Vận dụng phương pháp dạy học ngữ văn theo hướng tích hợp vào giảng dạy tác phẩm chí phèo của nam cao

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP VÀO DẠY TÁC PHẨM “CHÍ PHÈO” CỦA NHÀ VĂN NAM CAO CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 CƠ BẢN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT CHU VĂN AN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP VÀO DẠY TÁC PHẨM “CHÍ PHÈO” CỦA NHÀ VĂN NAM CAO (CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 CƠ BẢN)

Người thực hiện: Hoàng Thị Uyên Chức vụ : Giáo viên

SKKN thuộc môn: Ngữ văn

THANH HÓA 2019

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI: 1

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU: 1

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: 2

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC ĐỔI MỚI BÀI SOẠN THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP VÀO TÁC PHẨM CHÍ PHÈO CỦA NAM CAO TRONG CHƯƠNG TRÌNH SÁCH GIÁO KHOA 1 – TẬP 1 – CƠ BẢN 2

2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

2.2.1 Dạy học theo quan điểm tích hợp phù hợp với mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông hiện đại 3

2.2.2 Những hạn chế của hướng dạy học tách biệt các bộ phận của môn Ngữ Văn 4

2.3 VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP VÀO DẠY HỌC TÁC PHẨM CHÍ PHÈO CỦA NAM CAO TRONG CHƯƠNG TRÌNH SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 11 – TẬP 1 – BAN CƠ BẢN 4

2.4 HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC , VỚI BẢN THÂN VÀ ĐỒNG NGHIỆP 20

2.4.1.Trước khi thực hiện: 20

2.4.2 Sau khi thực hiện: 21

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 23

1 MỞ ĐẦU 1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Dạy học theo hướng tích hợp đang là một phương pháp dạy học hiện đại đượcquan tâm, nghiên cứu và áp dụng ở nhiều nước trên thế giới và Việt Nam Vớiquan điểm lấy hoạt động học tập của học sinh làm trung tâm, người thầy đóng vaitrò tổ chức còn học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức Do đó, vấn đề đặt ra là cầnnghiên cứu, áp dụng phương pháp dạy học tích hợp để nhằm tích cực hóa hoạtđộng và vai trò của học sinh, phát huy đầy đủ năng lực của học sinh, từ đó hoànthành mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục một cách hiệu quả nhất

Hơn nữa, hiện nay, sách giáo khoa ngữ văn bậc học THPT đã có nhiều thayđổi Các phân môn Văn học – Tiếng việt – Làm văn được hợp nhất thành mônhọc Ngữ văn với một quyển sách Ngữ văn duy nhất ( Trước đó gồm 3 quyển khácnhau) Sự họp nhất như vậy đánh dấu sự tích hợp kiến thức của các phân môn lạitrong một chỉnh thể thống nhất Mặt khác, Ngữ văn là một môn học có sự tích hợpnhiều nhất, không chỉ là sự hợp lực của ba phân môn mà còn vận dụng kiến thứccủa các môn học khác, kiến thức trong đời sống xã hội, các tri thức kỹ năng,phương pháp giảng dạy, từ kinh nghiệm của thực tiễn Do đó, vấn đề tích hợp lànội dung không thể thiếu trong việc đổi mới thay sách, đổi mới phương pháp giảngdạy Ngữ văn trong nhà trường hiện nay

Ngoài ra, phương pháp dạy học tích hợp đòi hỏi người dạy phải trang bị những

kĩ năng cần thiết, vận dụng linh hoạt nhiều biện pháp, thao tác để quá trình tổ chức,điều khiển hoạt động của học sinh tốt hơn Song, vấn đề tích hợp còn quá mới mẻ,nhiều bất cập, gây ra những khó khăn cho đội ngũ cán bộ giáo viên

Chương trình Ngữ Văn 11 – tập 1 – ban cơ bản là chương trình với nhiều nộidung hay và khó đối với giáo viên và học sinh Việc tổ chức cho học sinh nắm bắtcác văn bản một cách chủ động, tích cực, hiệu quả và toàn diện vô cùng khó khăn

