G38 1 r XHH truyền thông đại chúng

Phần 1 CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM Chương I: TRUYỀN THÔNG, TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG-XÃ HỘI HỌC VỀ TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG  Truyền thông và truyền thông liên cá nhân  Định nghĩa truyền thô

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA XÃ HỘI HỌC - CÔNG TÁC XÃ HỘI - ĐÔNG NAM Á

LƯU HÀNH NỘI BỘ

MỤC ĐÍCH

Tài liệu này nhằm hỗ trợ cho học viên hình thức giáo dục từ

xa nắm vững nội dung ôn tập và làm bài kiểm tra hết môn hiệu quả

Tài liệu này cần được sử dụng cùng với tài liệu học tập của môn học và bài giảng của giảng viên ôn tập tập trung theo chương trình đào tạo

NỘI DUNG HƯỚNG DẪN

Nội dung tài liệu này bao gồm các nội dung sau:

 Phần 1: Các nội dung trọng tâm của môn học Bao gồm các nội

dung trọng tâm của môn học được xác định dựa trên mục tiêu học tập, nghĩa là các kiến thức hoặc kỹ năng cốt lõi mà người học cần có được khi hoàn thành môn học

 Phần 2: Cách thức ôn tập Mô tả cách thức để hệ thống hóa

kiến thức và luyện tập kỹ năng để đạt được những nội dung trọng tâm

 Phần 3: Hướng dẫn làm bài kiểm tra Mô tả hình thức kiểm

tra và đề thi, hướng dẫn cách làm bài và trình bày bài làm và lưu ý về những sai sót thường gặp, hoặc những nỗ lực có thể được đánh giá cao trong bài làm

 Phần 4: Đề thi mẫu và đáp án Cung cấp một đề thi mẫu và

đáp án, có tính chất minh hoạ nhằm giúp học viên hình dung yêu cầu kiểm tra và cách thức làm bài thi

PHỤ TRÁCH KHOA XHH – CTXH - ĐNA

Lâm Thị Ánh Quyên

Phần 1

CÁC NỘI DUNG TRỌNG TÂM

Chương I: TRUYỀN THÔNG, TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG-XÃ HỘI HỌC VỀ TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

 Truyền thông và truyền thông liên cá nhân

 Định nghĩa truyền thông, vai trò của truyền thông, các dạng truyền thông

 Truyền thông liên cá nhân, các dạng truyền thông liên cá nhân, các mô hình truyền thông liên cá nhân

 Truyền thông đại chúng và định chế truyền thông đại chúng

 Đặc thù của quá trình truyền thông, công nghệ truyền thông, ngành công nghiệp truyền thông

 Các phương tiện truyền thông và các phương tiện truyền thông đại chúng

 Đại chúng và công chúng khán thính giả

 Đại chúng và công chúng

Chương II: MỘT SỐ HƯỚNG TIẾP CẬN TRONG NGHIÊN CỨU TRUYỀN THÔNG (1)

 Tổng quan các hướng tiếp cận chính của xã hội học

 Thuyết chức năng trong việc nghiên cứu truyền thông đại chúng

 Thuyết xung đột trong việc nghiên cứu truyền thông đại chúng

 Thuyết quyết định luận kỹ thuyết trong việc nghiên cứu truyền thông đại chúng

 Lý thuyết thiết lập lịch trìnhtrong việc nghiên cứu truyền thông đại chúng

 Trào lưu nghiên cứu văn hóa

 Các lý thuyết về không gian công cộng

 Nhận xét, đánh giá chung về các lý thuyết

Chương III: ĐỊNH CHẾ XÃ HỘI TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

 Đặc trưng tổng quát của định chế truyền thông trong xã hội hiện đại

 Định chế truyền thông tại Anh

 Định chế truyền thông tại Pháp

 Định chế truyền thông tại Mỹ

 Định chế truyền thông tại một số quốc gia châu Á

o Đinh chế truyền thông tại một số quốc gia Đông Nam Á, châu Á (Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc Singapore v.v)

o Định chế truyền thông tại Việt Nam

 Quá trình phát triển truyền thông tại Việt Nam

 Phân tích quan điểm báo chí là một loại hàng hóa đặc biệt

 Phân tích vấn đề tự do báo chí và vai trò của báo chí trong công cuộc đổi mới, phát triển đất nước

