SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP dạy HOC THEO NHÓM TRONG QUÁ TRÌNH GIẢNG dạy TIN học lập TRÌNH

Mỗi thầy giáo, cô giáo đều phải lựa chọn cho mình một phương pháp dạy học phù hợp với nội dung kiểu bài lên lớp phù hợp với đối tượng học sinh và đạt được mục tiêu giáo dục hiện nay góp

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài.

Tin học là hành trang thiết yếu trên con đường nghề nghiệp Phần lớn các ngành nghề trong xã hội hiện đại đòi hỏi hiểu biết tin học Thêm nữa, rất nhiều ngành nghề mới xuất hiện trong lĩnh vực tin học như: lập trình viên, quản trị mạng, thiết kế cơ sở kỹ thuật, an ninh mạng,… Đối với chính ngành giáo dục, tin học là cơ sở hạ tầng của giáo dục Tin học là môi trường dạy học, công cụ quản lý giáo dục, công cụ sư phạm, thiết bị học tập cá nhân, làm việc của nhóm giáo viên, học sinh

Đảng và Nhà nước đã vạch ra đường lối rất đúng đắn về “chiến lược con người” là“nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” Ngành giáo dục và đào tạo cũng đang hướng tới phát triển tối đa những năng lực còn tiềm ẩn trong mỗi học sinh Trong các trường học hiện nay, việc phát triển bồi dưỡng học sinh giỏi góp phần đào tạo nhân tài cho đất nước được xem là nhiệm vụ cần thiết và quan trọng Nhiều năm qua tôi được sự tín nhiệm của trường đã tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi môn tin học Qua quá trình bồi dưỡng, tôi luôn cố gắng tìm hiểu nội dung cơ bản và nâng cao, tìm

ra phương pháp tối ưu để cho công tác bồi dưỡng có hiệu quả nhất Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là nhiệm vụ nặng nề nhưng cũng rất vinh dự cho giáo viên khi tham gia bồi dưỡng Những câu hỏi mà bất cứ ai khi tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi cũng luôn đặt ra là: Làm thế nào để các em lĩnh hội tốt các kiến thức khi tham gia ôn luyện? Làm thế nào để kết quả đạt được tốt nhất? Làm thế nào để mang lại thành tích cho các em và mang lại vinh dự cho nhà trường Bồi dưỡng học sinh giỏi là nhiệm vụ khó không chỉ từ việc lựa chọn học sinh, lựa chọn phương pháp mà còn đòi hỏi nhiều kiến thức, kỹ năng vận dụng cao

Xuất phát từ yêu cầu thực tế của việc nâng cao mục tiêu giáo dục, nâng cao chất lượng dạy và học nói chung cũng như dạy học môn Tin học nói riêng nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của mỗi giờ lên lớp Mỗi thầy giáo, cô giáo đều phải lựa chọn cho mình một phương pháp dạy học phù hợp với nội dung kiểu bài lên lớp phù hợp với đối tượng học sinh và đạt được mục tiêu giáo dục hiện nay góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 Hội nghị lần thứ VIII Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

Riêng bản thân tôi, qua quá trình dạy học tôi đã chọn được cho mình một phương pháp dạy học phù hợp và cũng là đề tài trong sáng kiến kinh

nghiệm của tôi đó là: “Sử dụng phương pháp dạy học theo nhóm trong quá trình giảng dạy tin học lập trình”.

