Nâng cao chất lượng giờ học bằng phương pháp vận dụng nghiên cứu bài học và sử dụng bản đồ tư duy vào dạy học

Như vậy, phương pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp của giáo viên ở nhà trường có tầm quan trọng đặc biệt, vì nếu không sử dụng đúng phương pháp giảng dạy thì chắc chắn sẽ làm cho khả

MỤC LỤC

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2-3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc giải pháp đã sử dụng để

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 14-15

I MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài

Tin học là một ngành khoa học được ứng dụng vào hầu hết các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội và là một môn học rất thiết thực chương trình học trung học phổ thông Trong đó có chương trình tin học khối 11 là kiến thức khó

và là kiến thức để thi học sinh giỏi trung học phổ thông, vậy với lối dạy học truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc sẽ làm cho học sinh khó hiểu và không hứng thú học bài Vì vậy yêu cầu hiện nay đặt ra là cần phải có phương pháp dạy học như thế nào để tạo hứng thú học tập cho học sinh để đem lại hiệu quả tốt nhất

Trong Nghị quyết hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành trung ương Đảng khóa XI đã chỉ rõ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển

từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”

Trong hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học 2016-2017 của Bộ giáo dục

và đào tạo cũng đã xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là “Tiếp tục tập trung chỉ đạo đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và giáo dục, đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và rèn luyện của học sinh; tạo ra sự chuyển biến tích cực, rõ nét về chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục trung học”

Như vậy, phương pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp của giáo viên ở nhà trường có tầm quan trọng đặc biệt, vì nếu không sử dụng đúng phương pháp giảng dạy thì chắc chắn sẽ làm cho khả năng tiếp thu kiến thức của học trò bị hạn chế và kết quả sẽ không đạt được như mục tiêu đề ra trong tiết học

Hưởng ứng chủ đề năm học 2016-2017 “Tiếp tục đổi mới công tác quản

lý nhằm nâng cao chất lượng giáo dục” và phong trào của ngành phát động “Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học” đang đặt ra cho giáo viên và học sinh phải tìm ra được phương pháp truyền thụ mới và cách học mới thật hiệu quả

Vậy một tiết dạy theo hướng nghiên cứu bài học được thiết kế như thế nào? học sinh hoạt động ra sao trong các tiết học này? Là những câu hỏi mà tôi luôn băn khoăn, suy nghĩ, nghiên cứu để tìm ra câu trả lời Chính vì lí do trên

nên tôi chọn đề tài: Nâng cao chất lượng giờ học bằng phương pháp vận dụng nghiên cứu bài học và sử dụng bản đồ tư duy vào dạy học bài “Ví dụ

về cách viết và sử dụng chương trình con - Tin học 11 ”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích khi nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm này là nhằm cung cấp cho học sinh một phương pháp học tập mới, đó là phương pháp nghiên cứu bài học thông qua hoạt động nhóm giúp các em có thể tổng hợp, khái quát và có thể ghi nhớ sâu kiến thức của bài học

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Phương pháp dạy học môn tin, bài: Ví dụ về cách viết và sử dụng chương trình con

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Khảo sát tư liệu: Là việc nghiên cứu các bài kiểm tra của học sinh và các

nguồn tư liệu khác có liên quan đến quá trình dạy học môn Tin học Khi nghiên cứu cần có mục đích rõ ràng và kế hoạch cụ thể

Thực nghiệm sư phạm: Hình thức phổ biến của thực nghiệm sư phạm là

so sánh kết quả dạy học trong lớp các lớp thực nghiệm với các lớp đối chứng Lớp thực nghiệm là lớp học trong giảng dạy có đưa vào sáng kiến kinh nghiệm giúp học sinh đạt kết quả kiến thức bài học tốt hơn

Trong quá trình nghiên cứu tôi đã lựa chọn lớp11B4 là lớp thực nghiệm

và lớp 11B3 là lớp đối chứng

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cở sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Nghị quyết Đại hội Đảng cộng sản Việt nam qua các kỳ Đại hội luôn khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, “Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho sự phát triển” Để chất lượng giáo dục đạt kết quả cao đòi hỏi người giáo viên phải có chuyên môn vững vàng, đồng thời có kinh nghiệm giảng dạy để đưa ra các phương pháp giúp học sinh học tập đạt kết quả cao nhất

