Kinh nghiệm vận dụng tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy tác phẩm chí phèocủa nam cao ( ngữ văn 11 ban cơ bản)

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT THỌ XUÂN 5 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KINH NGHIỆM VẬN DỤNG TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY TÁC PHẨM “CHÍ PHÈO” CỦA NAM CAO NGỮ VĂN 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT THỌ XUÂN 5

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

KINH NGHIỆM VẬN DỤNG TÍCH HỢP KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY TÁC PHẨM “CHÍ PHÈO” CỦA

NAM CAO (NGỮ VĂN 11 – BAN CƠ BẢN)

Người thực hiện: Vũ Thị Hương Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn

THANH HOÁ, NĂM 2018

MỤC LỤC

Phần I: MỞ ĐẦU 1

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

Phần II: NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài 2

2.2.Thực trạng của vấn đề 3

2.2.1.Thuận lợi 3

2.2.2 Khó khăn: 4

3 Các giải pháp và biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 5

3.1Giải pháp: 5

3.2.1 Xác định mục tiêu bài học "Chí Phèo" của Nam Cao theo chuẩn kiến thức kĩ năng 6

3.2.2 Xác định nội dung tích hợp, kiến thức liên môn trong bài học " Chí Phèo" của Nam Cao 7

3.2.3 Xác định các hình thức tích hợp trong dạy văn bản "Chí Phèo" của Nam Cao 10

3.2.4 Cách thức vận dụng tích hợp, liên môn trong bài "Chí Phèo" của Nam Cao 11

3.2.5 Mô tả vận dụng tích hợp, liên môn trong từng tiết học của bài dạy " Chí Phèo" của Nam Cao 17

Kết quả cụ thể 18

4.1 Bảng khảo sát sự hứng thú của học sinh 18

PHIẾU ĐIỀU TRAPHIẾU ĐIỀU TRA 18

4.2 Bảng kết quả kiểm tra nhận thức của học sinh đối với tiết học 18

Phần III: KẾT LUẬN 19

1 Kết luận 19

2 Kiến nghị, đề xuất: 20

DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Phần I: MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, môn Ngữ Văn là một trong những môn khoa học quantrọng trong hệ thống giáo dục quốc dân bậc THPT Xét về phương diện đặctrưng bộ môn, Ngữ Văn là môn học thuộc nhóm khoa học xã hội nhân văn Bộmôn giúp học sinh hiểu biết về xã hội, văn hoá, văn học, lịch sử, đời sống vàtâm hồn con người; giúp học sinh có năng lực ngôn ngữ để giao tiếp nhận thức

về cuộc sống, nâng cao năng lực thẩm mỹ, định hướng thị hiếu lành mạnh chohọc sinh Học Ngữ văn sẽ tác động tích cực đến kết quả học tập của các môn họckhác và các môn học khác cũng góp phần học tập tốt môn Ngữ Văn Xuất phát

từ đặc trưng và căn cứ trên, môn Ngữ Văn ngoài trang bị cho học sinh nhữngkiến thức chung nhất của môn học còn là môn học có nhiều điều kiện thuận lợinhất rèn luyện nhân cách cho học sinh Môn Ngữ Văn giúp không chỉ có mộtnăng lực cảm thụ văn chương mà còn có một tâm hồn phong phú, một đời sốngtình cảm dạt dào và khả năng giao tiếp, ứng xử lành mạnh.[1]

Việc tạo hứng thú cho học sinh trong hoạt động dạy và học Ngữ văn để họcsinh ham học, hiểu rồi từ đó có khả năng giải thích những vấn đề, những tìnhhuống nảy sinh trong thực tiễn, học sinh có thể tự nhận thức đúng, sai và biếtmình phải làm gì để không lệch chuẩn là việc vô cùng cần thiết, đặc biệt là trongthời kỳ hội nhập ngày nay Đáp ứng yêu cầu, xu hướng của thời đại, Nhà nước,

Bộ GD&ĐT đã có nhiều chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học Trong đó,

phương pháp "tích hợp, liên môn" là một những hướng đổi mới tích cực cần được

ưu tiên.[2]

.Tuy nhiên, trên thực tế công tác giảng dạy môn Ngữ Văn nhiều năm, tôinhận thấy do có rất nhiều yếu tố chủ quan và khách quan tác động dẫn đến mônhọc chưa đạt được hiệu quả và đích đến thực sự của nó Cụ thể: Mặt trái của cơchế thi trường đang hàng ngày, hàng giờ tác động làm gia tăng suy thoái về đạođức lối sống của một bộ phận không nhỏ nhân dân, học sinh, nhất là giới trẻngày nay Nhiều học sinh không yêu thích, không chú ý đến môn học, tiết họcdẫn đến thực trạng sợ học, chán ghét môn Ngữ Văn Giáo viên có khi nản trướcthực trạng học sinh nên không thực sự đầu tư cho chuyên môn dẫn đến tiết họcnhiều khi sơ sài, chỉ dạy những nội dung trong sách giáo khoa mà không có sựđầu tư tìm tòi làm phong phú cho môn học Thực trạng này tồn tại và kéo dàidẫn đến việc học sinh khi học văn phải tiếp xúc với những tác phẩm văn chươngvốn có những lớp nghĩa trừu tượng khiến học sinh ngày càng ngại học Hệ luỵtất yếu làm tiết học văn nhàm chán, mệt mỏi cho hoạt động dạy và học của cảgiáo viên và học sinh

Nắm bắt được điều đó, trong thực tiễn dạy học của bản thân, tôi nhận thấy:Nếu đơn giản hóa những kiến thức của môn Ngữ văn mà học sinh rất khó nhớbằng những ví dụ mang tính thực tiễn cao; kết hợp với việc minh họa bằngnhững kiến thức của các bài học, môn khoa học khác mà các em đã biết, đã họchoặc sẽ học thì sẽ thu hút được sự chú ý của học sinh, các em dễ nhớ và nhớ lâu

hơn kiến thức của bài Từ đó đem lại hiệu quả giáo dục cao khắc phục tình trạngdạy chay, một chiều và tẻ nhạt của môn học Có thể xem phương pháp dạy họcnày như một chìa khóa để giải mã ý nghĩa tác phẩm văn chương, là cách thứchữu hiệu để giúp học sinh thêm hứng thú hơn khi học môn Ngữ văn trong Nhàtrường

Từ ý nghĩa đó, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu, khảo sát áp dụng với nhiều tácphẩm văn chương Nhưng do phạm vi nhỏ hẹp của một đề tài SKKN, nên ở đây

tôi chỉ đề cập đến đề tài: Kinh nghiệm vận dụng tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy tác phẩm " Chí Phèo" của Nam Cao

1.2 Mục đích nghiên cứu.

- Giúp giáo viên nhận thấy đổi mới phương pháp dạy học tích hợp, liênmôn là hợp lý và cần thiết trong giảng dạy môn Ngữ Văn, đặc biệt là các tácphẩm văn chương trong nhà trường

- Giúp học sinh đạt hiệu quả trong học Ngữ Văn: Nắm bắt kiến thức đồngthời tác động tích cực trong hình thành nhân cách, lối sống trong sách, lànhmạnh; phát triển năng lực học sinh Qua học tập môn Ngữ Văn giúp các em pháttriển toàn diện trở thành công dân tốt cho xã hội

1.3 Đối tượng nghiên cứu.