1.2 Mục đích nghiên cứu.

Đưa ra một số phương pháp để giải quyết các bài toán cơ bản về phương pháp dạy học theo nhóm, nâng cao khả năng tư duy, độc lập, sáng tạo cho học sinh, nâng cao chất lượng học tập

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

+ Học sinh lớp 11 Trường PT Nguyễn Mộng Tuân huyện Đông Sơn -tỉnh Thanh Hóa

+ Giáo viên giảng dạy môn tin học trong nhà trường

+ Một số bài toán giải bằng phương pháp dạy học theo nhóm

+ Máy tính, máy chiếu mô tả bài toán, thuật toán và cài đặt chương trình

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

+ Phương pháp nghiên cứu dạy học theo nhóm

+ Tìm hiểu phát triển kỹ năng của học sinh

+ Phát triển tư duy của học sinh

+ Tham khảo các tài liệu lấy từ nhiều nguồn nhất là các tài liệu mở trên mạng internet và phân tích có hệ thống các dạng bài tập theo nội dung đã đề ra

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Việc giảng dạy lý môn Tin học đòi hỏi sự linh hoạt rất cao của các giáo viên Không thể áp đặt kiến thức của giáo viên hay sách giáo khoa làm chuẩn Với Tin học một khái niệm có thể có nhiều định nghĩa và nhiều cách hiểu khác nhau Giáo viên cần chú ý đến cái lõi của kiến thức, đến kỹ năng thực hành sử dụng phần mềm và kết quả cuối cùng của bài làm học sinh

Để giúp học sinh hứng thú, phát huy tính tích cực và sáng tạo của mình với môn tin học lớp 11 một trong những phương pháp tôi sử dụng đó là phương pháp thảo luận nhóm

Trong số các phương pháp dạy học đang sử dụng, phương pháp dạy học thảo luận nhóm có nhiều ưu thế trong thực hiện mục tiêu giáo dục hiện nay tránh được lối học thụ động trên lớp, giáo viên thường đưa ra nhiều biện pháp

để kích thích khả năng tư duy và sáng tạo của học sinh

Có thể nói, mô hình thảo luận nhóm sẽ giúp cho học sinh cố gắng tìm hiểu và phát biểu trong nhóm của mình để trình bày cho cả lớp, đồng thời tinh thần hợp tác trong nhóm sẽ được phát huy và hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm

Khi nhóm thảo luận hoạt động dưới sự giám sát của giáo viên, những thói quen xấu như nói chuyện riêng, thiếu tập trung, đùa giỡn,…ít nhiều sẽ bị loại trừ Động lực trong nhóm sẽ được phát huy và những động lực tiềm tàng ở mỗi cá nhân có dịp được bộc lộ

Trong khi thảo luận nhóm, việc giao lưu giữa các học sinh đương nhiên diễn ra Thông thường thì trong một nhóm trình độ học sinh không khi nào tuyệt đối bằng nhau, trong nhóm chắc chắn sẽ có những học sinh khá hơn những học

sinh còn lại Đây cũng chính là cơ hội để cho học sinh học tập lẫn nhau (học thầy không tày học bạn) và khi được giáo viên tổng kết giải đáp học sinh sẽ hiểu

bài hơn, nhớ lâu hơn và vì vậy việc học tập mang lại kết quả tốt hơn

Như vậy, phương pháp thảo luận nhóm một mặt vừa chú trọng phát huy tính tích cực cao, tính chủ động, sáng tạo của học sinh; mặt khác lại chú trọng

sự phối hợp, hợp tác giữa các học sinh trong quá trình học tập, cần kết hợp năng lực cạnh tranh và năng lực hợp tác ở học sinh Để sử dụng có hiệu quả phương pháp thảo luận nhóm, giáo viên cần phải chú trọng xây dựng trách nhiệm cá nhân và trách nhiệm nhóm, xây dựng vị thế của mỗi học sinh trong nhóm và trong lớp, hình thành kĩ năng làm việc nhóm cho học sinh

2.2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Thực trạng chung:

Đa phần học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường PT Nguyễn Mộng Tuân đều học theo phương pháp cũ truyền thống là đọc chép Nên việc học tập của học sinh còn thụ động, không hứng thú với việc học lập trình tin học, ỷ lại cho giáo viên

2.2.1 Thuận lợi:

* Nhà trường:

- Bộ môn Tin học được đưa vào giảng dạy cấp trung học phổ thông đã được 10 năm, nhà trường đã tạo điều kiện về cơ sở vật chất như máy tính, trang thiết bị để phục vụ cho việc dạy và học môn Tin học