Chương IV: XÃ HỘI HỌC TRUYỀN THÔNG NGHIÊN CỨU

VỀ CÔNG CHÚNG

 Những đặc điểm tâm lý-nhân khẩu-xã hội của công chúng

 Ứng xử truyền thông của công chúng

 3 giai đoạn ứng xử của công chúng với các phương tiện truyền thông đại chúng

 4 nhóm ứng xử truyền thông

 Cách xử dụng các phương tiện truyền thông nơi công chúng

 Mối liên hệ giữa truyền thông liên cá nhân và truyền thông đại chúng

 Mô hình truyền thông hai bước

 Vai trò của người lãnh đạo dư luận

Chương V: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU NỘI DUNG TRUYỀN THÔNG

 Nội dung truyền thông là gì? Tại sao cần nghiên cứu nội dung truyền thông?

 Văn phong báo chí

 Phương pháp nghiên cứu nội dung truyền thông

 Phân tích thực nghiệm: nội dung truyền thông, định lượng hóa các chỉ tiêu truyền thông; phân tích các chủ đề thông tin truyền thông trên báo chí, quảng cáo v.v

 Phương pháp phân tích nội dung tín hiệu học

Chương VI: ẢNH HƯỞNG XÃ HỘI CỦA TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

 Một số giả thuyết về ảnh hưởng xã hội của truyền thông đại chúng

o Giả thuyết về hố chênh lệch kiến thức

o Giả thuyết về mối quan hệ giữa truyền thông và bạo lực

 Mối quan hệ giữa truyền thông đại chúng và dư luận xã hội

o Khái niệm dư luận xã hội

o Truyền thông đại chúng phản ánh dư luận xã hội và góp phần hình thành dư luận xã hội

 Truyền thông đại chúng-dư luận xã hội-phát triển xã hội

o Truyền thông đại chúng và chức năng xã hội hóa trong xã hội hiện đại

o 3 môi trường xã hội hóa và 3 giai đoạn xã hội hóa

o Sự có mặt của truyền thông đại chúng trong ba giai đoạn

 Truyền thông xã hội

o Thế nào là truyền thông xã hội

o Các bước tiến hành hoạt động truyền thông xã hội

 Internet, một phương tiện truyền thông mới

sự khác biệt giữa những khái niệm trên?

 Có bao nhiêu mô hình truyền thông: có 3 dạng truyền thông

là truyền thông liên cá nhân, truyền thông trong nhóm/tổ chức và truyền thông đại chúng

 Các mô hình truyền thông: mô hình của Lasswell và Jakoson

 Tại sao truyền thông đại chúng trong xã hội hiện đại lại quan trọng?: XH hiện đại với nguồn thông tin khổng lồ, Con người cầncập nhật thông tin trong một thế giới nhiều biến đổi, Con người cần thỏa thuận với nhau về cách sống chung trong xh thế tục

 Sinh viên phân biệt khái niệm đại chúng và công chúng: 4 đặc điểm của công chúng bao gồm: Là những người dị biệt nhau,

Là những người nặc danh, Họ độc lập và không có mối liên

hệ gì với nhau và cuối cùng Họ không được tổ chức theo 1 hình thái tổ chức nào (nếu có thì cũng rất lỏng lẻo)

 Định chế truyền thông đại chúng, một không gian công cộng mới:

o Thế nào là định chế: Định chế xã hội là một khái niệm luôn tiến triển, nghĩa là thực hiện cái “đã” và cái “đang” Mỗi cá nhân con người không chỉ bị ràng buộc bởi các định chế

mà còn là người góp phần xây dựng nên bức tường các định chế trong xh

o Có bao nhiêu định chế xã hội: có 5 định chế cơ bản trong

xã hội bao gồm: định chế kinh tế, giáo dục, gia đình, chính trị và văn hóa (truyền thông đại chúng nắm trong định chế văn hóa)

