SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DẠY HỌC TÍCH HỢP TIẾNG ANH VÀO BÀI 8, 9, 10 - TẾ BÀO NHÂN THỰC - SINH HỌC 10 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH I
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
DẠY HỌC TÍCH HỢP TIẾNG ANH VÀO BÀI 8, 9, 10 - TẾ BÀO NHÂN THỰC - SINH HỌC 10 THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
Người thực hiện: Nguyễn Quốc Vương
Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực môn: Sinh học
THANH HÓA NĂM 2019
1
Trang 32.4 Hiệu quả của SKNKN đối với hoạt động giáo dục, với bản
thân, đồng nghiệp và nhà trường
Trang 41 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếpcận nội dung sang tiếp cận năng lực người học còn gọi là dạy học định hướngkết quả đầu ra, đây cũng là xu hướng giáo dục quốc tế Giáo dục định hướngtheo năng lực sẽ thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện phẩm chất, nhân cách,chú trọng năng lực vận dụng tri thức, kĩ năng trong các tình huống thực tiễn,nhằm chuẩn bị cho học sinh (HS) năng lực giải quyết các tình huống của cuộcsống và nghề nghiệp trong tương lai
Bởi vậy, giáo viên (GV) không chỉ là người mang kiến thức cho học sinh
mà cần hình thành năng lực tự tìm kiếm, chiếm lĩnh kiến thức để đảm bảo cho
sự học tập, sáng tạo và lao động suốt đời Nghĩa là phải vận dụng được kiến thứckhoa học và phải sử dụng được ngoại ngữ giao tiếp nói chung và ngoại ngữchuyên ngành riêng, trong đó Tiếng Anh là ngoại ngữ phổ thông quan trọng làmột trong những ngôn ngữ chung của thế giới, có như vậy mới đáp ứng đượcyêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đất nước
Vì lí do đó Tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Dạy học tích hợp Tiếng Anh vào bài 8, 9, 10 - Tế bào nhân thực - Sinh học 10 theo định hướng phát triển năng lực học sinh”
1.2 Mục đích nghiên cứu.
1 Đối với giáo viên
- Vận dụng dạy học tích hợp, dạy học theo định hướng năng lực vào thựctiễn dạy học để thực hiện tốt mục tiêu, yêu cầu của ngành
- Góp phần khuyến khích việc tự học, tự bồi dưỡng và nâng cao trình độTiếng Anh
2 Đối với học sinh
- Thông qua các tiết học theo hình thức tích hợp Tiếng Anh và định hướngnăng lực của chuyên đề hình thành ở các em các năng lực chung và phát triểnnăng lực riêng, giúp các em học tập kiến thức một cách chủ động, hiệu quả hơn
- Bước đầu làm quen với Tiếng Anh chuyên ngành Sinh học, bổ sung thêmvốn từ vựng Tiếng Anh, đồng thời qua đó giúp học sinh hứng thú học tập mônSinh học
- Biết khai thác nguồn kiến thức từ Internet
1.3 Đối tượng nghiên cứu
1 Đối tượng: Học sinh lớp 10 A10 và học sinh lớp 10 A12
Năm học 2016 - 2017
2 Đối tượng: Học sinh lớp 10 A7 và học sinh lớp 10 A8
Năm học 2018 – 2019
3 Địa điểm: Trường THPT Yên Định I
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1 Nghiên cứu lý luận : Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài
Trang 52 Nghiên cứu thực tiễn: Soạn và thiết kế giáo án theo dạy học, tiến hànhthực nghiệm
1.5 Những điểm mới của sáng kiến
- Tích hợp từ và cụm từ tiếng Anh chuyên ngành sinh học vào bài dạy
- Tạo điểm nhấn trong dạy học theo định hướng năng lực học sinh
2 NỘI DUNG 2.1 Cơ sở lí luận
Những quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáodục nói chung và giáo dục trung học nói riêng được thể hiện trong nhiều vănbản, đặc biệt như: “Luật Giáo dục số 38/2005/QH11, điều 28” [3]
