Lê Đức Thọ: GIÁO dục kỹ NĂNG SỐNG CHO SINH VIÊN các TRƯỜNG đại học, cđ1

Nhận thức được điều đó, trong những năm qua, các trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng rất chú trọng đến công tác đào tạo kỹ năng sống cho sinh viên, góp phần tạo ra nh

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG Ở ĐÀ NẴNG HIỆN NAY

Lê Đức Thọ1

(Kỷ yếu Hội thảo khoa học: “Bồi dưỡng nâng cao năng lực quản trị nhà

trường phổ thông”, Trường cán bộ quản lý giáo dục thành phố Hồ Chí Minh.

ISBN 978-604-974-083-1, Nxb Đại học Huế, tr.269-276 Năm 2018)

TÓM TẮT

Phát triển toàn diện nguồn nhân lực quốc gia là nhiệm vụ xuyên suốt và mang tính chiến lược của Đảng ta Một trong những nguồn lực quan trọng ấy chính là tầng lớp trí thức Việt Nam, đặc biệt là các thế hệ sinh viên – những chủ nhân tương lai, lực lượng quyết định đối với sự phát triển của đất nước Nhận thức được điều đó, trong những năm qua, các trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng rất chú trọng đến công tác đào tạo kỹ năng sống cho sinh viên, góp phần tạo ra những người lao động toàn diện cho đất nước Bài viết nghiên cứu thực trạng nhận thức của sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng ở Đà Nẵng về kỹ năng sống và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho sinh viên hiện nay

Từ khóa: Kỹ năng sống; giáo dục kỹ năng sống; sinh viên; Đà Nẵng.

1 Mở đầu

Giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống cho sinh viên là một lĩnh vực quan trọng trong hình thành nhân cách, phát triển con người trong nhà trường Ðiều

đó đặt ra việc tăng cường giáo dục kỹ năng sống để sinh viên có những ứng xử, hành động, việc làm đúng đắn trong học tập, đời sống Giáo dục kỹ năng sống là hình thành cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp người học có cả kiến thức, giá trị, thái độ và các kỹ năng thích hợp Thực tế cho thấy,

con người chỉ tồn tại và phát triển khi có những kỹ năng sống phù hợp Hiểu một cách đơn giản, kỹ năng sống là khả năng tồn tại và thích ứng của con người trước cuộc sống thực tế Kỹ năng sống được xem như một năng lực quan trọng

để con người làm chủ được bản thân và chung sống với những người xung quanh cũng như cộng đồng xã hội một cách hiệu quả Vì vậy, việc trang bị kỹ năng sống là vấn đề rất quan trọng cho mọi lứa tuổi, đặc biệt là lứa tuổi học sinh, sinh viên

Mẫu nghiên cứu là 312 sinh viên với 172 nam và 140 nữ, trong đó, 38 sinh viên trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng, 66 sinh viên trường Đại học Duy Tân, 54 sinh viên Đại học Kiến trúc, 42 sinh viên trường Đại học Đông Á, 70 sinh viên trường Đại học sư phạm Đà Nẵng và 42 sinh viên Trường Cao đẳng Nghề Đà Nẵng Nghiên cứu này được tiến hành theo các phương pháp: phương pháp nghiên cứu tài liệu để thiết lập cơ sở lý luận của đề tài, phương pháp trắc nghiệm dùng làm công cụ đo nghiệm trong công trình nghiên cứu, phương pháp thống

kê ứng dụng trong nghiên cứu khoa học để xử lý số liệu thực nghiệm của bài nghiên cứu

2 Nhận thức của sinh viên trong các trường Đại học, Cao đẳng ở Đà Nẵng về kỹ năng sống

Kỹ năng sống là khả năng thích nghi và những hành vi tích cực để cá nhân

có thể đáp ứng hiệu quả những yêu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày

Kỹ năng sống khuyến khích thái độ tích cực, phòng ngừa và giảm thiểu các hành

vi nguy cơ Nó giúp con người phát huy sức mạnh nội lực để có thể làm chủ được cuộc sống của mình và sống khỏe mạnh, hạnh phúc, có mục đích, có ý nghĩa Kỹ năng sống bao gồm cả hành vi vận động của cơ thể và tư duy trong não bộ con người