* Giáo viên:

- Giáo viên được đào tạo chuẩn kiến thức cơ bản và nâng cao về Tin học

- Giáo viên giảng dạy đã qua đào tạo chuyên ngành Sư phạm Tin học, bồi dưỡng kiến thức qua các đợt tập huấn do Sở tổ chức

* Học sinh:

- Học sinh học tốt các môn tự nhiên rất hứng thú đối với môn học này, nhất là những tiết thực hành

- Môn học rất trực quan và sinh động cho nên học rất chịu khó tìm hiểu

và học hỏi thêm Một số học sinh có khả năng phát triển về lập trình và yêu thích lập trình

2.2.2 Khó khăn:

* Nhà trường:

Nhà trường đã có phòng máy vi tính để cho học sinh học nhưng vẫn còn hạn chế về số lượng cũng như chất lượng

Điều kiện phục vụ dạy học, tài liệu, sách báo cho giáo viên và học sinh tham khảo chưa được phong phú

* Giáo viên:

Mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh là khác nhau nên tính hiệu quả chưa đồng đều Đòi hỏi sự đầu tư thời gian công sức của giáo viên nhiều

Giáo viên thường gặp khó khăn về phân hoá học sinh và bồi dưỡng học sinh yêu thích và học môn tin

* Học sinh:

Học sinh thường ít đọc sách, các em thường học chay, và ít tiếp xúc với máy tính Đa số học sinh trong trường đều là con em nông dân nên điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn nên rất ít học sinh ở nhà có máy tính

Học sinh đa số chưa tiếp cận ngôn ngữ lập trình nên rất khó khăn trong học lập trình

2.3 Các sáng kiến kinh nghiệm hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

2.3.1 Khái niệm của “phương pháp dạy học theo nhóm”.

Phương pháp thảo luận nhóm là một trong những phương pháp dạy học

đã phát huy được tính tích cực, tự giác của người học Phương pháp này đã tạo được một môi trường học tập thuận lợi mà ở đó trí tuệ tập thể đã được phát huy cũng như vai trò hoạt động xã hội của cá nhân được trải nghiệm

a Các bước tiến hành thảo luận nhóm:

 Thứ nhất, xác định rõ mục tiêu của cuộc thảo luận

 Thứ hai, xây dựng nội dung thảo luận

 Thứ ba, xây dựng cấu trúc tiến trình thảo luận từng vấn đề

 Thứ tư, dự kiến hệ thống câu hỏi nêu vấn đề và câu hỏi gợi mở sẽ được

sử dụng trong quá trình thảo luận

 Thứ năm, kế hoạch thảo luận cần thông báo cho học sinh biết trước

b Một số yêu cầu khi tiến hành thảo luận nhóm:

 Chia nội dung bài dạy thành những vấn đề nhỏ có liên kết với nhau

 Chia lớp học thành nhiều nhóm nhỏ

 Cử ra một nhóm trưởng và một thư ký trong mỗi nhóm

 Giao nhiệm vụ cho từng cá nhân, các nhóm

 Trong mỗi chủ đề thảo luận, nên thực hiện theo quy trình chung thảo luận

 Các sản phẩm được giới thiệu và trình bày trước nhóm, lớp

 Đảm bảo yếu tố cạnh tranh và thi đua trong các nhóm

 Đảm bảo yếu tố thông tin phản hồi từ các nhóm

 Giáo viên đóng vai trò trọng tài, cố vấn, kiểm tra, kết luận

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Bước Giáo viên

Xác định mục tiêu bài học

Xây dựng, thiết kế nội dung bài học

Lựa chọn phương pháp, phương tiện

Thành lập nhóm, giao nhiệm vụ

Tổ chức thảo luận theo cặp

Tổ chức thảo luận trong nhóm

Tổ chức thảo luận giữa các nhóm

Trọng tài, cố vấn, kiểm tra

Tổng kết, nhận xét, đánh giá

Giao nhiệm vụ cho bài học mới

Học sinh

Xác định nhiệm vụ bài học

Nghiên cứu nội dung bài học

Lựa chọn phương pháp, phương tiện

Gia nhập nhóm, nhận nhiệm vụ, tự nghiên cứu

Hợp tác với bạn cùng bàn

Hợp tác với bạn trong nhóm

Tham gia thảo luận lớp

Tự kiểm tra, đánh giá

Tóm tắt rút ra kết luận

Tiếp nhận nhiệm vụ của bài học

Giai đoạn

Lập kế hoạch thảo luận

Thực hiện nội dung thảo luận

Tổng kết, đánh giá

2.3.2 Quy trình các bước thực hiện phương pháp thảo luận nhóm

Theo tôi quy trình này là một hệ thống bao gồm 3 giai đoạn và 10 bước,

được thể hiện ở sơ đồ dưới đây:

2.3.3 Các phương pháp cụ thể để dạy học bằng phương pháp hoạt động theo nhóm.

Việc phân chia nhóm thường dựa trên: số lượng học sinh của lớp học, đặc điểm học sinh và chủ đề bài học Cách chia nhóm như thế nào là hợp lí: có thể theo một tiêu chuẩn nào đó của bài học hay của giáo viên và cũng có thể hoàn toàn ngẫu nhiên hoặc có thể theo số điểm danh, theo giới tính, theo vị trí ngồi…

Giáo viên giao câu hỏi cho từng nhóm (có thể chiếu lên máy chiếu, viết lên bảng phụ, viết vào giấy giao cho từng nhóm…) hướng dẫn học sinh cách thực hiện, phân bố thời gian hợp lí, giải đáp thắc mắc của học sinh trước khi chính thức đi vào hoạt động, đồng thời ghi lại chủ đề và chỉ dẫn lên bảng, máy chiếu hay thiết bị khác…

Trong một tiết dạy giáo viên có thể chọn một trong số các cách chia

nhóm sau đây (tuỳ theo đặc điểm của lớp và và nội dung bài học) Bản thân tôi

đã áp dụng linh hoạt tùy theo bài theo các cách như sau:

Cách 1: Chia nhóm nhỏ cùng thảo luận

Với cách này có thể chia theo chỗ ngồi 2 bàn quay lại thành một nhóm nhỏ (khoảng 6-8 học sinh) để thảo luận về một khía cạnh xoay quanh một vấn

đề nào đó Sau thời gian thảo luận mỗi nhóm nhỏ cử một thành viên trình bày ý kiến của cả nhóm cho cả lớp nghe (giáo viên yêu cầu các nhóm trình bày ý kiến của nhóm sau không được lặp lại ý của nhóm trước đã trình bày)

Bài toán 1:

+ GV: Yêu cầu học sinh xác định Input và Output?

+ GV: Trình chiếu chương trình cho học sinh quan sát và nhận xét:

program Giai_PTB2;

uses crt;

var a,b,c:real;

D,x1,x2:real;

begin

clrscr;

write(‘a,b,c:’);

readln(a,b,c);

D:=b*b-4*a*c;

if D<0 then writeln(‘PT vo nghiem’)

else

begin

x1:=(-b-sqrt(b*b-4*a*c))/(2*a);

x2:=-b/a-x1;

writeln(‘x1=’,x1:8:3,’x2=’,x2:8:3);

end;

readln;

end.

