
Trang 7• Đo đạc biến đổi khí hậu
o Hiểu rõ cách đo đạc sự thay đổi trong quá khứ và hiện tại
• Dự đoán biến đổi khí hậu
o Hiểu rõ các mô hình dự đoán biến đổi khí hậu
• Tìm hiểu nguyên nhân gây BĐKH
o Hiểu rõ nguyên nhân gây ra BĐKH
• Các loại khí nhà kính, nguồn gốc tạo ra khí nhà kính và sự thay đổi các khí nhà kính
o Nắm vững các loại khí nhà kính, phân biệt khí nhà kính và khí gây suy giảm tầng ô-dôn, nguồn gốc phát sinh các khí và sự biến đổi của các khí nhà kính
• Mức độ phát thải cacbon
o Nắm vững mức độ phát thải cacbon của các yếu tố khác nhau và
so sánh chúng
• Tiềm năng làm trái đất nóng lên, mực nước biển dâng, các hiện tượng thời tiết cực đoan
o Nắm vững tiềm năng làm nóng lên của các chất khí khác nhau và
ý nghĩa của chúng trong đánh giá BĐKH
• Kịch bản BĐKH, làm gì để ngăn BĐKH
o Nắm vững các kịch bản BĐKH, hiểu rõ điểm đỉnh là gì ? Cách thức ngăn điểm đỉnh và BĐKH
Chương 6: Công trình xanh
• Đặc điểm công trình xanh
o Nắm vững thế nào là công trình xanh ? Các đặc điểm của công trình xanh ?
• Kiểm soát chất lượng môi trường cho công trình
o Nắm vững các yếu tố môi trường cần kiểm soát, các cách thức tiết kiệm tài nguyên và năng lượng cho công trình, các yếu tố khác
• Tiêu chuẩn công trình xanh
o Hiểu được cách đánh giá theo tiêu chuẩn cho công trình xanh, cách áp dụng các công cụ mô phỏng trong đánh giá công trình xanh
Trang 8PHẦN 3 HƯỚNG DẪN LÀM BÀI KIỂM TRA
a/ Hình thức kiểm tra và kết cấu đề
Đề kiểm tra bao gồm hai phần tự luận và bài tập
• Phần tự luận có 2 câu hỏi, mỗi câu 3 điểm
• Phần bài tập có 1 câu hỏi, 4 điểm
b/ Hướng dẫn làm bài phần tự luận
• Trước hết phải tìm yêu cầu của bài, gạch dưới và đọc thật kỹ để làm đúng và vừa đủ theo yêu cầu của bài Làm thừa so với yêu cầu sẽ không được tính điểm, mất thời gian vô ích
• Không cần làm bài theo thứ tự Câu dễ làm trước
• Phần nhận xét viết ngắn gọn và trình bày theo hiểu biết của mình
• Chép bài người khác sẽ không được tính điểm
c/ Hướng dẫn làm phần bài tập
• Các yêu cầu tính toán cần làm cẩn thận ở ngoài và chép vào theo một thứ tự để tránh bỏ sót
• Chú ý đơn vị trong tính toán kỹ thuật
• Trình bày theo cách hiểu của mình, chép bài người khác sẽ không được tính điểm
Trang 9PHẦN 4 ĐỀ THI MẪU VÀ ĐÁP ÁN
Đề mẫu
Câu hỏi 1 (3đ): Vì sao phải đánh giá tác động môi trường ? Chu kỳ
vòng đời của một công trình xây dựng nhà cao tầng có thể gây ra các tác động môi trường như thế nào ?
Câu hỏi 2 (3đ): Giải thích hiện tượng hiệu ứng nhà kính ? Liệt kê 5
loại khí nhà kính và cho biết nguồn gốc của chúng ? Khí nào gây thủng tầng ô dôn ?
Câu hỏi 3 (4đ): Trong xác định chỉ số BOD5, người ta trộn 10 ml nước thải với 390ml nước pha loãng có nồng độ oxy hoà tan bằng 8mg/L
5mg/L Gỉa thiết rằng hàm lượng oxy hòa tan ban đầu của nước thải bằng 0
b/ Biết rằng nước thải trên là của một nhà máy giấy Để có thể xả nước thải ra nguồn tiếp nhận, yêu cầu nước thải đầu ra có BOD ≤ 50 mg/L Các công trình với hiệu quả xử lý BOD đã cho trong bảng A, công trình nào có thể áp dụng để đạt yêu cầu xả thải trên ?