Đã có nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước chỉ ra rằng

“Nghiên cứu bài học nhằm cải tiến, đổi mới thực tiễn dạy học của giáo viên trong từng bài học cụ thể của chương trình sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học đồng thời đây là biện pháp để phát triển năng lực nghề nghiệp của giáo viên” Nghiên cứu bài học được đưa ra dựa trên lý thuyết vùng phát triển gần của nhà tâm lý học người Nga Vygotsky (1896-1934)

và lý thuyết vòng đối thoại của Mikhail Bakhtin (1895-1975)

- NCBH dựa trên lý thuyết vùng phát triển gần

Việc học tập của HS và phát triển năng lực chuyên môn của GV trong NCBH dựa trên cơ sở lý thuyết vùng phát triển gần của nhà Tâm lý học người

Nga Vygotsky Theo lý thuyết này nội dung dạy học chỉ có ý nghĩa khi nằm trong vùng phát triển gần của người học

Do đó, nhiệm vụ của NCBH là xác định rõ vùng phát triển gần để lựa chọn mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học phù hợp Mỗi lớp học thông thường có ba nhóm học sinh, nhóm A là nhóm học sinh khá, giỏi, nhóm B là nhóm trung bình, còn nhóm C là nhóm yếu kém Để dạy học hiệu quả, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học và kiểm tra, đánh giá phải có tác động tích cực đến cả ba nhóm đối tượng Sự phân hóa trong dạy học ở đây bao gồm phân hóa theo mức độ nhận thức, phân hóa theo nội dung nhiệm vụ học tập, phân hóa theo phong cách học tập, phân hóa theo sản phẩm Do trình độ hiện tại của người học, cũng như năng lực chuyên môn, nghiệp vụ của GV không đồng đều nên rất cần sự nghiên cứu, chia sẻ theo NCBH Giữa quá trình phát triển của người học với quá trình dạy học không diễn ra đồng thời Cơ chế tác động của quá trình dạy học đến quá trình phát triển của cá nhân người học là rất phức tạp, cần được suy ngẫm, theo tinh thần NCBH

- NCBH dựa trên lý thuyết vòng đối thoại của Mikhail Bakhtin

Con người học qua tương tác giữa các vòng tròn đối thoại Theo lý thuyết của Mikhail Bakhtin, việc học hỏi của con người mang ý nghĩa xã hội sâu sắc Người ta sống, giao tiếp và học hỏi thông qua hệ thống tương tác đan xen, tương

hỗ Theo ý nghĩa đó, quá trình dạy học nói chung và việc học nói riêng không chỉ là sự tương tác theo chiều dọc giữa giáo viên với học sinh mà còn có sự tương tác theo chiều ngang, giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với học liệu Sự tương tác qua các vòng tròn đối thoại không những là công cụ vật chất

mà còn là những công cụ tâm lý mạnh mẽ thúc đẩy, tạo động lực cho việc học

Xuất phát từ những quan điểm trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài: Nâng cao chất lượng giờ học bằng phương pháp vận dụng nghiên cứu bài học và sử dụng bản đồ tư duy vào dạy học bài “Ví dụ về cách viết và sử dụng chương trình con - Tin học 11 ”.

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Trong quá trình dạy học phần kiến thức về chương trình con và lập trình

có cấu trúc Tin học 11vô cùng quan trọng Tuy nhiên trong SGK thời lượng tiết

lí thuyết và tiết bài tập còn ít không thể đáp ứng được việc nắm kiến thức cũng như vận dụng kiến thức vào giải các dạng bài tập cho học sinh Dẫn đến kết quả kiểm tra khảo sát rất thấp

Một thực trạng nữa là Tin học lớp 11 đòi hỏi sự tư duy tốt về mặt toán học đặc biệt là phần chương trình con và lập trình có cấu trúc nên trong quá trình học và làm bài kiểm tra làm cho học sinh rất khó hiểu Các em cần được giáo viên đưa ra những phương pháp học tập hiệu quả nhất để đạt được kết quả học tập tốt nhất

Thực tế giảng dạy những năm qua cho thấy nhiều học sinh thực sự lúng túng trước những yêu cầu đặt ra của giáo viên Riêng môn Tin học lớp 11, khi làm bài tập phần chương trình con và lập trình có cấu trúc còn nhiều học sinh chưa nắm được các yếu tố cơ bản của Chương trình con như: cách xác định cấu trúc chương trình con, tìm tham số hình thức, tìm biến cục bộ, tìm lời gọi thực hiện chương trình con và cách viết một chương trình con ở dạng đơn giản nhất