Bộ phận văn xuôi giai đoạn 1900 – 1945 gồm những tác phẩm có dung lượng khádài, chia làm hai xu hướng văn học chính là xu hướng văn học lãng mạn và xuhướng văn học hiện thực Qua quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy, nếu dạy theophương pháp tích hợp ở những văn bản này, học sinh sẽ có cách tiếp cận tác phẩmtoàn diện và hiệu quả hơn việc dạy theo kiểu truyền thống Chính vì thế, tôi chọn

đề tài “ Vận dụng phương pháp dạy học ngữ văn theo hướng tích hợp vào giảngdạy tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao trong chương trình Ngữ văn 11, ban cơ bản,tập 1” với hi vọng đem đến những trải nghiệm bước đầu khi ứng dụng phươngpháp dạy học mới mẻ này

1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:

Việc đưa phương pháp tích hợp vào dạy học tác phẩm văn chương nói chung

và tác phẩm văn xuôi hiện thực nói riêng là từng bước cải tiến chất lượng dạy vàhọc môn Ngữ Văn ở nhà trường phổ thông hiện nay, là hứa hẹn những triển vọngđưa nền giáo dục Việt Nam hội nhập với khu vực và quốc tế Cụ thể là:

- Xác định nội hàm của tích hợp trong dạy học môn Ngữ Văn

- Khẳng định những khả năng thực hiện tích hợp trong dạy học Văn ở nhà trườngTHPT

- Đề ra một số biện pháp thực hiện tích hợp trong dạy học những tác phẩm hiệnthực, đặc biệt là tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao

1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:

Do thời gian và năng lực của người thực hiện có hạn, chúng tôi xin phép giớihạn đề tài trong phạm vi vận dụng những lí luận của quan điểm tích hợp để xâydựng một mô hình thiết kế bài soạn chung nhất cho giờ dạy học tác phẩm Chí Phèocủa Nam Cao trong chương trình sách giáo khoa 11, ban Cơ bản ở nhà trườngTHPT

Phần khảo sát, chúng tôi đã tiến hành giảng dạy, tổng hợp, đánh giá, thiết kếbài soạn tác phẩm Chí Phèo trong năm học 2018 – 2019 cho học sinh lớp 11A9 vàcác lớp khối 11 của trường THPT Chu Văn An - thành phố Sầm Sơn

1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:

Cùng với việc nghiên cứu liên quan đến vấn đề đổi mới phương pháp dạyhọc tác phẩm văn chương, chương trình sách giáo khoa, sách giáo viên Văn học ởTHPT, các tài liệu hướng dẫn biên soạn giảng dạy môn Ngữ văn THPT, chúng tôi

đã tiến hành khảo sát thực tế ở nhà trường THPT Chu Văn An để tìm ra những ưuđiểm và hạn chế của phương pháp dạy học tách bạch các bộ phận của môn Ngữvăn Trên cơ sở đó, chúng tôi đã đưa ra những nguyên tăc và biện pháp thiết kếmột bài soạn tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC ĐỔI MỚI BÀI SOẠN THEO PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP VÀO TÁC PHẨM CHÍ PHÈO CỦA NAM CAO TRONG CHƯƠNG TRÌNH SÁCH GIÁO KHOA 1 – TẬP 1 – CƠ BẢN

Những thập kỷ gần đây, thế giới đang chịu sự tác động của những thành tựukhoa học kỹ thuật, đặc biệt là sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin.Công nghệ thông tin ngày nay đã len lỏi vào mọi khía cạnh của cuộc sống conngười Nó không những mang lại cho chúng ta những thuận lợi trong sinh hoạt,công việc mà nó còn làm đảo lộn mọi quan điểm tưởng chừng như không thể thayđổi Đúng như các nhà khoa học đã từng nhận định: “Cuộc cách mạng khoa học kỹ

thuật lần trước nhằm giải phóng đôi bàn tay, còn cuộc cách mạng khoa học kỹthuật lần này nhằm giải phóng cho bộ não con người” (1) (Phan Trọng Luận – cb –Thiết kế bài học tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ thông , tập 1, NXB GD1996) Đó là mục tiêu đào tạo con người cho thời đại mà nền giáo dục của mỗiquốc gia, mỗi dân tộc đặt làm nhiệm vụ