Nghị quyết số 44/NQ-CP, ngày 09/6/2014 Ban hành chương trình hànhđộng của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29- NQ/TW ngày 04/11/2013 Hộinghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàndiện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trongđiều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”[3]*
Những quan điểm và đường hướng chỉ đạo trên của nhà nước đã được toànngành đang được thực hiện ở nhiều cơ sở giáo dục trong cả nước
a Dạy học tích hợp
- Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quanvào quá trình dạy các môn học như tích hợp giáo dục môi trường vào các mônSinh học, Địa lí, Công nghệ, tích hợp giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu vàophòng chống thiên tai vào môn Công nghệ
- “ Trong lĩnh vực khoa học giáo dục, khái niệm tích hợp dùng để chỉ tưtưởng giáo dục toàn diện, làm cho con người phát triển hài hòa, cân đối.” [4]*
- Dạy học tích hợp mang lại phát triển toàn diện năng lực của học sinh, làmột cách thức hữu hiệu trong việc truyền đạt được nhiều kiến thức mà không cóquá nhiều đầu môn học, phù hợp với xu thế tinh lọc kiến thức trong giáo dụcphổ thông hiện đại
b Dạy học theo định hướng phát triển năng lực:
- Chú trọng vào kết quả đầu ra, nhấn mạnh năng lực vận dụng kiến thứccủa học sinh
- Khái niệm năng lực được sử dụng như sau:
+ Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học, mục tiêu dạy họcđược mô tả thông qua các năng lực được hình thành
- Trong các môn học, những nội dung và hoạt động cơ bản được liên kếtvới nhau nhằm hình thành nên các năng lực
+ Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên môn tạo thành nềntảng chung cho công việc giáo dục và dạy học
+ Năng lực hành động bao gồm 4 thành phần năng lực: Năng lực chuyênmôn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể
Trong trang này, mục 2.1 có trích từ TLTK [3] và TLTK [4].
Trang 6Dạy học theo định hướng năng lực có hình thức tổ chức học tập đa dạng,chú ý đến các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, đẩy mạnhsáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, sử dụng cácphương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực như: kỹ thuật động não, kỹ thuật XYZ,
kỹ thuật khăn trải bàn, kỹ thuật bể cá, kỹ thuật tranh luận - ủng hộ, kỹ thuật lược
đồ tư duy… mà trong đó dạy học tích hợp là một trong những hình thức có vaitrò quan trọng của chương trình dạy học theo định hướng năng lực
Dạy học tích hợp theo định hướng phát triển năng lực phát huy tính tíchcực, sáng tạo, phát triển toàn diện cho học sinh đáp là xu thế giáo dục tiến bộcủa thế giới
2.2 Thực trạng của vấn đề.
Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy:
- Môn Tiếng anh có vai trò quan trọng đối với học sinh, sinh viên và nhữngngười đã đi làm trong xu thế hội nhập quốc tế, trong nghiên cứu khoa học, trongtìm kiếm việc làm Tuy nhiên việc học tập tốt được môn học này và vận dụng rathực tế xã hội cũng là một vấn đề lớn cần phải có sự quan tâm của giáo viên bộmôn và nhiều giáo viên khác nữa trong mỗi nhà trường
Vì vậy, dạy học tích hợp Tiếng Anh, dạy học theo định hướng năng lực sẽgóp phần tạo hứng thú, giúp học sinh chủ động học tập, tìm hiểu môn Sinh học,môn Tiếng Anh tốt hơn
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện
Thiết kế xây dựng nội dung dạy - học tích hợp Tiếng Anh vào Sinh học
10 dựa trên sách giáo khoa (SGK) Sinh học 10 cơ bản của Bộ Giáo dục &Đào tạo và thuật ngữ Anh văn Sinh học từ các nguồn tài liệu tham khảo
Gồm các bước :
Bước 1 Xác định tên chuyên đề, thời lượng dạy - học, xác định nội dung
kiến thức môn học và kiến thức tích hợp
Bước 2 Xác định mục tiêu, định hướng năng lực.
