Tổ chức dạy học chủ đề các cơ cấu của động cơ đốt trong ở môn công nghệ 11 THPT gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT NHƯ XUÂN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CÁC CƠ CẤU CỦA ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG Ở MÔN CÔNG NGHỆ 11 THPT GẮN VỚI SẢN XUẤT KINH DOANH Ngườ

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT NHƯ XUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TỔ CHỨC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CÁC CƠ CẤU CỦA ĐỘNG

CƠ ĐỐT TRONG Ở MÔN CÔNG NGHỆ 11 THPT GẮN

VỚI SẢN XUẤT KINH DOANH

Người thực hiện: Nguyễn Hữu Hóa Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Công nghệ CN

THANH HÓA NĂM 2018

MỤC LỤC

Trang

MỤC LỤC……… 1

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT, DANH MỤC BẢNG BIỂU… 2

1 MỞ ĐẦU……… 3

1.1 Lý do chọn đề tài……… 3

1.2 Mục đích nghiên cứu……… 3

1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu 4

2 NỘI DUNG 4

2.1 Cơ sở lí luận của đề tài 4

2.1.1 Khái niệm về hoạt động sản xuất, kinh doanh……… 4

2.1.2 Một số loại hình hoạt động sản xuất, kinh doanh………… 4

2.1.3 Ý nghĩa của hoạt động SXKD đối với hoạt động giáo dục ở trường THPT………

4 2.1.4 Các lĩnh vực SXKD có liên hệ với môn Công nghệ 11 cấp THPT………

5 2.1.5 Một số hình thức tổ chức dạy học môn Công nghệ gắn SXKD………

5 2.1.6 Quá trình tổ chức thực hiện HĐGD gắn với SXKD………

6 2.1.7 Thiết kế tiến trình dạy học gắn liền với SXKD tại địa phương………

6 2.2 Thực trạng của đề tài 8

2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề……… 9

2.3.1 Xây dựng mối liên hệ của chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ 11 THPT gắn với hoạt động SXKD tại địa phương 9 2.3.2.Biên soạn giáo án dạy học chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ lớp 11 THPT gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương………

9 2.3.3 Tiến hành dạy học thực nghiệm chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ lớp 11 THPT gắn với SXKD tại địa phương và đánh giá kết quả đạt được………

19 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm ……… 20

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 21

3.1 Kết luận 21

3.2 Kiến nghị 21

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

Cùng với sự phát triển chung của mọi mặt đời sống kinh tế- xã hội, lĩnhvực giáo dục- đào tạo tiếp tục phát triển mạnh mẽ; thực hiện đường lối đổi mớigiáo dục- đào tạo của Đảng, Nghị quyết số 29-NQ/TW, Hội nghị Trung ương 8 ( khóa XI ) xác định: Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mớinhững vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mụctiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện;đổi mới từ sự lảnh đạo của Đảng, quản lí của Nhà nước đến hoạt động quản trịcủa các cơ sở giáo dục[4].

Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồidưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thứcsang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành;

lí luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình vàgiáo dục xã hội

Từ những định hướng của Nghị quyết Đại hội XI và Nghị quyết số NQ/TW, những năm qua Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có nhiều đợt tập huấn vàvăn bản chỉ đạo làm cơ sở cho việc triển khai xây dựng kế hoạch giáo dục địnhhướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh Vì vậy, mục tiêu của mônCông nghệ trong chương trình giáo dục phổ thông đã có những thay đổi đượcđiều chỉnh theo hướng phát triển năng lực và phẩm chất của học sinh

29-Môn Công nghệ trong chương trình giáo dục phổ thông, đặc biệt là ở cấpTHPT phải góp phần giúp HS hình thành phẩm chất và năng lực của người laođộng, nhân cách công nhân; có khả năng tự học, tự sáng tạo và ý thức học tậpsuốt đời, có những hiểu biết và khả năng lựa chọn nghề nghiệp tương lai phùhợp với năng lực và sở thích, điều kiện kinh tế và hoàn cảnh gia đình của bảnthân