Xuất phát từ những biến đổi đó, những năm gần đây chúng ta đã làm quenvới những khuynh hướng, tư tưởng như: tích hợp, liên ngành, liên môn, xuyênmôn… với chung một mục đích là chấm dứt tình trạng “chia ô các bộ môn”.Phương pháp tích hợp hiện nay được xem là sự lựa chọn của các nước trong khuvực và trên thế giới: Mĩ, Úc, Pháp, Đức, Nhật Bản, Thái Lan, Indonexia, nhưng ởViệt Nam quan điểm này xem ra vẫn còn mới mẻ Gần đây chúng ta đã thực hiệnbiên soạn lại chương trình từ cấp tiểu học, THCS, THPT Chương trình “lấy quanđiểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo tổ chức chương trình, biên soạn sách giáokhoa và lựa chọn các phương pháp giảng dạy”(2) , (Phan Trọng Luận “Phương phápdạy học Văn” tập 1, NXB GD 2001)

Việc áp dụng rộng rãi phương pháp tích hợp vào giáo dục ở hầu hết cácnước và đang từng bước được đưa vào nền giáo dục Việt Nam càng khẳng địnhthêm những bước đi vững chắc trong quá trình hội nhập

2.2 THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.2.1 Dạy học theo quan điểm tích hợp phù hợp với mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông hiện đại

Trước kia, mỗi môn học tồn tại biệt lập, có mục tiêu riêng nhằm trang bị chohọc sinh kiến thức cơ bản để hiểu biết thế giới xung quanh thì ngày nay chúng taphải đặt ra mục tiêu thống nhất Không những sau khi ra trường các em thích nghivới cuộc sống mà ngay khi còn ở trường, ở lớp các em phải hòa nhập được ngayvới cuộc sống hiện tại huống chi môn Ngữ văn (bao gồm các bộ phận: Văn học,Tiếng Việt, Làm Văn) là một môn học nền tảng, có tác dụng quan trọng tạo nêntrình độ văn hóa của con người Như vậy, dạy và học tốt môn Ngữ Văn còn là điềukiện để phát huy truyền thống văn hóa dân tộc, tiếp thu văn hóa nhân loại, giáo dục

tư tưởng, tình cảm cao đẹp cho người công dân tương lai

(1)Phan Trọng Luận – cb – Thiết kế bài học tác phẩm văn chương ở nhà trường phổthông , tập 1, NXB GD 1996)

(2)Phan Trọng Luận “Phương pháp dạy học Văn” tập 1, NXB GD 2001)

Chương trình phân ban THPT vừa qua, đã khách quan nhìn nhận: “Nguyêntắc tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải quán triệt trong toàn bộ môn học, TừVăn học đến Làm văn, Tiếng Việt; quán triệt trong mọi khâu của quá trình dạyhọc; quán triệt mọi yếu tố của hoạt động học tập, tích hợp trong chương trình, tíchhợp trong SGK, tích hợp trong phương pháp dạy học của giáo viên và tích hợptrong hoạt động học tập của HS, tích hợp trong các sách đọc thêm, tham khảo”.

Trong phạm vi của một sáng kiến kinh nghiệm, chúng tôi chỉ chú trọng vàoviệc áp dụng nó (phương pháp tích hợp) vào trong dạy học Đặc biệt ở phạm vi hẹphơn là chỉ tích hợp các bộ phận (Văn học, Tiếng Việt, Làm văn) vốn có của mônNgữ Văn vào đề tài của mình, hi vọng sẽ đem lại những hiệu quả sau:

- Tiết kiệm được thời gian đào tạo; khắc phục tình trạng quá tải về kiến thức

- Tránh trùng lặp, dư thừa kiến thức trong đào tạo

- Rèn luyện tư duy tổng hợp cho học sinh

- Thiết kế mới theo quan điểm tích hợp phù hợp với yêu cầu đổi mới phươngpháp dạy học tác phẩm văn chương