Kinh nghiệm vận dụng tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy tác

phẩm "Chí Phèo" của Nam Cao và kinh nghiệm ở một tiết dạy cụ thể áp dụng

cho một đối tượng cụ thể là học sinh trường THPT Thọ Xuân 5 - Thọ Xuân

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi vận dụng các phương phápnghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết : Phương pháp này được tiến hành trên

cơ sở tìm hiểu thu thập nghiên cứu phân tích những thành tựu về lí thuyết đã có

để làm tiền đề cho giả thuyết khoa học mà mình đặt ra

- Phương pháp điều tra khảo sát : Với phương pháp này, chúng tôi chọn đốitượng khảo sát là học sinh lớp 11 trường THPT Thọ Xuân 5

- Phương pháp thực nghiệm : Chúng tôi tiến hành thực nghiệm đối với HSlớp 11 THPT Thọ Xuân 5

Phần II: NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài.

Một trong những yếu tố góp phần nâng cao chất lượng dạy học là đa dạnghóa các nguồn thông tin cho học sinh bằng nhiều phương tiện, tài liệu tham khảotrong đó việc phát huy các nguồn tài liệu sẵn có trong các môn khoa học cơ bản

mà học sinh đã, đang và sẽ được học vừa là những minh chứng hiệu quả nhấtvừa là biện pháp để liên kết kiến thức tạo nên tính khoa học và thiết thực của trithức

Mặt khác, các tri thức của môn Ngữ văn mà đặc biệt kiến thức tác phẩmvăn chương mang tính trừu tượng cao Mỗi tác phẩm văn chương là một thế giới

nghệ thuật nhưng cũng là đời sống Vì thiên chức thiêng liêng của văn học làphản ánh chân thực hiện thực đời sống Qua tác phẩm văn chương trong nhàtrường sẽ giúp học sinh có được kiến thức và hình thành năng lực, kĩ năngsống… Đồng thời kiến thức trong các bài học cũng liên quan mật thiết đến kiếnthức của các môn khoa học khác Việc vận dụng tích hợp, kiến thức của các mônkhoa học cơ bản vào quá trình dạy học môn Ngữ văn không những tạo ra hứngthú cho học sinh trong quá trình học mà mặt khác còn tạo ra sự liên kết và khoahọc của bộ môn

Vậy ta cần hiểu đúng đắn về tích hợp và liên môn trong giảng dạy tác phẩm

văn chương nói chung và tác phẩm Chí Phèo Nam Cao nói riêng như sau:

Khái niệm Tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống,

ở những mức độ khác nhau các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khác nhauhoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sởcác mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặccác hợp phần của bộ môn đó.[6] (Khái niện này đề cập tới PPHH tích hợpcủa bộ môn)

Dạy học tích hợp trong môn Ngữ văn có nghĩa là đưa những nội dung giáo

dục có liên quan vào quá trình dạy học của môn học như: tích hợp giáo dục đạođức, lối sống; kĩ năng sống; giáo dục pháp luật; giáo dục chủ quyền quốc gia vềbiên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệmôi trường, an toàn giao thông.[1] (Khái niện này đề cập tới nội dung tíchhợp)

Dạy học liên môn trong môn Ngữ văn là phải xác định các nội dung kiến

thức, các tri thức của một số môn học có những nét chính, tương đồng xoayquanh một chủ đề nào đó liên quan trong môn Ngữ Văn nhằm đáp ứng nhữngmục tiêu, mục đích , yêu cầu cụ thể nào đó của tiết học Ngữ Văn Cụ thể như:Lịch sử, Địa lí, Âm nhạc, Mỹ thuật, tin học.[1]

Qua đây, ta có thể khẳng định vận dụng tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy tác phẩm ở trường THPT là phương pháp có hiệu quả cao trong

giảng dạy, đáp ứng yêu cầu giáo dục và thời kỳ hội nhập

2.2.Thực trạng của vấn đề.

2.2.1.Thuận lợi.

Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT Thanh Hóa có nhiều chỉ đạo sát sao trong việctriển khai và thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, trong đó có PPDH tíchhợp, liên môn đối với môn Ngữ văn Cụ thể Bộ GD&ĐT đã triển khai nhiềuhoạt động thiết thực như kết nối trường học, cuộc thi tích hợp liên môn tronggiảng dạy…Sở GD&ĐT Thanh Hóa triển khai rất nhiều đợt tập huấn về đổi mớiPPDH tạo điều kiện tốt nhất cho công tác giảng dạy của GV và HS để bắt nhịpvới xu thế giáo dục của thế giới

Ban giám hiệu trường THPT Thọ Xuân 5,Tổ chuyên môn quan tâm, chỉđạo thường xuyên, cụ thể đối với đổi mới PPDH tích hợp, liên môn trong hoạtđộng dạy học môn Ngữ văn

GV của tổ chuyên môn Ngữ văn đều nhận thức đúng đắn và sâu sắc về vaitrò tác dụng của đổi mối PPDH tích hợp, liên môn trong giảng dạy Từ đòi hỏicủa thực tiễn và môn học, giáo viên đã thường xuyên học tập nâng cao trình độ,theo dõi các phương tiện thông tin để bổ sung, làm phong phú hơn cho bài giảngcủa mình Do đó tạo nên sức thu hút đối với học sinh Đặc biệt, tổ Ngữ văn đãđưa các chuyên đề dạy học vào Phân phối chương trình môn Ngữ Văn thực hiện.Việc trao đổi, thực hiện đổi mới PPDH tích hợp, liên môn trong giảng dạy tácphẩm văn chương ở Ngữ Văn có nhiều thuận lợi.

Nội dung chương trình, sách giáo khoa Ngữ văn cấp THPT đã có nhiềuthay đổi, cải biên cho phù hợp với yêu cầu thực tế của thời đại theo hướng tíchhợp và giảm tải Các phân môn của bộ môn Ngữ văn ở THPT có quan hệ khá

chặt chẽ: Làm văn cùng với Đọc văn và Tiếng Việt tạo thành “cái kiềng” Ngữ

văn trong chương trình Ngữ văn ở bậc học phổ thông.[3]

Đa số học sinh Trường THPT Thọ Xuân 5 ngoan và trong những năm quacùng với sự phát triển của đời sống xã hội các em đã xác định được vai trò quantrọng của việc học đối với chính bản thân mình, chấp hành tốt nội quy củatrường lớp cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc đổi mới PPDH tích hợp, liênmôn ở môn Ngữ Văn Điều này cũng tạo nên được những tác động tích cực vớigiáo viên khi lên lớp, giảng dạy

2.2.2 Khó khăn:

Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy môn Ngữ văn và áp dụng PPDH tíchhợp, liên môn trong dạy tác phẩm văn chương ở Trường THPT Thọ Xuân 5cũng gặp phải những khó khăn sau:

Nội dung kiến thức ở tác phẩm văn chương nói chung, tác phẩm "Chí Phèo"

nói riêng có thể nói là khó đối với học sinh Khó là bởi vì có những nội dungkiến thức mang tính trừu tượng, lịch sử, triết lí xã hội; bối cảnh xã hội của tác

phẩm "Chí Phèo" khác xa với bối cảnh xã hội hiện tại.