Một trong những biện pháp để hình thành và phát triển năng lực HS làtrong dạy học phải chú trọng tạo điều kiện và yêu cầu HS vận dụng kiến thức đãvào thực tiễn cuộc sống[3] Với môn Công nghệ cấp THPT, việc học tập gần gũinhất, bổ ích nhất chính là thực tiễn SXKD tại địa phương Vì vậy, hoạt động dạyhọc môn Công nghệ gắn với SXKD tại địa phương là một trong những biệnpháp thiết thực và hiệu quả trong việc hình thành và phát triển năng lực HS

Từ những lí do trên nên tôi chọn “ Tổ chức dạy học chủ đề các cơ cấu của động cơ đốt trong ở môn Công nghệ 11 THPT gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương” làm đề tài nghiên cứu.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng cơ sở lí luận về tổ chức HĐGD trong nhà trường ở môn Côngnghệ 11 THPT gắn với SXKD tại địa phương

Xây dựng mối liên hệ của chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ

11 THPT gắn với hoạt động SXKD tại địa phương

Biên soạn giáo án dạy học chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Côngnghệ 11 THPT gắn với SXKD tại địa phương để bản thân vận dụng vào trongquá trình giảng dạy nhằm nâng cao trong việc hình thành và phát triển năng lực

HS, đồng thời cung cấp nguồn tài liệu tham khảo cho các đồng nghiệp

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Tổ chức dạy học chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ 11THPT gắn với SXKD tại địa phương

1.4 Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

Nghiên cứu tài liệu, SGK, tìm hiểu thông tin trên mạng Internet để xâydựng cơ sở lí thuyết; xây dựng mối liên hệ của chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ởmôn Công nghệ 11 THPT gắn với hoạt động SXKD tại địa phương và soạn giáo

án dạy học chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ 11 THPT gắn vớihoạt động SXKD tại địa phương

2.1.1 Khái niệm về hoạt động sản xuất, kinh doanh

Hoạt động sản xuất, kinh doanh được hiểu như là quá trình tiến hành cáccông đoạn từ việc khai thác sử dụng các nguồn lực sẵn có trong nền kinh tế đểsản xuất ra các sản phẩm hàng hóa, dịch vụ nhằm cung cấp cho nhu cầu thịtrường và thu được lợi nhuận[2]

2.1.2 Một số loại hình hoạt động sản xuất, kinh doanh

a, Hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nông nghiệp

Hoạt động sản xuất nông nghiệp có chu kì sản xuất dài, những công việcsản xuất phải tiến hành trong những thời gian nhất định, điều kiện tự nhiên ảnhhưởng đến tiến độ thực hiện công việc sản xuất ở các thời kỳ rất khác nhau.Hoạt động SXKD của loại hình nông nghiệp chủ yếu dựa vào ngành trồng trọt

và chăn nuôi[2]

b, Hoạt động sản xuất, kinh doanh trong công nghiệp

Hoạt động SXKD trong lĩnh vực công nghiệp là hoạt động trong cácngành như cơ khí, khai thác tài nguyên, công nghiệp chế biến, công nghiệp sảnxuất hàng xuất khẩu, các ngành công nghiệp phục vụ phát triển nông nghiệp vàkinh tế nông thôn[2]

2.1.3 Ý nghĩa của hoạt động SXKD đối với hoạt động giáo dục ở trường THPT

a, Vai trò của hoạt động SXKD đối với quá trình dạy học

- Giúp HS phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức

- Kích thích hứng thú nhận thức của HS

- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho HS

- Phát triển trí tuệ của HS

- Giáo dục nhân cách HS

b, Góp phần phát triển một số kỹ năng mềm ở học sinh

- Kỹ năng giao tiếp

- Kỹ năng quản lí thời gian.

- Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin

2.1.4 Các lĩnh vực SXKD có liên hệ với môn Công nghệ 11 THPT

Công nghệ 11 chủ yếu viết về lĩnh vực công nghiệp, trong lĩnh vực côngnghiệp có bốn ngành chủ yếu là công nghiệp khai thác; luyện kim; công nghiệpchế tạo, sản xuất cơ khí và ngành xây dựng

2.1.5 Một số hình thức tổ chức dạy học môn Công nghệ gắn SXKD

a, Dạy học có khai thác và sử dụng thông tin về SXKD

* Hình thức: Khai thác và sử dụng thông tin về SXKD trong quá trình thực hiện

nội dung trên lớp

- Giao nhiệm vụ cho HS tìm hiểu thêm một số vấn đề của cơ sở SXKD

- Họp tổ sinh hoạt chuyên môn, rút kinh nghiệm bài học

* Ưu điểm và hạn chế

- Ưu điểm: thực hiện dễ dàng trên lớp

- Hạn chế: khó đạt hiệu quả cao, GV phải chuẩn bị rất kĩ lưỡng

b, Dạy học tại cơ sở sản xuất, kinh doanh

* Hình thức

- Dạy học tại thực địa

- HS học tập dưới sự tổ chức, hướng dẫn của GV và đại diện của cơ sở SXKD

Bước 2: lập kế hoạch thực hiện và thiết kế kế hoạch bài học

- Kế hoạch chung cho học kì hoặc cho cả năm học

- Kế hoạch bài học cho mỗi bài học tổ chức theo hình thức dạy học tại cơ sởSXKD

Bước 3: Triển khai tổ chức cho HS học tập tại cở sở SXKD, tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện và rút kinh nghiệm

* Ưu điểm, hạn chế

- Ưu điểm

+ Giúp HS hiểu rõ hơn thực tế

+ Phù hợp với con đường và khả năng nhận thức của HS

+ Tạo cơ hội cho HS trải nghiệm

- Khó khăn, hạn chế

+ Phải có điều kiện về thời gian, tối thiểu là 2-3 tiết

+ Tổ chức, quản lí HS tương đối khó khăn, phức tạp

+ Cần có kinh phí nhất định

c, Dạy học thông qua tổ chức tham quan học tập tại cơ sở SXKD

* Hình thức: GV tổ chức, hướng dẫn HS quan sát trực tiếp đối tượng để tìm

hiểu, cảm nhận về nó

* Tiến trình

- Công tác chuẩn bị

- Trước khi đưa HS đi tham quan

- Trong quá trình tham quan

- Sau buổi tham quan

* Ưu điểm, hạn chế

- Ưu điểm: HS được quan sát trực tiếp đối tượng học tập

- Hạn chế: hạn chế về việc lập kế hoạch, lựa chọn cơ sở tham quan…

d, Sử dụng cơ sở SXKD để tổ chức hoạt động giáo dục khác

- Khai thác và sử dụng tư liệu về SXKD để tổ chức triễn lãm xây dựng cácchuyên đề học tập

- Tổ chức nghiên cứu KHKT cho HS trung học

- Giáo dục hướng nghiệp về ngành nghề SXKD ở địa phương

2.1.6 Quá trình tổ chức thực hiện HĐGD gắn với SXKD

Bước 1: Lập danh mục cơ sở SXKD tại địa phương

Bước 2: Lựa chọn nội dung GD/ dạy học

Bước 3: Khảo sát cơ sở SXKD

Bước 4: Lập kế hoạch GD/ dạy học

Bước 5: Thực hiện HĐGD/ dạy học

Bước 6: Sinh hoạt chuyên môn thông qua nghiên cứu bài học

Bước 7: Tham gia trường học kết nối

2.1.7 Thiết kế tiến trình dạy học gắn liền với SXKD tại địa phương

Xác định mối liên hệ giữa nội dung bài học với thực tế SXKD tại địa phương

Vấn đề cần giải quyết qua bài học :

- Báo cáo của cá nhân trước khi thảo luận nhóm

- Vấn đề/ câu hỏi đặt ra tiếp theo cần giải quyết

Hoạt động 2 Hình thành kiến thức mới

b Nội dung

c Kĩ thuật tổ chức hoạt động

- GV tổ chức cho HS thực hành hoặc làm bài tập luyện tập/ bài tập tình huống.Thực hiện qua 4 bước nêu như trên