2.2.2 Những hạn chế của hướng dạy học tách biệt các bộ phận của môn Ngữ Văn.

- Tách biệt các phân môn sẽ dẫn đến giáo viên và học sinh thiếu ý thức gắn kết cácphần khác của chương trình

- Tiếp cận tác phẩm văn xuôi hiện thực một cách phiến diện, không có cái nhìntổng thể Qua thực tế, chúng tôi kiểm tra học sinh thấy: (những bài viết của các em

có chung một cách diễn giải là kể lể rất nhiều, chưa biết phân tích nhân vật trongtác phẩm tự sự; nhiều bài làm diễn đạt khá hay nhưng theo nếp cũ không có sự tưduy, sáng tạo nêu suy nghĩ riêng của mỗi cá nhân), vận dụng quan điểm tích hợp

có thể khắc phục được tình trạng này

Tác phẩm văn chương là một chỉnh thể nghệ thuật hoàn chỉnh thì một tiếtdạy văn trên lớp cũng là một chỉnh thể nghệ thuật dạy, thể hiện tài năng sư phạmcủa người thầy Chỉnh thể nghệ thuật dạy sẽ ngày càng hoàn chỉnh nếu giáo viênchúng ta biết trau dồi, học hỏi và phát hiện những phương pháp mới tiến bộ.Phương pháp tích hợp trong giáo dục hiện nay là phù hợp trong dạy học, đặc biệt làmôn Ngữ văn

2.3 VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP VÀO DẠY HỌC TÁC PHẨM CHÍ PHÈO CỦA NAM CAO TRONG CHƯƠNG TRÌNH SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 11 – TẬP 1 – BAN CƠ BẢN

2.3.1 Một số yêu cầu khi vận dụng biện pháp tích hợp vào dạy học:Dạy học theo hướng tích hợp phải đảm bảo những yêu cầu chung của dạy học

2.3.1.1 Bám sát chuẩn kiến thức, kĩ năng cần đạt ở mỗi bài học cụ thể

Chuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu vềkiến thức, kĩ năng của môn học mà HS cần phải và có thể đạt được sau mỗi đơn vịkiến thức (mỗi bài, chủ đề, chủ điểm, mô đun) Chuẩn kiến thức, kĩ năng môn học

sẽ được cụ thể hoá trong mục tiêu của từng bài học, giờ học Một trong những cơ

sở quan trọng của quá trình dạy học là bám sát mục tiêu của môn học, từ đó xácđịnh năng lực cần được hình thành và phát triển ở người học

2.3.1.2 Phải tuân theo một tiến trình dạy học hợp lý

Nội dung phần Văn xuôi hiện thực 11 chính là cung cấp kiến thức, hìnhthành thái độ và trau dồi kĩ năng sống cho học sinh Do đó, giáo viên cần tổ chức,hướng dẫn học sinh khám phá, giải mã các đơn vị kiến thức; đồng thời, nâng thêmmột bước về nhận thức, thái độ sống và các kĩ năng cần thiết

Bước 1: GV gợi dẫn để HS tự chiếm lĩnh những tri thức văn học sử: tác giả, tác

phẩm

Bước 2: Dưới sự tổ chức, hướng dẫn của GV, HS lần lượt khám phá các đơn vị

kiến thức về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

Bước 3: Trên cơ sở kết quả của bước 2, GV đánh giá, tổng kết Từ đó nâng cao

thêm một bước về nhận thức, năng lực cũng như kĩ năng sử dụng

2.3.1.3 Dạy học tích hợp phải đáp ứng được yêu cầu dạy học thực tiễn

Đối với bậc THPT, trên cơ sở nhận thức khoa học và văn học, những kiếnthức về Đọc Văn mà HS có được, hình thành cho các em những thái độ sống đúngđắn cũng như những kĩ năng sống thiết thực trong đời sống thực tiễn.\

Đây chính là vốn liếng đầu tiên mà nhà trường phải tạo cho các em để các

em tự tin bước vào cuộc sống tương lai sau khi tốt nghiệp phổ thông Do vậy, việcvận dụng biện pháp tích hợp cần bám sát mục tiêu dạy học và đáp ứng được vớiyêu cầu của thực tiễn đối với môn học Ngữ văn

