Để phát huy được năng lực người học phụ thuộc rất nhiều yếu tố: cơ sở vậtchất, trình độ giáo viên, năng lực và niềm đam mê của học sinh, phương phápgiảng dạy v.v…Trong chương trình giáo
Trang 1Để phát huy được năng lực người học phụ thuộc rất nhiều yếu tố: cơ sở vậtchất, trình độ giáo viên, năng lực và niềm đam mê của học sinh, phương phápgiảng dạy v.v…
Trong chương trình giáo dục hiện nay, môn Lịch sử là bộ môn có một vaitrò vô cùng quan trọng Bởi vì đây là bộ môn giúp cho học sinh có thể hiểu biết
về lịch sử của dân tộc và của thế giới Qua đó sẽ góp phần hoàn thiện và pháttriển nhân cách của con người Tuy nhiên do đặc thù bộ môn đây là môn họcnặng về lí thuyết, sự kiện, ngày tháng nên khi học sinh học thường chán và khónhớ Trong những năm gần đây, do sự phát triển của kinh tế thị trường nên họcsinh thường thích chọn những môn khoa học tự nhiên để thi đại học thì cơ hộiviệc làm sẽ thuận lợi hơn Điều đó, dẫn tới một hệ quả là thi tốt nghiệp, rồi đạihọc chất lượng môn lịch sử đang ở mức báo động
Hiện nay ở trường THPT Tĩnh Gia II nói riêng và các trường phổ thông trênđịa bàn Thanh Hóa nói chung việc sử dụng đồ dùng trực quan phục vụ cho công tácgiảng dạy nhiều khi chưa đạt được hiệu quả như mong muốn bởi vì chúng ta chưabiết khai thác đúng mức và tác dụng của các đồ dùng đó, nhiều khi chỉ dùng choqua loa, chiếu lệ
Imindmap là một phần mềm chuyên dụng để thiết kế “bản đồ tư duy” với mụcđích tăng cường khả năng ghi nhớ và sáng tạo Với Imindmap, giáo viên có khảnăng tương tác cao với học sinh vì một bài học chỉ cần 1 sơ đồ thay vì 5-6 tranggiáo án khô cứng như trước đây
Không thể thay thế hoàn toàn đồ dung trực quan nhưng có thể khẳng địnhImindmap là ứng dụng trực quan tốt nhất để dạy học Mác đã khẳng định quy luậtnhận thức: “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, đó là sự biện chứng củacon đường nhận thức chân lí”
Chính vì lí do trên, tôi mạnh dạn chọn đề tài “Nâng cao hiệu quả dạy học Lịch sử lớp 10 bằng bản đồ tư duy thông qua ứng dụng công nghệ thông tin”
nhằm tạo ra môi trường tương tác đa dạng hấp dẫn giữa giáo viên và học sinh, giữahọc sinh với nhau đồng thời gây hứng thú, phát huy tính tích cực chủ động và sángtạo ở học sinh
2 Cơ sở lý luận.
Luật giáo dục ban hành ngày 02/12/1998, điều 2412 đã ghi: “Phương phápgiáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo củahọc sinh, phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp
tự học, tự bồi dưỡng, rèn kỹ năng vận dụng vào thực tiễn, đem lại hứng thú họctập cho học sinh…”
Trang 2Lịch sử là một môn khoa học có vị trí quan trọng trong hệ thống giáo dụcphổ thông Các giáo viên giảng dạy lịch sử cần có phương pháp giảng dạy hợp línhằm giúp học sinh tiếp thu một cách tốt nhất các kiến thức lịch sử.