 Đặc thù của quá trình truyền thông, công nghệ truyền thông, ngành công nghiệp truyền thông

 Các phương tiện truyền thông và các phương tiện truyền thông đại chúng

Chương II: MỘT SỐ HƯỚNG TIẾP CẬN TRONG NGHIÊN CỨU TRUYỀN THÔNG (1)

 Sinh viên cần chú ý lại những kiến thức đã học ở môn lịch sử

và lý thuyết xã hội học: có bao nhiêu lý thuyết cơ bản trong xã hội học, những quan điểm của các lý thuyết đó là gì? Trong xã hội học có 4 lý thuyết cơ bản là: thuyết chức năng, thuyết xung đột, thuyết tương tác biểu trưng và thuyết lựa chọn duy lý

 Thuyết chức năng trong việc nghiên cứu truyền thông đại chúng: sinh viên cần chú ý đến những quan điểm chủ đạo của thuyết chức năng như việc thuyết này quan niệm rằng: xã hội

là một thể thống nhất trong đó tất cả các bộ phận cấu thành điều có những chức năng của mình nhằm duy trì trật tự, ổn định của hệ thống Ngoài ta, thuyết chức năng cũng nhấn mạnh đến quan điểm về chức năng công khai lẫn tiềm ẩn

a Thuyết chức năng áp dụng như thế nào trong nghiên cứu

xã hội truyền thông đại chúng: TTĐC được coi như một

định chế nhằm giúp xã hội:duy trì sựổn định, tính liên tục

cũng như nhu cầu hội nhập và thích nghi của xh

b Quan điểm của Lasswell về chức năng của truyền thông đại chúng: TTĐC có ba chức năng cơ bản là: Theo dõi môi trường xã hội, kết nối các bộ phận khác nhau trong xã hội, truyền tải di sản, những giá trị, chuẩn mực trong xã hội

c Charles Wright: 5 chức năng của TTĐC trong xã hội: báo động cho con người về một nguy cơ nào đó, đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân, củng cố uy tín cho những người nắm tin tức, nâng cao hình ảnh xã hội cho ai đó hoặc hợp thức hóa một vị trí xã hội nào đó và cuối cùng là củng cố

sự kiểm soát xã hội

 Thuyết xung đột trong việc nghiên cứu truyền thông đại chúng: Sinh viên cần chú ý đến những luận điểm cơ bản của thuyết xung đột như: lý thuyết này nhấn mạnh đến tính xung đột giữa các nhóm, thiết chế, cá nhân trong xã hội nguyên nhân là do sự hạn chế về nguồn tài nguyên và sự phân phối không đồng đều trong xã hội Xã hội không chỉ là quá trình diễn ra suông sẻ mà còn có nhiều xung đột giữa các nhóm chủ thể

a TTĐC được xem như là công cụ để giai cấp tư sản phục vụ cho mục đích chính trị Thuyết xung đột phê phán quan điểm chức năng khi quá nhấn mạnh đến quá trình truyền thông riêng lẻ mà bỏ qua bối cảnh xh tác động đến truyền thông

b Câu hỏi đặt ra: ai nắm (và lèo lái) các phương tiện truyền thông Truyền thông có lợi cho ai?

c Trường phái Frankfurt: Quá trình CNH đã tiêu diệt mối quan hệ giữa con người với con người =>dẫn đến sự xuất hiện của: xã hội đại chúng trong đó các cá nhân sống rời

rạc với nhau Cá nhân có xu hướng dựa vào TTĐC Nền sản xuất đại chúng + văn hóa đại chúng = sự huyền thoại

về một xã hội không có giai cấp trong CNTB Văn hóa là không gian phản ánh mối tương quan lực lượng giữa giai cấp thống trị và giai cấp bị trị TTĐC làm cho dân chúng

mê muội, cam chịu với thân phận của mình Chính công chúng một cách ý thức hoặc vô thức đã tham gia vào quá trình làm tha hóa chính mình