2.3.2 Lựa chọn nội dung tích hợp phải hợp lý, tự nhiên, tránh gượng ép

Nội dung tích hợp của ba phần trong môn Ngữ văn (Văn học, Tiếng Việt,Làm văn) là rất phong phú, có thể tích hợp trong từng thời điểm (một tiết học, mộtbài học) Bên cạnh tích hợp theo từng thời điểm, giáo viên còn có thể tích hợp theotừng vấn đề Tích hợp theo hướng này, giáo viên có thể vận dụng những kiến thức

đã học hoặc sẽ học trong chương trình để dạy một kiến thức thuộc về chính phânmôn này, cũng có thể thuộc về các phân môn khác Đối với các đơn vị kiến thức

cũ (đã dạy), giáo viên dùng để tích hợp nhằm củng cố, ôn tập, so sánh, đối chiếu,đồng thời rèn cho HS ý thức và kĩ năng vận dụng “cái đã biết” để xử lý các vấn đềtrước mắt, hình thành “cái chưa biết” Đối với các đơn vị kiến thức sẽ hình thànhtrong tương lai (sẽ dạy), giáo viên đưa ra để gợi mở, giúp HS hình dung được mốiquan hệ giữa các đơn vị kiến thức trong chương trình Qua đó, khơi gợi được tinh

thần ham hiểu biết, muốn được khám phá trong HS, có nghĩa là tăng hứng thú chongười học Không những vậy, việc dạy phần đọc hiểu tác phẩm văn xuôi hiện thựctrong nhà trường cần tích hợp với đời sống xã hội Trong quá trình tích hợp cần cócác biện pháp tích hợp trong chính phân môn đọc văn, tích hợp ngang với các phânmôn Tiếng Việt, Làm văn, ngoài ra gắn nội dung bài học với đời sống thực tế đểphát triển kĩ năng sống cho học sinh.

Sau khi xác định được các đơn vị kiến thức có thể tích hợp trong từng tiếtdạy, bài học cụ thể, giáo viên cần lựa chọn mức độ và phạm vi tích hợp Vấn đềchọn nội dung nào để tích hợp và tích hợp đến đâu là vấn đề không đơn giản Mặc

dù ý đồ tích hợp được người biên soạn SGK thể hiện trong từng bài cũng như trongtoàn bộ chương trình Ngữ văn 11

2.3.3 Đảm bảo giảm tải được kiến thức, rút ngắn được thời gian học tập cho HS

Khi tổ chức dạy học theo hướng tích hợp giáo viên cần lựa chọn phươngpháp phù hợp, nội dung thích hợp, cách thức hợp lý sao cho giảm tải được kiếnthức và rút ngắn được thời gian học tập mà vẫn đạt được mục tiêu dạy học Muốnvậy, đối với mỗi bài học, bên cạnh việc xác định nội dung tích hợp một cách hợp

lý thì GV còn cần lựa chọn kiến thức và kĩ năng trọng tâm của bài học Một bàihọc có thể hướng tới việc cung cấp nhiều kiến thức, hình thành các kĩ năng khácnhau nhưng với thời lượng có hạn của các giờ học trên lớp thì việc lựa chọn vànhấn mạnh tới kiến thức, kỹ năng trọng tâm là điều rất cần thiết Dạy học tích hợpkhông nằm ngoài định hướng đó Mặt khác, như đã nói ở trên, bản chất của dạyhọc tích hợp là phải đảm bảo rút ngắn thời gian học tập cho HS Tức là với lượngthời gian ít nhất mà HS có thể có được nhiều nhiều kiến thức và kĩ năng nhất Vìvậy cần tích hợp tối đa những kiến, kĩ năng mà HS đã có để tránh sự chồng chéo,

dư thừa không cần thiết

2.3.4 Quy trình tích hợp

Bước 1: Nghiên cứu và phân tích mục đích và nội dung dạy học

Bước 2: Chọn lọc những nội dung HS đã được học ở những năm trước hoặc

tiết học trước (cả ở môn học khác)