- HS hoạt động cá nhân hoặc nhóm để hoàn thành các câu hỏi, bài tập, bài thựchành….Kết thúc hoạt động, HS báo cáo kết quả, GV nhận xét, đánh giá, bổsung…

GV cần khuyến khích HS tìm tòi và mở rộng kiến thức ngoài những điều

đã học trên lớp, ngoài nội dung đã trình bày trong SGK HS có thể tự đặt ra cáctình huống có vấn đề nảy sinh từ nội dung bài học, từ thực tiễn cuộc sống, vậndụng các kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết bằng những cách khác nhau

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Trước đây, thực hiện nguyên lý“ Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liền với gia đình và xã hội ”, đã có một số mô hình

trường vừa học vừa làm, tuy nhiên việc tổ chức dạy học gắn với SXKD chưađược nhìn nhận trên góc độ lý luận dạy học nên không đem lại hiệu quả GDcao[1] Trong nhà trường đã xây dựng các phòng học thí nghiệm, thực hành chocác bộ môn, nhưng việc đầu tư này đem lại kết quả chưa cao do nguồn kinh phícòn nhiều hạn chế đặc biệt là các trường ở Miền núi, trong đó có trường THPTNhư Xuân của huyện miền núi Như Xuân

Gần đây, trong mô hình trường học mới, một trong những hoạt động đượcđặt ra là tổ chức cho HS vận dụng và mở rộng kiến thức, kỹ năng trong nhàtrường vào thực tế SXKD của địa phương[2] Với việc khai thác các thành tốcủa hoạt động SXKD ở địa phương làm nguồn tri thức, làm phương tiện dạyhọc, GD rất ít khi được quan tâm hoặc nếu có thường mang tính tự phát, tínhchủ động, sáng tạo chưa cao, nên vai trò, thế mạnh của những hoạt động SXKD

đa dạng, phong phú ở địa phương gần như chưa được các nhà trường quan tâm,biết đến và tận dụng

Nếu tổ chức tốt HĐGD trong nhà trường gắn liền được với SXKD tại địaphương thì chúng ta có thể tận dụng hạ tầng, kỹ thuật đã có của các cơ sởSXKD Chúng ta có thể tiết kiệm được một khoản ngân sách đầu tư vào cácphòng thí nghiệm, thực hành của nhà trường Dưới dạng công cụ, thiết bị dạyhọc, các thành tố của hoạt động SXKD giúp cho quá trình học tập của HS trởnên hấp dẫn hơn, HS hứng thú học tập và hiểu bài sâu sắc hơn, phát triển tư duyđộc lập sáng tạo, GD tư tưởng, đạo đức cho HS, từ đó các em có thể định hướngnghề nghiệp cho bản thân trong tương lai

Trong năm học 2017- 2018 Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa đã tổchức các đợt tập huấn cho GV về “ Phương pháp và kĩ thuật tổ chức hoạt độnghọc theo nhóm và hướng dẫn học sinh tự học”; “ Xây dựng và thực hiện kếhoạch giáo dục định hướng giáo dục trong nhà trường gắn với SXKD tại địaphương”, thế nhưng các tài liệu này chỉ mang tính khái quát cho môn học

Vì vậy, trên cơ sở tài liệu và kiến thức đã tiếp thu được từ các đợt tậphuấn, tôi mong muốn biên soạn tài liệu tổ chức dạy học chủ đề các cơ cấu củaĐCĐT ở môn Công nghệ 11 THPT gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương,

để giảng dạy cho các em HS tại trường THPT Như Xuân, huyện Như Xuân,đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho đồng nghiệp

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

Cụ thể: Xây dựng mối liên hệ của chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở mônCông nghệ 11 THPT gắn với hoạt động SXKD tại địa phương; Biên soạn giáo

án dạy học chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ 11 THPT gắn vớiSXKD tại địa phương; Tiến hành dạy học thực nghiệm chủ đề các cơ cấu củaĐCĐT ở môn Công nghệ 11 THPT gắn với SXKD tại địa phương và đánh giákết quả sau dạy học thực nghiệm