Với học sinh Trường THPT Thọ Xuân 5, bên cạnh mặt tích cực nêu trêncác em cũng còn những hạn chế như: còn lười học, mải chơi, tâm lí còn ỷ lại,trông chờ chưa chủ động tiếp cận kiến thức Đồng thời, nhận thức của học sinhcòn hạn chế, chậm tiến so với mặt bằng chung học sinh cả nước; một bộ phậnhọc sinh có suy thoái về đạo đức gây khó khăn, cản trở việc tích hợp, liên môntrong giảng dạy Ngữ văn Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giáodục bộ môn Vì vậy, việc tạo hứng thú cho các em trong các bài học là vấn đề rấtquan trọng để nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc dạy và học

Về phía GV, tuy nhận thức sâu sắc về tích hợp, liên môn trong giảng dạy.Song trong quá trình thực hiện còn nhiều vướng mắc, hạn chế: GV lúng túng,chưa linh hoạt, khiên cưỡng; kĩ năng lựa chọn các đơn vị kiến thức tích hợp cònhạn chế, tích hợp không đúng trong tâm; tích hợp gò ép, gượng gạo; chủ quan,tùy hứng, thiếu sự chuẩn bị, thiếu kế hoạch; chưa hiểu rõ quy trình chuẩn bị đểthực hiện dạy học theo PPDH tích hợp, liên môn làm ảnh hưởng không nhỏ đếnchất lượng giáo dục của môn Ngữ Văn

Từ những nhận thức trên và từ kinh nghiệm của bản thân tôi nhận thấy:Trong giảng dạy môn Ngữ văn nếu giáo viên biết thực hiện, vận dụng hiệu quảphương pháp dạy học tích hợp, liên môn; kết hợp nhiều phương pháp dạy học,nhiều nguồn thông tin và kết hợp với các ví dụ thực tiễn trong bài giảng để gâyhứng thú cho học sinh là điều rất quan trọng quyết định lớn đến chất lượng dạy

và học của bộ môn Đặc biệt là những tác phẩm văn chương vốn là những câuchuyện đời sống sẽ được học sinh vận dụng hình thành năng lực cho bản thân,giải quyết các vấn đề thực tiễn của cuộc sống

3 Các giải pháp và biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề.

3.1Giải pháp:

Để thực hiện mục tiêu đã nêu trên của môn Ngữ Văn và khắc phục nhữngkhó khăn trên, tôi tôi tiến hành sử dụng các phương pháp như: Phương pháplôgíc, phân tích, tổng hợp, điều tra, so sánh sưu tầm kiến thức liên phân mônNgữ văn, kiến thức liên môn …nhằm đạt hiệu quả cuối cùng của đề tài là tạo ranhững minh chứng khoa học , giúp các em thấy được sự cần thiết của kiến thứcmôn Ngữ văn trong thực tiễn Từ đó giúp các em có cái nhìn đúng đắn hơn vềmôn học và đem lại hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập Nghiên cứu

đề tài này tôi đã thực hiện những giải pháp sau:

-Sử dụng hệ thống băng hình, phim ảnh, máy chiếu

-Sử dụng hình thức sân khấu hóa văn bản

Từ những giải pháp trên, tôi tiến hành cụ thể các biện pháp vận dụng tích hợp kiến thức liên môn trong giảng dạy tác phẩm "Chí Phèo" của Nam Cao

Như ở bài dạy tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao trong chương trình Ngữ

Văn 11 Tôi đã xác định mục tiêu về kiến thức như sau:

- Hiểu và phân tích được các nhận vật trong truyện, đặc biệt là nhân vật ChíPhèo Qua đó hiểu được giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc mới mẻ củatác phẩm

- Nắm vững giá trị nghệ thuật của tác phẩm: Nghệ thuật xây dựng nhân vậtđiển hình trong hòan cảnh điển hình, miêu tả tâm lí, nghệ thuật trần thuật, ngôn

ngữ nghệ thuật của tác phẩm Chí Phèo.

Thứ hai, xác định mục tiêu về kĩ năng.

Sau khi đã xác định được chuẩn kiến thức tôi xác định mục tiêu về kỹ năngcần đạt cho tiết học đối với chủ thể của hoạt động dạy và học

Như ở tác phẩm Chí Phèo một tác phẩm văn xuôi tự sự Đây là thể loại có

nhiều ưu thế để GV chọn vận dụng dạy học tích hợp và liên môn Xuất phát từ

cơ sở mục tiêu kiên thức đã được xác định trên ta xác định kĩ năng:

- Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Rèn kỹ năng phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự: Chí Phèo, Bá Kiến,Thị Nở

Thứ ba, xác định mục tiêu về thái độ:

- Có ý thức học tập và rèn luyện để biết cách phân tích, đánh giá một tácphẩm của Nam Cao

Thứ tư, cần xác định mục tiêu hướng tới trong tiết học là năng lực người

học:

Việc xác định mục tiêu năng lực cần bám vào kiến thức, phương pháp đểhình thành, rèn luyện kĩ năng, năng lực cho HS nhằm nâng cao khả năng tiếp thu

kiến thức môn học và năng lực phát hiện, phân tích, giải quyết các vấn đề thựctiễn của cuộc sống.

Cụ thể ở bài học tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao, ta cần hướng tới mục

tiêu năng lực cụ thể sau:

- Năng lực hợp tác,

- Năng lực cảm thụ thẩm mĩ,

- Năng lực sáng tạo,

- Năng lực giải quyết vấn đề,

3.2.2 Xác định nội dung tích hợp, kiến thức liên môn trong bài học " Chí Phèo" của Nam Cao.

Khi lựa chọn phương pháp tích hợp, liên môn trong dạy tác phẩm vănchương, tôi thường bắt đầu từ tìm hiểu đặc trưng thể loại Mỗi một thể loại cóđặc trưng riêng thì tương ứng GV sẽ chọn lưạ phương pháp phù hợp để khaithác, giảng dạy Qua tìm hiểu về đặc trưng thể loại tác phẩm tôi nhận thấy: Tác

phẩm Chí Phèo của Nam Cao là tác phẩm tự sự tiềm ẩn những khả năng cho phép dạy học theo quan điểm tích hợp, liên môn.