Bước 3: Lựa chọn nội dung, vấn đề tích hợp Tiếng Việt với phần Văn và

phần Làm văn, các kiến thức có liên quan ở các môn học khác và từ thực tiễn cuộcsống (trang bị thêm kiến thức có tính chất giáo dục)

Bước 4: Lựa chọn cách thức tích hợp, phương pháp và hình thức tổ chức dạy

học tích hợp

Bước 5: Kiểm tra, điều chỉnh cho phù hợp

và cảm thụ các tác phẩm văn chương Có khi phân tích một từ một câu có thể giúp

HS hiểu thêm nghệ thuật và các giá trị khác của tác phẩm

Tích hợp trong nội bộ môn học còn đồng nghĩa với việc thực hiện tích hợpgiữa đọc văn với làm văn, tích hợp giữa hai tác phẩm thuộc cùng xu hướng vănhọc hiện thực với nhau Do đó, giáo viên cần nghiên cứu, tìm hiểu những nội dungkiến thức các em đã biết để chỉ nhắc lại những nội dung cần thiết Khi tích hợp vớicác kiến thức HS đã được biết tức là chạm tới vùng phát triển gần sẽ gây đượchứng thú học tập cho HS Từ kiến thức HS đã có liên hệ, mở rộng, dẫn dắt, địnhhướng để HS tự chiếm lĩnh những kiến thức mới

2.3.5.1.2 Tích hợp liên môn

Thực tế cho thấy, phần đọc hiểu tác phẩm văn học có mối quan hệ chặt chẽvới các phân môn khác, đặc biệt là Lịch sử, địa lí, Giáo dục công dân Do đó, dạyđọc hiểu tác phẩm văn học nói chung, tác phẩm văn xuôi hiện thực nói riêng cần

có sự tích hợp liên môn Những kiến thức liên môn không chỉ làm cho bài họcphong phú, đa dạng mà còn góp phần khắc sâu kiến thức của phần đọc văn Chẳnghạn, khi dạy về tiểu sử của Nam Cao cần có kiến thức lịch sử về xã hội Việt Namdưới sự cai trị của thực dân Pháp trước năm 1945 Mặt khác khi khai thác hình ảnhlàng Vũ Đại nghèo trong tác phẩm cần có kiến thức địa lí về làng Vũ Đại trongthực tế để học sinh nắm rõ hơn vấn đề Ngoài ra cần liên hệ những bài học về đạođức trên các lĩnh vực như lòng yêu thương con người, cũng như cách ứng xử cóvăn hóa trong cuộc sống Quá trình tích hợp liên môn như vậy sẽ góp phần cho họcsinh những bài học về kĩ năng sống

2.3.5.1.3 Tích hợp với kiến thức thực tế ngoài cuộc sống

Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ, HS đã dùng tiếng Việt để giao tiếp trong đời sống từthuở ấu thơ, trước khi được học về tiếng Việt trong nhà trường Từ thực sử dụng,

HS có được những hiểu biết khá phong phú về tiếng Việt Vì thế, dạy học loại bàithực hành tiếng Việt nói riêng và phần Tiếng Việt trong nhà trường nói chungkhông thể không tích hợp với vốn kiến thức mà HS đã có Mặt khác, tiếng Việttrong đời sống rất phong phú và sinh động Do vậy tích hợp với kiến thức thực tếngoài đời sống, không chỉ giúp HS vận dụng được cái đã có vào bài học mà còngiúp HS phát hiện và thấy được cái hay, cái đẹp của tiếng Việt Thực tế cuộc sốngkhông chỉ cung cấp cho HS kiến thức về tiếng Việt mà còn rèn luyện cho các emcác kĩ năng sử dụng tiếng Việt Cho nên việc tích hợp này sẽ góp phần làm cho cácgiờ học Tiếng Việt bớt khô khan, trở nên hấp dẫn, tạo được hứng thú học tập cho