Nguyên tắc trực quan là một trong những nguyên tắc cơ bản của lý luận dạyhọc, nhằm tạo cho học sinh những biểu tượng và hình thành các khái niệm, đồngthời tăng cường khẳ năng ghi nhớ
Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kỹ, hiểusâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử Hình ảnh được giữ lại đặc biệtvững chắc trong trí nhớ chúng ta là hình ảnh chúng ta thu nhận được bằng trựcquan
Cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử đồdùng trực quan còn phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngônngữ của học sinh Nhìn vào bất cứ loại đồ dùng trực quan nào, học sinh cũngthích nhận xét, phán đoán, hình dung, quá khứ lịch sử được phản ảnh, minh họanhư thế nào? Các em suy nghĩ và tìm cách diễn đạt bằng lời nói chính xác, cóhình ảnh rõ ràng, cụ thể về bức tranh xã hội đã qua
Với tất cả ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển nêu trên, đồ dùng trựcquan góp phần to lớn nâng cao chất lượng dạy học lịch sử, gây hứng thú học tậpcho học sinh
3 Cơ sở thực tiễn
Đã nhiều lần chúng ta bàn đến việc sử dụng các phương tiện trực quantrong dạy học lịch sử coi đó là nguyên tắc trong dạy học, một phương phápkhông thể thiếu được trong quá trình giảng dạy lịch sử ở trường phổ thông Tuynhiên sử dụng như thế nào để có hiệu quả dạy học nói chung, phát huy tính tíchcực hoạt động độc lập của học sinh nói riêng, trong dạy học lịch sử thì khôngđơn giản chưa có sự thống nhất mỗi người sử dụng một cách Tình trạng sử dụngcác phương tiện dạy học còn mang tính hình thức chưa phát huy được những ưuthế của các đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử
Trong bài viết này tôi áp dụng một hình thức trực quan mới trong dạy họcthông qua ứng dụng Imindmap, đưa đến một cái nhìn hoàn toàn mới về đồ dùngtrực quan
Hiện nay, các trường THPT đã được đầu tư cơ sở vật chất khá tốt, có thểđáp ứng hoạt động dạy học hiện đại Đây là điều kiện quan trọng để tiến hànhImindmap trong day học lịch sử
- Phát huy được khả năng của học sinh
5 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện bài viết này, tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chủyếu sau:
Trang 3- Nghiên cứu lý thuyết.
- Quan sát sự phạm
- Thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp thống kê
6 Đối tượng và phạm vi nguyên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Nội dung chương trình Lịch sử lớp 10
- Phạm vi: Trường THPT Tĩnh Gia II – Huyện Tĩnh Gia – Tỉnh Thanh Hóa
II Giải quyết vấn đề
1 Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp của đề tài
1.1 Thuận lợi
- Tình hình giảng dạy môn lịch sử ở đơn vị:
Đội ngũ giáo viên nhiệt tình, tận tâm trong giảng dạy Nhiều giáo viên cóthâm niên cao, nhiều kinh nghiệm nên qua công tác dự giờ, thao giảng đã đónggóp ý kiến giúp cho các thành viên trong tổ có nhiều kinh nghiệm quý báu tronggiảng dạy
- Nhà trường có phòng máy chiếu riêng, hiện đại, có kết nối mạng Internet
Trang 42.2 Tạo bản đồ tư duy mới
1* Tạo biểu tượng cho “ý tưởng trung tâm” (Central Idea) :
Click chuột vào nút New
Click chọn 1 hình nền cho Central Idea
Central Idea xuất hiện trên bản đồ
Trang 52* Chỉnh sửa Central Idea :
a/ Thay đổi tiêu đề:
Trang 6Click đúp chuột vào CentralIdea,
gõ tiêu đề mới vào rồi gõ enter Central Idea với tiêu đề mới
b/ Định dạng cho tiêu đề :
Click chuột vào Central Idea để chọn
Tiêu đề sau khi đã định dạng
c/ Thay đổi hình nền:
Sử dụng các nút trên thanh công cụFormatting để định dạng (tương tự như trong Word)
Trang 7d/ Di chuyển:
Click chuột vào Central Idea để chọn
(khi Central Idea đang được chọn sẽ
có hình chữ nhật màu xanh
bao xung quanh)
Kéo chuột để di chuyển Central Idea
e/ Thay đổi kích thước:
Dùng chuột kéo một trong 8 hình
Trang 8Có 2 loại nhánh : nhánh trơn (Branch) và nhánh có hộp văn bản (Box Branch)
Click chuột chọn loại nhánh
muốn tạo vào hình tròn đỏ ở giữa (tâm)Chọn Central Idea, rồi trỏ chuột
Từ tâm đỏ đó, kéo chuột ra ngoài để tạo nhánh
b/ Thêm tiêu đề cho nhánh:
ban đầu nhánh chưa có tiêu đề Để thêm tiêu đề, ta làm như sau :
Trang 9Click đúp chuột vào nhánh,
gõ tiêu đề vào rồi gõ enter Các nhánh sau khi đã thêm tiêu đềSau khi thêm tiêu đề, ta có thể định dạng tiêu đề theo ý muốn Các làm tương
tự như đối với Central Idea (xem phần 2a và 2b)
c/ Thay đổi hình dạnh nhánh :
Để thay đổi hình dạng của nhánh ta click để chọn nhánh Khi đó, trên nhánh
sẽ xuất hiện 4 hình tròn nhỏ màu xanh Ta sẽ dùng chuột kéo các hình tròn này
Lưu ý : ở vòng tròn cuối của nhánh ta kéo vòng tròn xanh bên ngoài (con trỏchuột có hình 4 mũi tên) chứ không kéo vòng tròn đỏ bên trong
d/ Thay đổi màu của nhánh và vị trí tiêu đề:
Sau khi chọn nhánh, ta sử dụng các nút
trên thanh công cụ Formatting để thay đổi
màu của nhánh hoặc vị trí tiêu đề
Trang 10e/ Xóa nhánh: chỉ cần click chuột chọn nhánh rồi gõ phím Delete.
