BỒI DƯỠNG NHÂN CÁCH học SINH THPT QUA VIỆC PHÁT HIỆN NHỮNG vấn đề xã hội TRONG một số tác PHẨM văn học lớp 12

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT LÊ LỢI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG NHÂN CÁCH HỌC SINH THPT QUA VIỆC PHÁT HIỆN NHỮNG VẤN ĐỀ XÃ HỘI TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC LỚP 12.. T

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT LÊ LỢI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

BỒI DƯỠNG NHÂN CÁCH HỌC SINH THPT QUA VIỆC PHÁT HIỆN NHỮNG VẤN ĐỀ XÃ HỘI TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC LỚP 12

Người thực hiện: Đỗ Thị Huyền Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc môn: Ngữ Văn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

2 3 3 3

2.4 Hiệu quả của SKKN

2.4.1 Hiệu quả đạt được

2.4.2 Bài học kinh nghiệm

4 4 5 6 6 7 12 12 13

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, đổi mới chương trình giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học,đổi mới kiểm tra, đánh giá nhằm phát huy vai trò chủ động, tích cực, sáng tạocủa học sinh trong học tập đã được triển khai và áp dụng sâu rộng trong trườnghọc Trong đó, học sinh đóng vai trò chủ động, tích cực khám phá và chiếm lĩnhtri thức Có thể nói đó là vấn đề thiết thực, tiến bộ, phù hợp với thời đại

Những năm gần đây, cá nhân tôi nhận thấy học sinh đã thực sự trở thànhnhững chủ thể tích cực và sáng tạo, hiệu quả giáo dục đã được cải thiện và khởisắc Ngành giáo dục đã cho ra đời những con người tài giỏi, năng nổ, thúc đẩy

và đóng góp lớn vào quá trình phát triển của đất nước Đó là điều đáng mừng

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, dư luận xã hội và các phương tiệnthông tin đại chúng cũng đang báo động về tình trạng xuống cấp đạo đức củacon người : sống vô trách nhiệm, vô cảm, bạo lực học đường, bạo hành gia đình,lối sống thực dụng, hưởng thụ , …

Đó cũng là vấn đề mà những người làm công tác giáo dục có tâm vớinghề luôn suy nghĩ và trăn trở …

Có thể nói quá trình giáo dục nhân cách học sinh gồm có nhiều yếu tố.Trong đó các môn học xã hội đóng vai trò chủ đạo Tuy nhiên là điều đáng nói

là trong những năm gần đây, hiện tượng học lệch ngày nay ở phần lớn học sinh

đã dẫn đến việc các em coi thường, học qua loa đối phó, … đối với phần lớn cácmôn xã hội, trong đó có môn Ngữ văn Mặc dù đây là bộ môn khoa học cónhững giá trị to lớn về nhận thức, giáo dục, thẩm mĩ, góp phần quan trọng trongviệc hình thành và phát triển nhân cách của con người một cách tự nhiên và hiệuquả nhất

Là người giáo viên dạy văn, tôi luôn tâm niệm, dạy văn trước hết là dạy

làm người, học văn trước hết là học làm người, tôi rất quan tâm và trăn trở về

vấn đề phát triển nhân cách học sinh Vì vậy, trong nhiều năm qua tôi rất chútrọng việc giáo dục nhân cách học sinh trong quá trình dạy học Ngữ văn bằngcách thức giúp các em tích cực, chủ động khám phá ra các vấn đề xã hội trong

tác phẩm văn chương, từ đó nhận thấy văn học rất gần gũi, gắn liền với đời sống và nhận thức được giá trị giáo dục của văn học, hình thành, phát triển

và hoàn thiện nhân cách Với mong muốn góp phần hoàn thiện nhân cách học

sinh và phát huy giá trị giáo dục lớn lao của văn học nên tôi mạnh dạn chia sẻvới quý đồng nghiệp một kinh nghiệm nhỏ qua đề tài: BỒI DƯỠNG NHÂNCÁCH HỌC SINH THPT QUA VIỆC PHÁT HIỆN NHỮNG VẤN ĐỀ XÃHỘI TRONG MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN HỌC LỚP 12