HS

2.3.6 Tích hợp trong Đọc hiểu tác phẩm Chí Phèo

2.3.6.1 Dạy Đọc – hiểu văn bản văn học nói chung:

Theo phương pháp tích hợp, dạy đọc – hiểu là quá trình giúp học sinh quaviệc tiếp xúc với văn bản thông hiểu cả nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa hàm ẩn; thấyđược vai trò, hiệu quả biểu đạt của các hình thức, biện pháp ngôn từ, ý nghĩa hìnhtượng nghệ thuật, những thông điệp, tư tưởng, tình cảm của người viết gửi gắmtrong những tác phẩm cụ thể Đồng thời qua nhiều tác phẩm đọc – hiểu cùng thểloại cần giúp học sinh nắm vững đặc trưng từng thể loại Do vậy cần:

- Xem đọc – hiểu là quá trình hướng dẫn học sinh tiếp nhận, hiểu kĩ và sâu vănbản

- Trang bị cho người học kiến thức và phương pháp đọc văn thông qua tiếp cận tácphẩm tiêu biểu trong cùng thể loại, từng giai đoạn lịch sử nhất định, hình thànhkiến thức một cách có hệ thống

Các bước đọc – hiểu bao gồm:

- Tìm hiểu tác giả: cuộc đời, sự nghiệp, quan điểm sáng tác, phong cách nghệthuật

- Đời sống: lối sống, cách ứng xử của con người hiện nay, đặc biệt là thanh niên,học sinh

- Giáo dục công dân: Bài học về lòng nhân đạo

- Xác định hoàn cảnh ra đời ( đặt trong bối cảnh chung của lịch sử - xã hội)

- Xác định thể loại và đặc trưng thể loại ( đặt trong mối quan hệ với các thể loạikhác)

- Định hướng kết cấu, chủ đề tác phẩm

Giáo viên tiến hành đọc – hiểu trên cơ sở chú ý một số dạng câu hỏi sau:

-Câu hỏi phát hiện từ ngữ khó, điển tích, điển cố

-Câu hỏi phát hiện khía cạnh độc đáo của ngôn ngữ nghệ thuật: từ ngữ, chi tiết,biện pháp tu từ

- Câu hỏi về giá trị biểu đạt, hiệu quả tu từ của các thủ pháp nghệ thuật nhằm gợi

mở, kích thích trí tưởng tượng của học sinh

- Câu hỏi về thông điệp, tư tưởng thẩm mĩ mà nhà văn gửi gắm trong tác phẩm

- Câu hỏi liên hệ đời sống và bản thân cá nhân học sinh

2.3.6.2 Dạy học tác phẩm Chí Phèo của Nam Cao:

- Tích hợp theo đề tài: Trong sự nghiệp sáng tác của Nam Cao, một trong

những tác phẩm sáng ngời nhất,viết về đề tài nông dân thể hiện tài năng của mình,

đó là tác phẩm Chí Phèo Xét những tác phẩm cùng đề tài: Nếu Chi Dậu (Tăt Ngô Tất Tố) phải chạy vạy bán chó, bán con, một anh Pha (Bước đường cùng-Nguyễn Công Hoan) bị bóc lột, lừa gạt đến khốn cùng thì Chí Phèo của Nam Cao

đèn-là hiện thân đầy đủ những gì gọi đèn-là khốn khổ cơ cực nhất của người dân cùng ởmột nước thuộc địa Họ không chỉ bị cướp đi miếng cơm manh áo, bị giày xéo, bịcào xé, họ còn bị xã hội cướp đi cả nhân hình lẫn nhân tính Chị Dậu bán con, bánchó, bán sữa nhưng chị còn được gọi là Con người Chí Phèo phải bán cả diệnmạo , linh hồn để thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại

- Tích hợp trong phạm vi đề tài rộng: Đó là xem xét mối quan hệ của các tác

phẩm văn xuôi hiện thực trong sự liên hệ, đối chiếu, so sánh với các nhà hiện thựccùng thời trong chương trình và ngoài chương trình sách giáo khoa: Đoạn tríchHạnh phúc của một tang gia của Vũ Trọng Phụng, Vĩnh Biệt Cửu Trùng Đài củaNguyễn Huy Tưởng… để thấy được những mặt tiến bộ và hạn chế về tư tưởng,phong cách nghệ thuật của các tác giả văn học hiện thực Như vậy quá trình tíchhợp sẽ giúp học sinh có cách đánh giá đa chiều về thành tựu của các xu hướng vănhọc cũng như mối liên hệ của các bộ phận văn học dân tộc