- Đặc điểm chung của tác phẩm tự sự đã thể hiện nội dung tích hợp Bởi tácphẩm tự sự cũng là một chỉnh thể tích hợp của nhiều yếu tố, phương diện:

+ Tác phẩm tự sự có nhiều loại Ví dụ tự sự văn xuôi hiện đại có tiểu thuyết

hiện đại, truyện ngắn, kí, tác giả… Tác phẩm Chí Phèo là tác phẩm thuộc thể loại truyện ngắn Con người hiện lên trong tác phẩm Chí Phèo là con người tinh

thần mang tính chất khách quan trong những mối quan hệ với cuộc sống xungquanh Vì vậy miêu tả tính chỉnh thể khách quan của thế giới là đặc trưng của

tác phẩm tự sự Ở Chí Phèo ta gặp hình tượng nhân vật Chí Phèo, Bá Kiến là hai

nhân vật điển hình cho số phận người nông dân và giai cấp thống trị trong xã hội

cũ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945

+ Tác phẩm tự sự Chí Phèo hầu như không bị hạn chế bởi không gian và

thời gian Nhân vật tự sự được khắc họa đầy đủ ở nhiều mặt bên trong lẫn bênngoài, cả điều nói ra và điều không nói ra, cả ý nghĩ và cái nhìn, cả tình cảm,cảm xúc, ý thức và vô thức, cả quá khứ, hiện tại, tương lai Điều này tạo thuậnlợi rất nhiều cho tác giả trong việc khắc họa tính cách nhân vật của mình, cũng

là điều kiện để GV chọn PPDH tích hợp, liên môn áp dụng trong bài dạy này.

+ Sự phong phú đa dạng còn được thể hiện ở hệ thống chi tiết nghệ thuật.+ Một trong những đặc điểm hết sức quan trọng mà qua đó chúng ta thấyđược linh hồn của người trần thuật, đó là hình tượng người trần thuật (tác giả,nhân vật…)

+ Lời văn trong tác phẩm tự sự (khác với lời thoại trong kịch, lời văn trongtác phẩm trữ tình) thường hướng người đọc vào thế giới đối tượng Do đó lờicủa nhân vật có thể được tác giả miêu tả lại, đan xen hoặc hóa thân vào lời trầnthuật

- Từ những đặc trưng trên của tác phẩm Chí Phèo hội tụ nhiều mối quan

hệ kiến thức mà tác động GV phải vận dụng khai thác bài dạy bằng vận dụng

"tích hợp và liên môn" là PPDH hữu dụng và phù hợp nhất

+ Dạy học tác phẩm tự sự của Nam Cao có thể làm rõ hơn đặc điểm phongcách của những tác giả hiện thực khác (Nguyễn Công Hoan với sự tha hóa của

con người; Ngô Tất Tố là tiếng kêu cứu đói trong Tắt đèn) thì dạy học Chí Phèo

của Nam Cao, học sinh còn thấy được: tiếng kêu cứu lấy nhân cách, nhân phẩm,nhân tích của con người đang bị cái đói và miếng cơm làm cho tiêu mòn đi, thuichột đi, hủy đi

+ Tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao là căn cứ để giải thích các kiến thức về

Lịch sử văn học, Lí luận văn học, Văn hóa

+ Tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao là ngữ liệu chính để minh họa một số

mảng kiến thức về Tiếng Việt và Làm Văn Những lời đối thoại giữa Chí Phèo –

Bá Kiến, Chí Phèo – Thị Nở…luôn là những đoạn đối thoại ngắn, súc tíchnhưng có sức biểu hiện rất lớn: mối tác động qua lại giữa các yếu tố của một

cuộc giao tiếp và biểu hiện tính đa nghĩa của ngôn ngữ văn chương: “giá cứ thế này mãi thì thích nhỉ!”, “Hay là mình sang ở với tớ một nhà cho vui.” (“Chí

Phèo” – Nam Cao) Đồng thời sau khi đọc xong tác phẩm, học sinh phải tóm tắtđược nội dung tác phẩm (lựa chọn được những nội dung, chi tiết chính cần tómtắt sử dụng hợp lí lời văn trong văn bản tóm tắt, trình tự thời gian cốt truyện,trích dẫn nguyên văn…)

Từ tìm hiểu đặc trưng thể loại tự sự của tác phẩm "Chí Phèo" như trên Tôi

thấy nội dung tích hợp, kiến thức liên môn trong bài dạy cụ thể như sau:

3.2.2.1 Thứ nhất, xác định nội dung tích hợp giáo dục và kiến thức tích hợp liên phân môn của Ngữ văn trong tác phẩm Chí Phèo gồm:

* Xác định nội dung tích hợp giáo dục của bài dạy " Chí Phèo" :

- Tích hợp giáo dục nhân cách, lối sống: Biết sống nhân ái, có niềm tin vàonhững điều tốt đẹp trong cuộc sống và trong mỗi con người; biết đồng cảm vớinhững hoàn cảnh sống của con người

- Tích hợp rèn kĩ năng sống cơ bản:

+ Giao tiếp: Trình bày suy nghĩ, nhận thức về cách tiếp cận và thể hiện hiện

thực của Nam Cao trong tác phẩm Chí Phèo; bi kịch bị cự tuyệt quyền làm

người; khao khát hoàn lương của Chí Phèo

+ Tư duy sáng tạo: Phân tích, bình luận về cá tính sắc nét, bản chất của đờisống xã hội trong nhân vật chí Phèo, về phong cách nghệ thuật của Nam Caotrong tác phẩm

- Tích hợp về giáo dục pháp luật: xã hội Chí Phèo sống rất nhiều bi kịch,đau thương Còn xã hội hôm nay đã đảm bảo quyền sống cho con người

* Kiến thức tích hợp liên phân môn (Tiếng Việt, Làm văn) của Ngữ văn trong tác phẩm " Chí Phèo" gồm:

- Tiếng Việt:

+ Kiến thức phong cánh ngôn ngữ: Ngôn ngữ sinh hoạt qua các đoạn thoạicủa các nhân vật trong tác phẩm như: Chí Phèo và Bá Kiến, Chí Phèo và ThịNở; ngôn ngữ nghệ thuật: Lời của nhà văn, nhân vật

+ Kiến thức về từ ngữ, nghĩa của câu ( nghĩa tường minh và hàm ẩn) Ví dụ

câu hỏi, lời nói của Chí Phèo ở đoạn kết tác phẩm: "Ai cho tao kương thiện", "Tao muốn làm người lưong thiện" Bằng việc cho học sinh xác định nghĩa hàm ẩn từ

tích hợp kiến thức Tiếng Việt sẽ giúp học sinh nắm bắt được tư tưởng tác phẩm,

bi kịch người nông dân

+ Phương thức biểu đạt: biểu cảm, tự sự, miêu tả

- Làm văn: Thao tác lập luận phân tích, chứng minh, so sánh, bình luận: + Thao tác phân tích: để tìm hướng phân tích tác phẩm, nhân vật

+ Chứng minh: Tìm dẫn chứng

+ So sánh: Hai chặng đường đời của Chí Phèo trước và sau khi ra tù, sosánh nhân vật Chí Phèo với nhân vật trong các tác phẩm khác có chung đề tài vềngười nông dân trong xã hội cũ trước cách mạng tháng Tám năm 1945: Chị Dậu

trong tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất Tố, lão Hạc trong tác phẩm Lão Hạc của

Nam Cao…

3.2.2.2 Thứ hai, xác định kiến thức liên môn sử dụng trong dạy tác phẩm " Chí Phèo" :

Để đạt được mục tiêu kiến thức bào học và thực hiện những nội dung tích

hợp trên, trong quá trình giảng dạy văn bản Chí Phèo tôi đã chọn sử dụng kiến

thức liên môn sau:

- Kiến thức lịch sử: Hoàn cảnh, bối cảnh xã hội nước ta thời kỳ trước cáchmạng tháng Tám năm 1945; thực trạng đen tối, số phận bất hạnh của người nôngdân Viết Nam thời kì đó; mâu thuẫn xã hội gay gắt giữa người nông dân và bọnđịa chủ, giai cấp thống trị ở chế độ xã hội phong kiến

- Tin học, công nghệ thông tin: Trình chiếu tranh ảnh, clip có liên quan đếnnội dung bài học Cụ thể: Ảnh Chí Phèo, Thị Nở, nông thôn Việt Nam; clip cắt

từ phim " Làng Vũ Đại ngày ấy" của đạo diễn Phạm Văn Khoa sản xuất năm

1982, bộ phim được chuyển thể từ tác phẩm Sống mòn, Chí Phèo và Lão Hạc

của nhà văn Nam Cao

- Địa lý: Dùng các địa danh nông thôn chiêm trũng ở của Việt Nam: HàNam, các tỉnh miền Trung…

- Giáo dục công dân: Lòng nhân ái, yêu thương con người

Như vậy, việc xác định nội dung và kiến thức tích hợp đơn môn, liên mônnhư trên sẽ có tác dụng và hiệu quả giúp cho học sinh tiếp cận, chiếm lĩnh nộidung bài học hiệu quả hơn Học sinh có thể củng cố nhớ lại nhiều kiến thức; giờhọc sẽ nhẹ nhàng không gây áp lực, tạo hứng thú cho học sinh Kết quả, đa sốhọc sinh hiểu bài

3.2.3 Xác định các hình thức tích hợp trong dạy văn bản "Chí Phèo" của Nam Cao.

Tuỳ vào từng nội dung kiến thức của bài học mà ta chọn hình thức tíchhợp, kiến thức liên môn cho phù hợp Có hai hình thức tích hợp cơ bản sau :

3.2.3.1 Tích hợp ngang : “Là hình thức tích hợp liên môn, liên phân môn

và là hình thức tích hợp theo từng thời điểm”.[5] Cụ thể là đối với môn Ngữvăn, giáo viên sử dụng tri thức của các phân môn Tiếng việt , Lí luận văn học,

Làm văn để giãi mã văn bản Chí Phèo hoặc ngược lại.

Ví dụ một đoạn văn sau đây: Tỉnh dậy hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc Buồn thay cho đời! Có lí nào như thế được? Hắn đã già rồi hay sao? Ngoài bốn mươi tuổi đầu… Dẫu sao, đó không phải tuổi mà người ta mới bắt đầu sửa soạn Hắn đã tới cái dốc bên kia của đời Ở những người như hắn, chịu đựng biết bao nhiêu là chất độc, đày đọa cực nhọc, mà chưa bao giờ ốm, một trận ốm

có thể gọi là dấu hiệu báo rằng cơ thể đã hư hỏng nhiều Nó là một cơn mưa gió cuối thu cho biết trời gió rét, nay mùa đông đã đến Chí Phèo hình như đã trông thấy tuổi già của hắn, đói rét và ốm đau, và cô độc, cái này còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau Đây là đoạn trích miêu tả sự thức tỉnh bản chất lương thiện trong

con người của nhân vật Chí Phèo, sau một đêm sống chung với Thị Nở Chothấy đâu phải lúc nào Chí Phèo cũng là “con quỷ dữ của làng Vũ Đại” mà cónhững lúc lương tri anh ta thức tỉnh Đó là nội dung của đoạn trích trên và cũng

là một phần trong tác phẩm

Đoạn trích trên là lời đối thoại của ai? Được thể hiện qua hình thức nào?Đoạn văn sử dụng phương thức biểu đạt nào? Đoạn trích nhằm thông báo điềugì? Để hiểu giá trị sâu sắc của đoạn văn trên hãy vận dung thao tác lập luận phântích, phương thức biểu cảm để khám phá và thấy giá trị đó Trả lời những câuhỏi trên, tôi đã vận dụng quan điểm tích hợp của (Đọc văn, Tiếng Việt, Làmvăn…) ; có thể chạm đến những vấn đề Lịch sử văn học, Lí luận văn học hayVăn hóa dân tộc; giúp học sinh có cái nhìn khái quát về văn học hiện thực; hiểuhơn về con người, xã hội 1930 – 1945; thấy được sự sáng tạo, phát triển mạnh

mẽ, giàu có của ngôn từ Tiếng Việt; hay về sự phát triển của văn học ViệtNam…Với bản thân học sinh từ định hướng, cách tổ chức của GV sẽ giúp họcsinh hứng thú hơn với bài học, nắm kiến thức một cách nhẹ nhàng, chủ động,sáng tạo, dễ hiểu, dễ thuộc, nhớ lâu, không thấy áp lực Bởi những kiến thức trênhọc sinh đã được học, từ đây tác động rèn năng lực sử dụng tiếng Việt, giao tiếpbằng tiếng mẹ đẻ tốt hơn, sáng tạo và giải quyết được vấn đề thực tiễn trongcuộc sống sau này…

3.2.3.2 Tích hợp dọc: “Tích hợp theo thể loại, đề tài, chủ đề của tác phẩm

văn học.Mục đích của việc tích hợp này chủ yếu là so sánh, đối chiếu giữa cácbài học có cùng đề tài, chủ đề, các đơn vị kiến thức có quan hệ tương đồng đểkhắc sâu kiến thức cho học sinh, giúp cho học sinh nhận ra những điểm giống

nhau và khác biệt của các nội dung cần quan tâm.[5]” trong bài dạy Chí Phèo.

Ví dụ: Dạy bài Chí Phèo ta thấy nội dung tập trung thể hiện số phận của

người nông dân Việt Nam trước cách mạng tháng Tám năm 1945 Họ như con

kiến bò trong chảo nóng, bò về hướng nào cũng bất lực, bế tắc không tìm thấylối thoát, phía nào cũng là cái chết đang chờ Đồng thời để giới thiệu đặc sắcphong cách nghệ thuật của tác giả Nam Cao Tôi liên hệ với những tác phẩm

cùng chủ đề về người nông dân trong thời kỳ này, như: Tác phẩm Đồng hào có

ma của Nguyễn Công Hoan, Tắt đèn của Ngô Tất Tố để học sinh thấy được nét

độc đáo, sự tinh tế và chiều sâu trong suy cảm của Nam Cao Những tác phẩmtrên cùng đề tài người nông dân phản ánh số phận họ ở sự bần cùng hoá, còn ChíPhèo đã đi một con đường khai thác riêng thể hiện tài năng, phong cách nhà vănNam Cao ở sự tha hoá, lưu manh hoá, huỷ diệt con người đến tận cùng

Như vậy, cùng dạy một bài Chí Phèo tôi đã linh hoạt sử dụng hai hình thức

tích hợp Cách làm này giúp cho giờ dạy tránh được sự nhàm chán, giúp choviệc khai thác kiến thức trong bài dạy rộng và sâu, học sinh lĩnh hội được nhiềukiến thức và thấy được sự kết nối của các phân môn trong bộ môn, các bài họctrong chương trình , rèn luyện cho học sinh kĩ năng so sánh văn học và giúp chogiờ học có hứng thú