1.2 Mục đích nghiên cứu

Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về những vấn đềcủa đời sống xã hội, giáo dục ý thức đạo đức, bồi dưỡng nhân cách để các emtrở thành những công dân tốt biết sống và làm việc cống hiến cho đất nước

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

- Những đứa con trong gia đình(Nguyễn Thi)

- Chiếc thuyền ngoài xa(Nguyễn Minh Châu)

- Văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt(Lưu Quang Vũ)

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

+ PP nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: nghiên cứu và khảo lược các tài liệutrên sách, báo, mạng internet…

+ Phương pháp thu thập thông tin; PP thống kê, xử lý số liệu: Phương phápthống kê, mô tả thực trạng đối tượng học sinh tại trường THPT và ý thức củahọc sinh phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành đạo đức, nhâncách của học sinh

2 Nội dung 2.1 Cơ sở lý luận

Văn học là một bộ môn nghệ thuật Trước hết tác phẩm văn học là mộttấm gương phản chiếu cuộc sống Tác phẩm văn học là kết quả của quá trình nhàvăn khám phá, lí giải cuộc sống rồi chuyển hóa những hiểu biết đó vào nội dungtác phẩm Qua lăng kính nghệ thuật nhà văn trực tiếp hay gián tiếp chuyển tảinhững vấn đề xã hội vào trong tác phẩm văn chương Bởi vậy văn học là cuộcsống, gần gũi và gắn bó với mỗi người Nó giúp chúng ta hiểu biết rõ hơn, sâuhơn về cuộc sống xung quanh và chính bản thân mình, từ đó tác động vào cuộcsống hiệu quả hơn Thông qua cuộc sống và hình ảnh của nhiều người khác nhauđược trình bày trong các tác phẩm cụ thể, văn học còn giúp cho mỗi người đọchiểu được bản chất của con người nói chung Đồng thời chính từ cuộc đời ngườikhác, mỗi người đọc có thể liên hệ, so sánh, đối chiếu để hiểu bản thân mìnhhơn với tư cách là một con người cá nhân.[1]

Tác phẩm văn chương chứa đựng nhiều giá trị Nhà văn khi phản ánh hiệnthực cuộc sống thông qua tác phẩm văn học, dù trực tiếp hay gián tiếp bao giờcũng bộc lộ một thái độ tư tưởng, tình cảm, một sự nhận xét, đánh giá của mình,

… như vậy, tất cả đều sẽ tác động đến người đọc Bởi con người ta nhận thứckhông chỉ để nhận thức mà nhận thức là để hành động Con người không chỉ cónhu cầu hiểu biết mà còn có nhu cầu hướng thiện, khao khát một cuộc sống tốtđẹp hơn Chính vì vậy, văn học có khả năng đem đến cho người đọc những bàihọc quý giá về lẽ sống để họ tự rèn luyện bản thân mình ngày một tốt đẹphơn.Về tư tưởng, văn học hình thành trong người đọc một lí tưởng tiến bộ, giúpcho học có thái độ và quan điểm đúng đắn về cuộc sống Về tình cảm, văn họcgiúp con người trở nên lành mạnh, trong sáng, cao thượng hơn Về đạo đức, vănhọc nâng đỡ cho nhân cách của con người phát triển, giúp cho học biết phân biệtphải – trái, tốt - xấu, đúng - sai, có quan hệ tốt đẹp và biết gắn bó cuộc sống của

cá nhân mình với cuộc sống của mọi người Tóm lại, là văn học có giá trị giáodục lớn lao, nó có thể thay đổi hoặc nâng cao tư tưởng, tình cảm con người theo

chiều hướng tích cực, tốt đẹp, tiến bộ, đồng thời làm cho con người ngày cànghoàn thiện về đạo đức.