Bảng A Hiệu quả xử lý BOD của một số công trình
Công trình xử lý
aeroten
Bể tuyển nổi
Bể UASB
Bể lọc
Hiệu quả xử
lý
Trang 10Đáp án đề mẫu
Câu hỏi 1:
Đánh giá tác động môi trường của hoạt động phát triển kinh tế - xã hội
là xác định, phân tích và dự báo những tác động trướ mắt và lâu dài,
mà việc thực hiện hoạt động đó có thể gây ra cho tài nguyên thiên nhiên và chất lượng môi trường sống của con người tại nơi có liên quan tới hoạt động, trên cơ sở đó nghiên cứu và lựa chọn các biện pháp xử
lý, khống chế các tác động tiêu cực, đảm bảo được chất lượng môi trường theo tiêu chuẩn cho phép của Nhà nước
Chu kỳ vòng đời của một công trình xây dựng nhà cao tầng bao gồm các giai đoạn và các hoạt động sau:
Giai đoan khai thác tài nguên thiên nhiên phục vụ cho nhu cầu sản xuất
và sử dụng cho công trình: ví dụ khai thác gỗ, cát, đá, nước, khai thác điện từ công trình thủy điện Mặc dù công trình khai thác điện có thể không phải chỉ phục vụ cho quá trình xây dựng công trình nhà cao tầng, nhưng việc xây dựng nhà cũng tiêu thụ một phần điện sản xuất Tất cả quá trình khai thác trên đều tác động nhất định đến môi trường
tự nhiên (ví dụ như dùng mìn khai thác đá, chặt rừng là giảm mật độ rừng có thể gây xói mòn, v.v…), đến sinh vật và đời sống người dân bản địa (sinh vật mất nơi cư trú, người dân bản địa phải di dời, mất sinh
kế v,v…)
Giai đoạn vận chuyển nguyên liệu đến nhà máy và từ nhà máy đến công trình xây dựng: quá trình vận chuyển đòi hỏi sử dụng các phương tiện chuyên chở có thể gây ô nhiễm bụi và khói thải
Giai đoạn thi công xây dựng công trình: giai đoạn này thường từ vài tháng đến vài năm tùy theo quy mô công trình, tại đây các chất thải rắn, nước thải, tiếng ồn mỗi ngày nếu không được thu gom và xử lý đúng cách và triệt để sẽ gây tác hại đến môi trường sống xung quanh
Giai đoạn đưa công trình vào sử dụng: có thể lên đến vài chục năm, đây
là giai đoạn mà lượng chất thải sinh ra rất lớn trong thời gian dài Các chất thải gồm có: nước thải sinh hoạt từ những người sử dụng công trình và nhà ăn, khí thải từ các hệ thống và động cơ có đốt nhiên liệu, chất thải rắn từ sinh hoạt và văn phòng, tiếng ồn từ các hoạt động Giai đoạn thải bỏ công trình: sau thời gian dài sử dụng và cần phải loại
bỏ thì lượng chất thải phát sinh từ công trình cũng rất lớn gồm có các loại xà bần, gạch cát đá vỡ vụn, các loại vật liệu công trình hư hỏng thải loại cần phải được xử lý đúng cách và triệt để Tất cả chất thải này đều có thể ảnh hưởng đến môi trường xung quanh
Trang 11Câu hỏi 2: Giải thích hiện tượng hiệu ứng nhà kính ? Liệt kê 5 loại khí
nhà kính và cho biết nguồn gốc của chúng ? Khí nào gây thủng tầng ô dôn ?
Trình bày nội dung như TLHT trang 25-26
Khí có thể gây thủng tầng ô dôn là khí CFC, nguyên tắc phá hủy tầng ô dôn tham khảo Slide 31 chương 2
Câu hỏi 3: Trong xác định chỉ số BOD, người ta trộn 10 ml nước thải
với 390ml nước pha loãng có nồng độ oxy hoà tan bằng 8mg/L Sau 5
Gỉa thiết rằng hàm lượng oxy hòa tan ban đầu của nước thải bằng 0 a/ Xác định tỷ số pha loãng: 10/(390 + 10) = 0,025
Nồng độ BOD của mẫu nước thải: (8 – 5)/0,025 = 120 mg/L
b/ Nồng độ BOD đầu ra của các công trình như sau:
Bể lắng: 120 x (100 – 30)/100 = 84 mg/L
Bể Aeroten: 120 x (100 – 40)/100 = 72 mg/L
Bể tuyển nổi: 120 x (100 – 50)/100 = 60 mg/L
Bể UASB: 120 x (100 – 60)/100 = 48 mg/L
Bể lọc: 120 x (100 – 70)/100 = 36 mg/L
Nhận xét: Ta thấy chỉ có bể UASB và bể lọc có nước thải đầu ra có BOD ≤ 50 mg/L Vậy đây là các công trình có thể áp dụng để xử lý nước thải giấy trên đạt yêu cầu xả thải ra môi trường./