3.2.4 Cách thức vận dụng tích hợp, liên môn trong bài "Chí Phèo" của Nam Cao

Thực tế, trong khi dạy GV có thể thực hiện tích hợp, liên môn theo nhiềucách thức khác nhau Việc lưa chọn cách thức nào là tùy thuộc vào từng nộidung cụ thể bài học Khi dạy tác phẩm văn chương trong nhà trường nói chung

và tác phẩm Chí Phèo nói riêng, bản thân tôi đã thực hiện tích hợp theo những

cách thức sau:

3.2.4.1 Tích hợp thông qua việc giới thiệu bài mới.

Chúng ta thấy, giới thiệu bài mới là một thao tác nhỏ, chiếm một lượng thờigian không đáng kể trong tiết dạy, không phải phần trọng tâm của tiết dạy Vàkhông phải bài nào, tiết dạy nào cũng cần giới thiệu vào bài một cách công phubài bản Tuy nhiên thao tác này lại có ý nghĩa khá lớn trong việc chuẩn bị hứngthú cho HS trước khi bước vào bài học.Chỉ vài câu trong lời giới thiệu bài nếunhẹ nhàng, hấp dẫn, thuyết phục phù hợp với nội dung bài học sẽ tác động tốt tớitâm hồn HS, đưa HS vào thể giới của văn chưong, tiếp nhận kiến thức vănchương, đời sống một cách tự nhiên và đầy hiệu quả Vì vậy GV có thể vậndụng phương pháp tích hợp trong phần giới thiệu bài để hướng tới đạt hiệu quảchung của hài học

Khi dạy tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao trong chương trình Ngữ văn 11,

tôi đã dùng những tác phẩm có cùng đề tài để dẫn dắt vào bài như sau: Hiệnthực xã hội, hiện thực đời sống của nhân dân ta, đặc biệt là những người nông

dân đã được phản ánh trong rất nhiều tác phẩm văn học như: Tắt đèn (Ngô Tất Tố), Đồng hào có ma (Nguyễn Công Hoan), Lão Hạc (Nam Cao) Hiện thực,

bi kịch của người nông dân các em cũng đã biết qua các bài học lịch sử Bài họchôm nay chúng ta lại được gặp lại nhà văn Nam Cao với đề tài về người nông

dân trước cách mạng tháng Tám năm 1945 thông qua tác phẩm "Chí Phèo" Đây

là tác phẩm phản ánh sâu sắc nhất, đầy đủ nhất về người nông dân Việt Namtrong xã hội cũ - xã hội thực dân nửa phong kiến

Thực hiện lời giới thiệu trên, tôi đã đi từ những câu hỏi nhận biết để tácđộng tới năng lực phát hiện và tổng hợp của HS như sau:

Câu hỏi: Ở chương trình trung học cơ sở, các em đã được học những tác phẩm nào phản ánh về người nông dân trong xã hội cũ? Những tác phẩm đó có điểm chung là gì?

Cách vào bài bằng việc tích hợp trên nhẹ nhàng, không gây áp lực cho họcsinh, dễ hiểu và cuốn hút học sinh vào bài Bởi đó là những tác phẩm các em đãđược học Kết quả HS có hứng thú tập trung ngay từ đầu với tiết học

3.2.4.2 Tích hợp, liên môn thông qua hoạt động tìm hiểu bài.

Trong hoạt động dạy học Ngữ văn, hình thức hỏi - đáp đóng vai trò hết sứcquan trọng, thể hiện tính tích cực, chủ động của người học cũng như vai trò chủđộng của GV Hình thức này được thực hiện trong hầu hết các bước, các hoạtđộng dạy - học

Việc tích hợp kiến thức Đọc văn - Tiếng Việt (qua các câu hỏi phát hiện,giải nghĩa, phân tích ý nghĩa của việc sử dụng từ ngữ), Đọc văn - Làm văn (quadạng câu hỏi tóm tắt văn bản, nêu suy nghĩ của bản thân về một vấn đề đặt ra từtác phẩm…), Đọc văn - Lịch sử (Vận dụng hiểu biết vì lịch sử để lý giải mộthiện tượng…), Đọc văn - Địa lý, Đọc văn - Giáo dục công dân…được thể hiện

rõ qua hoạt động này Tuỳ vào từng nội dung bài học tôi chọn hình thức tích hợpnội môn hoặc liên môn, tích hợp ngang hay tích hợp dọc

Ỏ bài dạy Chí Phèo, trước tiên bám vào nội dung kiến thức việc vận dụng

phương pháp tích hợp, liên môn có thể được mô tả như sau:

3.2.4.3 Tích hợp với Lí luận văn học.

Ở các lớp học dưới, các em học sinh đã làm quen với kiến thức “Tác phẩm văn học”, “thể loại tác phẩm văn học”…, khái niệm: đề tài, chủ đề, thế nào là

tác phẩm tự sự, tác phẩm trữ tình…Tác phẩm "Chí Phèo" của Nam Cao cũng làmột trong những dẫn chứng hữu hiệu nhất để minh họa cho một số khái niệmtrên Tất nhiên việc khai thác tác phẩm này cần phải đặt trong một chỉnh thểnghệ thuật hoàn chỉnh của tác giả

Chúng ta thử đọc lại đoạn văn sau đây: Hắn vừa đi vừa chửi Bao giờ cũng thế, cứ rượu xong là hắn chửi Bắt đầu hắn chửi trời Có hề gì? Trời có của riêng nhà nào? Rồi hắn chửi đời Thế cũng chẳng sao: đời là tất cả nhưng chẳng là ai Tức mình hắn chửi ngay cả làng Vũ Đại Nhưng cả làng Vũ Đại ai cũng nhủ: Chắc nó trừ mình ra! Không ai lên tiếng cả Tức thật! Ờ! Thế này thì tức thật! Tức chết đi được mất! Đã thế, hắn phải chửi cha đứa nào không chửi nhau với hắn Những cũng không ai ra điều Mẹ kiếp! Thế có phí rượu không? Thế thì có khổ hắn không? Đoạn văn là một kết tinh thể hiện tài năng của nhà

văn Nam Cao Đoạn văn đâu chỉ độc đáo bởi vị trí mở đầu của nó trong tácphẩm, mà còn thể hiện sự kết hợp tài tình của tác giả trong cách dùng từ, lối trầnthuật, đối thoại mà đặc biệt là giọng văn, lời kể của tác giả Đoạn văn trên, lờitrần thuật như trở nên đa giọng, đa nghĩa, mơ hồ Bởi đó đâu phải là tiếng chửi

giản đơn của Chí Phèo mà ở đó còn có những giọng điệu khác nhau, có thể làcủa tác giả, có thể của một người nào đó chứng kiến từ bên ngoài Vì thế, Giáo

sư Trần Đình Sử đã tinh tế khi nhận ra rằng: Đây là “tiếng chửi chìm trong khát khao phá hoại, trả thù, phẫn uất…Lời trần thuật trở nên đa giọng, đã nghĩa, mơ

hồ hoàn toàn”.