2.3.1 Xây dựng mối liên hệ của chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ 11 THPT gắn với hoạt động SXKD tại địa phương

Nội dung Cơ sở hoạt động SXKD tại địa phương

Chủ đề: Các cơ cấu của động

cơ đốt trong

- Các nhà máy, doanh nghiệp chế tạo, lắpráp ô tô, xe máy, tàu, thuyền, máy chuyêndùng sử dụng động cơ đốt trong

- Các nhà máy , cơ sở sản xuất phụ tùngôtô, xe máy, tàu, thuyền, máy chuyên dùng

sử dụng ĐCĐT

- Các cơ sở, trạm bảo dưỡng, sửa chữa vàcác doanh nghiệp kinh doanh về ô tô, xemáy, tàu, thuyền, máy chuyên dùng sửdụng động cơ đốt trong

2.3.2.Biên soạn giáo án dạy học chủ đề các cơ cấu của ĐCĐT ở môn Công nghệ lớp 11 THPT gắn với sản xuất, kinh doanh tại địa phương

CHỦ ĐỀ: CÁC CƠ CẤU CỦA ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG (3 tiết)

Bài học được xây dựng trên cơ sở tích hợp 2 bài trong nội dung chươngtrình SGK Công nghệ 11 là:

Bài 23: Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền

Bài 24: Cơ cấu phân phối khí

* Hướng dẫn tóm tắt:

1) Xác định mối liên hệ nội dung bài học với SXKD tại địa phương

Xây dựng bài" Các cơ cấu của động cơ đốt trong " gắn liền với sản SXKDtại dịa phương sẽ giúp cho HS phát triển phẩm chất và năng lực, góp phần giảiquyết các vấn đề thực tiễn, thực hiện việc tư vấn nghề nghiệp, hướng nghiệp

HS có điều kiện tìm hiểu nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý làm việc của các cơ cấutrên ĐCĐT Sau khi học song bài này giúp HS có thể nắm được một cách khái

quát về nhiệm vụ, cấu tạo các cơ cấu dùng trong ĐCĐT, đặc điểm trong cấu tạocủa từng chi tiết thuộc từng cơ cấu, bước đầu hình thành kỹ năng đọc sơ đồnguyên lý của các cơ cấu dùng trên ĐCĐT là cơ sở để tìm hiểu sâu hơn vềĐCĐT

Mối liên hệ với hoạt động SXKD ở địa phương như sau: Cơ sở sửa chữa

xe máy Mạnh Hùng; Cửa hàng bán và sửa chữa máy nông nghiệp Đệ Thu…tạiđịa chỉ thị trấn Yên Cát, huyện Như Xuân

2) Những công việc chuẩn bị cho phương án tổ chức dạy học

- Liên hệ cơ sở sửa chữa xe máy Mạnh Hùng; Cửa hàng bán và sửa chữa máynông nghiệp Đệ Thu…tại địa chỉ thị trấn Yên Cát, huyện Như Xuân

- Khảo sát cơ sở sửa chữa xe máy Mạnh Hùng; Cửa hàng bán và sửa chữa máynông nghiệp Đệ Thu Đề xuất với các cơ sở nay cho HS được tham quan học tậpnội dung về: Các cơ cấu của động cơ đốt trong Làm việc trước với cơ sở đó để

họ chuẩn bị báo các viên và phương tiện phục vụ dạy học phù hợp

- Lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức thực hiện Xây dựng giáo

án thể hiện rõ các hoạt động học tập và được tiến hành theo phương án kết hợpgiữa giảng dạy lí thuyết ở trường phổ thông với tham quan tại các cơ sở này

- Lập kế hoạch dạy học, tài liệu, điều kiện về an toàn lao động, báo cáo viên

- Đọc hiểu được sơ đồ cấu tạo của pittông, thanh truyền và trục khuỷu

- Đọc được sơ đồ nguyên lý của cơ cấu phân phối khí dùng xu páp

2, Các năng lực có thể hình thành và phát triển cho học sinh

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ kĩ thuật