 Lý thuyết kinh tế chính trị nghiên cứu về TTĐC: Nhấn mạnh

đến yếu tố kinh tế như là yếu tố quyết định đến hệ tư tưởng chứ không phải ngược lại Phương tiện truyền thông như là một bộ phận thuộc về hệ thống kinh tế, qua đó gắn liền với hệ thống chính trị.TTĐC như là công cụ để hợp thức hóa và duy trì sự phân tầng kinh tế-xã hội của xã hội TBCN

 Tiếp cận dưới góc độ văn hóa: Sự phát triển TTĐC gắn với sự truyền bá văn hóa Các giá trị văn hóa được du nhập ở nước ngoài sẽlàm ô nhiễm cho hoạt động văn hóa địa phương và

Đa số văn hóa du nhập đều có xuất xứ từ Mỹ Các giá trị văn hóa đưa vào nhằm biến những nước đang phát triển thànhthuộc địa

 Thuyết quyết định luận kỹ thuyết trong việc nghiên cứu

truyền thông đại chúng:Theo Innis thì chính yếu tố kỹ thuật

của phương tiện TTĐC quyết định đến lối suy nghĩ và ứng xử của người dân

 Các lý thuyết về không gian công cộng: Habermas triển khai

và sử dụng khái niệm “không gian công cộng” và “tính cộng đồng” trong nghiên cứu về truyền thông Habermas cho rằng chính việc sử dụng khái niệm không gian công cộng chính là điều kiện để hình thành nên công luận và cũng là điều kiện cần thiết cho sự hình thành nền dân chủ.Theo Habermas thì

nhân nào cũng có thể tham gia và có ý kiến trong đổi với nhau

mà không bị áp lực từ bên ngoài” Không gian công cộng chính là nơi diễn ra những cuộc tranh luận mang tính chất lý tính và phê phán.Không gian công cộng chính là nơi kết tinh những ý kiến của công luận và mong muốn của công chúng.Không gian công cộng tự nó mang tính chất phê phán bởi nó giả định rằng phải có những thông tin về các hoạt động của nhà nước để công luận có thể xem xét, đánh giá

 Để có thể nắm vững kiến thức trong chương này, sinh viên phải hiểu được những luận điểm gốc của các lý thuyết, sau đó

áp dụng những luận điểm này vào TTĐC

 Sinh viên đọc thêm trong TLHT ở trang:

Chương III: ĐỊNH CHẾ XÃ HỘI TRUYỀN THÔNG ĐẠI CHÚNG

 Đặc trưng tổng quát của định chế truyền thông trong xã hội hiện đại: Là hệ thống các quan hệ xã hội được xác lập ổn định Định chế xã hội được định hình theo thời gian Được xác định trong mối quan hệ tương tác giữa con người với nhau Bao gồm những hành động lặp lại => chuẩn mực => mọi người thừa nhận

 Định chế truyền thông tại Anh

 Định chế truyền thông tại Pháp

 Định chế truyền thông tại Mỹ

 Định chế truyền thông tại một số quốc gia châu Á

 Đinh chế truyền thông tại một số quốc gia Đông Nam Á, châu

Á (Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc Singapore v.v)

 Định chế truyền thông tại Việt Nam

 Quá trình phát triển truyền thông tại Việt Nam: báo chí Việt Nam có đặc điểm chính yếu như: Xã hội Việt Nam từ thế kỷ

19 trở về trước chưa có báo chí Trong xã hội phong kiến người

ta truyền thông qua lính gác Trong làng xã thì truyền thông qua người mõ làng Báo chí có mặt tại VN đầu tiên bắt đầu từ công cuộc khai thác thuộc địa của Pháp Tờ báo chữ quốc ngữ đầu tiên là tờ : Gia định báo

Chương V: XÃ HỘI HỌC TRUYỀN THÔNG NGHIÊN CỨU

độ, hành vi,…Nghiên cứu thói quen và sở thích của công chúng

 Ứng xử truyền thông của công chúng: Khái niệm này được sử dụng để nói đến cách thức tiếp cận và tập quán sử dụng TTĐC