Tuy nhiên đặc trưng giáo dục của văn học hoàn toàn khác với nhữngnguyên tắc áp đặt của pháp luật hay những lời giáo huấn trực tiếp trong nhữngbài giảng về đạo đức Bởi lẽ, văn học giáo dục con người bằng con đường đi từcảm xúc đến nhận thức, bằng cái thật, cái đúng, cái đẹp của những hình tượngsinh động, đầy sức thuyết phục Có lẽ vì thế tác dụng giáo dục của văn họckhông phải ngay lập tức mà dần dần thấm sâu nhưng rất lâu bền, nó gợi ranhững cảm nghĩ sâu xa về cuộc đời và con người, nó gián tiếp đưa ra những bàihọc những đề nghị về cách sống Với những khả năng ấy, văn học không nhữnggóp phần hoàn thiện nhân cách con người mà còn hướng họ tới những hànhđộng cụ thể, thiết thực, vì một cuộc đời ngày càng tốt đẹp hơn Mặt khác vănhọc còn có khả năng giúp con người biết cảm nhận và rung động một cách tinh

tế, sâu sắc trước mọi vẻ đẹp của cuộc đời, hướng họ đến chân, thiện, mĩ

Dựa vào những cơ sở những giá trị của văn học, đặc biệt là giá trị giáodục, chúng tôi đề xuất cách thức giúp học sinh tích cực, chủ động phát hiện vấn

đề xã hội trong tác phẩm văn học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học mônNgữ văn, nhất là hiệu quả giáo dục nhân cách học sinh THPT thông qua nhữngtác phẩm văn học

2.2 Thực trạng của vấn đề

Từ khi đất nước chuyển sang nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế,việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống cũng như việc xâydựng hệ giá trị đạo đức mới ở nước ta đã và đang đặt ra nhiều vấn đề cần phảiđược giải quyết Thực tế cho thấy, trong đời sống xã hội đã có những biểu hiệnxem nhẹ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, chạy theo thị hiếukhông lành mạnh Cuộc đấu tranh giữa cái tiến bộ và cái lạc hậu, giữa lối sốnglành mạnh trung thực, có lý tưởng…với lối sống ích kỉ, thực dụng…đang diễn rahàng ngày Bên cạnh những giá trị mới được hình thành trong quá trình hộinhập, những cái tiêu cực cũng đang xâm nhập vào đạo đức, lối sống của nhiều

tầng lớp nhân dân, đặc biệt là học sinh, lứa tuổi đang trong giai đoạn phát triểnnhân cách.

Để chuẩn bị cho hành trang vào đời, các bạn học sinh không chỉ mangtheo vốn kiến thức được học mà phải là người có đạo đức tốt, hay nói đúng hơn

“trước khi thành tài thì phải thành nhân” Chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đãtừng nói: “có tài mà không có đức thì là người vô dụng, có đức mà không có tàithì làm gì cũng khó” qua đó cũng đủ hiểu Người coi trọng như thế nào về đạođức lối sống, tác phong Yếu tố đó không những quyết định kết quả học tập màquyết định đến tương lai và cuộc đời của mỗi bạn “Giới trẻ là tương lai của xãhội và nhân loại” Đã đến lúc xã hội cần nhìn nhận vấn đề đạo đức học sinhtrong nhà trường hiện nay với một tinh thần trách nhiệm và nghiêm túc Cầnphải đổi mới hoàn toàn cách thức mà lâu nay chúng ta đã dùng để giáo dục đạođức học sinh Bản thân giáo dục đã mang tính xã hội hóa, nhà nước cần tạo điềukiện để toàn dân tham gia vào công tác giáo dục học sinh Điều quan trọng làcần có một môi trường xã hội lành mạnh, mọi người sống tuân thủ pháp luật vàtôn trọng những giá trị đạo đức xã hội Một môi trường xã hội tốt sẽ tác độngvào nhận thức của học sinh, sinh viên và các em cũng phải tuân thủ nhữngnguyên tắc ứng xử đã được học trong nhà trường mà cả xã hội đang áp dụng