Xuất phát từ thực trạng trên, để giúp học sinh tiếp thu bài được tốt hơn, có kiến thức tốt phần chương trình con và lập trình có cấu trúc, tôi đã đưa ra phương pháp vận dụng nghiên cứu bài họcvà sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học tiết thứ hai của bài “Ví dụ về cách viết và sử dụng chương trình con”

Kết quả bài kiểm tra 15 phút về tiết học trước của bài “Ví dụ về cách viết

và sử dụng chương trình con” như sau:

Lớp Điểm 1, 2, 3 Điểm 4 Điểm 5, 6 Điểm 7, 8 Điểm 9,10

Lớp 11B3 và 11B4 là hai lớp có điểm đầu vào gần tương đương nhau Tuy nhiên theo kết quả khảo sát như trên thì kết quả lớp 11B4 thấp hơn hẳn so

với lớp 11B3 Chính vì thế tôi muốn đưa phương pháp nghiên cứu bài học và sử dụng bản đồ tư duy vào dạy học tiết thứ 2 bài “ Ví dụ về cách viết và sử dụng chương trình con” ở lớp 11B4 nhằm nâng cao kết quả học tập của 11B4

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1.Lựa chọn các lớp: Lớp thực nghiệm và lớp đối chứng:

Năm học 2017 - 2018 tôi được phân công giảng dạy khối 11, trong đó có hai lớp khối 11 là 11B3 và 11B4 là hai lớp học ban cơ bản có đầu vào tương đương nhau Tuy nhiên lớp 11B3 học tốt hơn lớp 11B4 Do đó tôi chọn lớp 11B4 là lớp thực nghiệm và lớp 11B3 là lớp đối chứng

2.3.2 Giảng dạy thực nghiệm:

2.3.2.1 Nội dung của Tiết 2-Bài 18

 Cấu trúc Hàm

Function <Tên hàm>[(<Danh sách tham số hình thức>)]: <kiểu dữ liệu>;

[<Phần khai báo>]

Begin

<Dãy lệnh>

<Tên hàm>:= <biểu thức>;

End;

 Tham trị: Trong lời gọi hàm các tham số hình thức được thay bằng

các tham số thực sự tương ứng là các giá trị cụ thể được gọi là tham số giá trị

 Tham biến: Trong lời gọi hàm, các tham số hình thức được thay bằng

các tham số thực sự tương ứng là tên các biến chứa dữ liệu ra được gọi là tham số biến

 Lời gọi của một hàm trong chương trình

<Tên hàm> [(<Danh sách tham số thực sự>)]

 Mối liên hệ giữa hàm và chương trình.

2.3.2.2 Chuẩn bị bài dạy

2.3.2.2.1 Hoạt động nhóm

Chia lớp học 11B4 gồm 40 học sinh thành 4 nhóm - Mỗi nhóm 8 em Trong nhóm cử 1 bạn làm nhóm trưởng

Vị trí các nhóm trong lớp học:

BGV Cửa

Mỗi nhóm chuẩn bị 1 tờ giấy A0, bút dạ màu đen và băng dính hai mặt 2.3.2.2.2 Phiếu học tập cho học sinh

Chuẩn bị 4 phiếu học tập cho các nhóm Trên mỗi phiếu gồm chương trình và nội dung câu hỏi

Phiếu 1: Cho 2 chương trình

Chương trình 1:

Program Hoandoi1;

Uses crt;

Var a,b: integer;

Function Hoan_doi(var x,y:integer): integer;

var tg:integer;

Begin

tg:= x;

x:= y;

y:=tg;

End;

Begin clrscr;

a:=5; b:=10;

writeln(a:6,b:6);

Hoan_doi(a,b);

writeln(a:6,b:6);

readln

End.

Chương trình 2:

Program Hoandoi2;

Uses crt;

Var a,b: integer;

Function Hoan_doi(x: integer; var y:integer): integer;

Var tg:integer;

Begin

tg:= x;

x:= y;

y:=tg;

End;

Begin clrscr;

Nhóm1

Nhóm2

Nhóm3

Nhóm4

a:=5; b:=10;

writeln(a:6,b:6);

Hoan_doi(a,b);

writeln(a:6,b:6);

readln

End.

a Trong 2 chương trình ở trên có sử dụng chương trình con dạng nào? Tại sao?

b Khai báo phần đầu của chương trình con ở trên có gì khác với khai báo phần đầu của thủ tục? Tại sao?

c Xác định cấu trúc chương trình con ở trên?

d Tìm tham số hình thức (Tham biến hay tham trị), biến cục bộ?

e Tìm tham số thực sự, lời gọi thực hiện chương trình con?

f Dự đoán kết quả chương trình?