Bước 3 Lập bảng mô tả các mức độ nhận thức kiến thức và biên soạn câu
hỏi, PHT dùng trong giảng dạy chuyên đề theo định hướng năng lực
Bước 4 Thiết kế tiến trình dạy - học và tiến hành thực nghiệm sư phạm.
Bước 5 Kiểm tra đánh giá hiệu quả quá trình dạy - học thực nghiệm
Các bước trên được tiến hành thực hiện cụ thể như sau:
TẾ BÀO NHÂN THỰC (EUKARYOTE)
Bài 8, 9, 10 Thời lượng: 2 tiết
I Nội dung
1.1 Nội dung 1
Cấu trúc tế bào nhân thực bao gồm:
Cấu trúc và chức năng các bào quan và thành phần cơ bản của tế bào:
I Nhân tế bào II Ri bôxôm III Lưới nội chất IV Bộ máy gôn gi
V Ti thể VI Lục lạp VII Một số bào quan khác VIII Khung xương tế bào
Trang 7IX Màng sinh chất X Các cấu trúc bên ngoài màng sinh chất [1]
1.2 Nội dung 2
Thuật ngữ Anh văn Sinh học trong chuyên đề: Tế bào nhân thực
10 TB chưa biệt hóa Unspecialized cell
21 Lưới nội chất hạt Rough endoplasmic reticulum
22 Lưới nội chất trơn Smooth endoplasmic reticulum
33 Đơn vị cấu trúc Structural unit
Tổng hợp [2]* và [4]
Trong trong này mục I 1.1 Nội dung 1 có trích từ TLTK [1]
Trong trang này, mục 1.2 có trích từ TLTK [3] và TLTK [4].
Trang 8- Phân biệt được sự khác nhau giữa tế bào nhân thực và tế bào nhân sơ
- Biết được một số thuật ngữ Tiếng Anh chuyên ngành Sinh học
2.2 Kĩ năng: - Quan sát, làm việc với SGK, hợp tác làm việc theo nhóm.
2.3 Thái độ: - Nghiêm túc trong quá trình học tập, tích cực trong học tập.
- Cũng cố thế giới quan khoa học khi biết tế bào là đơn vị cấu trúc, đơn vị chức năng của các cơ thể sinh vật, biết quý trọng sự sống
- Hình thành được các phẩm chất: Yêu gia đình, quê hương, Đất nước
- Tính tự lập, tự tin, tự chủ và có tinh thần vượt khó vươn lên
2.4 Định hướng năng lực được hình thành:
- Năng lực chung: Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực chuyên biệt: Năng lực sử dụng ngôn ngữ kỹ thuật chuyên ngành
III Bảng mô tả các mức độ nhận thức kiến thức và câu hỏi, PHT dùng trong giảng dạy chuyên đề theo định hướng năng lực.
- Nêu được hìnhdạng các bào quan
- Mô tả được cấu trúc, chứcnăng của cácthành phần cấu tạo tế bào
- Phân biệt được cấu trúc và cấu tạo là khác nhau
- Nêu rõ được chất khuếch tán
và không khuếch tán đượcqua màng sinh chất
- So sánh được những điểm khác với tế bào nhân sơ,
sự khác nhau giữa tế bào động vật và tế bào thực vật
- Giải thích thínghiệm nhân bản vô tính ếch(SGK)
- Giải thích hiện tượng nòng nọcđứt đuôi
- Nêu lên được các thành phần cấu tạo tế bào bằng Tiếng Anh
- Phân tích được Mối quan hệ giữaNhân, Ribôxôm,Lưới nội chất, Bộ máy gôngi
- Dịch được đoạn ngắn Tiếng Anh chuyên ngành Sinh học
3 Định hướng năng lực được hình thành
- Năng lực chung: Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực chuyên biệt: làm quen và sử dụng ngôn ngữ kỹ thuật chuyên ngành
Trang 9- ( Tiếng Anh chuyên ngành Sinh học)
2 Biên soạn câu hỏi, phiếu học tập (PHT) minh họa từng mức độ nhận thức về kiến thức và kĩ năng, năng lực trong tiến trình giảng dạy
2.1 Hệ thống câu hỏi dạy ở tiết 1
a Câu hỏi nhận biết Câu 1 Quan sát hình sau kết hợp SGK cho biết các bào quan cấu tạo tế bào?