Kĩ năng sống là năng lực tâm lí - xã hội của mỗi cá nhân ,giúp con người có khả năng làm chủ bản thân, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội ,khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống Kỹ năng sống là khái niệm mới xuất hiện nhưng lại có tính chất toàn cầu Bởi trong

thời đại “thế giới phẳng”, con người không thể tồn tại nếu không có những kĩ năng để đối phó và vượt qua những nguy cơ tiềm tàng của thời hiện đại Kỹ năng sống giúp sinh viên nhận biết và có thái độ tích cực đối với những tình huống căng thẳng, sẵn sàng chấp nhận những khó khăn, thử thách trong cuộc sống Đồng thời, sinh viên cũng có cách để ứng phó tích cực trong nhiều tình huống khác nhau, biết cách giải tỏa cảm xúc và làm chủ bản thân, luôn trau dồi

kỹ năng suy nghĩ tích cực, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự nhận thức cảm xúc của bản thân Chính vì tầm quan trọng to lớn ấy của kỹ năng sống, chúng ta cần tìm

ra những biện pháp để rèn luyện kỹ năng sống cho bản thân…

Một trong những mục tiêu quan trọng của nền giáo dục nước ta là giáo dục nhân cách, giáo dục làm người Tư tưởng, lối sống là biểu hiện của nhân cách phát sinh, phát triển trong môi trường xã hội, nhà trường và gia đình Hiện nay sinh viên đang phải đối mặt với nhiều khó khăn trong việc lựa chọn những giá trị phù hợp truyền thống của dân tộc, vừa đáp ứng xu hướng phát triển của xã hội hiện đại, nhất là việc lựa chọn lối sống, hành vi ứng xử trong cuộc sống, học tập, công tác và các mối quan hệ xã hội Bên cạnh biểu hiện của những tư tưởng, đạo đức, lối sống tích cực, lành mạnh và hành vi ứng xử có văn hóa, vẫn còn một bộ phận HS, SV có những hành vi thiếu văn hóa, có biểu hiện vi phạm đạo đức, gây lo lắng, bức xúc trong dư luận xã hội

Giáo dục kỹ năng sống là một trong những vấn đề quan trọng trong việc giáo dục toàn diện cho sinh viên Việc công bố chuẩn đầu ra đối với sinh viên tốt nghiệp đòi hỏi mỗi trường đại học không chỉ trang bị những kiến thức chuyên môn nền tảng cho sinh viên mà còn phải trang bị nhiều “kỹ năng sống” khác cho

họ, đặc biệt là kỹ năng sống cơ bản để họ có thể nhanh chóng hòa nhập với cuộc sống nghề nghiệp và xã hội

Đà Nẵng là thành phố sôi động, là nơi tập trung của nhiều trường Đại học, Cao đẳng lớn với số lượng sinh viên theo học khá lớn Hiện Đà Nẵng có trên 30 trường Đại học và Cao đẳng với hàng trăm ngàn sinh viên theo học Trong những năm qua, các trường Đại học và Cao đẳng ở Đà Nẵng bên cạnh việc

giảng dạy các kỹ năng chuyên môn nghề nghiệp, đã rất chú trọng đến công tác giáo dục các kỹ năng sống cho sinh viên Nhờ vậy, đã đào tạo được lớp người lao động một cách toàn diện cho thành phố nói riêng và cả nước nói chung Đa

số sinh viên ở Đà Nẵng nhận thức đúng đắn và rất quan tâm đến việc hình thành

và rèn luyện các kỹ năng sống cần thiết cho bản thân Kết quả khảo sát cho thấy, sinh viên rất hứng thú với các hoạt động nhằm giáo dục kỹ năng sống, tuy vẫn còn một bộ phận sinh viên khá thờ ơ với việc rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho bản thân

2.1 Nhận thức của sinh viên về khái niệm kỹ năng sống

Để giúp sinh viên hiểu và nhận thức đúng về khái niệm Kỹ năng sống, tác giả đã đưa ra những biểu hiện của khái niệm Kỹ năng sống và sau khi tiến hành khảo sát, kết quả như sau:

Bảng 1: Nhận thức của sinh viên về khái niệm kỹ năng sống

T

T

Biểu hiện khái niệm Kỹ năng

sống

Đồng ý Không đồng

ý

Số lượng

Tỷ lệ (%)

Số lượn g

Tỷ lệ (%)

1

Là các kỹ năng giúp con người

thích ứng với những biến đổi

của môi trường (môi trường tự

nhiên và môi trường xã hội) để

làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn

298 95,5 14 4,5

2

Là các kỹ năng giúp con người

có thể hòa hợp để cùng chung

sống

289 92,6 23 7,4

3 Là các kỹ năng giúp con người

4 Là các kỹ năng để giúp con

5 Là các kỹ năng mang lại lợi ích 56 17,9 256 82,1

cho bản thân (không cần quan

tâm đến lợi ích của người khác)

6

Là các kỹ năng giúp con người

mang lại sự bình an cho bản

thân bằng mọi giá (kể cả việc

bất chấp thủ đoạn)

87 27,9 225 72,1

(Nguồn: Kết quả điều tra do tác giả tổng hợp)

Như vậy, sinh viên lựa chọn nhiều nhất (95,5%) là các kỹ năng giúp con người thích ứng với những biến đổi của môi trường (môi trường tự nhiên và môi trường xã hội) để làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn Thứ hai, là các kỹ năng giúp con người có thể hòa hợp để cùng chung sống (92,6%), thứ ba, là các kỹ năng giúp con người vượt qua khó khăn (86,9%), thứ tư, là các kỹ năng để giúp con người tồn tại (77,6%) Điều này chứng tỏ nhận thức của sinh viên về các kỹ năng sống rất đúng đắn Một dấu hiệu đáng mừng đó là đa số sinh viên không cho rằng, kỹ năng sống là các kỹ năng mang lại lợi ích cho bản thân (không cần quan tâm đến lợi ích của người khác) (82,1%) và 72,1% sinh viên không cho rằng, kỹ năng sống là các kỹ năng giúp con người mang lại sự bình an cho bản thân bằng mọi giá (kể cả việc bất chấp thủ đoạn)

2.2 Nhận thức của sinh viên về sự cần thiết của việc trang bị các kỹ năng sống

Trong những năm qua, các trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn thành phố

Đà NẵngKết quả kháo sát sinh viên về sự cần thiết của việc trang bị các kỹ năng sống trong môi trường giáo dục Đại học và Cao đẳng cho thấy:

Rất cần thiết; 47.10%

Cần thiết; 22.90%

Bình thường; 15.80%

Không cần thiết; 14.20%

Biểu đồ 1 Sự cần thiết của việc trang bị kỹ năng sống đối với sinh viên hiện nay

(Nguồn: Kết quả điều tra do tác giả tổng hợp)

Kết quả cho thấy, sinh viên nhận thức được mức độ cần thiết của việc trang

bị các kỹ năng sống trong môi trường giáo dục Đại học, Cao đẳng, mức độ cần thiết là 23% và rất cần thiết là 47% Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận sinh viên chưa nhận thức được mức độ cần thiết của các kỹ năng sống, 14% sinh viên cho những kỹ năng sống không cần thiết và 16% đánh giá ở mức độ bình thường Điều này cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động học tập của sinh viên

2.3 Nhận thức của sinh viên về các kỹ năng sống cần thiết

Để giúp sinh viên nhận thức và rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho bản thân, phục vụ việc học tập và làm việc sau khi ra trường, tác giả đã hệ thống các kỹ năng sống cần thiết và tiến hành khảo sát mức độ nhận thức của sinh viên về các

kỹ năng cần có Kết quả như sau:

Bảng 2 Nhận thức của sinh viên về các kỹ năng sống cần thiết

T

T Các kỹ năng sống cần thiết

Cần thiết Bình

thường

Không cần thiết

Số lượn g

%

Số lượn g

%

Số lượn g

%

2 Kỹ năng giải quyết vấn đề 214 68,

49 15,7

3 Kỹ năng ra quyết định 236 75,

40 13,9

4 Kỹ năng tư duy sáng tạo 198 63,

20 5,4

61 19,6

6 Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm 164 52,

70 22,4

7 Kỹ năng giải quyết mâu thuẫn 188 60,

32 10,2

8 Kỹ năng đặt mục tiêu 167 53,

72 23,1

9 Kỹ năng lắng nghe tích cực 144 46,

67 21,4

10 Kỹ năng thiết lập mối quan hệ 131 42 119 38,1 62 19,9

11 Kỹ năng ứng phó với căng thẳng 134 42,

12 3,9

12 Kỹ năng tự nhận thức 156 50 112 35,9 44 14,1

13 Kỹ năng kiểm soát cảm xúc 143 45,

14 Kỹ năng thể hiện sự cảm thông 151 48,

43 13,8

15 Kỹ năng tư duy phê phán 123 39,

72 23,1

16 Kỹ năng kiên định 178 57,

13 4,1

17 Kỹ năng thương lượng 229 73,

9 2,9

18 Kỹ năng quản lý thời gian 216 69,

19 Kỹ năng xác định giá trị 178 57,

48 15,3

20 Kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp

89,

(Nguồn: Kết quả điều tra do tác giả tổng hợp)

Trong số những kỹ năng sống cần thiết, sinh viên đánh giá rất cao các kỹ năng như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng giải quyết vấn đề,

kỹ năng tư duy sáng tạo, kỹ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, giúp đỡ, kỹ năng thương lượng, kỹ năng quản lý thời gian,… Bên cạnh đó, số sinh viên chưa quan tâm đến các kỹ năng sống vẫn còn Điều này cho thấy, vẫn còn một bộ phận sinh viên chưa thực sự quan tâm đến việc hình thành và rèn luyện các kỹ năng sống cần thiết cho bản thân Thực tế này đòi hỏi các trường Đại học, Cao đẳng phải

có những hình thức và giải pháp phù hợp nhằm hình thành và phát triển các kỹ năng sống cần thiết cho sinh viên, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội

3 Một số đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục

kỹ năng sống cho sinh viên trong các trường Đại học, Cao đẳng ở Đà Nẵng hiện nay

3.1 Giáo dục thông qua các giờ học môn Kỹ năng mềm trong các trường Đại học, Cao đẳng

Hiện nay, trong chương trình đào tạo của một số trường Đại học, Cao đẳng

đã đưa Kỹ năng sống vào giảng dạy Do đó, sinh viên có thể tiếp cận với loại hình này một cách dễ dàng và cũng là một nhiệm vụ, một yêu cầu cần phải đạt

để sinh viên có thể ra trường Ở hình thức giáo dục này, sinh viên được giảng viên có chuyên môn hướng dẫn, có tài liệu cụ thể và chương trình được thiết kế

rõ ràng, theo mục đích đào tạo nên sinh viên sẽ có nhiều thuận lợi trong quá trình học tập

Tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống vào các học phần liên quan, đây là một quan niệm dạy học nhằm hình thành ở sinh viên những năng lực giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn dựa trên sự huy động nội dung, kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau

3.2 Giáo dục thông qua các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao

Rất nhiều các hoạt động văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao được Đoàn Thanh niên các trường Đại học, Cao đẳng phát động tổ chức Thông qua các hoạt động này góp phần tạo điều kiện cho sinh viên có được một sân chơi bổ ích sau những giờ học căng thẳng, đồng thời cũng đã trang bị cho sinh viên được một lượng kiến thức về văn hóa xã hội cũng như phát triển được các kỹ năng sống như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xử lý tình huống, rèn luyện cho sinh viên

sự năng động, tự tin

Hoạt động hội thao sinh viên thường niên của các trường Đại học, Cao đẳng như thi đấu bóng đá, bóng chuyền, cầu lông, kéo co,… với sự tham gia của các chi đoàn Khoa tạo ra sân chơi lành mạnh, bổ ích nhằm rèn luyện cho đoàn viên, sinh viên sức khỏe để phục vụ tốt cho hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học, đồng thời, còn là cơ hội tăng cường sự giao lưu học hỏi, nâng cao tinh thần đoàn kết của sinh viên, rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm, sự tự tin, ý chí chiến thắng và quan điểm lạc quan