Phiếu 2: Cho chương trình

Program Tong_2so;

Uses crt;

Var a,b:byte;

Function Tong2so(x,y:byte):integer;

Var tong:integer;

Begin

Tong:=x+y;

Tong2so:=Tong;

End;

Begin

Clrscr;

write(‘ moi nhap hai so a,b:‘);

Readln(a,b);

write(‘tong hai so la: ‘,Tong2so(a,b));

readln

End

a Trong chương trình ở trên có sử dụng chương trình con dạng nào? Tại sao?

b Khai báo phần đầu của chương trình con ở trên có gì khác với khai báo phần đầu của thủ tục? Tại sao?

c Trong phần thân của chương trình con này có câu lệnh gì mà trong phần thân của thủ tục không có? Tại sao?

d Xác định cấu trúc chương trình con ở trên?

e Tìm tham số hình thức (Tham biến hay tham trị), biến cục bộ?

f Tìm tham số thực sự, lời gọi thực hiện chương trình con?

g Dự đoán kết quả chương trình?

Phiếu 3: Cho chương trình

Program Rutgon_phanso;

Uses crt;

Var Tuso, Mauso, a:Integer;

Function UCLN(x,y: integer):integer;

Var sodu:Integer;

Begin

while y<>0 do

begin

sodu:=x mod y;

x:= y;

y:= sodu;

end;

UCLN:=x;

End;

Begin Clrscr;

write(‘Nhap tu so, mau so vao: ‘);

readln(Tuso, Mauso);

a:=UCLN(Tuso, Mauso);

if a>1 then

begin

Tuso:= Tuso div a;

Mauso:= Mauso div a;

end;

writeln(Tuso:5, Mauso:5);

readln

End.

a Trong chương trình ở trên có sử dụng chương trình con dạng nào? Tại sao?

b Khai báo phần đầu của chương trình con ở trên có gì khác với khai báo phần đầu của thủ tục? Tại sao?

c Trong phần thân của chương trình con này có câu lệnh gì mà trong phần thân của thủ tục không có? Tại sao?

d Xác định cấu trúc chương trình con ở trên?

e Tìm tham số hình thức (Tham biến hay tham trị), biến cục bộ?

f Tìm tham số thực sự, lời gọi thực hiện chương trình con?

g Dự đoán kết quả chương trình?

Phiếu 4: Cho chương trình sau

Program Minbaso;

Uses Crt;

Var a,b,c:real;

Function Min(a,b:real): real;

Begin

if a<b then Min:=a else Min:=b;

End;

Begin Clrscr;

write(‘nhap vao ba so: ‘);Readln(a,b,c);

writeln(‘so nho nhat trong ba sola:‘,Min(Min(a,b),c);

readln

End.

a Trong chương trình ở trên có sử dụng chương trình con dạng nào? Tại sao?

b Khai báo phần đầu của chương trình con ở trên có gì khác với khai báo phần đầu của thủ tục? Tại sao?

c Trong phần thân của chương trình con này có câu lệnh gì mà trong phần thân của thủ tục không có? Tại sao?

d Xác định cấu trúc chương trình con ở trên?

e Tìm tham số hình thức (Tham biến hay tham trị), biến cục bộ?

f Tìm tham số thực sự, lời gọi thực hiện chương trình con?

g Dự đoán kết quả chương trình?

2.3.2.3 Vận dụng vào tiết dạy cụ thể

2.3.2.3.1 Ổn định tổ chức

- Kiểm tra sĩ số

- Kiểm tra trật tự lớp học 2.3.2.3.2 Kiểm tra bài cũ: (5 phút)

Nêu cấu trúc chương trình con dạng thủ tục?

Trả lời: Gồm 3 phần

Procedure <Tên thủ tục> [(<Danh sách tham số hình thức>)];

[<Phần khai báo>]

Begin

[<Dãy các lệnh>]

End;

2.3.2.3.3 Tiến trình bài giảng

 Hoạt động 1: (10 phút) Tìm hiểu cấu trúc chương trình con dạng hàm.

a Nội dung cần đạt

Cấu trúc chương trình con dạng hàm

Function <Tên hàm> [(<Danh sách tham số hình thức>)]:<kiểu dữ liệu>;

[<Phần khai báo>]

Begin

[<Dãy các lệnh>]

<tên hàm>:= <biểu thức>;

End;