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện

2.3.1 Giải pháp.

a Đẩy mạnh giáo dục về nhân cách con người

Một trong những nội dung được nhiều học sinh kiến nghị là cần quan tâmhơn nữa đến việc giáo dục kỹ năng sống trong trường học Đa số phụ huynh họcsinh đều đồng tình lứa tuổi cấp 3 cần dạy thêm kỹ năng sống và kỹ năng thựchành xã hội, đó là những kỹ năng giáo dục về nhân cách con người Nhà trường

có thể giáo dục học sinh về tình yêu thương, tấm gương của sự thành công… vàkhi được đào tạo các kỹ năng này bài bản trong chương trình THPT thì học sinhkhi bước ra cuộc sống sẽ có kỹ năng thực hành xã hội cần thiết, sống sâu sắc vàbiết quan tâm đến người khác

b Cần điều chỉnh chương trình học

Hiện nay chương trình các môn học còn khá nặng về kiến thức, khiến chohọc sinh không có thời gian tham gia các hoạt động phong trào, hoạt động xãhội Do việc học quá nặng nên học sinh dành hết thời gian học ở trường và cáclớp học thêm nên thời gian dành cho hoạt động đoàn hạn chế, thậm chí một sốbạn không hứng thú với hoạt động này Hầu hết học sinh đều mong muốn,ngành giáo dục giảm chương trình học để các bạn có thời gian tham gia các hoạtđộng đoàn Thực tế, chương trình học nặng về hình thức Có giáo viên chủnhiệm phải “chạy” giáo án lấy tiết sinh hoạt để làm bài kiểm tra, trong khi thờigian dành cho việc xây dựng tình cảm giữa giáo viên và học sinh bị bó hẹp Đểhọc sinh phát triển đức - thể - mỹ, cần điều chỉnh thời gian học cho phù hợp.

c Giải pháp cụ thể

Giáo viên cho học sinh nêu vấn đề xã hội mà các em đã phát hiện trongquá trình chuẩn bị bài ở nhà và tìm hiểu tác phẩm trên lớp Nếu học sinh chưanêu được những vấn đề xã hội trọng tâm theo yêu cầu, giáo viên có thể đặt ra hệthống câu hỏi định hướng, gợi mở vấn đề

Sau khi học sinh đã nêu ra được những vấn đề xã hội trọng tâm đượcphản ánh trong tác phẩm văn học, giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận vàtrình bày ý kiến của bản thân về vấn đề đó trước lớp

Giáo viên nhận xét, đánh giá, cho điểm phần trình bày của học sinh

2.3.2 Tổ chức thực hiện.

a Đối với chương trình Ngữ văn lớp 12 :

Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh phát hiện một số vấn đề xã hội trọngtâm trong các tác phẩm văn học như :

- Việt Bắc(Tố Hữu): Tình quân dân

- Tây Tiến(Quang Dũng):Trách nhiệm và lí tưởng của người trai với đấtnước

- Vợ chồng APhủ(Tô Hoài): Tinh thần tự đấu tranh giải phóng

- Vợ nhặt(Kim Lân): Khát vọng sống và lòng nhân ái

- Rừng xà nu(Nguyễn Trung Thành): Vai trò của đồng bào dân tộc thiểu sốtrong công cuộc giữ nước

- Những đứa con trong gia đình(Nguyễn Thi): Mối quan hệ giữa gia đình và

Sau khi hướng dẫn học sinh khám phá ra những vấn đề xã hội trong tác phẩm

văn học như : Tinh thần tự đấu tranh giải thoát bản thân, tinh thần đấu tranh cách mạng giải phóng dân tộc, … giáo viên tổ chức học sinh thảo luận về các

vấn đề trên

Sau cùng giáo viên nhận xét, đánh giá phần phát biểu của học sinh và có thểnhấn mạnh những ý cơ bản :

Khi kẻ bị ức hiếp, áp bức, bóc lột, đè nén, … phản ứng của con người thường

là bất bình, phẫn uất, và phản kháng Tuy nhiên, sự phản ứng thường là tiêu cực.Chẳng hạn như nhân vật Mị vậy Khi mới bị bắt cóc ép phải làm dâu gạt nợ,phải sống cuộc sống đầy cơ cực, tủi nhục, ban đầu, đêm nào Mị cũng khóc, rồi