f/ Thêm phần nội dung cho nhánh:
Click chọn nhánh rồi click vào nút Note trên
thanh công cụ Branch Bên phải màn hình sẽ xuất
hiện vùng soạn thảo để ta soạn nội dung cho
nhánh Cách soạn thảo trong vùng này tương tự
như trong Word
Một nhánh có chứa nội dung sẽ có biểu tượng nội dung trên nhánh đó Taclick chuột vào biểu tượng này thì vùng nội dung sẽ xuất hiện bên phải màn hình
g/ Tạo đường bao để làm nổi bật nhóm:
Ta có thể tạo một đường bao xung quanh
nhánh để làm nổi bật nhánh đó Để tạo đường
bao, ta chọn nhánh rồi click vào nút Boundary
trên thanh công cụ Branch
Lưu ý : khi tạo đường bao cho 1 nhánh thì tất
cả các nhánh con của nhánh đó cũng có đường
bao tương tự như vậy
Trang 11h/ Tạo nhánh con cho 1 nhánh:
Để tạo nhánh con cho 1 nhánh, ta làm tương tự
như khi tạo nhánh cho Contral Idea Nhưng ta thực
hiện trên vòng tròn đỏ ở đầu nhánh
2.3 Trích xuất bản đồ tư duy ra dạng hình ảnh
Sau khi đã hoàn chỉnh bản đồ, ta có thể xuất bản đồ dưới dạng hình ảnh đểchèn vào các tài liệu khác như Word, PowerPoint, …
Click chọn menu File, chọn Export, rồi chọn Image Thay đổi các tùy chọncho phù hợp rồi click nút Export Hộp thoại Image xuất hiện cho phép ta đặt têntập tin và chỉ định nơi lưu tập tin
Cũng trong menu File, ta có thể thực hiện các thao tác lưu tập tin, mở tập tin
có sẵn trên đĩa tương tự như các phần mềm khác
Một nhánh đã được tạo đường bao
Trang 123 Một số bản đồ tư duy thiết kế theo chương trình lịch sử 10
Bản đồ 1: Bài 1 – “Xã hội nguyên thủy”
Bản đồ 2: Bài 2 – “Sự xuất hiện của loài người và bầy người nguyên thủy”
Trang 13Bản đồ 3: Bài 3 – “Các quốc gia Cổ đại phương Đông”
Trang 14Bản đồ 4: Bài 4 – “Các quốc gia Cổ đại phương Tây: Hy Lạp và La Mã”
Trang 15
3 Kết quả
Trang 16Trong thời gian qua tôi đã sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học lịch sử,đây không phải là phương pháp mới, có thể cũng đã được thầy cô ở nhiều trường
áp dụng Tuy vậy với bản thân phần nào cũng đạt được một số kết quả:
Năm học 2017 – 2018 tôi dạy 4 lớp sử 10: 10A6, 10A7, 10A10, 10A11 kếtquả đạt được như sau:
Quakết quả trên cho chúng ta thấy được tính khả thi của việc áp dụng bản đồ tư duytrong dạy học lịch sử đã phát huy tính tích cực hoạt động độc lập của học sinh ( cóthể với khối 11, 12 cũng thế ), phần nào có hiệu quả Chất lượng học sinh đạt khágiỏi tương đối cao, trung bình trở lên chiếm trên 90%, số lượng học sinh yếu ít,không có học sinh chất lượng kém
III Kết luận
Ngoài những nội dung kiến thức trên SGK, bản đồ tư duy và đồ dùng trựcquan sẽ minh họa thêm cho học sinh thấy rõ được ý nghĩa, mục đích một cách sâusắc của một bài học lịch sử và đặc biệt sẽ giúp học sinh nhớ lâu hơn những nộidung lịch sử đã học
Qua quá trình giảng dạy, tôi vận dụng khai thác, thiết kế các bản đồ tư duy cóliên quan đến bài dạy, kết quả cho thấy chất lượng bộ môn được nâng cao Bêncạnh đó học sinh thấy yêu thích học môn lịch sử và giờ dạy lịch sử thêm sinh động
và hấp dẫn
Trong sáng kiến kinh nghiệm này, tôi xin chia sẻ với bạn bè đồng nghiệp một