Các bào quan riêng của tế bào động vật, thực vật?
Hình 1 Cấu tạo tế bào động vật và tế bào thực vật.
Các hình ảnh từ [4]
b Mức độ thông hiểu Câu 2 Quan sát hình ảnh, kết hợp SGK hãy hoàn thành PHT
PHIẾU HỌC TẬP số 1 (Thời gian: 15 phút)
Tìm hiểu cấu trúc và chức năng các bào quan của tế bào
I Nhân tế bào
II Ribôxôm
III Lưới nội chất
IV Bộ máy gôngi
Trang 10Hình 4 Cấu trúc Ti thể Hình 5 Cấu trúc Lưới nội chất
Các hình ảnh từ [4]*
c Vận dụng thấp
Câu 3 Thí nghiệm nhân bản vô tính giữa 2 loài ếch A và B (SGK Sinh 10
cơ bản trang 37) tiến hành như thế nào, các ếch con mang đặc điểm loài nào?Thí nghiệm cho biết chức năng của nhân tế bào là gì?
d Vận dụng cao
Câu 4 Hãy chỉ ra mối quan hệ giữa nhân tế bào, ribôxôm, lưới nội chất, bộ
máy gôngi ?
Câu 5 a Em hãy đọc tên các thành phần, bào quan sau bằng tiếng anh:
Nhân tế bào, Ti thể, Lưới nội chất, bộ máy gôngi?
b Dịch đoạn sau: “Eukayotes are the cells that have helped organismsadvance to new levels of specialization” [4]*
Gợi ý trả lời: (Các câu hỏi được thiết kế thành PHT số 2 và gợi ý trả lời
có ở hộp kiến thức phần VI Thiết kế tiến trình dạy học tiết 1)
2.2 Hệ thống câu hỏi, PHT dạy ở tiết 2
Các nội dung V, VI, VII, VIII, IX, X, SGK Sinh học 10 cơ bản
a Cấp độ thông hiểu
Câu 1 Quan sát hình ảnh và kết hợp với SGK, hoàn thành PHT
PHIẾU HỌC TẬP số 3 ( Thời gian: 15 phút )
Tìm hiểu cấu trúc và chức năng các bào quan của tế bào
Trang 11
Hình 6 Cấu trúc Lục lap Hình 7 Cấu trúc màng sinh chất
Các hình ảnh từ [4]
b Cấp độ vận dụng
Câu 2 Tại sao đa sô lá các loài cây có màu xanh? Vì sao khi lá già thì
không còn màu xanh nữa?
Câu 3 Làm thế nào mà nòng nọc của ếch có thể đứt đuôi để thành ếch
được?
Câu 4 Tại sao gọi màng sinh chất có cấu trúc theo mô hình khảm động? Câu 5 Tại sao nói màng sinh chất có tính bán thấm?
Câu 6 Em hãy đọc tên các thành phần, bào quan sau bằng tiếng anh: Lục
lạp, không bào, lizôxôm, màng sinh chất, thành tế bào?