Mị định tự tử Khi ý định tự tử không thành, Mị cam chịu an phận Sự cam chịu

an phận ấy không phải do sự thiếu hiểu biết về quyền sống, quyền tự do và hạnhphúc của bản thân mà chính là do sự khiếp nhược của Mị cũng như của nhiềungười đàn bà khác trong nhà thống lí Pátra Sự khiếp nhược khiến cho họ tê liệttinh thần phản kháng đấu tranh và kết cục là nhiều người đàn bà đã chết thảmtrong tay chúng, những người còn lại thì phải sống cuộc đời tủi nhục, đắng cay.Nhưng cuối cùng, Mị đã tự do Sự tự do ấy có được là bởi chính Mị biết dũngcảm vượt lên trên cái chết để dành lại Như vậy, sống là phải biết mạnh mẽ vùnglên đấu tranh, đấu tranh với sự khiếp nhược của bản thân và đấu tranh với cáixấu, cái ác

Tác phẩm Vợ nhặt(Kim Lân)

Giáo viên cũng hướng dẫn học sinh thực hiện quá trình khám khá và tìmhiểu vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học như những bài trên Sau đó xác định

những vấn đề xã hội trọng tâm: Đó là khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc mãnh liệt, là tấm lòng nhân hậu và tinh thần lạc quan của người nông dân Việt

Nam qua nhân vật Tràng, người vợ nhặt và bà cụ Tứ

Từ đó giúp các em nhận ra những bài học quý giá về sự sống khi phải đốimặt với hoàn cảnh khó khăn, nghiệt ngã, cách cư xử nhân ái với đồng bào, đồngloại mà mỗi người đều cần phải có

Những đứa con trong gia đình (Nguyễn Trung Thành):

Tiến hành các bước tương tự những bài trên, giáo viên sẽ giúp học sinh

nhận ra: Vai trò và sự tác động lớn lao của gia đình trong việc hình thành và phát triển nhân cách, các tố chất của các thành viên

Lối sống của ông bà, cha mẹ, chú bác, anh chị, … sẽ ảnh hưởng sâu sắc

đến đời sống của con cháu họ Trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình, hình ảnh người ông, người cha, người mẹ, người chú, … yêu nước, gan

góc, dũng cảm, bản lĩnh, kiên cường bất khuất tham gia hoạt động cách mạngcứu nước và giàu lòng nhân hậu đã thấm sâu vào tâm trí, tư tưởng chị em Việt

và Chiến, tác động mạnh mẽ đến nhân cách, lí tưởng sống của họ, khiến hai chị

em trở thành những người con tiếp nối những truyền thống tốt đẹp của gia đình,quê hương, đất nước

Vì vậy mỗi người chúng ta phải có ý thức giữ gìn truyền thống gia đình,

là tấm gương sáng cho con cháu mình Mỗi gia đình là tế bào của xã hội, xã hộilàm nên bộ mặt của đất nước

Chiếc thuyền ngoài xa(Nguyễn Minh Châu):

Tiến hành các bước như trên, giáo viên sẽ giúp họ sinh chủ động phát hiện

vấn đề xã hội được phản ánh trong tác phẩm: Đó là hiện tượng bạo hành gia đình và vai trò, trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái, sự quan tâm đến người khác các thành viên trông gia đình.

Tham gia thảo luận trên lớp sẽ giúp học sinh nhận thức được: Bạo hành gia đình là hiện tượng tiêu cực để lại nhiều hậu quả nặng nề, làm tổn thương đến người bị bạo hành, gây nguy cơ đổ vỡ hạnh phúc gia đình, ảnh hưởng xấu đến qúa trình hình thành và phát triển nhân cách của con trẻ, v.v và trách nhiệm của cha mẹ đối với con cái Cha mẹ sinh ra con cái phải có trách nhiệm đối với chúng – cho chúng một không khí gia đình hòa thuận hạnh phúc, nuôi dạy chúng nên người, không vì hạnh phúc, sự ích kỉ cá nhân mà làm gia đình tan vỡ, làm tổn hại tâm hồn và tương lai của con trẻ.