ở người dân.Nội dung nghiên cứu đề cập đến việc người dân: thường/thích xem/nghe những mục gì, đọc báo hoặc xem tivi

để làm gì? Vào lúc nào, trong bao lâu? Mục tiêu là cố gắng tìm hiểu mối liên hệ giữa cách thức sử dụng các phương tiện TTĐC với những đặc điểm về nhân khầu, xã hội…của công

chúng Francis Balle từng phân biệt 3 giai đoạn chính trong

thái độ của công chúng đối với sự phát triển của một phương

trưởng thành (bắt đầu hình thành những ý tưởng phê phán, chọn lọc )

 3 giai đoạn ứng xử của công chúng với các phương tiện truyền thông đại chúng

 Mối liên hệ giữa truyền thông liên cá nhân và truyền thông đại chúng

Chương VI: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU NỘI DUNG TRUYỀN THÔNG

 Nội dung truyền thông là gì?: đó là tất cả những gì xuất hiện trên các phương tiện truyền thông như: hình ảnh, nội dung

âm thanh, tín hiệu,… Tại sao cần nghiên cứu nội dung truyền thông?: người ta cần nghiên cứu nội dung truyền thông để tìm hiểu về bối cảnh của một xã hội trong một thời gian nhất định,…

 Văn phong báo chí và đặc trưng của văn phong báo chí: Theo Erik Neveu, văn phong báo chí có 3 đặc trưng sau: Bám sát sự kiện: luôn ưu tiên nói tới sự kiện và phải phản ánh chính xác

sự kiện.Tính sự phạm: lối hành văn phải sáng sủa, dễ hiểu, chuẩn xác, mẫu mực, từ ngữ sử dụng phải phù hợp với khả năng tiếp nhận, giải mã của độc giả Có chức năng “kiểm thông”: kiểm tra mạch truyền thông và thu hút sự chú ý của đối tượng

 Phương pháp nghiên cứu nội dung truyền thông

o Phân tích kiểm soát: Mô hình này bắt nguồn tư việc xem các mô hình truyền thông luôn bắt đầu bằng nguồn phát tin hay người truyền tin.Đó có thể là một con người cụ thể trong các giao tiếp hàng ngày, cũng có thể là một tổ chức nào đó như đài truyền hình, đài phát thanh hay một tờ báo Những phân tích liên quan đến khâu đầu tiên này

thường được biết đến với cái tên: phân tích kiểm soát

o Ví dụ trong phân tích kiểm soát: Ví dụ: phân tích đài truyền hình VTV thì những câu hỏi sau đây cần được đặt ra:

 Đài truyền hình Việt Nam (VTV) thuộc sự quản lý của ai?

 Mục đích chính của VTV là gì?

 Vai trò chính trị của nó ra sao?

 Hoạt động của VTV có chịu sự chi phối của luật pháp không? Như thế nào?

 Các biên tập viên kiểm duyệt và đưa tin như thế nào?

 Các sắp xếp các tin theo thứ tự ra sao?

 Phân tích thực nghiệm: nội dung truyền thông, định lượng hóa các chỉ tiêu truyền thông; phân tích các chủ đề thông tin truyền thông trên báo chí, quảng cáo v.v

Chương VII: Ảnh hưởng xã hội của truyền thông đại chúng

 Một số giả thuyết về ảnh hưởng xã hội của truyền thông đại chúng

o Giả thuyết về hố chênh lệch kiến thức: TTĐC là nguyên nhân tạo nên “ hố chênh lệch về kiến thức” giữa các nhóm dân cư khác nhau.Những cư dân có học vấn cao thường nhận nhiều thông tin hơn so với những cư dân có học vấn thấp => sự chênh lệch Nghiên cứu về “vai trò của vô tuyến truyền hình trong giới trẻ 1965-1966 của Souchon đã kết luận rằng:Truyền hình chính là công cụ đồng nhất văn hóa.Mặc dù cùng xem 1 chương trình truyền hình như nhau nhưng cách tiếp cận của công chúng rất khác nhau

do có sự khác biệt về vốn liếng văn hóa, trí tuệ