số giáo án về việc sử dụng đồ dùng trực quan kết hợp với Power Point Mong nhậnđược sự góp ý của các thầy cô
Trong quá trình giảng dạy tôi đúc rút ra kinh nghiệm thực tiễn như đã trìnhbày ở trên, với đề tài này chắc chắn sẽ còn nhiều thiếu sót và hạn chế rất mong sựđóng góp ý kiến của lãnh đạo, của quý thầy cô giáo, các đồng nghiệp cũng như sựchỉ đạo về chuyên môn của trường để bản thân được học hỏi thêm, mỗi ngày pháthuy tốt hơn giờ dạy lịch sử ở trường phổ thông
Trang 17IV Đề xuất, kiến nghị
1 Đối với tổ
Cần tăng cường tổ chức các giờ ngoại khóa, các chuyên đề lịch sử để học sinh
và giáo viên có thể thông qua đó thảo luận góp ý để có phương pháp dạy tốt hơn bộmôn lịch sử Đồng thời mỗi một thành viên trong tổ có thể có những sáng kiếnhoặc sáng tạo trong việc tự thiết kế các đồ tư duy dạy học phù hợp với đối tượnghọc sinh của mình
2 Đối với trường
- Cần tạo điều kiện về phòng ốc, đèn chiếu để phục vụ giảng dạy Tăng cườnghơn nữa trang thiết bị đồ dùng dạy học trong các tiết dạy lịch sử
- Cần có nơi để đồ dùng dạy học một cách ngăn nắp, khoa học hơn
- Cần mua các tư liệu lịch sử có liên quan trong chương trình học để giáo viên
và học sinh tham khảo nhằm bồi dưỡng thêm tri thức và tăng tính hiệu quả của bộmôn
- Cần thanh toán kịp thời khi giáo viên làm các đồ dùng phục vụ cho dạy họchiệu quả
3 Đối với Sở Giáo dục
- Cần cung cấp thêm nữa các đồ dùng trực quan : như bản đồ ,tranh ảnh các băng đĩa ,phim tài liệu nhằm phục vụ nhu cầu dạy - học của giáo viên ,họcsinh ở trường phổ thông
- Tổ chức các đợt sinh hoạt chuyên môn nhằm tìm các giải pháp để nâng caohiệu quả chất lượng bộ môn
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Thanh Hóa, ngày 28 tháng 5 năm 2018
CAM KẾT KHÔNG COPY
Hồ Sỹ Phong
Trang 1816 Danh mục sáng kiến kinh nghiệm đã được đánh giá 19
V TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Quang Ngọc, Tiến trình lịch sử Việt Nam, NXB giáo dục.
2 Phan Ngọc Liên - Chủ biên (2008), Lịch sử lớp 10 (Sách giáo khoa học
sinh, chương trình cơ bản), NXB giáo dục
3 Phan Ngọc Liên - Chủ biên (2008), Lịch sử lớp 10 (Sách giáo viên, chương
trình cơ nâng cao), NXB giáo dục
4 Tài liệu hội nghị, Bộ giáo dục và đào tạo, vụ trung học phổ thông (2010)
Trang 19DANH MỤC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐÃ ĐƯỢC HỘI ĐỒNG SÁNGKIẾN KINH NGHIỆM NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐÁNH GIÁ, XẾP
LOẠI
Họ và tên: Hồ Sỹ Phong
Chức vụ: Giáo viên trường THPT Tĩnh Gia 2
TT Tên đề tài SKKN Cấp đánh giá
xếp loại
Kết quả đánh giá xếp loại
Năm học đánh giá xếp loại
1 “ Phát huy tính tích cực
của học sinh trong dạy
học lịch sử bài Chiến
Trang 20tranh thế giới thứ hai
Trang 21SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TĨNH GIA II
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 10
BẰNG BẢN ĐỒ TƯ DUY THÔNG QUA ỨNG DỤNG
CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
Người thực hiện : Hồ Sỹ Phong Chức vụ: Giáo viên