- Tích hợp liên môn: Đó là có sự đối sánh hai tác phẩm trong mối liên hệ với

các phân môn có những đặc điểm chung như Lịch sử, Địa lý, Giáo dục công dân,văn hóa Qua quá trình tích hợp, học sinh không chỉ nắm được những kiến thức cơbản của phân môn Ngữ văn mà còn có cái nhìn toàn diện tích cực về những vấn đềkhác trong quá trình học tập Kĩ năng sống của học sinh nhờ vậy được nâng caohơn

Chẳng hạn với hai tác phẩm Chí Phèo và Lão Hạc, có thể tích hợp với một

số đơn vị kiến thức liên môn sau:

- Kiến thức về lịch sử: Xã hội Việt Nam trước năm 1945 – những đêm đencủa những kiếp người nghèo khổ

- Địa lí: Hiểu biết về Làng Vũ Đại trong thực tế xưa và nay

- Văn hóa: Làng xã Việt Nam

+ Hình tượng nhân vật Chí Phèo (những biến đổi về nhân hình, nhân tính sau khi

ra tù; nhất là tâm trạng và hành động của Chí sau khi gặp Thị Nở cho đến lúc tựsát)

+ Giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc, mới mẻ của tác phẩm

+ Những nét đặc sắc trong nghệ thuật truyện ngắn Nam Cao như điển hình hoánhân vật, miêu tả tâm lí, nghệ thuật trần thuật, ngôn ngữ nghệ thuật, …

+ Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường: Môi trường sống của con người (mối quan hệ giữa người với người).

2.Về kĩ năng:

– Rèn kỹ năng phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự

– Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

3.Về thái độ: Cảm thông, trân trọng khát vọng sống của người dân nghèo khổ bị

đẩy vào bước đường cùng trước Cách mạng tháng Tám

4.Định hướng phát triển năng lực:

– Năng lực thu thập thông tin liên quan đến tác giả, tác phẩm của Nam Cao

– Năng lực đọc – hiểu truyện ngắn Chí Phèo

– Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về tác giả, tác phẩm;

– Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về thành công, hạn chế, những đóng gópnổi bật của nhà văn

– Năng lực phân tích, so sánh các đề tài trong sáng tác của Nam Cao

– Năng lực tạo lập văn bản nghị luận

B.PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

SGK, SGV Ngữ văn 11 (tập 1); Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năngNgữ văn 11; Định hướng tìm hiểu nội dung bài học qua hệ thống câu hỏi bài tập;Tài liệu tham khảo; Sưu tầm tranh, ảnh về Nam Cao, phim Làng Vũ Đại ngày ấy.

Chuẩn bị của HS:

– Tìm đọc toàn bộ tác phẩm Chí Phèo

– Trả lời các câu hỏi:

+ Tóm tắt những sự việc chính xảy ra đối với nhân vật Chí Phèo trong đoạn trích Theo em, sự việc nào là quan trọng nhất để đưa đến kết thúc của truyện?Vì sao?

+ Nêu những diễn biến tâm trạng của Chí Phèo sau khi gặp thị Nở Tác giả đã sử dụng những hình thức ngôn ngữ nào để diễn tả tâm trạng đó của nhân vật?

+ Liệt kê những chi tiết liên quan đến sự quan tâm, chăm sóc của thị Nở đối với Chí Phèo Sự quan tâm, chăm sóc ấy đã làm thay đổi con người Chí Phèo như thế nào? Em đánh giá gì về nhân vật thị Nở?

Hình thức tổ chức hoạt động:

GV cho Hs xem video Chí Phèo

đốt quán:Theo em, CP có còn là

người nông dân hiền lành lương

thiện nữa không?

GV giới thiệu vào bài mới: Chí

đã thay đổi như thế nào? Điều gì

đã khiến CP thay đổi