Giáo viên cũng có thể đặt ra các tình huống cho học sinh thảo luận, tìmhướng giải quyết, chẳng hạn như :

Nếu em là nhân vật Phùng, khi chứng kiến cảnh người chồng hàng chài đánh

vợ tàn bạo, em sẽ làm gì ?

Nếu em là nhân vật thằng bé Phác, em sẽ xử sự như thế nào khi thấy cha mình bất hòa, bạo hành mẹ ?

Qua việc thảo luận, học sinh sẽ nhận thức được những nhiều bài học về nhân

cách sống như phải biết cách xử sự phù hợp khi các thành viên trong gia đình bất hòa dẫn đến xô xát, bạo hành đồng thời phải biết đấu tranh chống lại cái

ác, bảo vệ kẻ yếu, phải biết quan tâm, giúp đỡ người khác, biết giải gỡ vấn đề một cách hiệu quả, nhất là biết nhìn nhận đánh giá con người một cách toàn diện, nhân hậu, bao dung v.v.

Tác phẩm Hồn Trương Ba, da hàng thịt(Lưu Quang Vũ)

Tiến hành theo cách thức trên, GV cũng có thể đặt ra những tình huống chohọc sinh giải quyết, phát hiện vấn đề và bày tỏ suy nghĩ của bản thân về vấn đề

Qua đối thoại, giáo viên sẽ giúp học sinh nhận thức được bài học quý giá về

tinh thần tự đấu tranh với bản thân

Trong văn bản, nhân vật hồn Trương Ba đã rơi vào bị kịch tha hóa, bi kịch tinh thần Sau một quá trình nhận thức ông đã quyết liệt đấu tranh với bản thân, với cả cái chết để hướng đến một cuộc sống trong sạch và toàn vẹn

Như vậy cuộc đấu tranh với bản thân là cuộc đấu tranh hết sức khó khăn, nhưng hết sức cần thiết để gìn giữ phần Người trong mỗi con người … Cuộc đấu tranh đó đòi hỏi con người phải có lòng dũng cảm, bản lĩnh và cả sự hi sinh.

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

2.4.1 Hiệu quả đạt được.

Hiệu quả của cách thức giúp học sinh tích cực, chủ động phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học

Bản chất của cách thức giúp học sinh tích cực, chủ động phát hiện ra vấn đề

xã hội trong tác phẩm văn học là việc vận dụng nhiều phương pháp trong quá

trình dạy và học, đạt được nhiều hiệu quả :

Trước hết để thực hiện phương pháp này học sinh sẽ phải chủ động tích cực chuẩn bị bài ở nhà, tìm hiểu kĩ về tác phẩm, phát hiện những vấn đề xã hội và

những thông điệp của tác giả, từ đó các em có tâm thế và hứng thú trong tiết

học sinh với nhà văn, giữa học sinh với giáo viên, và giữa học sinh với học

sinh, rèn luyện kĩ năng diễn đạt, tranh luận … Do vậy việc tiếp nhận tác phẩm văn học không còn mang tính thụ động, áp đặt Đồng thời qua đó giáo viên có thể đánh giá được thái độ học tập của học sinh, nắm bắt mức độ tiếp nhận tác

phẩm văn học, mức độ hiểu biết của các em về các vấn đề xã hội ,… nhằm có sự

khích lệ hoặc có định hướng tích cực, kịp thời.

Thứ ba, việc tiếp nhận tác phẩm văn học một cách chủ động, tích cực còn sẽ

giúp học sinh thấy tác phẩm văn học không phải là cái gì xa lạ, tách rời cuộc

sống mà rất gần gũi, gắn bó với cuộc sống Văn học là cuộc sống Tiếp nhận

một tác phẩm văn chương một cách tích cực, học sinh sẽ có sự thấu hiểu và

đồng cảm, học hỏi được những giá trị tinh thần quý báu của nhà văn, từ đó tự

điều chỉnh đời sống cá nhân theo hướng tích cực, hướng đến chân, thiện , mĩ

một cách tự nhiên nhất [2]