3.2.4.4 Tích hợp với Tiếng Việt.

Bài học tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao thích hợp gắn với những nội

dung tri thức Tiếng Việt sau đây để phục vụ cho dạy học văn bản này:

Tri thức về Phong cách học (Tiếng Việt lớp 9, lớp 11) Lớp 9 học sinh đượctrang bị về các biện pháp tu từ…; lớp 11 các em sẽ được hệ thống lại và sẽ đượcvận dụng để lí giải đặc điểm thẩm mĩ của tác phẩm văn học Vì vậy, khi dạy họctác phẩm tự sự của Nam Cao ngoài việc ôn luyện lại những kiến thức về cácbiện pháp tu từ được tác giả dùng trong tác phẩm, chúng ta còn phải giúp họcsinh phân biệt được phong cách ngôn ngữ văn chương với các phong cách ngônngữ khác (báo chí, hành chính…) Sự phân biệt này là cơ sở để học sinh lí giảiđặc điểm thẩm mĩ của tác phẩm văn chương

Tri thức về ngữ nghĩa của câu và của văn bản nghệ thuật (Tiếng Việt),trong đó việc chỉ ra hay phân biệt nghĩa tường minh, nghĩa hàm ẩn là nội dungchính của chương này Đặc biệt là sự xuất hiện của nghĩa hàm ẩn Nghĩa hàm ẩnkhông những biểu hiện ở lĩnh vực câu và văn bản Văn bản của Nam Cao chứađựng rất nhiều ngữ liệu minh họa cho nghĩa hàm ẩn Ví dụ đoạn đối thoại giữa

Bá Kiến và Chí Phèo:

- Chí Phèo đấy hở? Lè bè vừa chứ, tôi không phải là cái kho.

Rồi ném bẹt năm hào xuống đất , cụ bảo hắn:

- Cầm lấy mà cút đi cho rảnh Rồi làm mà ăn chứ báo người ta mãi à? Hắn trợn mắt, chỉ tay vào mặt cụ:

- Tao không đến đây xin năm hào.

Nếu như chưa đọc tác phẩm mà chỉ đọc phát ngôn Tao không đến đây xin năm hào thì việc đoán được ý định của Chí Phèo là không thể Vì thế, cần thiết

phải đặt kiến thức Tiếng Việt vào trong toàn bộ tác phẩm mới thấy rõ ý nghĩa vàtính thiết thực của nó Điều này rất phù hợp với dạy học theo tích hợp Hay nóicách khác tích hợp sử dụng kiến thức Tiếng Việt đã tác động không nhỏ tới hiệuquả bài học

3.2.4.5.Tích hợp với Làm văn.

Dạy học tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao chúng ta khơi dậy ở học sinhnhững trăn trở về bộ phận của một xã hội không cho phép con người phát triểnlành mạnh Xã hội ấy đã dập tắt mọi ước mơ hoài bão cao đẹp, nó phá hủy mốiquan hệ tốt đẹp giữa người với người Hay nói cách khác qua những trang viếtchứa chan tình người của Nam Cao đã thật sự lôi cuốn học sinh, không nhữngqua bao điều gợi ra của tác phẩm mà còn gieo vào lòng mỗi học sinh lòng mến

mộ, sự ngưỡng vọng, noi theo một tài năng của tác giả Nam Cao Có được như

thế thì bản thân tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao đã tạo ra một sự gắn bó mật

thiết với tình cảm, ước mơ, hoài bão của học sinh

Để đạt điều mong muốn trên, tôi thấy tất cả nhà văn gửi gắm vào hìnhtượng nhân vật Chí Phèo trong mối quan hệ với những nhân vật khác như BáKiến, Thị Nở, dân làng… Vậy chính bản thân GV phải định hướng học sinhphân tích, khám phá, cảm thụ bằng các thao tác lập luận như thao tác phân tíchtác phẩm, nhân vật; thao tác chứng minh tìm dẫn chứng (chi tiết trong tác phẩm)cho từng nội dung đã chia; thao tác so sánh với những nhân vật khác cùng chủ

đề người nông dân thời kỳ trước cách mạng tháng tám để đối chiếu tìm ra sựkhác biệt, từ đó nhận mạnh đặc điểm nhân vật Chí Phèo Và như thế việc dạy tác

phẩm Chí Phèo của Nam Cao gắn với những kiến thức thuộc phân môn Làm

văn mới đạt hiệu quả cao Ngoài ra cần vận dụng kiến thức tóm tắt tác phẩm,phân tích nhân vật…Đó cũng là nguyên nhân buộc học sinh phải nắm được cáchthức phân tích một cách đầy đủ nhân vật trong tác phẩm văn xuôi Điều này

khẳng định tích hợp Đọc văn Chí Phèo với Làm văn giúp nắm kiến thức chủ

động, tích cực, hiệu quả hơn; đồng thời hoạt động này tác động trở lại HS làmvăn tốt hơn khi tiến hành làm văn nghị luận

3.2.4.6 Tích hợp với các tác phẩm cùng chủ đề, đề tài và những nhà văn hiện thực khác:

Bài học tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao khi được đặt trong những mối

quan hệ thì việc so sánh tác phẩm của Nam Cao với những sáng tác của các nhà

văn hiện thực khác là điều cần thiết Sáng tác sáng ngời nhất, viết về đề tài nông dân của Nam Cao là Chí Phèo cần được đặt trong mối quan hệ với các tác phẩm

của các nhà văn trước cách mạng viết về nỗi khổ bị áp bức, bóc lột của người

nông dân (chị Dậu trong Tắt đèn – Ngô Tất Tố, anh Pha trong Bước đường cùng

– Nguyễn Công Hoan bị lừa gạt đến khốn cùng) Nhưng điển hình nhất, bi kịch

bị tha hóa của người nông dân lương thiện bị đàn áp, chà đạp cả nhân hình, nhântính tiêu biểu nhất là Chí Phèo Hình tượng Chí Phèo là bổ sung cho những gìđầy đủ nhất về nỗi thống khổ đến cùng cực của người nông dân trong xã hộitrước cách mạng tháng Tám năm 1945

Nếu trong cảm thụ văn học, biểu hiện của tính chủ quan là một hiện tượngtất yếu, nó thể hiện trình độ, tài năng, thói quen thẩm mĩ của người cảm thụ thìcách liên hệ, so sánh với các nhà văn hiện thực khác cũng có thể hiểu là mộtbiểu hiện của tính chủ quan trong cảm thụ văn chương

Như vậy bài soạn và dạy tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao theo quan điểm

tích hợp đòi hỏi giáo viên và học sinh phải huy động cùng một lúc nhiều tácphẩm của tác giả đang dạy và cả những tác phẩm của những nhà văn hiện thực

khác Dạy “Chí Phèo” không thể không liên hệ với những sáng tác của Ngô Tất

Tố, Nguyễn Công Hoan, Nguyên Hồng…Tác dụng của biện pháp này giúp HSkhái quát hoá, hệ thống hoá được kiến thức

3.2.4.7 Vận dụng kiến thức liên môn:

* Tích hợp với lịch sử:

Bất kỳ tác phẩm nào cũng ra đời gắn với một bối cảnh lịch sử nhất định.Nắm được hoàn cảnh sáng tác sẽ giúp HS nắm được nội dung tác phẩm chân

thực đầy đủ, chính xác Tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao ra đời trong thời kì

Cách mạng bị đàn áp Đảng rút vào hoạt động bí mật Nhật nhảy vào ĐôngDương cùng với Pháp ra sức đàn áp, bóc lột nhân dân ta, kết quả là hơn hai triệuđồng bào phải chết đói vào năm 1945 Có thể nói xã hội lúc bấy giờ, đúng như

một nhà nghiên cứu xã hội đã nhận định: “Hiện thực cuộc sống vây bủa xung quanh Nam Cao thật là đen tối, ngột ngạt và bế tắc” Hoàn cảnh xã hội này đã

chi phối rất nhiều trong sáng tác của Nam Cao Khi dùng kiến thức lịch sử nàygiới thiệu hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm và phần đầu bức tranh nông thônViệt Nam trong tác phẩm Chí Phèo sẽ giúp học sinh nắm vững hơn những nộidung về mâu thuẫn nông dân và địa chủ (Chí Phèo và Bá Kiến), bi kịch bị thahoá của người nông dân

Nhân vật Chí Phèo khi nhận ra được kẻ thù, nguyên nhân gây ra bao nôngnỗi cho chính cuộc đời mình, đã vùng lên bằng một nhát dao đâm chết Bá Kiến

Để rồi sau đó Chí cũng tự kết liễu đời mình bởi “Ai cho tao lương thiện!”, “Tao muốn làm người lương thiện!” nhưng “Không được!”… và chi tiết cuối truyện:

“Đột nhiên thị thấy thoáng hiện ra một cái lò gạch cũ bỏ không, xa nhà cửa và vắng người lại qua”… cho phép chúng ta nhận ra một Nam Cao chưa tìm ra lối

thoát cho nhân vật và một Nam Cao bề ngoài có vẻ lạnh lùng nhưng lại luônthổn thức cho số phận nghiệt ngã của người nông dân trước Cách mạng.Với mộtkết cục dường như không có lối thoát, cái nhìn nhanh xuống bụng mình của Thị

Nở và thị thoáng hình dung ra hình ảnh của chiếc lò gạch cũ vắng người qualại…thì dường như cái kết của tác phẩm chưa mở ra được lối thoát cho nhữngnhân vật trong truyện mà rộng hơn là những người nông dân khốn khổ của chế

độ thực dân nửa phong kiến Nhưng thực chất khi nhà văn Nam Cao để cho Chí

Phèo trong cơn say “đi nhầm đường mà đúng hướng” vác dao đến nhà đâm chết

bá Kiến thì khi đó anh Chí đã tìm ra được lối thoát khi anh xác định được đúng

kẻ thù của mình Ở phần này GV có thể dùng câu hỏi để hướng tới tích hợp lòngthương yêu con người, đồng cảm trước nỗi đau con người và hướng tới pháttriển năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn từ vấn đề của tác phẩm Cụ thể tôi

dùng câu hỏi: Với câu văn cuối cùng và cái kết của tác phẩm Chí Phèo, tác giả gửi vào đó thông điệp và vấn đề xã hội ra sao? Học sinh có thể trả lời: Chừng

nào hình thức xã hội chưa thay đổi thì chừng đó vẫn còn bi kịch những ngườinông dân như nhân vật Chí Phèo Cần phải có một cuộc cách mạng giải phóng

sự áp bức này

*Tích hợp kiến thức địa lý: Nam Cao được sinh ra và lớn lên ở một vùng

quê chiêm trũng giữa đồng bằng Bắc Bộ, quanh năm hạn hán, lũ lụt, mất mùalàm cho cuộc sống vốn đã bao phủ bởi cái đói cùng nghèo lại càng tiêu điều,vắng vẻ hơn Hình ảnh làng quê nghèo đói, khổ cực, xơ xác, tiêu điều đó nhiềulần đi vào tác phẩm Nam Cao Những yếu tố đó đã tạo nên ở Nam Cao một tấm

lòng thấm đẫm tình người Như vậy, dạy học tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao

cần phải có một sự liên hệ với chính hoàn cảnh xã hội thời bấy giờ, địa lý đã gópphần nâng cao hiệu quả bài dạy.

* Tích hợp giáo dục công dân:

Tôi chọn kiến thức môn học giáo dục công dân: Bài 10 (lớp 10) về quan niệm đạo đức; Bài 11 (lớp 10) về một số phạm trù đạo đức nói về lòng yêu

thương con người, tự hào dân tộc, chấp hành pháp luật

Sau khi dạy cơ bản về nhân vật Chí Phèo, tôi dẫn ở lớp 10 các em đã học

về đạo đức ở môn giáo dục công dân và tôi đặt câu hỏi: Với pháp luật hôm nay, hành động của Chí Phèo đặt ra vấn đề gì? Với tiếng gào thét đòi lương thiện " Ai cho tao lương thiện", xã hội hôm nay liệu có người nào không được lương thiện không?

Với câu hỏi trên nhằm mục đích HS hiểu rõ: Xã hội chưa hết những ngườinhư Chí Phèo Nhưng xã hội Việt Nam hôm nay đã bảo vệ quyền sống cho conngười Giải quyết những vấn đề này xã hội Việt Nam… có quy định về bạohành Từ nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm văn học, HS thấy nhân vật gần gũi,thực tế Bằng sự toả rộng của tích hợp, HS hào hứng giơ tay phát biểu giải quyết

vấn đề thực tiễn từ tác động của kiến thức bài học Chí Phèo.

Như vậy thông qua vận dụng kiến thức liên môn trên, qua khảo sát kết quả

đề kiểm tra học kì I, năm học 2016 - 2017 tôi thấy: 100% HS lớp áp dụng sáng

kiến nhớ được hoàn cảnh sáng tác, bối cảnh lịch sử, xã hội của tác phẩm Chí Phèo; đa số đáp ứng được yêu cầu của đề kiểm tra với câu hỏi: Cảm nhận của

em về nhân vật Chí Phèo với bi kịch bị tha hoá về nhân hình trong tác phẩmcùng tên của nhà văn Nam Cao?

3.2.4.8 Tích hợp thông qua phương tiện dạy học như bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị công nghệ thông tin.

Khi dạy tác phẩm Chí Phèo tôi đã sử dụng công nghệ thông tin cho học

sinh xem các hình ảnh, clip có liên quan tới nhân vật Chí Phèo, Bá Kiến , Thị

Nở để HS thấy được sâu sắc hơn bi kịch, khát khao, niềm tin vào cuộc sống củangười nông dân trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 như sau:

- Hình ảnh Chí Phèo bị tha hoá về nhân hình

- Hình ảnh Chí Phèo mơ ước về cuộc sống gia đình bình dị:

- Hình ảnh Thị Nở xấu đến "ma chê quỷ hờn

- Hình ảnh Thị Nở cùng bát cháo hành đánh thức lương tri và khát vọng hoànlương của Chí Phèo

- Một số Clip phim Làng Vũ Đại ngày ấy đã được xử lí với nội dung phù hợp,