+ HS: Xác định Input và Output

- Input: a,b,c

- Output: Nghiệm x hoặc thông báo phương trình vô nghiệm

+ HS: Quan sát và nhận xét:

Trong chương trình trên có sử sụng câu lệnh If – then dạng đầy đủ:

if <điều kiện> then <câu lệnh1> else

<câu lệnh2>;

Sau else có sử dụng câu lệnh ghép:

begin

x1:=(-b-sqrt(b*b-4*a*c))/(2*a);

x2:=-b/a-x1;

writeln(‘x1=’,x1:8:3,’x2=’,x2:8:3);

end;

+ HS: Xác định Input và Output

- Input: N

- Output: Đưa số ngày của năm N ra màn hình

+ HS: Quan sát và nhận xét:

Trong chương trình trên có sử sụng câu lệnh If – then dạng đầy đủ:

if <điều kiện> then <câu lệnh1> else

<câu lệnh2>;

Giáo viên có thể chỉ định bất kì nhóm nào trình bày ý kiến nhưng nhóm sau không lặp lại ý của nhóm trước sau đó giáo viên nhận xét, kết luận

Cách thực hiện giáo viên chia lớp làm 6 nhóm (mỗi nhóm gồm 2 bàn ghép với nhau), mỗi nhóm một phương hướng để thảo luận

 Nhóm 1: Tìm hiểu và xác định Input và Output của bài toán

 Nhóm 2: Liệt kê ý tưởng của thuật toán

 Nhóm 3: Xây dựng thuật toán bằng phương pháp liệt kê.

 Nhóm 4: Viết chương trình cho bài toán

 Nhóm 5: Thực hiện chương trình

 Nhóm 6: Báo cáo kết quả và cho nhận xét

Cách 2: Chia nhóm theo tổ

Nhóm này được xây dựng dựa trên các tổ đã được chia sẵn trên lớp

để thảo luận các vấn đề giáo viên giao cho các nhóm (tùy theo đặc điểm của lớp mà có các nhóm tương ứng, thông thường trong lớp học có 4 tổ giáo viên sẽ chia làm 4 nhóm để thảo luận)

Hoạt động của mỗi nhóm dựa trên sự trao đổi, thảo luận từ đó xây dựng phương án tối ưu nhất để giải quyết bài toán một cách chính xác và nhanh nhất

Sau khi các nhóm thảo luận xong, lần lượt từng nhóm trong lớp học

sẽ cử đại diện trình bày ý kiến của nhóm mình trước cả lớp, sau đó các nhóm khác nhận xét bổ sung ý kiến và cuối cùng giáo viên nhận xét kết luận ý kiến của từng nhóm

Bài toán 2: (SGK-T41):

+ GV: Yêu cầu học sinh xác định Input và Output?

+ GV: Trình chiếu chương trình cho học sinh quan sát và nhận xét:

program Nam_nhuan;

uses crt;

var N,SN:integer;

begin

clrscr;

write(‘Nam:’); readln(N);

if(N mod 400=0) or ((N mod 4=0) and

(N mod 100<>0))

then SN:=366 else SN:=265;

writeln(‘So ngay cua nam’,N,’la:’,SN’);

readln;

end.

Cách thực hiện giáo viên chia lớp làm 4 nhóm, mỗi nhóm một phương hướng để thảo luận

 Nhóm 1: Tìm hiểu và xác định Input và Output của bài toán

 Nhóm 2: Liệt kê ý tưởng của thuật toán

 Nhóm 3: Xây dựng thuật toán bằng phương pháp liệt kê

 Nhóm 4: Viết chương trình cho bài toán

Cách 3 : Giảng – Viết - Thảo luận

Giáo viên cho học sinh trả lời câu hỏi bằng cách đưa ra các phương án

lựa chọn và yêu cầu học sinh giải thích tại sao phải chọn phương án đó (cách này thực hiện sau mỗi bài học), sau khi mỗi cá nhân xử lí các câu hỏi thì so

sánh với các học sinh khác Sau đó, giáo viên tổ chức thảo luận để kiểm tra các câu trả lời hợp lí

đúng điều kiện

Bài toán 3: Tính Tổng

S2=

1

a+

1

a+1+

1

a+2+ +

1

a+N+

Với điều kiện

1

a+N<0 0001

While<Điều kiện> Do <Câu lệnh>;

Trong đó

- while,do: từ khoá

- Điều kiện là biểu thức quan hệ hoặc logic.

- Câu lệnh: có thể là câu lệnh đơn hoặc câu lệnh ghép

11