3.3 Giáo dục kỹ năng sống thông qua các hoạt động tình nguyện

Phong trào thanh niên tình nguyện trong các trường Đại học, Cao đẳng ngày càng được triển khai theo hướng đa dạng hóa các loại hình hoạt động và ngày càng mang tính chuyên sâu, vừa có các hoạt động tại chỗ vừa có các hoạt động cộng đồng, điển hình như phong trào tình nguyện xây dựng trường xanh, sạch, đẹp; Ký túc xã văn minh; Thanh niên tình nguyện tiếp sức mùa thi; Thanh niên tình nguyện giữ gìn trật tự an toàn giao thông; Chiến dịch tình nguyện Mùa hè xanh; Phong trào xây dựng công trình thanh niên; Hoạt động hiến máu nhân đạo,… Qua đó, giúp sinh viên nâng cao nhận thức, ý thức và hành động trong hoạt động bảo vệ và giữ gìn môi trường, góp phần hình thành nếp sống văn hóa thân thiện hơn với môi trường, nâng cao trách nhiệm với cộng đồng và ý thức xã hội cho sinh viên

3.4 Giáo dục kỹ năng sống thông qua các câu lạc bộ, nhóm

Hoạt động của các Câu lạc bộ, điển hình như Câu lạc bộ Tiếng Anh, một

hoạt động mang tính chất vừa học, vừa chơi, học đi đôi với hành rất hiệu quả và thiết thực Tham gia các Câu lạc bộ, sinh viên không những được nâng cao kiến thức mà còn có cơ hội giao lưu, học hỏi, phát triển các kỹ năng sống như: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng xử lý tình huống,… môi trường Câu lạc bộ giúp sinh viên trở nên năng động, tự tin hơn

3.5 Giáo dục kỹ năng sống bằng hình thức cung cấp tài liệu cho sinh viên

tự nghiên cứu

Với hình thức này, sinh viên sẽ là chủ thể, đóng vai trò chủ động và quyết định trong việc rèn luyện kỹ năng sống Từ những kiến thức, lý luận về kỹ năng sống trong các tài liệu chính thống như giáo trình, sách giáo khoa đến những tài liệu tham khảo trên internet, sinh viên sẽ tiếp cận và tự lĩnh hội, thẩm thấu để biến thành hiểu biết của riêng mình Trên cơ sở đó, sinh viên sẽ tự tổ chức các hoạt động thực hành để rèn luyện các thao tác kỹ thuật của hành động tương ứng với mỗi kỹ năng Hình thức này có ưu điểm là sinh viên có thể thực hiện vào bất

cứ khi nào họ muốn, không tốn nhiều chi phí và thời gian học Đồng thời, nó cũng phát huy được vai trò chủ động, tích cực của sinh viên Tuy nhiên, nếu không có phương pháp tự học thích hợp và không đủ sự nổ lực của ý chí thì kết quả của hình thức học tập này sẽ không được như mong đợi

3.6 Giáo dục kỹ năng sống qua hình thức thực tập nghề nghiệp

Việc thực tập sẽ giúp sinh viên hiểu biết thêm về thực tiễn hoạt động nghề nghiệp, tích lũy kinh nghiệm Điều này rút ngắn khoảng cách đáng kể khoảng cách giữa đào tạo và thực tế, đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng Chủ động là bài học lớn nhất và cũng là bài học đầu tiên mà hầu hết các sinh viên khi

đi thực tập được học hỏi Chủ động làm quen với mọi người, chủ động tìm hiểu công việc tại nơi thực tập, chủ động đề xuất và cùng làm việc với mọi người,… tất cả đều giúp cho sinh viên hòa nhập được nhanh hơn trong môi trường mới Những bài học nhỏ nhưng được tích lũy dần sau thời gian thực tập sẽ trở thành hành trang quý báu để sinh viên vững vàng sau khi ra trường để thực sự đến với