Câu 7 Dịch đoạn sau
: “(1)All organisms are made of cells, a cell is the structural and functional
unit of organs, and therefore cells are organisms;
(2) and cell are capable of self- reproduction and come only from
preexisting cells.” [4]*
Gợi ý trả lời: (Các câu hỏi được thiết kế thành PHT số 4, gợi ý trả lời có ở
hộp kiến thức phầnVI.Trong phần thiết kế tiến trình dạy học tiết 2)
IV Thiết kế tiến trình dạy học
Trong trang này, hình 6, 7 và mục b câu 7 có trích từ TLTK [4]
Trang 121 Phương pháp và kĩ thuật dạy học
- Phương pháp dạy học: Theo nhóm, nêu vấn đề, nghiên cứu SGK tìm tòi
bộ phận, phân tích giảng giải
Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật làm việc nhóm, động não, tranh luận ủng hộ phản đối
-2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh
Câu 1 Quan sát hình sau kết hợp SGK cho biết các bào quan cấu tạo tế bào?
Các bào quan riêng của tế bào động vật, thực vật?
HS trả lời:
I Nhân tế bào; II Ri bô xôm; III Lưới nội chất; IV Bộ máy gôn gi; V Ti thể
VI Lục lạp; VII Một số bào quan khác; VIII.Khung xương tế bào
IX Màng sinh chất; X Các cấu trúc bên ngoài màng sinh chất
- Sau đó GV thông báo cho HS biết mục tiêu của chuyên đề, thời gian, cách thức dạy học và yêu cầu các em nghiêm túc, vui vẻ thực hiện
Hoạt động 1.
Tìm hiểu cấu trúc và chức năng các bào quan của tế bào
(Hình thức tổ chức dạy học : Nhóm / Toàn lớp / Cá nhân)
GV: Chia lớp thành 4 nhóm
Sau đó chiếu (Hình 3, 4, 5) giao nhiệm vụ học tâp cho các nhóm:
Câu 2 Quan sát hình ảnh (Hình 3, 4, 5) và kết hợp SGK và hoàn thành PHT sau:
PHIẾU HỌC TẬP số 1 (Thời gian: 15 phút)
Tìm hiểu cấu trúc và chức năng các bào quan của tế bào
I Nhân tế bào
II Ri bô xôm
III Lưới nội chất
IV Bộ máy gôngi
V Ti thể
- HS: Cùng nhau thảo luận HS: Báo cáo, các nhóm nhận xét cho nhau
- GV: Nhận xét sự hoạt động các nhóm và chốt lại các kiến thức Cho điểmmột số em hoạt động tốt
Trang 13TỜ NGUỒN PHIẾU HỌC TẬP 1 (Thời gian: 15 phút)
Cấu trúc và chức năng các bào quan của tế bào [1]
kép lipit và prôtêin, bên trong
là dịch nhân chứa chất nhiễm sắc (NST) và nhân con
- Lưu giữ thông tin di truyền của loài trên bộ NST 2n
- Là trung tâm điều hành, giám sát điều khiển mọi hoạt động của TB
- Trong TB có nhiều Ribôxôm tới
- Lưới nội chất hạt (Rough endoplasmic reticulum) có
- các hạt ribôxôm
- Lưới nội chất (Smooth endoplasmic reticulum)trơn, không có các hạt Ribôxôm, có nhiều loại enzim…
- Lưới nội chất hạt: tổng hợp prôtêin cho tế bào…
- Lưới nội chất trơn: tổng hợplipit, chuyển hóa đường, phân hủy các chất độc hại đối với TB
IV Bộ máy
gôngi
Golgi body
Là chồng túi màng dẹp cái nọ tách biệt cái kia - Lắp ráp, đóng gói và phân phối sản phẩm của TB…
V Ti thể
Mitochondrion
Có 2 lớp màng bao bọc, màng trong gấp khúc tạo thành các mào trên đó c nhiều enzim hô hấp, bên trong chất nền có chứa ADN và ribôxôm…
- Tự sinh sản ra ti thể cho TB
- GV chuyển sang hoạt động tiếp theo
Hoạt động 2.
Phân tích nâng cao mức độ nhận thức và lồng nghép thuật
ngữ Anh văn Sinh học.
Trong trang này, đáp án PHT số 1, dựa vào TLTK [1], [4]