Thứ tư, việc tích cực, chủ động phát hiện, tìm hiểu về các vấn đề xã hội

trong tác phẩm văn học còn giúp học sinh phát triển tư duy, rèn luyện kĩ năng

làm văn nghị luận xã hội

Kết quả giờ học thực nghiệm:

2.4.2 Bài học kinh nghiệm.

Để có thể tổ chức hiệu quả những tiết dạy học tác phẩm văn chương theocách thức giúp học sinh chủ động, tích cực, bồi dưỡng nhân cách học sinh qua

việc phát hiện những vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học, giáo viên cần lưu ý

một số vấn đề sau :

Mỗi tác phẩm văn chương nghệ thuật chứa đựng những hình tượng nghệ

thuật đa nghĩa, phản ánh nhiều vấn đề xã hội khác nhau Vì vậy trước hành

động tích cực tiếp nhận của người đọc, nó hiện lên như một cấu trúc vừa ổn địnhvừa biến đổi của những hình ảnh mang ý nghĩa thẩm mĩ Nội dung ý nghĩa củatác phẩm là một hệ thống mở đối với những cách lí giải khác nhau Cho nên mỗi

sự phát hiện, cắt nghĩa, lí giải đúng đắn, hợp lí về ý nghĩa tác phẩm đều có khảnăng mang lại cho học sinh những tác động ảnh hưởng nhất định, tạo nên hệ quả

đa chiều Vì vậy, trong giờ đọc văn, giáo viên cần tránh giới hạn, gò ép vào một

kết quả diễn giảng duy nhất, vào quan điểm, ý đồ của nhà văn mà cần gợi ra chohọc sinh nhiều chiều hướng lí giải khác nhau về ý nghĩa tác phẩm Đặc biệt cầntránh tình trạng chỉ chú trọng khai thác khía cạnh xã hội mà không có sự đầu tưthỏa đáng cho việc tiếp nhận những giá trị khác của tác phẩm văn học.

Ngoài ra, việc tiếp nhận văn học của học sinh bao giờ cũng vừa mang tính

cá nhân gắn liền với cảm xúc, vốn sống, thị hiếu, trình độ, tâm lí riêng của từng

cá thể lại vừa mang tính tập thể xã hội, thể hiện sự gặp gỡ, quan điểm chung,tiếng nói hòa đồng của tập thể lớp Cho nên giáo viên cần phải tác động và xử líthông qua các định hướng sư phạm thích hợp, tinh tế nhằm cân bằng ở chừngmực nhất định, tạo ra được sự nhất trí thỏa đáng trên tinh thần chung của lớphọc, đồng thời nhấn mạnh và phát huy tính tích cực sáng tạo, năng động chủquan của học sinh Muốn vậy, giáo viên cần có những định hướng cho từng đốitượng học sinh, phải nhạy bén nắm bắt, kích thích và phát huy tính sáng tạo củacác em, khơi gợi các hoạt động bên trong của mỗi học sinh để các em tiếp nhậntác phẩm, tự tin và hào hứng phát biểu ý kiến, bộc lộ cái riêng của mình

Trong quá trình dạy học, giáo viên cần vận dụng nhiều phương pháp, nhất

là phương pháp đối thoại, thảo luận nhóm, phát vấn … tạo không khí học tậpnhẹ nhàng, linh hoạt, thân thiện nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả sư phạm, phát huyđược tối đa tính chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập

Mặt khác, việc giáo viên nhận xét, đánh giá ý kiến phát biểu của học sinhcũng hết sức quan trọng Nó là một trong những yếu tố tạo hứng thú học tập chohọc sinh, tác động trực tiếp đến hiệu quả giáo dục Vì vậy, giáo viên cần nắmvững kĩ năng sư phạm, nhạy bén, xử lí tình huống hợp lí, có sự định hướng,nhận xét và đánh giá thỏa đáng, điều chỉnh, uốn nắn những quan niệm, cáchnghĩ, cách hiểu lệch lạc, sai quỹ đạo chung, đồng thời, động viên khen ngợi,thưởng điểm cho những học sinh đúng lúc sẽ giúp các em hứng thú, chủ động,tích cực hơn trong việc học văn

3 Kết luận, kiến nghị

Kết luận